Adhyaya 141: The Sacred Greatness of Badarikāśrama (Badrinath Region)

Verse 1

अथ बदरिकाश्रममाहात्म्यम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ तस्मिन् हिमवतः पृष्ठे परं गुह्यमतः शृणु ॥ बदरीति च विख्याता देवानामपि दुर्लभा ॥

ഇപ്പോൾ ബദരികാശ്രമമാഹാത്മ്യം. ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹിമവതിന്റെ ഉത്തര പർവ്വതനിരകളിൽ ഉള്ള ഈ പരമ ഗുഹ്യവിഷയം ശ്രവിക്കൂ. ‘ബദരീ’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായത് ദേവന്മാർക്കും ദുർലഭം.

Verse 2

न तत्प्राप्नोति मनुजः कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ प्राप्नुवन्ति च भक्ताः ये बदरीं विश्वतारिणीम् ॥

മനുഷ്യൻ അത്യന്തം ദുഷ്കരകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്താലും ആ ഫലം ലഭിക്കുകയില്ല; എന്നാൽ ‘വിശ്വതാരിണി’യായ ബദരിയെ പ്രാപിക്കുന്ന ഭക്തർ അതിനെ നിശ്ചയം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 3

दुर्लभं तन्मम क्षेत्रं हिमकूटशिलातले ॥ यस्तत्प्राप्नोति हि क्षेत्रं कृतकृत्यो भवेन नरः ॥

ഹിമകൂടത്തിന്റെ പാറച്ചരിവുകളിൽ ഉള്ള എന്റെ ആ ക്ഷേത്രം ദുർലഭം. അതിനെ പ്രാപിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ കൃതകൃത്യനാകുന്നു.

Verse 4

ब्रह्मकुण्डमिति ख्यातमास्ते तत्र शिलोच्चये ॥ हिमसंस्थं तथात्मानं कृत्वा तिष्ठामि माधवि ॥

അവിടെ പാറയുടെ ഉയരത്തിൽ ‘ബ്രഹ്മകുണ്ഡം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ കുണ്ഡം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഹേ മാധവീ, ഹിമത്തിനിടയിൽ എന്നെ സ്ഥാപിച്ച് ഞാൻ അവിടെ വസിക്കുന്നു.

Verse 5

मुञ्चेत्प्राणांस्तत्र यदि व्रतनिष्ठो जितेन्द्रियः ॥ सत्यलोकमतिक्रंम्य मम लोकं च गच्छति ॥

വ്രതനിഷ്ഠനും ജിതേന്ദ്രിയനും ആയ ഒരാൾ അവിടെ പ്രാണത്യാഗം ചെയ്താൽ, സത്യലോകം അതിക്രമിച്ച് എന്റെ ലോകത്തേക്കും പോകുന്നു.

Verse 6

अग्निसत्यपदं नाम तस्मिन्क्षेत्रे परं मम ॥ शृङ्गत्रयात्पतन्त्यत्र धारा मुसलसन्निभाः ॥

എന്റെ ആ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ ‘അഗ്നിസത്യപദം’ എന്ന പേരിലുള്ള പരമസ്ഥാനമുണ്ട്. മൂന്ന് ശിഖരങ്ങളിൽ നിന്ന് ഇവിടെ ഉലക്കപോലെ പ്രബലമായ ധാരകൾ പതിക്കുന്നു.

Verse 7

यस्तत्र कुरुते स्नानं त्रिरात्रोपोषितो नरः ॥ सत्यवादी भवेद्दक्षो मम कर्मपरायणः ॥

മൂന്ന് രാത്രികൾ ഉപവസിച്ച് അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ സത്യവാദിയും ദക്ഷനും എന്റെ വിധിതകർമ്മങ്ങളിൽ പരായണനുമാകുന്നു.

