Adhyaya 97: The Glory of Rudra: The Origin of the Kapālamocana Pilgrimage Site and Rudra’s Expiatory Vow

Verse 1

॥ अथ रुद्रमाहात्म्यम् ॥ वराह उवाच ॥ अथ रुद्रव्रतोत्पत्तिं शृणु देवि वरानने ॥ येन ज्ञातेन पापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः ॥

ഇപ്പോൾ രുദ്രമാഹാത്മ്യം. വരാഹൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സുന്ദരമുഖിയായ ദേവീ, രുദ്രവ്രതത്തിന്റെ ഉത്ഭവം കേൾക്കുക; ഇത് അറിഞ്ഞാൽ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 2

ब्रह्मणा तु यदा सृष्टः पूर्वं रुद्रो वरानने ॥ तृतीये जन्मनि विभुः पिङ्गाक्षो नीललोहितः ॥

ഹേ വരാനനേ, ബ്രഹ്മാവ് ആദ്യം രുദ്രനെ സൃഷ്ടിച്ചപ്പോൾ, മൂന്നാം ജന്മത്തിൽ ആ വിഭു ‘പിംഗാക്ഷ’യും ‘നീലലോഹിത’നും ആയി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 3

तदा कौतूहलाद्ब्रह्मा स्कन्धे तं जगृहे प्रभुः ॥ स्कन्धारूढस्तदा रुद्रो ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः ॥

അപ്പോൾ കൗതുകത്താൽ പ്രഭുവായ ബ്രഹ്മാവ് അവനെ തന്റെ തോളിൽ എടുത്തു. ആ സമയത്ത് അവ്യക്തജന്മനായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ തോളിൽ രുദ്രൻ ആസീനനായിരുന്നു.

Verse 4

जन्मतश्च शिरो यद्धि पञ्चमं तज्जगाद ह ॥ मन्त्रंाथर्वणं रुद्रो येन सद्यः प्रमुच्यते ॥

തല സംബന്ധിച്ച് അതിനെ ‘അഞ്ചാമത്’ എന്നു അദ്ദേഹം പ്രസ്താവിച്ചു. തുടർന്ന് രുദ്രൻ ഒരു ആഥർവണ മന്ത്രം ഉപദേശിച്ചു; അതിനാൽ ഉടൻ തന്നെ മോചനം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 5

कपालिन् रुद्र बभ्रोऽथ भव कैरात सुव्रत ॥ पाहि विश्वं विशालाक्ष कुमार वरविक्रम ॥

ഹേ കപാലിൻ, ഹേ രുദ്ര, ഹേ ബഭ്രു; ഹേ ഭവ, ഹേ കൈരാത, ഹേ സുവ്രത—ഹേ വിശാലാക്ഷ, ഹേ ശ്രേഷ്ഠവിക്രമനായ കുമാര, ലോകത്തെ രക്ഷിക്കണമേ।

Verse 6

एवमुक्तस्तदा रुद्रो भविष्यैर्नामभिर्भवः ॥ कपालशब्दात्कुपितस्तच्छिरो विचकर्त्त ह ॥

ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്യപ്പെട്ട രുദ്രൻ—ഭവൻ—ഭാവിയിൽ പ്രസിദ്ധമാകുന്ന നാമങ്ങളാൽ ആഹ്വാനിക്കപ്പെട്ടു. ‘കപാല’ എന്ന പദത്തിൽ ക്രുദ്ധനായി അവൻ അപ്പോൾ ആ ശിരസ് ഛേദിച്ചു എന്നു കഥ പറയുന്നു।

Verse 7

वामाङ्गुष्ठनखेनाद्यं प्राजापत्यं विचक्षणः ॥ तन्निकृत्तं शिरो धात्री हस्तलग्नं बभूव ह ॥

വിവേകിയായ (രുദ്രൻ) ഇടത് അങ്കുഷ്ഠനഖംകൊണ്ട് പ്രജാപതിയുടെ ആദിമ ശിരസ് ഛേദിച്ചു. ഹേ ധാത്രീ, ആ മുറിഞ്ഞ ശിരസ് അവന്റെ കൈയിൽ പതിഞ്ഞു നിന്നു എന്നു പറയുന്നു।

Verse 8

तस्मिन्निकृत्ते शिरसि प्राजापत्यं त्रिलोचनः ॥ ब्रह्माणं प्रयतो भूत्वा रुद्रो वचनमब्रवीत् ॥

