
Sukta 5.60
Atri (Ātreya) (traditional for RV 5.60)
Agni (primary), with Maruts invoked in the hymn’s movement
Triṣṭubh (probable; requires metrical verification)
આ સૂક્ત અગ્નિને આમંત્રિત કરે છે—વિવેકી, યોગ્ય આસન પર બિરાજમાન ઋત્વિજ, જે ઉપાસકના કર્મને “છાંટી” ને પરિપૂર્ણ બનાવે છે. ત્યારબાદ મરુતોને યજ્ઞમાં ખેંચી લાવવામાં આવે છે; તેઓ વિજયી રથોની જેમ સ્તુતિને આગળ ધપાવતી ગતિશીલ શક્તિ બને છે. યજ્ઞની વ્યવસ્થા (અગ્નિ) અને તોફાની પ્રેરણા (મરુત) વચ્ચે ગતિ કરતાં, અંતે સહભાગી સોમપાનમાં પરાકાષ્ઠા આવે છે: વૈશ્વાનર અગ્નિ મરુતગણ સાથે તેજસ્વી પૂર્વ-સ્વર્ગમાં એકસાથે આનંદ કરે છે, અને સમૃદ્ધિ, યોગ્ય પ્રેરણા તથા સફળ આહુતિ સુનિશ્ચિત કરે છે.
Mantra 1
ईळे अग्निं स्ववसं नमोभिरिह प्रसत्तो वि चयत्कृतं नः । रथैरिव प्र भरे वाजयद्भिः प्रदक्षिणिन्मरुतां स्तोममृध्याम् ॥
હું સ્વવસ (સ્વશક્તિસંપન્ન) અગ્નિને નમસ્કારભર્યા સ્તુતિ-કર્મોથી ઈળું છું; અહીં આગળ પ્રસન્નપણે બેસેલો તે અમારા કરેલા કાર્યને ઓળખી ગોઠવે. જેમ રથો વાજ (બળ-સમૃદ્ધિ) વહન કરીને આગળ ધપે, તેમ મરુતોનો સ્તોમ પ્રદક્ષિણ ગતિથી આગળ વધે અને સમૃદ્ધ થાય.
Mantra 2
आ ये तस्थुः पृषतीषु श्रुतासु सुखेषु रुद्रा मरुतो रथेषु । वना चिदुग्रा जिहते नि वो भिया पृथिवी चिद्रेजते पर्वतश्चित् ॥
જે મરુતો રુદ્રજન્ય છે, તેઓ ચિતરાંગા, દૂર સુધી સંભળાતા અને સુખગામી રથોમાં ઊભા રહે છે; હે ઉગ્રો, તમારી ભયથી વનો પણ નમી જાય છે; પૃથ્વી પણ કંપે છે, પર્વત પણ.
Mantra 3
पर्वतश्चिन्महि वृद्धो बिभाय दिवश्चित्सानु रेजत स्वने वः । यत्क्रीळथ मरुत ऋष्टिमन्त आप इव सध्र्यञ्चो धवध्वे ॥
મહાન, પ્રાચીન પર્વત પણ ભય પામે છે; તમારા સ્વનથી દ્યૌનું શિખર પણ કંપે છે. હે ઋષ્ટિમંત મરુતો, જ્યારે તમે રમો છો, ત્યારે તમે એકસાથે ધસી આવો છો—જેમ જળ એક જ પ્રબળ પ્રવાહમાં દોડે.
Mantra 4
वरा इवेद्रैवतासो हिरण्यैरभि स्वधाभिस्तन्वः पिपिश्रे । श्रिये श्रेयांसस्तवसो रथेषु सत्रा महांसि चक्रिरे तनूषु ॥
વરા સમા શ્રેષ્ઠ વરરાજા જેવા, ધનસમૃદ્ધ રૈવતાસો (મરુતગણ) સ્વધાભિઃ—પોતાની આંતરિક શક્તિઓથી—સુવર્ણથી પોતાની તનુઓને ઘડીને શોભિત કરે છે. શ્રી માટે તેઓ વધુ શ્રીમાન બને છે; રથોમાં બળવાન રહી, સર્વથા પોતાની દેહાકૃતિઓમાં મહિમાઓ રચી દે છે.
