Sukta 61

Mantra 1

के ष्ठा नरः श्रेष्ठतमा य एकएक आयय । परमस्याः परावतः ॥

हे नर-वीरांनो! तुम्ही कोण—सर्वश्रेष्ठ—जे परम लोकाच्या अत्यंत दूर ‘परावत्’ प्रदेशातून, प्रत्येकजण एकेकटा, येथे आला आहात?

Mantra 2

क्व वोऽश्वाः क्वाभीशवः कथं शेक कथा यय । पृष्ठे सदो नसोर्यमः ॥

तुमचे अश्व कुठे, तुमच्या लगाम्या/दोऱ्या (अभीशव) कुठे? तुम्ही कसे समर्थ, कसे चालता—पाठीवर तुमचे आसन कसे आहे, आणि तुमच्या प्रवासाचा जू/माप (नसोर्यम) काय आहे?

Mantra 3

जघने चोद एषां वि सक्थानि नरो यमुः । पुत्रकृथे न जनयः ॥

यांच्या मागील भागी प्रेरणा आहे; वीर नर आपली मांड्या पसरतात—पुत्र-निर्मितीसाठी जनकांसारखे.

Mantra 4

परा वीरास एतन मर्यासो भद्रजानयः । अग्नितपो यथासथ ॥

पुढे निघा, हे वीरांनो; पुढे सरका, हे शुभ-जन्म तरुणांनो—जसे तुम्ही आहात तसेच; अग्नि-तपस्व्यांप्रमाणे, अग्नि-तेजाने दाहक होत.

Mantra 5

सनत्साश्व्यं पशुमुत गव्यं शतावयम् । श्यावाश्वस्तुताय या दोर्वीरायोपबर्बृहत् ॥

तिने त्याच्यासाठी अश्व-समृद्धी, गो-धन आणि शतगुण वाढ जिंकून दिली; श्यावाश्वाच्या स्तुतीसाठी, भुजाबळ असलेल्या वीराचे पराक्रम अधिक दृढ करणारी तीच आहे।

Mantra 6

उत त्वा स्त्री शशीयसी पुंसो भवति वस्यसी । अदेवत्रादराधसः ॥

आणि तुझ्यासाठी स्त्रीही पुरुषापेक्षा अधिक सामर्थ्यवती होते; अदेवत्र (देवविहीन) आणि अराधस (अयशस्वी/अकुशल) जनांपासून रक्षण कर।

Mantra 7

वि या जानाति जसुरिं वि तृष्यन्तं वि कामिनम् । देवत्रा कृणुते मनः ॥

जी वाकडी प्रवृत्ती, तृष्णेने उसळणारा आवेग आणि कामिन इच्छा—यांना ओळखून वेगळे करते, तीच मनाला देवत्रा—देवमार्गाकडे—वळवते।

Mantra 8

उत घा नेमो अस्तुतः पुमाँ इति ब्रुवे पणिः । स वैरदेय इत्समः ॥

आणि खरोखर पणी म्हणतो—“हा तर केवळ मनुष्य; अस्तोत (अप्रशंसित); याला नमस् (वंदना) नाही.” पण स्पर्धा आणि दान यांच्या याच क्षेत्रात तो त्यांच्याशी सम आहे.

Mantra 9

उत मेऽरपद्युवतिर्ममन्दुषी प्रति श्यावाय वर्तनिम् । वि रोहिता पुरुमीळ्हाय येमतुर्विप्राय दीर्घयशसे ॥

आणि माझ्यासाठी ती युवती, तेजस्वी शक्ति—आनंददायिनी—अंधारासमोर असलेल्या वाटेने पुढे सरकली; आणि त्या दोन रोहित (रक्तिम) शक्ती बहुकृपालूसाठी, दीर्घविस्तृत यश असलेल्या विप्रासाठी, वेगाने पुढे झेपावल्या.