പ്രജാപതിയുടെ ശിരസ് ഛേദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ത്രിനേത്രനായ രുദ്രൻ സംയമത്തോടെ ശ്രദ്ധാപൂർവ്വം ബ്രഹ്മാവിനോട് വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു।

Verse 9

रुद्र उवाच ॥ कथं कपालं मे देव करात्पतति सुव्रत ॥ नश्यते च कथं पापं ममैदद्वद सुव्रत ॥

രുദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവാ, ഹേ സുവ്രതാ, എന്റെ കൈയിൽ നിന്നു ഈ കപാലം എങ്ങനെ വീഴും? എന്റെ ഈ പാപം എങ്ങനെ നശിക്കും? ഹേ സുവ്രതാ, ഇത് എനിക്ക് പറയുക।

Verse 10

एवमुक्तस्तदा रुद्रो ब्रह्मणाऽव्यक्तमूर्त्तिना ॥ आजगाम गिरिं गन्तुं माहेन्द्रं पापनाशनम् ॥

അവ്യക്തമൂർത്തിയായ ബ്രഹ്മാവ് ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്തപ്പോൾ, രുദ്രൻ പാപനാശകനായ മഹേന്ദ്രപർവതത്തിലേക്ക് പോകാൻ പുറപ്പെട്ടു।

Verse 11

तत्र स्थित्वा महादेवस्तच्छिरो बिभिदे त्रिधा ॥ तस्मिन् भिन्ने पृथक्केशान्गृहीत्वा भगवान्भवः ॥

അവിടെ നിലകൊണ്ട് മഹാദേവൻ ആ കപാലം മൂന്നു ഭാഗമായി പിളർത്തി; അത് വിഭജിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ഭഗവാൻ ഭവൻ മുടിയെ വേർതിരിച്ച് സ്വീകരിച്ചു।

Verse 12

यज्ञोपवीतं केशं तु महास्थ्नाक्षमणींस्तथा ॥ कपालशकलं चैकमसृक्पूर्णं करे स्थितम् ॥

അദ്ദേഹം യജ്ഞോപവീതവും മുടിയും മഹാരുദ്രാക്ഷമാലയും സ്വീകരിച്ചു; രക്തം നിറഞ്ഞ കപാലത്തിന്റെ ഒരു ഖണ്ഡം അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൈയിൽ നിലനിന്നു।

Verse 13

अपरं खण्डशः कृत्वा जटाजूटे न्यवेशयत् ॥ एवं कृत्वा महादेवो बभ्रामेमां वसुन्धराम् ॥

മറ്റൊരു ഭാഗം ഖണ്ഡങ്ങളാക്കി അദ്ദേഹം ജടാജൂട്ടിൽ നിക്ഷേപിച്ചു; ഇങ്ങനെ ചെയ്ത ശേഷം മഹാദേവൻ ഈ വസുന്ധരയിൽ സഞ്ചരിച്ചു।

Verse 14

सप्तद्वीपवतीं पुण्यां मज्जंस्तीर्थेषु नित्यशः ॥ समुद्रे प्रथमं स्नात्वा ततो गङ्गां व्यगाहत ॥

സപ്തദ്വീപവതിയായ പുണ്യഭൂമിയിൽ അദ്ദേഹം നിത്യവും തീർത്ഥങ്ങളിൽ മുങ്ങി സ്നാനം ചെയ്തു; ആദ്യം സമുദ്രത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് പിന്നെ ഗംഗയിൽ അവഗാഹനം ചെയ്തു।

Verse 15

वितस्तां चन्द्रभागां च गोमतीं सिन्धुमेव च ॥ तुङ्गभद्रां तथा गोदामुत्तरे गण्डकीं तथा ॥

അവൻ വിതസ്താ, ചന്ദ്രഭാഗാ, ഗോമതി, സിന്ധു എന്നീ നദികളെയും; അതുപോലെ തുങ്ഗഭദ്രയും ഗോദയും, വടക്കൻ പ്രദേശത്തിലെ ഗണ്ഡകീ നദിയെയും സന്ദർശിച്ചു।

