Opening the text

Sukta 4.20
Vāmadeva Gautama (traditional for RV 4.20)
Indra
Trishtubh (probable; verify metrically)
वामदेवाचे हे त्रिष्टुभ् स्तोत्र इंद्राला “दूर आणि जवळ” येथून येण्याचे आवाहन करते—युद्धांच्या घनघोर झुंजीत विजय मिळवणारा आणि शत्रुबलांना दूर करणारा निश्चय रक्षक म्हणून. यात इंद्राची प्राचीन, पर्वतासारखी शक्ती आणि त्याचा दृढ वज्र यांची स्तुती आहे; आणि मग विनंती आहे की नद्या जशा फुगतात तशी गायकाची इष् (प्रेरणा/समृद्धी) वाढवावी, तसेच नव्याने घडवलेले ब्रह्मन् (प्रेरित वाणी/स्तोत्र-रचना) स्वीकारावे.
Mantra 1
आ न इन्द्रो दूरादा न आसादभिष्टिकृदवसे यासदुग्रः । ओजिष्ठेभिर्नृपतिर्वज्रबाहुः संगे समत्सु तुर्वणिः पृतन्यून् ॥
इंद्र आमच्याकडे दूरूनही येवो, आणि जवळूनही आमच्याकडे येऊन पोहोचो—तो उग्र, जो आमची निश्चित रक्षा-ढाल घडवितो. आपल्या परम-बलवान शक्तींनी, नरपति, वज्रबाहू, संग्रामांच्या संघर्षात पुढे येणाऱ्या शत्रु-योद्ध्यांना त्वरेने पराभूत करो.
Mantra 2
आ न इन्द्रो हरिभिर्यात्वच्छार्वाचीनोऽवसे राधसे च । तिष्ठाति वज्री मघवा विरप्शीमं यज्ञमनु नो वाजसातौ ॥
इंद्र आपल्या हरी (तांबूस वर्णाचे अश्व) घेऊन आमच्याकडे वळून, आमच्या अवस् (सहाय) व राधस् (समृद्धी) साठी आमच्याकडे येवो. वज्रधारी मघवा व्यापक पराक्रमात स्थित आहे; वाज-साति—बल-पूर्णतेच्या प्राप्तीत—तो आमच्या या यज्ञाचा अनुगमन करो.
Mantra 3
इमं यज्ञं त्वमस्माकमिन्द्र पुरो दधत्सनिष्यसि क्रतुं नः । श्वघ्नीव वज्रिन्त्सनये धनानां त्वया वयमर्य आजिं जयेम ॥
हे इंद्रा, आमचा हा यज्ञ तू अग्रभागी स्थाप; मग तू आमच्यासाठी क्रतु (सत्संकल्प, विवेक-शक्ती) जिंकून देशील. हे वज्रिन्, धन-प्राप्तीसाठी, शिकारावर झडप घालणाऱ्या श्वानाप्रमाणे; तुझ्यामुळे आम्ही, आर्य (श्रेष्ठ-आकांक्षी), युद्ध-आजी जिंकू.
Mantra 4
उशन्नु षु णः सुमना उपाके सोमस्य नु सुषुतस्य स्वधावः । पा इन्द्र प्रतिभृतस्य मध्वः समन्धसा ममदः पृष्ठ्येन ॥
हे स्वधावन् (स्वशक्तीचा स्वामी) इंद्रा! सोमाच्या उपाशीच, आत्ताच, आमच्यावर सुमना (अनुग्रही) हो. तुझ्यासाठी अर्पून आणलेला मधु (मधुर रस) पान कर; आणि पृष्ठ्य (आधार देणाऱ्या) अन्धस्—सोमरसाचा सार—याने पूर्णपणे प्रमुदित हो।
Mantra 5
वि यो ररप्श ऋषिभिर्नवेभिर्वृक्षो न पक्वः सृण्यो न जेता । मर्यो न योषामभि मन्यमानोऽच्छा विवक्मि पुरुहूतमिन्द्रम् ॥
जो नवे ऋषींसह सामर्थ्यात विस्तारला आहे—पक्व वृक्षासारखा, विजय मिळविणाऱ्या शर/प्रक्षेप्यासारखा; जसा तरुण कन्येकडे उत्कटतेने धावतो—तसा मी आकांक्षेने सरळ पुरुहूत (बहु-आहूत) इंद्राला हाक देतो।
Mantra 6
गिरिर्न यः स्वतवाँ ऋष्व इन्द्रः सनादेव सहसे जात उग्रः । आदर्ता वज्रं स्थविरं न भीम उद्नेव कोशं वसुना न्यृष्टम् ॥
स्वबळात पर्वतासारखा स्थिर व उंच असा इंद्र; सनातन काळापासूनच तो सहस (पराक्रम) यासाठी जन्मलेला—उग्र, दुर्जेय। तो वज्र धारण करतो—स्थविर (अचल), भीम नाही (अभय)। जसा पाण्यात खोलवर ठेवलेला, वसूंनी भरलेला कोश (निधी-पेटारा), तसा तो आपल्या अंतरी समृद्धीची परिपूर्णता साठवून ठेवतो।