Mantra 10

यो मे धेनूनां शतं वैददश्विर्यथा ददत् । तरन्त इव मंहना ॥

ज्याने माझ्यासाठी धेनूंच्या शंभर धारांचा शोध लावला, आणि योग्य रीतीने त्या दिल्या—तो जणू विपुल प्रेरणेने पार उतरून जाणारा आहे.

Mantra 11

य ईं वहन्त आशुभिः पिबन्तो मदिरं मधु । अत्र श्रवांसि दधिरे ॥

जे त्याला वेगवान शक्तींनी वहातात, मदिरासम मधु पितात—इथेच त्यांनी आपली तेजस्वी कीर्ती प्रस्थापित केली आहे.

Mantra 12

येषां श्रियाधि रोदसी विभ्राजन्ते रथेष्वा । दिवि रुक्म इवोपरि ॥

ज्यांची श्री दोन लोकांवर (रोदसी) अधिष्ठित होऊन झळाळते, रथांवर चमकते—जशी दिवीत वर स्थिर झालेली सुवर्ण-प्रभा.

Mantra 13

युवा स मारुतो गणस्त्वेषरथो अनेद्यः । शुभंयावाप्रतिष्कुतः ॥

युवा आहे तो मरुत-गण—तेजस्वी रथांचा, निर्दोष; शोभेत गतिमान, अप्रतिहत व अविघ्न.

Mantra 14

को वेद नूनमेषां यत्रा मदन्ति धूतयः । ऋतजाता अरेपसः ॥

आता खरोखर कोण जाणतो—हे धूतयः, हे शुद्ध-दीप्तिमान, कुठे मद (आनंद-उन्माद) करतात? हे ऋतजाता, स्वभावतः निष्कलंक आहेत।

Mantra 15

यूयं मर्तं विपन्यवः प्रणेतार इत्था धिया । श्रोतारो यामहूतिषु ॥

हे विपन्यवः—अद्भुत-कर्मशक्तींनो—अशा प्रकारे धिया (सम्यक् दृष्टी) ने मर्त्याला मार्ग दाखविणारे प्रणेते तुम्ही; याम-आहूतींमध्ये हाकांचे श्रोते तुम्ही आहात।

Mantra 16

ते नो वसूनि काम्या पुरुश्चन्द्रा रिशादसः । आ यज्ञियासो ववृत्तन ॥

हे रिशादसः—अपाय-नाशकांनो—आमच्यासाठी काम्य वसू आणा: बहु-चंद्र (अनेक-दीप्त) व पुरु-चंद्र (विस्तीर्ण-दीप्त) संपत्ती; हे यज्ञियासः, इथे आमच्याकडे वळून या।

Mantra 17

एतं मे स्तोममूर्म्ये दार्भ्याय परा वह । गिरो देवि रथीरिव ॥

हे ऊर्मी-जननी देवी, हा माझा स्तोम दार्भ्याजवळ पुढे ने. हे देवी, रथी जसा रथ वाहतो तसे माझ्या गिरः (प्रेरित वाणी) वाहून ने, जेणेकरून शब्द साधकाच्या ध्येयापर्यंत अक्षुण्ण पोहोचो.

Mantra 18

उत मे वोचतादिति सुतसोमे रथवीतौ । न कामो अप वेति मे ॥

आणि माझ्यासाठी असेही उच्चारले जावो—‘इति’—त्या रथवीतीत जिथे सुतसोम (पिळलेला सोम) आहे. माझा काम (प्राप्तीची तृष्णा/संकल्प) मला सोडून जात नाही; माझ्यातील साधना-अग्नी मावळत नाही.

Mantra 19

एष क्षेति रथवीतिर्मघवा गोमतीरनु । पर्वतेष्वपश्रितः ॥

हीच मघवा (दानशील) याची स्थिर रथवीति: तो गोमती (दीप्त ‘गौ’—ज्ञानकिरण) यांच्या अनुयायीपणे चालतो, आणि पर्वतांवर आश्रित—दृढ चेतनेच्या उंचीवर आधारलेला राहतो.