Sukta 56
Sukta 4.56
Vāmadeva Gautama (traditional for Mandala 4)
Dyāvāpṛthivī (Heaven and Earth)
Trishtubh (probable; verify)
या सूक्तात द्यावापृथिवी (स्वर्ग‑पृथ्वी) यांची स्तुती केली आहे—त्यांना आद्य, विशाल माता‑पिता म्हणून, जे अवकाशाचा विस्तार करतात, ऋत (विश्व‑नियम) धारण करतात आणि यज्ञ तेजस्वी करतात. वामदेव त्यांना विनवितो की शुद्ध स्तोत्रांनी ते प्रकाशमान व्हावेत, व्यापक संरक्षण द्यावे, आणि यज्ञाभोवती आसनस्थ व्हावे—जेणेकरून उपासक योग्य मार्गावर स्थिर राहील.
Mantras
Mantra 1
मही द्यावापृथिवी इह ज्येष्ठे रुचा भवतां शुचयद्भिरर्कैः । यत्सीं वरिष्ठे बृहती विमिन्वन्रुवद्धोक्षा पप्रथानेभिरेवैः ॥
महान द्यावा-पृथिवी, येथे तुमच्या ज्येष्ठत्वात, शुचिकारक अर्कांनी आमच्यासाठी प्रकाशमान व्हा. कारण परम विस्तारात जेव्हा बृहती (विस्तीर्णा) आपले अवकाश मोजते, तेव्हा गर्जणारा वृषभ आपल्या प्रसरणाऱ्या वेगांनी ते पसरवितो.
Mantra 2
देवी देवेभिर्यजते यजत्रैरमिनती तस्थतुरुक्षमाणे । ऋतावरी अद्रुहा देवपुत्रे यज्ञस्य नेत्री शुचयद्भिरर्कैः ॥
त्या दोन देवी यजनीय देवांसह, यजत्र जनांनी पूजिल्या जाऊन, अविनाशी राहून, वाढ ओतत दृढ उभ्या आहेत. ऋताच्या रक्षिका, अद्रुहा (अकपट), देवपुत्री—शुचि (पवित्र) अर्कांनी त्या यज्ञाच्या नेत्री (नेतृ) आहेत.
Mantra 3
स इत्स्वपा भुवनेष्वास य इमे द्यावापृथिवी जजान । उर्वी गभीरे रजसी सुमेके अवंशे धीरः शच्या समैरत् ॥
तोच—स्वपा (सुकर्मी)—भुवनांत उपस्थित होता; ज्याने ही द्यावा-पृथिवी जनिली. उर्वी व गभीर, सुमेक (सुस्थिर) अशी ही दोन रजस्-प्रदेशे; अवंशे (अविच्छिन्न परंपरेत) धीर ऋषीने आपल्या शच्या (प्रभावी शक्ती)ने त्यांना समैरत्—समरस केले.
Mantra 4
नू रोदसी बृहद्भिर्नो वरूथैः पत्नीवद्भिरिषयन्ती सजोषाः । उरूची विश्वे यजते नि पातं धिया स्याम रथ्यः सदासाः ॥
आता द्यावा-पृथिवी त्यांच्या बृहद् वरूथांनी (विशाल आश्रयांनी) आमचे रक्षण करो—पत्नीवत् शक्तींनी, सजोषा (एकाच संगतीत) प्रेरित होऊन. उरूची, सर्वांसाठी यजनीय—त्या आम्हांस नि पातं, सुरक्षित ठेवोत; आणि धिया (प्रेरित विचार)ने आम्ही रथ्यः—मार्गयात्रेस योग्य—होऊ, सदा-सहचर, पथाचे स्थिर साथीदार.
Mantra 5
प्र वां महि द्यवी अभ्युपस्तुतिं भरामहे । शुची उप प्रशस्तये ॥
हे द्युलोकातील विशाल दीप्तिमान द्वया! आम्ही तुमच्यासाठी हा उन्नत, समीप-गमनाचा स्तोत्र पुढे आणतो; शुचि शक्तींच्या प्रशस्तीसाठी मार्ग उघडणाऱ्या प्रकाशमय स्तुतीसह आम्ही जवळ येतो.
Mantra 6
पुनाने तन्वा मिथः स्वेन दक्षेण राजथः । ऊह्याथे सनादृतम् ॥
स्वतःच्या तनूमध्ये शुद्ध होत, परस्पर, आपल्या स्वाभाविक दक्षतेने तुम्ही राज्य करता; आणि सनातन ऋतम्—सत्य-व्यवस्था—तुम्ही वहन करता, धारण करता.
Mantra 7
मही मित्रस्य साधथस्तरन्ती पिप्रती ऋतम् । परि यज्ञं नि षेदथुः ॥
मित्राच्या महत् कार्याला तुम्ही साधता; तरत पुढे जात, ऋतम्—सत्य-व्यवस्था—तुम्ही पोसता, परिपूर्ण करता. यज्ञाला परितः वेढून, त्याच्या अंतरी तुम्ही आसन ग्रहण करता.
Frequently Asked Questions
They are Heaven and Earth praised together as a divine pair—the vast, ancient supports of the world who give space, stability, and protection.
The poet asks Heaven-and-Earth to shine through pure hymns, protect the worshipper with broad shelter, and establish ṛta (right order) within the sacrifice.
Mitra represents harmony and right relations; the hymn says Heaven-and-Earth ‘accomplish Mitra’s work’ by nourishing ṛta and making the yajña orderly and effective.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.