Verse 16

नेपालं च ततो गत्वा ततो रुद्रमहालयम् ॥ ततो दारुवनं गत्वा केदारगमनं पुनः ॥

അതിനുശേഷം അവൻ നേപ്പാളിലേക്കു പോയി, പിന്നെ രുദ്രന്റെ മഹാലയത്തിലെത്തി; തുടർന്ന് ദാരുവനത്തിലേക്കു പോയി, വീണ്ടും കേദാരത്തിലേക്കു പ്രയാണം ചെയ്തു।

Verse 17

महेश्वरं ततो गत्वा गयां पुण्यामथागमत् ॥ तत्र फल्गुकृतस्नानः पितॄन्सन्तर्प्य यत्नतः ॥

പിന്നീട് മഹേശ്വരത്തിലേക്കു പോയി അവൻ പുണ്യമായ ഗയയിലെത്തി. അവിടെ ഫല്ഗു നദിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, പരിശ്രമത്തോടെ പിതൃകൾക്ക് തർപ്പണാദി അർപ്പണങ്ങൾ നൽകി തൃപ്തിപ്പെടുത്തി।

Verse 18

परिधानं तु कौपीनं नग्नः कापालिकोऽभवत् ॥ भ्रमतः परिधानं तु कौपीनं रशनागतम् ॥

അവന്റെ വസ്ത്രം കൌപീനമാത്രം; നഗ്നനായി അവൻ കാപാലികനായി. അലഞ്ഞുതിരിയുമ്പോൾ ആ കൌപീനം തന്നെ അരയിൽ കയറുകൊണ്ട് കെട്ടിയ വസ്ത്രമാവുകയും ചെയ്തു।

Verse 19

तस्मिंस्तु पतिते देवि नग्नः कापालिकोऽभवत्॥

ദേവീ, അത് (കപാലം) വീണപ്പോൾ അവൻ നഗ്നനായ കാപാലികനായി।

Verse 20

पुनरब्दद्वयं भ्रान्तस्तीर्थे तीर्थे हरः स्वयम्॥ कपालं त्यक्तुकामः सन् तद्धस्तात्तत्तु नापतत्॥

വീണ്ടും രണ്ട് വർഷം സ്വയം ഹരൻ (ശിവൻ) തീർത്ഥംതീർത്ഥമായി സഞ്ചരിച്ചു. കപാലം ഉപേക്ഷിക്കണമെന്നാഗ്രഹിച്ചിട്ടും അത് അവന്റെ കൈയിൽ നിന്ന് വീണില്ല.

Verse 21

पुनरब्दद्वयं भ्रान्तो ब्रह्माण्डं तीर्थकारणात्॥ तीर्थेतीर्थे हरः स्नात्वा कपालं त्यक्तुमिच्छति॥

തീർത്ഥങ്ങളുടെ കാരണത്താൽ വീണ്ടും രണ്ട് വർഷം അവൻ ബ്രഹ്മാണ്ഡമാകെ സഞ്ചരിച്ചു. ഹരൻ (ശിവൻ) ഓരോ തീർത്ഥത്തിലും സ്നാനം ചെയ്ത് കപാലം ഉപേക്ഷിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.

Verse 22

त्यजतोऽपि न तद्धस्ताच्छ्यवते भूतधारिणि॥ ततोऽब्दमेकं बभ्राम हिमवत्पर्वते शुभे॥

ഹേ ഭൂതധാരിണി (ദേവി), ഉപേക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടും അത് അവന്റെ കൈയിൽ നിന്ന് വഴുതിയില്ല. തുടർന്ന് അവൻ ശുഭമായ ഹിമവത് പർവതത്തിൽ ഒരു വർഷം സഞ്ചരിച്ചു.

Verse 23

ततोऽन्यद्वर्षमेकं तु वर्तते हिमवद्गिरौ॥ भ्रमतो विभ्रमो जातस्त्रिणेत्रस्य महात्मनः॥

പിന്നീട് മറ്റൊരു ഒരു വർഷം അവൻ ഹിമവത് ഗിരിയിൽ തന്നെ പാർത്തു. സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ മഹാത്മാവായ ത്രിനേത്രന്‍ (ശിവന്‍) ഭ്രമം ഉദിച്ചു.

Verse 24

पुनरब्दद्वयं चान्यत्परमेष्ठी वृषाकपिः॥ बभ्राम रुद्रस्तीर्थानि पुराणानि समन्ततः॥

വീണ്ടും മറ്റൊരു രണ്ട് വർഷം പരമേഷ്ഠി വൃഷാകപി—രുദ്രൻ—ചുറ്റുമുള്ള പുരാതന തീർത്ഥങ്ങളിൽ എല്ലാടവും സഞ്ചരിച്ചു.

