Sukta 14
Sukta 3.14
Viśvāmitra Gāthina (traditional for RV 3.14)
Agni
Triṣṭubh (probable; requires metrical verification)
या सूक्तात अग्नीला आनंदमय होतृ म्हणून प्रतिष्ठित केले आहे; तो विदथांमध्ये (यज्ञीय सभांमध्ये) दृढ उभा राहून आपली दीप्ती व रक्षणशक्ती संपूर्ण पृथ्वीवर पसरवितो. त्याचे वर्णन सहस् (बल) याचा पुत्र, विद्युत्-रथारूढ आणि ज्वाला-केशी असे केले आहे; मित्र, वरुण आणि मरुतही त्याची स्तुती करतात. शेवटी कवी संपूर्ण यज्ञकर्म अग्नीला अर्पण करतो आणि आहुती तिच्या पूर्णतेसह व मधुरतेसह तो जाणो व तिचा “रसास्वाद” घेओ, अशी प्रार्थना करतो.
Mantras
Mantra 1
आ होता मन्द्रो विदथान्यस्थात्सत्यो यज्वा कवितमः स वेधाः । विद्युद्रथः सहसस्पुत्रो अग्निः शोचिष्केशः पृथिव्यां पाजो अश्रेत् ॥
आनंदमय होता (होतृ) विदथां/सभांमध्ये येऊन स्थिर झाला—सत्य, यज्वा, कवितमः, तोच वेधा (ऋत-कर्मांचा जाणकार). विद्युद्रथ, सहसः-पुत्र अग्नि—ज्याचे केश शोचिष् (ज्वाला) आहेत—याने पृथ्वीवर आपले पाजस् (तेज/पराक्रम) पसरविले.
Mantra 2
अयामि ते नमउक्तिं जुषस्व ऋतावस्तुभ्यं चेतते सहस्वः । विद्वाँ आ वक्षि विदुषो नि षत्सि मध्य आ बर्हिरूतये यजत्र ॥
मी तुझ्यासाठी नमः-उक्ति आणतो; ती स्वीकार, हे ऋत-बलवान्! तुझ्याकडेच चित्ताची आकांक्षा धावते, हे सहस्वन्। तू जाणणारा आहेस—ज्ञानी जनांना येथे आण; यजनीय, आमच्या सहाय्यासाठी मध्यभागी बर्हि (कुशासन)ावर येऊन विराजमान हो.
Mantra 3
द्रवतां त उषसा वाजयन्ती अग्ने वातस्य पथ्याभिरच्छ । यत्सीमञ्जन्ति पूर्व्यं हविर्भिरा वन्धुरेव तस्थतुर्दुरोणे ॥
उषा आणि ‘वाजयन्ती’ अशी प्रेरक शक्ती, हे अग्ने, वायूच्या पथांनी तुझ्याकडे वेगाने धावो. जेव्हा त्या तुला—प्राचीनाला—हवींनी अभ्यंजन (अंजन) करतात, तेव्हा त्या गृहात असे स्थिर होतात, जसे रथाला जुतेले अश्व जुव्यावर स्थिर उभे राहतात.
Mantra 4
मित्रश्च तुभ्यं वरुणः सहस्वोऽग्ने विश्वे मरुतः सुम्नमर्चन् । यच्छोचिषा सहसस्पुत्र तिष्ठा अभि क्षितीः प्रथयन्त्सूर्यो नॄन् ॥
मित्र व वरुण, आणि सर्व मरुत्, हे सहस्वन् अग्ने, तुझे सुम्न (अनुग्रह) गातात. तू आपल्या शोचिषा (ज्वालेने), हे सहसस्-पुत्रा, स्थिर उभा राहून सूर्याप्रमाणे आमच्या निवास-लोकांना विस्तारतोस आणि मनुष्यांना व्यापक करतोस.
Mantra 5
वयं ते अद्य ररिमा हि काममुत्तानहस्ता नमसोपसद्य । यजिष्ठेन मनसा यक्षि देवानस्रेधता मन्मना विप्रो अग्ने ॥
आज आम्ही तुझ्याकडे आमची अभिलाषा/कामना घेऊन आलो आहोत; हात पसरून नमस्काराने तुझ्या समीप उपसद्यास येतो. हे अग्ने, यजिष्ठ मनाने देवांचे यजन कर; हे विप्र, मनात अडखळ न होता (अस्रেধता) स्थिर राहा.
Mantra 6
त्वद्धि पुत्र सहसो वि पूर्वीर्देवस्य यन्त्यूतयो वि वाजाः । त्वं देहि सहस्रिणं रयिं नोऽद्रोघेण वचसा सत्यमग्ने ॥
हे सहसाचा पुत्रा, तुझ्यापासूनच देवाच्या अनेक प्राचीन सहाय्यशक्ती आणि बलवर्धक ‘वाज’ (शक्ती/समृद्धी) विविध रीतीने प्रकट होतात. हे अग्ने, आम्हाला सहस्रगुण ‘रयि’ दे; अद्रोघ (कपट-रहित) वचनाने—सत्य वचनाने.
Mantra 7
तुभ्यं दक्ष कविक्रतो यानीमा देव मर्तासो अध्वरे अकर्म । त्वं विश्वस्य सुरथस्य बोधि सर्वं तदग्ने अमृत स्वदेह ॥
हे दक्ष, हे कविक्रतु देवा, अध्वर (यज्ञ) मध्ये ही कर्मे आम्ही मर्त्यांनी तुझ्यासाठी केली आहेत. तू विश्वातील ‘सुरथ’ (सु-रथ-पथ/शुभ गती) याचे सर्वस्व जाणून ठेव; आणि हे अमृत अग्ने, येथे याचे सर्व मधुरत्व तूच आस्वाद.
Frequently Asked Questions
It establishes Agni as the central priestly fire (Hotṛ) who makes the sacrifice effective and spreads protective, life-giving power across the human world.
These epithets stress Agni’s dynamic energy: he is born of power (sahas) and moves with swift, striking brilliance like lightning, carrying offerings upward.
At the start of a small fire offering or lamp-lighting, recite select verses to invite Agni, offer a little ghee (or symbolic offering), and conclude by dedicating your actions to clarity and right order (ṛta).
Ask anything about Sukta 14 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.