Mantra 7
न यस्य वर्ता जनुषा न्वस्ति न राधस आमरीता मघस्य । उद्वावृषाणस्तविषीव उग्रास्मभ्यं दद्धि पुरुहूत रायः ॥
ज्याचा मार्ग जन्मामुळे मर्यादित होत नाही, आणि दानशूर (मघ) याचे दानवैभव (राधस्) कधीही क्षीण होत नाही। हे पुरुहूत! हे उग्र, अतिबलवान वीर! उभारी घेऊन उफाळणाऱ्या शक्तीने प्रवाहित होत—आम्हांस समृद्धीच्या किरणरूप रायः प्रदान कर।
Mantra 8
ईक्षे रायः क्षयस्य चर्षणीनामुत व्रजमपवर्तासि गोनाम् । शिक्षानरः समिथेषु प्रहावान्वस्वो राशिमभिनेतासि भूरिम् ॥
तू मनुष्यसमूह (चर्षणी) यांची समृद्धी (रायः) आणि त्यांचे स्थिर निवासधाम (क्षय) पाहून त्याचे नियमन करतोस; आणि प्रकाशकिरणांचे (गो) बंद व्रज (गोठा/कुंपण) उलटवून उघडून देणारा तूच आहेस। अंतःसमरांत प्रयत्नशील नरास शिक्षण देत, अडथळे घालणाऱ्यांना प्रहाराने पाडून, तू आम्हांस अतिप्रचुर अशा धनाच्या महान् राशीकडे नेणारा आहेस।
Mantra 9
कया तच्छृण्वे शच्या शचिष्ठो यया कृणोति मुहु का चिदृष्वः । पुरु दाशुषे विचयिष्ठो अंहोऽथा दधाति द्रविणं जरित्रे ॥
कोणत्या कार्यसाधक शक्तीने—तुझ्या प्रज्ञा (शच्या) द्वारे—हे शचिष्ठ, परम समर्था! तू पुन्हा पुन्हा कठीण गोष्टही साध्य करतोस, असे मी कसे ऐकू? हे दात्यासाठी संकट/अघ (अंहस्) ओळखून वेगळे करणाऱ्या! तेव्हा तू स्तोत्रकर्त्याच्या अंतरी खरे धनतत्त्व (द्रविण) स्थापन करतोस।
Mantra 10
मा नो मर्धीरा भरा दद्धि तन्नः प्र दाशुषे दातवे भूरि यत्ते । नव्ये देष्णे शस्ते अस्मिन्त उक्थे प्र ब्रवाम वयमिन्द्र स्तुवन्तः ॥
हे इंद्रा, आम्हांला चिरडू नकोस; जे तुझे (अनुग्रह) आहे ते आमच्याकडे आण आणि आमच्यासाठी येथे स्थापन कर—अतिशय विपुल—जेणेकरून दाता खरोखर दान देऊ शकेल. या नव्या दान-विधानात, या स्तुतीत व उक्थात, आम्ही तुझी स्तुती करीत ते प्रकटपणे उच्चारतो.
Mantra 11
नू ष्टुत इन्द्र नू गृणान इषं जरित्रे नद्यो न पीपेः । अकारि ते हरिवो ब्रह्म नव्यं धिया स्याम रथ्यः सदासाः ॥
आता, हे इंद्रा, स्तुत झालेला, आता गायलाही गेलेला, जरीत्र (गायक) याच्यासाठी इष् (प्रेरणा/पोषण-शक्ती) नद्या प्रवाहांना जशा भरून टाकतात तशी वाढव. हे हरिवो (हरि अश्वांचा स्वामी), तुझ्यासाठी नवे ब्रह्मन् (प्रेरित वचन) रचले गेले आहे; धि (जागृत बुद्धी) यांच्या द्वारा आम्ही रथ्य—प्रवासास योग्य—होऊ, सदैव तुझ्या सख्यात आसनस्थ.
For immediate protection and victory over hostile forces, and for the increase of iṣ—energy, prosperity, and inspired momentum—for the worshipper and singer.
The mountain image stresses his unshakable self-power, while the hidden treasure image suggests stored plenitude—Indra holds and releases riches and strength when invoked.
It means a freshly composed inspired formulation—new praise shaped by dhī (visionary thought)—offered to Indra to secure his favor and guidance for one’s path.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.