Mantra 5
अज्येष्ठासो अकनिष्ठास एते सं भ्रातरो वावृधुः सौभगाय । युवा पिता स्वपा रुद्र एषां सुदुघा पृश्निः सुदिना मरुद्भ्यः ॥
આ (મરુતો) ન તો ‘જ્યેષ્ઠ’ છે ન તો ‘કનિષ્ઠ’; ભાઈઓ સમા એકસાથે સૌભાગ્યવૃદ્ધિ માટે વધ્યા છે. એમનો પિતા સદા યુવાન—સ્વપા (સ્વયં-પ્રભાવશાળી) રુદ્ર; એમની માતા પૃશ્નિ સુદુઘા—સમૃદ્ધ દૂધ આપનારી—મરુદ્ભ્યો માટે સુદિન, શુભ પ્રકાશમય દિવસ લાવનારી છે.
Mantra 6
यदुत्तमे मरुतो मध्यमे वा यद्वावमे सुभगासो दिवि ष्ठ । अतो नो रुद्रा उत वा न्वस्याग्ने वित्ताद्धविषो यद्यजाम ॥
હે સુભગ મરુતો, તમે ઉત્તમમાં હો કે મધ્યમાં, કે વાવમ (નીચલા) પ્રદેશમાં—દિવિષ્ઠ, આંતરિક સ્વર્ગમાં સ્થિત—જ્યાં ક્યાં હો; તેથી, હે રુદ્રાઓ, અમને ઓળખો, અમારું સ્મરણ લો. અને હે અગ્નિ, અમે યજ્ઞમાં જે હવિષ અર્પીએ છીએ, તેનું પણ તું વિત્તા—જ્ઞાન રાખ.
Mantra 7
अग्निश्च यन्मरुतो विश्ववेदसो दिवो वहध्व उत्तरादधि ष्णुभिः । ते मन्दसाना धुनयो रिशादसो वामं धत्त यजमानाय सुन्वते ॥
હે મરુતો, સર્વવેદી, જ્યારે તમે અગ્નિને દ્યૂલોકમાંથી, ઉપરના પ્રદેશમાંથી, તમારા રથના કિનારાઓ પર ઉતારી લાવો—ત્યારે આનંદિત થઈ, હે ધૂનનારા, શત્રુહંતાઓ, સોમ પીસતા યજમાન માટે ઇચ્છિત કલ્યાણ સ્થાપિત કરો.
Mantra 8
अग्ने मरुद्भिः शुभयद्भिॠक्वभिः सोमं पिब मन्दसानो गणश्रिभिः । पावकेभिर्विश्वमिन्वेभिरायुभिर्वैश्वानर प्रदिवा केतुना सजूः ॥
હે અગ્નિ, મરુતો સાથે—પ્રકાશ વધારનારા, ઋક્ ગાન કરનારા, ગણશ્રીથી શોભિત—આનંદિત થઈ સોમ પાન કર. હે વૈશ્વાનર, પાવક, સર્વને પ્રેરનાર આયુશક્તિઓ સાથે, પ્રકાશના ધ્વજ-કેતુ દ્વારા પ્રદિવમાં સજ્જુ રહેજે.
It asks Agni to recognize and set in order the worshipper’s work, and it brings in the Maruts as the energizing powers that make the praise and the sacrifice move forward successfully.
The hymn treats the Maruts as Agni’s powerful companions in the ritual movement—forces that propel the stoma (hymn) like chariots and share in the Soma-joy, strengthening the rite’s effectiveness.
Vaiśvānara is Agni as the universal fire—present in all beings and worlds—linked with light and purification; here he is asked to unite with the Maruts in the luminous ‘fore-heaven’ as the rite reaches completion.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.