Verse 25

कस्यचित्त्वथ कालस्य द्वादशेऽब्दे धराधरे॥ वाराणसीं गतो देवस्तत्र स्नानमथारभत्॥

പിന്നീട് കുറെകാലം കഴിഞ്ഞ് പന്ത്രണ്ടു വർഷം പൂർത്തിയായപ്പോൾ, ധരാധരനായ ദേവൻ വാരാണസിയിലേക്കു പോയി; അവിടെ സ്നാനവിധി ആരംഭിച്ചു।

Verse 26

गङ्गायां देवदेवेशो यावन्मज्जति भामिनि॥ भवेत्कपालं पतितं हस्ताग्राद्ब्रह्मणः पुरा॥

ഹേ ഭാമിനി, ദേവദേവേശ്വരൻ ഗംഗയിൽ മുങ്ങിക്കുളിക്കുമ്പോൾ, മുൻപ് ബ്രഹ്മയിൽ നിന്നു (ലഭിച്ച) കപാലം അവന്റെ കൈയുടെ അഗ്രത്തിൽ നിന്ന് വീണുപോയി।

Verse 27

गत्वा हरिहरक्षेत्रं स्नात्वा देवाङ्गदे तथा॥ सोमेश्वरं समभ्यर्च्य गतोऽसौ चक्रतीर्थकम्॥

അവൻ ഹരിഹരക്ഷേത്രത്തിലേക്കു പോയി, ദേവാംഗദയിൽ അതുപോലെ സ്നാനം ചെയ്തു, സോമേശ്വരനെ യഥാവിധി ആരാധിച്ച് ചക്രതീർത്ഥത്തിലേക്കു പോയി।

Verse 28

तत्र स्नात्वा तथा नत्वा त्रिजलेश्वरसंज्ञितम्॥ अयोध्यायां तथा गत्वा वाराणस्यां ततोऽगमत्॥

അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത്, ത്രിജലേശ്വരൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന (ദേവനെ) നമസ്കരിച്ചു, അവൻ അയോധ്യയിലേക്കു പോയി; പിന്നെ വാരാണസിയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു।

Verse 29

द्वादशाब्दैर्गतवतः सीमाचारिगणैस्तथा ॥ बलात्कारेण तद्धस्तात्कपालं पातितं भुवि

പന്ത്രണ്ടു വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, അതിരുകൾ കാവൽ നിൽക്കുന്ന ഗണങ്ങളാലും, ബലപ്രയോഗത്തോടെ അവന്റെ കൈയിൽ നിന്നു കപാലം ഭൂമിയിലേക്കു വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു।

Verse 30

कपालमोचनं तीर्थं ततो जातमघापहम् ॥ गङ्गाम्भसि ततः स्नाप्य विश्वेशं पूज्य भक्तितः

ആ സംഭവത്തിൽ നിന്ന് ‘കപാലമോചന’ എന്ന തീർത്ഥം ഉദ്ഭവിച്ചു; അത് പാപനാശിനി. തുടർന്ന് ഗംഗാജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ഭക്തിയോടെ വിശ്വേശ്വരനെ പൂജിക്കണം.

Verse 31

रुद्रो विशुद्धिमापन्नो मुक्तः स ब्रह्महत्यया ॥ कपालमोचनं नाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्

രുദ്രൻ വിശുദ്ധി പ്രാപിച്ചു; ബ്രഹ്മഹത്യാദോഷത്തിന്റെ മലിനതയിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹം മോചിതനായി. ‘കപാലമോചന’ എന്ന തീർത്ഥം ത്രിലോകത്തിലും പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 32

यत्राप्लुतो नरो भक्त्या ब्रह्महा तु विशुध्यति ॥ कपालं पतितं दृष्ट्वा रुद्रहस्ताच्चतुर्मुखः

എവിടെ ഭക്തിയോടെ സ്നാനം ചെയ്ത മനുഷ്യൻ—ബ്രഹ്മഹത്യ ചെയ്തവനായാലും—ശുദ്ധനാകുന്നു. രുദ്രന്റെ കൈയിൽ നിന്ന് വീണ കപാലം കണ്ടു ചതുര്മുഖൻ (ബ്രഹ്മാ) …

