Sukta 14
Sukta 3.14
Viśvāmitra Gāthina (traditional for RV 3.14)
Agni
Triṣṭubh (probable; requires metrical verification)
આ સૂક્તમાં અગ્નિને આનંદમય હોતૃ તરીકે સિંહાસન પર સ્થાપિત કરવામાં આવે છે—જે વિદથો (યજ્ઞસભાઓ)માં અડગ ઊભો રહી પોતાની તેજસ્વિતા અને રક્ષાત્મક શક્તિ ધરતીભર પ્રસારે છે. તેને સહસ (બળ)નો પુત્ર, વીજળી-રથવાળો અને જ્વાલા-કેશવાળો તરીકે ચિતરવામાં આવ્યો છે; મિત્રી, વરુણ અને મરુતો પણ તેની સ્તુતિ કરે છે. અંતે કવિ સમગ્ર યજ્ઞવિધિ અગ્નિને અર્પે છે અને વિનંતી કરે છે કે તે અર્પણને તેની પૂર્ણતા અને મધુરતામાં જાણે અને ‘રસાસ્વાદ’ કરે.
Mantras
Mantra 1
आ होता मन्द्रो विदथान्यस्थात्सत्यो यज्वा कवितमः स वेधाः । विद्युद्रथः सहसस्पुत्रो अग्निः शोचिष्केशः पृथिव्यां पाजो अश्रेत् ॥
આનંદમય જ્વાળા—હોતૃ—વિદથોમાં સ્થિર થયો છે: સત્ય, યજ્વા, કવિતમ, અને સ વેધાઃ (વિધિ-કર્મોના જાણકાર). વિદ્યુદ્રથ, સહસસપુત્ર અગ્નિ—જેનાં કેશ શોચિ (જ્વાલા) છે—પૃથ્વી પર પોતાનું પાજસ્ (પ્રભાવ-બળ) વિસ્તારી રહ્યો છે.
Mantra 2
अयामि ते नमउक्तिं जुषस्व ऋतावस्तुभ्यं चेतते सहस्वः । विद्वाँ आ वक्षि विदुषो नि षत्सि मध्य आ बर्हिरूतये यजत्र ॥
હે સહસ્વઃ, ઋતાવાન્ (ઋતના બળવાળા) તને હું નમસ્કાર-વાણી અર્પું છું; તેને પ્રસન્નતાથી સ્વીકાર. તારી તરફ ઇચ્છા/ચેતના ઉદ્ભવે છે, હે મહાબલવાન્. જાણનાર તું જાણનારોને અહીં લાવ; જાણનાર બની મધ્યમાં બર્હિ (પવિત્ર કુશાસન) પર અમારી ઊતિ (સહાય) માટે બેસ, હે યજત્ર (પૂજનીય).
Mantra 3
द्रवतां त उषसा वाजयन्ती अग्ने वातस्य पथ्याभिरच्छ । यत्सीमञ्जन्ति पूर्व्यं हविर्भिरा वन्धुरेव तस्थतुर्दुरोणे ॥
હે અગ્નિ, ઉષા અને વાજયંતી (બળ/વાજ આપનારી શક્તિ) વાયુના માર્ગો દ્વારા તારી પાસે દોડી આવે. જ્યારે તેઓ હવિષોથી તને—પ્રાચીનને—અભિષેક/અંજલ કરે છે, ત્યારે તેઓ ગૃહમાં રથના વાંધુરે જોડાયેલા અશ્વોની જેમ સ્થિર થઈ ઊભા રહે છે.
Mantra 4
मित्रश्च तुभ्यं वरुणः सहस्वोऽग्ने विश्वे मरुतः सुम्नमर्चन् । यच्छोचिषा सहसस्पुत्र तिष्ठा अभि क्षितीः प्रथयन्त्सूर्यो नॄन् ॥
હે સહસ્વો અગ્નિ, મિત્ર અને વરુણ તથા સર્વ મરુતગણ તને સુમ્ન (કૃપા/કલ્યાણ) ગાય છે. હે સહસસ્પુત્ર (બળનો પુત્ર), જ્યારે તું તારા શોચિષા (જ્વાલા) સાથે સ્થિર ઊભો રહી વસતિના લોકોને વિસ્તારે છે, ત્યારે સૂર્ય જેમ મનુષ્યોને વિસ્તૃત કરે તેમ તું નરોને પૂર્ણ પ્રભામાં વિસ્તારે છે.
Mantra 5
वयं ते अद्य ररिमा हि काममुत्तानहस्ता नमसोपसद्य । यजिष्ठेन मनसा यक्षि देवानस्रेधता मन्मना विप्रो अग्ने ॥
હે અગ્નિ, આજે અમે તને અમારી કામના અર્પી છે; હાથો વિસ્તારીને નમસ્કાર સાથે તારી પાસે ઉપસદ્યા (ઉપાસના) કરીએ છીએ. યજિષ્ઠ મનથી દેવોને યજ્ઞમાં અર્પણ કર; અશ્રેધ—અડગ વિચારવાળો—હે વિપ્ર, તારા મનથી સ્થિર રહેજે.
Mantra 6
त्वद्धि पुत्र सहसो वि पूर्वीर्देवस्य यन्त्यूतयो वि वाजाः । त्वं देहि सहस्रिणं रयिं नोऽद्रोघेण वचसा सत्यमग्ने ॥
હે સહસના પુત્ર, તારા પાસેથી જ દેવની બહુ પ્રાચીન સહાયતાઓ પ્રસરે છે અને વાજ—ઉર્જાવંત બળની સમૃદ્ધિઓ—વિસ્તરે છે. હે અગ્નિ, અમને સહસ્રિણ રયિ (હજારગણી સંપત્તિ) આપ; અદ્રોઘ વચનથી—કપટવિહિન—સત્ય વાણીથી.
Mantra 7
तुभ्यं दक्ष कविक्रतो यानीमा देव मर्तासो अध्वरे अकर्म । त्वं विश्वस्य सुरथस्य बोधि सर्वं तदग्ने अमृत स्वदेह ॥
હે દક્ષ, હે કવિક્રતુ દેવ, અધ્વરમાં અમે મર્ત્યો તારા માટે આ કર્મો કર્યા છે. તું વિશ્વના સુરથ—સારા રથમાર્ગે ગતિમાન સર્વનું—બોધ કર; અને હે અમૃત અગ્નિ, અહીં તેનું સર્વ સ્વાદે ચાખ, તેની મધુરતામાં.
Frequently Asked Questions
It establishes Agni as the central priestly fire (Hotṛ) who makes the sacrifice effective and spreads protective, life-giving power across the human world.
These epithets stress Agni’s dynamic energy: he is born of power (sahas) and moves with swift, striking brilliance like lightning, carrying offerings upward.
At the start of a small fire offering or lamp-lighting, recite select verses to invite Agni, offer a little ghee (or symbolic offering), and conclude by dedicating your actions to clarity and right order (ṛta).
Ask anything about Sukta 14 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.