
Sukta 3.15
Viśvāmitra Gāthina (traditional for RV 3.15)
Agni
Triṣṭubh (probable; requires metrical verification)
या सूक्तात अग्नीचे आवाहन केले आहे—विस्तीर्ण, प्रज्वलित शक्ती म्हणून—जो द्वेष्टे, राक्षस आणि विविध उपद्रव दूर लोटून उपासकाला शांती व संरक्षणाच्या ‘विशाल’ आश्रयात स्थिर करतो. अग्नीला अजेय नेता आणि यज्ञाचा रक्षक म्हणून स्तुती आहे; तो विधीला यशस्वी परिणतीकडे नेतो आणि ‘सौभाग्याच्या अग्र-द्वारां’ना उघडतो. शेवटच्या प्रार्थनेत गौ (प्रकाश/धन/ज्ञान) या प्रतीकाने दर्शविलेले टिकाऊ लाभ, तसेच संतती आणि अग्नीची स्थिर प्रसन्नता मागितली आहे.
Mantra 1
वि पाजसा पृथुना शोशुचानो बाधस्व द्विषो रक्षसो अमीवाः । सुशर्मणो बृहतः शर्मणि स्यामग्नेरहं सुहवस्य प्रणीतौ ॥
विस्तीर्ण तेज व पराक्रमाने प्रज्वलित होऊन, हे अग्ने, द्वेषी, राक्षस आणि अमीवा (रोग-पीडा) यांना दूर हाकल. आम्ही बृहद् (महाविस्तार) यांच्या सुसंरक्षण-शर्मात निवास करू; आणि मी सुहव (सु-आहूत) अग्नीच्या प्रणीती—अग्रनेतृत्व व मार्गदर्शनात—स्थित राहो.
Mantra 2
त्वं नो अस्या उषसो व्युष्टौ त्वं सूर उदिते बोधि गोपाः । जन्मेव नित्यं तनयं जुषस्व स्तोमं मे अग्ने तन्वा सुजात ॥
या उषेच्या व्युष्टीत (प्रभात-उन्मेषात) तू आमच्यासाठी गोपा—रक्षक—हो; सूर्य उदित होताच जागृत होऊन आमचा संरक्षक बन. जसा पिता आपल्या तनयात नित्य आनंद मानतो, तसा, हे अग्ने, हे सुजात (सुप्रसूत) ज्वाले, आपल्या संपूर्ण तनु (सर्व अस्तित्व) सह माझा स्तोम स्वीकार.
Mantra 3
त्वं नृचक्षा वृषभानु पूर्वीः कृष्णास्वग्ने अरुषो वि भाहि । वसो नेषि च पर्षि चात्यंहः कृधी नो राय उशिजो यविष्ठ ॥
हे अग्ने, तू नृचक्षा—मनुष्यांमध्ये सर्वदर्शी—आहेस; तू प्राचीन मार्गांचा अनुसरण कर. कृष्णा (अंधार) मध्ये अरुष (रक्तिम) होऊन प्रकाशमान हो. हे वसो, आम्हाला ने आणि सर्व अति-अंहस् (अतिशय क्लेश/पाप-पीडा) यांच्या पलीकडे पार कर; हे यविष्ठ (अत्यंत तरुण, अतिवेगवान), उशिज् (यज्ञ-सेवक/अन्वेषक) यांची राया (संपत्ती) आमच्यासाठी घडव.
Mantra 4
अषाळ्हो अग्ने वृषभो दिदीहि पुरो विश्वाः सौभगा संजिगीवान् । यज्ञस्य नेता प्रथमस्य पायोर्जातवेदो बृहतः सुप्रणीते ॥
अजिंक्य, हे अग्ने—बलाचा वृषभ—प्रज्वलित हो; आमच्यासाठी सौभाग्याच्या सर्व अग्रभागांवर विजय मिळव. यज्ञाचा नेता, त्याच्या प्रथम पायाचा रक्षक, हे जातवेदस्—महान् विस्तारात आम्हाला सुसंचालित कर.
Mantra 5
अच्छिद्रा शर्म जरितः पुरूणि देवाँ अच्छा दीद्यानः सुमेधाः । रथो न सस्निरभि वक्षि वाजमग्ने त्वं रोदसी नः सुमेके ॥
हे स्तोता, अखंड आश्रय अनेक आहेत; सुमेधा होऊन, दीप्तिमान, देवांकडे जा. मार्गावर धावणाऱ्या रथाप्रमाणे आम्हाला बलसमृद्धीकडे वाहून ने; हे अग्ने, तू आमच्यासाठी दोन्ही लोकांना शुभ एकत्वात एकत्र करतोस.
Mantra 6
प्र पीपय वृषभ जिन्व वाजानग्ने त्वं रोदसी नः सुदोघे । देवेभिर्देव सुरुचा रुचानो मा नो मर्तस्य दुर्मतिः परि ष्ठात् ॥
हे वृषभा, आम्हाला वाढव; बलसमृद्धींना प्रेरित कर. हे अग्ने, तू आमच्यासाठी दोन्ही लोकांना ‘सुदोघे’—शुभ दूध देणारे—करतोस. देवांमध्ये सु-रुचा प्रकाशाने दीप्त असलेल्या देवा, मर्त्याची दुर्मती आम्हाला चहूबाजूंनी वेढून उभी राहू नये.
Mantra 7
इळामग्ने पुरुदंसं सनिं गोः शश्वत्तमं हवमानाय साध । स्यान्नः सूनुस्तनयो विजावाग्ने सा ते सुमतिर्भूत्वस्मे ॥
हे अग्ने, बहुकर्मसमृद्ध इळेसाठी—तुला हाक मारणाऱ्यासाठी—गो (किरण/ज्ञान) याचा शाश्वत लाभ सिद्ध कर. आमच्यासाठी जन्मात विजयी पुत्र, संतती होवो; हे अग्ने, तेच तुझे सुमती आमच्यावर होवो.
It asks Agni to burn away hostile forces and suffering, to lead the sacrifice correctly, and to place the worshipper in a wide, secure peace while granting prosperity and lasting blessings.
Because Agni is the ritual’s guiding power: he receives offerings, carries them to the gods, protects the rite from obstacles, and ensures the worshipper’s intention reaches its goal.
In Vedic language, ‘cow’ can mean literal cattle and wealth, but also rays of light and insight; the hymn asks for an enduring, life-supporting increase on all these levels.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.