Verse 33

आगतो देवसहितो वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ ब्रह्मोवाच ॥ भव रुद्र विशालाक्ष लोकमार्गव्यवस्थित

അവൻ ദേവന്മാരോടുകൂടെ വന്ന് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു. ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—‘ഹേ ഭവ, ഹേ രുദ്ര, വിശാലാക്ഷാ, ലോകമാർഗത്തിൽ സ്ഥാപിതനായവനേ …’

Verse 34

भव रुद्र विरूपाक्ष लोकमार्गे व्यास्थितः ॥ व्रतानि कुरु ते देव त्वच्छीर्णानि महाप्रभो ॥ कपालं गृहीत्वा यद्भ्रान्तं कपालव्यग्रपाणिना ॥ तद्व्रतं नग्नकपालं भविष्यति नृणां भुवि

‘ഹേ ഭവ, ഹേ രുദ്ര, ഹേ വിരൂപാക്ഷ, ലോകമാർഗത്തിൽ സ്ഥാപിതനായിരിക്കുക. ഹേ ദേവാ, ഹേ മഹാപ്രഭോ, നീ ആചരിച്ച വ്രതങ്ങളെ നിർവഹിക്ക. കപാലം കൈയിൽ എടുത്ത്, കപാലത്തിൽ തന്നെ ആസക്തമായ കൈയോടെ നടത്തിയ ആ ഭ്രമണം—അതേ വ്രതം ഭൂമിയിൽ മനുഷ്യരിൽ “നഗ്നകപാല” എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാകും.’

Verse 35

यच्च ते बभ्रुता जाता हिमवत्यचलोत्तमे ॥ भ्रमतोस्तद्व्रतं देव बाब्रव्यं तद्भविष्यति

ഹേ ദേവാ! ഹിമവത് എന്ന പർവ്വതശ്രേഷ്ഠത്തിൽ നീ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ നിനക്കുണ്ടായ ബഭ്രുതാ (താമ്രവർണ്ണ) അവസ്ഥ, അതേ ‘ബാബ്രവ്യ’ എന്ന വ്രതമായി ഭവിക്കും.

Verse 36

ये पुरस्कृत्य देवास्त्वां पूज्यं यद्विधिनान्विताः ॥ शास्त्राणि तानि सर्वेषां कथयिष्यामि नान्यथा

യഥാവിധി ക്രമങ്ങളോടെ നിന്നെ പൂജ്യനായി മുൻനിർത്തി ആരാധിക്കുന്ന ദേവന്മാർ—അവർക്കെല്ലാം സംബന്ധിച്ച ശാസ്ത്രവിധാനങ്ങൾ ഞാൻ യഥാതഥമായി പ്രസ്താവിക്കും; മറ്റെങ്ങനെ അല്ല.

Verse 37

व्रतानि कुरुते देव त्वत्कृतानि हि पुत्रक ॥ स त्वत्प्रसाद्देवेश ब्रह्महापि विशुध्यति

ഹേ ദേവാ! നിനക്കാൽ സ്ഥാപിതമായ വ്രതങ്ങൾ ആചരിക്കുന്നവൻ, നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ, ഹേ ദേവേശാ, ബ്രഹ്മഹത്യ ചെയ്തവനായാലും ശുദ്ധനാകുന്നു.

Verse 38

यद्व्रतं नग्नकपालं यद्बाब्रव्यं त्वया कृतम् ॥ यत्कृतं शुद्धशैवं च तत्तन्नाम्ना भविष्यति

‘നഗ്നകപാല’ എന്ന വ്രതവും, നീ ആചരിച്ച ‘ബാബ്രവ്യ’യും, കൂടാതെ ‘ശുദ്ധശൈവ’ ആചാരവും—ഇവയെല്ലാം തത്തത്ത പേരുകളാൽ തന്നെ പ്രസിദ്ധമാകും.

Verse 39

मां पुरस्कृत्य देवास्त्वं पूज्यसे यैर्विधानतः ॥ तेषां शास्त्राणि सर्वाणि शास्त्रं पाशुपतं तथा

എന്നെ മുൻപിൽ വെച്ച് ദേവന്മാർ വിധിപ്രകാരം നിന്നെ ആരാധിക്കുന്നു; അവരുടെ എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പാശുപത ശാസ്ത്രവും അതുപോലെ (പ്രമാണമായി) ഉൾപ്പെടുന്നു.

