
Sukta 3.14
Viśvāmitra Gāthina (traditional for RV 3.14)
Agni
Triṣṭubh (probable; requires metrical verification)
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਆਨੰਦਮਈ ਹੋਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਸਿੰਹਾਸਨਾਰੂੜ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਵਿਦਥਾਂ (ਯਜ્ઞ-ਸਭਾਵਾਂ) ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਖੜ੍ਹਾ, ਆਪਣੀ ਜੋਤ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਭਰ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਹਸ (ਬਲ/ਸ਼ਕਤੀ) ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਬਿਜਲੀ-ਰਥ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਜਵਾਲਾ-ਕੇਸ਼ੀ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਮਿਤ੍ਰ, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਮਰੁਤ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਪੂਰਾ ਕਰਮ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਰਪਣ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਅਤੇ ਮਾਧੁਰਤਾ ਸਮੇਤ ਜਾਣੇ ਅਤੇ ‘ਚੱਖ’ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇ।
Mantra 1
आ होता मन्द्रो विदथान्यस्थात्सत्यो यज्वा कवितमः स वेधाः । विद्युद्रथः सहसस्पुत्रो अग्निः शोचिष्केशः पृथिव्यां पाजो अश्रेत् ॥
ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੀ ਜਵਾਲਾ—ਹੋਤ੍ਰ—ਵਿਦਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ: ਸੱਚਾ, ਯਜ੍ਵਾ, ਕਵਿਤਮ, ਅਤੇ ਸ ਵੇਧਾਃ (ਯਥਾਵਿਧਿ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ)। ਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਰਥ, ਸਹਸਸਪੁਤ੍ਰ ਅਗਨੀ—ਜਿਸ ਦੇ ਕੇਸ਼ ਸ਼ੋਚਿ (ਜਵਾਲਾ) ਹਨ—ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਪਾਜਸ (ਪ੍ਰਭਾਵ-ਬਲ) ਵਿਸਤਾਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 2
अयामि ते नमउक्तिं जुषस्व ऋतावस्तुभ्यं चेतते सहस्वः । विद्वाँ आ वक्षि विदुषो नि षत्सि मध्य आ बर्हिरूतये यजत्र ॥
ਹੇ ਸਹਸ੍ਵਃ, ਤਾਵਾਨ (ਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ), ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਮਸਕਾਰ-ਵਾਣੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ। ਤੇਰੀ ਓਰ ਚੇਤਨਾ/ਇੱਛਾ ਉੱਠਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਬਲਵਾਨ। ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆ; ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਬਰ੍ਹਿ (ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਸ਼ਾਸਨ) ਉੱਤੇ ਸਾਡੀ ਊਤੀ (ਸਹਾਇਤਾ) ਲਈ ਬੈਠ, ਹੇ ਯਜਤ੍ਰ (ਪੂਜਨੀਯ)।
Mantra 3
द्रवतां त उषसा वाजयन्ती अग्ने वातस्य पथ्याभिरच्छ । यत्सीमञ्जन्ति पूर्व्यं हविर्भिरा वन्धुरेव तस्थतुर्दुरोणे ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਉਸ਼ਾ ਅਤੇ ਵਾਜਯੰਤੀਂ (ਬਲ/ਵਾਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ) ਵਾਤ ਦੇ ਮਾਰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਉਣ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਹਵਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ—ਪੁਰਾਤਨ ਨੂੰ—ਅੰਜਨ/ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਦ ਉਹ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਥ ਦੇ ਵੰਧੁਰੇ ਉੱਤੇ ਜੋਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
Mantra 4
मित्रश्च तुभ्यं वरुणः सहस्वोऽग्ने विश्वे मरुतः सुम्नमर्चन् । यच्छोचिषा सहसस्पुत्र तिष्ठा अभि क्षितीः प्रथयन्त्सूर्यो नॄन् ॥
ਹੇ ਸਹਸ੍ਵੋ ਅਗਨੀ, ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮਰੁਤਗਣ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸੁਮਨ (ਕਿਰਪਾ/ਮੰਗਲ) ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਸਹਸਸਪੁਤ੍ਰ (ਬਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ), ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ੋਚਿਸ਼ਾ (ਜਵਾਲਾ) ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਵਸਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫੈਲਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਤਦ ਸੂਰਜ ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ ਨਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ।
Mantra 5
वयं ते अद्य ररिमा हि काममुत्तानहस्ता नमसोपसद्य । यजिष्ठेन मनसा यक्षि देवानस्रेधता मन्मना विप्रो अग्ने ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਾਮਨਾ ਅਰਪਣ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਹੱਥ ਫੈਲਾ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਉਪਸਦ੍ਯ (ਉਪਾਸਨਾ ਵਜੋਂ) ਆਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਯਜਿਸ਼ਠ ਮਨ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਜ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕਰ; ਅਸ਼੍ਰੇਧ—ਅਡੋਲ ਵਿਚਾਰ ਵਾਲਾ—ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਰਹਿ।
Mantra 6
त्वद्धि पुत्र सहसो वि पूर्वीर्देवस्य यन्त्यूतयो वि वाजाः । त्वं देहि सहस्रिणं रयिं नोऽद्रोघेण वचसा सत्यमग्ने ॥
ਹੇ ਸਹਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਦੇਵ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਤਨ ਊਤੀਆਂ (ਸਹਾਇਤਾਵਾਂ) ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵਾਜ—ਉਰਜਾਵਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀਆਂ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ—ਫੈਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਸਾਨੂੰ ਸਹਸ੍ਰਿਣ ਰਯਿ (ਹਜ਼ਾਰਗੁਣਾ ਧਨ) ਦੇ; ਅਦ੍ਰੋਘ ਬਚਨ ਨਾਲ—ਬਿਨਾ ਛਲ—ਸੱਚੀ ਬਾਣੀ ਨਾਲ।
Mantra 7
तुभ्यं दक्ष कविक्रतो यानीमा देव मर्तासो अध्वरे अकर्म । त्वं विश्वस्य सुरथस्य बोधि सर्वं तदग्ने अमृत स्वदेह ॥
ਹੇ ਦਕ੍ਸ਼, ਹੇ ਕਵਿਕ੍ਰਤੁ ਦੇਵ, ਅਧ੍ਵਰ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਮਰਤ੍ਯਾਂ ਨੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸੁਰਥ—ਚੰਗੇ ਰਥ-ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਦਾ—ਬੋਧ ਰੱਖ; ਅਤੇ ਹੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਅਗਨੀ, ਇੱਥੇ ਉਸ ਸਭ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮਿਠਾਸ ਵਿੱਚ ਸਵਾਦ ਕਰ।
It establishes Agni as the central priestly fire (Hotṛ) who makes the sacrifice effective and spreads protective, life-giving power across the human world.
These epithets stress Agni’s dynamic energy: he is born of power (sahas) and moves with swift, striking brilliance like lightning, carrying offerings upward.
At the start of a small fire offering or lamp-lighting, recite select verses to invite Agni, offer a little ghee (or symbolic offering), and conclude by dedicating your actions to clarity and right order (ṛta).
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.