Verse 40

कथयस्व महादेव सविधानं समासतः ॥ एवमुक्तस्ततो रुद्रो ब्रह्मणा अव्यक्तमूर्त्तिना

ഹേ മഹാദേവാ, വിധികളോടുകൂടിയ ക്രമം സംക്ഷേപമായി പറയുക. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ അവ്യക്തമൂർത്തിയായ ബ്രഹ്മാവ് രുദ്രനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.

Verse 41

देवैर्जयेति संतुष्टः कैलासनिलयं ययौ ॥ ब्रह्मा चापि सुरैः सार्द्धं गतः स्वर्लोकमुत्तमम्

ദേവന്മാരുടെ ‘ജയം’ എന്ന ഘോഷത്തിൽ സന്തുഷ്ടനായി അദ്ദേഹം കൈലാസനിവാസത്തിലേക്ക് പോയി. ബ്രഹ്മാവും ദേവന്മാരോടൊപ്പം ഉത്തമ സ്വർലോകത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 42

देवा अपि ययुः खं च स्वस्थानं ते यथागतम् ॥ एतद्रुद्रस्य माहात्म्यं मया ते परिकीर्त्तितम्

ദേവന്മാരും ആകാശമാർഗ്ഗം വഴി, വന്നതുപോലെ തന്നെ, തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് പോയി. ഇങ്ങനെ രുദ്രന്റെ മഹാത്മ്യം ഞാൻ നിന്നോട് വിവരിച്ചു.

Verse 43

चरितं यच्च देवस्य वित्तं समभवद्भुवि

കൂടാതെ (ഇനി) ആ ദേവന്റെ ചരിതവും ഭൂമിയിൽ ഏതു ധനം ഉദ്ഭവിച്ചുവോ അതും ഞാൻ വിവരിക്കും.

Verse 44

सरस्वतीं ततो गत्वा यमुनासङ्गमं ततः ॥ शतद्रुं च ततो गत्वा देविकां च महानदीम्

അതിനുശേഷം സരസ്വതിയിലേക്കു പോയി, പിന്നെ യമുനാസംഗമത്തിലേക്കു; തുടർന്ന് ശതദ്രുവിലേക്കു പോയി, മഹാനദിയായ ദേവികയിലേക്കും പോയി.

Verse 45

ब्रह्मोवाच ॥ इदमेव व्रतं देव चर कापालिकं विभो ॥ समयाचारसंयुक्तं कृत्वा स्वेनैव तेजसा

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവാ, ഇതുതന്നെ വ്രതം; ഹേ വിഭോ, കാപാലിക വ്രതം ആചരിക്ക. സമയാചാരശാസ്ത്രാനുസൃതമായി, സ്വതേജസ്സാൽ തന്നെ ഇത് ഏറ്റെടുക്കുക.

Verse 46

एवं वेगेन सकलं ब्रह्माण्डं भूतधारिणि ॥ बभ्राम सर्वदेवेशः षष्ठेऽब्दे तस्य चापतत्

ഇങ്ങനെ, ഹേ ഭൂതധാരിണീ, അത്യന്തം വേഗത്തോടെ അവൻ സമസ്ത ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിലുടനീളം സഞ്ചരിച്ചു; അവന്റെ ആറാം വർഷത്തിൽ അതും അവനിൽ സംഭവിച്ചു.

Verse 47

कपालमोचनं नाम ततस्तीर्थमनुत्तमम् ॥ पृथिव्यां ख्यातिमगमद्वाराणस्यां धराधरे

പിന്നീട് ‘കപാലമോചന’ എന്ന പേരിലുള്ള അനുത്തമ തീർത്ഥം ഉണ്ടായി; അത് ഭൂമിയിൽ പ്രസിദ്ധി നേടി—വാരാണസിയിൽ, ആ ധരാധരത്തിൽ.

Verse 48

यच्छेदानीं विशुद्धस्य तीर्थेऽस्मिन्देहशुद्धता ॥ तच्छुद्धशैवं भवतु व्रतं ते पापनाशनम्

ഇപ്പോൾ ഈ തീർത്ഥത്തിൽ വിശുദ്ധനായവന് ദേഹശുദ്ധി ലഭിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, നിന്റെ വ്രതവും ശുദ്ധ ശൈവവ്രതമായി—പാപനാശകമായി ഭവിക്കട്ടെ.