Verse 8

स्नानं करोति यस्तत्र त्रिरात्रोपोषितो नरः ॥ अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥

മൂന്ന് രാത്രികൾ ഉപവസിച്ച് അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ അഗ്നിഷ്ടോമ യാഗത്തിന്റെ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 9

यस्तत्र मुञ्चते प्राणान्यदि कृत्वा जलाशयम् ॥ सत्यलोकमतिक्रंम्य मम लोके स मोदते ॥

അവിടെ ആ ജലാശയം ആശ്രയിച്ച് പ്രാണൻ വിട്ടാൽ, അവൻ സത്യലോകം അതിക്രമിച്ച് എന്റെ ലോകത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു.

Verse 10

तत्र चैव तु शृङ्गेभ्यः स्थूलधारा पतॆत्पुनः ॥ स्थूले शिलातले तत्र मम धर्मो व्यवस्थितः ॥

അവിടെയേ വീണ്ടും ശിഖരങ്ങളിൽ നിന്ന് വിശാലമായ ഒരു ധാര പതിക്കുന്നു. അവിടെയുള്ള വിശാല ശിലാതലത്തിൽ എന്റെ ധർമ്മം ദൃഢമായി സ്ഥാപിതമാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 11

स्नानं करोति यस्तत्र एकरात्रोषितो नरः ॥ सत्यवादी शुचिर्भूत्वा सत्यलोके महीयते ॥

അവിടെ ഒരു രാത്രി താമസിച്ച് സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ സത്യവാദിയും ശുചിയുമായ് മാറി സത്യലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 12

अथात्र मुञ्चते प्राणान्कृत्वा चानाशकं व्रतम् ॥ सत्यलोकमतिग्रम्य मम लोकेषु तिष्ठति ॥ अस्ति पञ्चशिखं नाम बदर्याश्रमतीर्थकम् ॥ यत्र धाराः पतन्त्यत्र पञ्चशृङ्गसमाश्रिताः ॥

ഇപ്പോൾ ഇവിടെ അനാശകവ്രതം (ഉപവാസവ്രതം) അനുഷ്ഠിച്ച് പ്രാണൻ വിട്ടാൽ, അവൻ സത്യലോകം അതിക്രമിച്ച് എന്റെ ലോകങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നു. ബദര്യാശ്രമ തീർത്ഥത്തിൽ ‘പഞ്ചശിഖാ’ എന്ന തീർത്ഥമുണ്ട്; അവിടെ അഞ്ചു ശിഖരങ്ങളെ ആശ്രയിച്ച് ധാരകൾ പതിക്കുന്നു.

Verse 13

यस्तत्र कुरुते स्नानं पञ्चस्रोतसि मानवः ॥ अश्वमेधफलं प्राप्य देवैश्च सह मोदते ॥

അവിടെ പഞ്ചസ്രോതസ്സിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ അശ്വമേധയാഗഫലം പ്രാപിച്ച് ദേവന്മാരോടൊപ്പം ആനന്ദിക്കുന്നു.

Verse 14

यद्यत्र मुञ्चते प्राणान् कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ स्वर्गलोकमतिग्रम्य मम लोके महीयते ॥

ആരെങ്കിലും ഇവിടെ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ കര്‍മ്മം ചെയ്ത് പ്രാണൻ വിട്ടാൽ, അവൻ സ്വർഗ്ഗലോകം അതിക്രമിച്ച് എന്റെ ലോകത്തിൽ മഹിമപ്പെടുന്നു.

Verse 15

चतुःस्रोत इति ख्यातं तस्मिन्क्षेत्रे परे मम ॥ चतुर्धाराः पतन्त्यत्र चतस्रो दिश आश्रिताः ॥

എന്റെ ആ പരമക്ഷേത്രത്തിൽ അത് ‘ചതുഃസ്രോത’ എന്നു പ്രസിദ്ധം; അവിടെ നാലു ധാരകൾ പതിക്കുന്നു, നാലു ദിക്കുകളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 16

यस्तत्र कुरुते स्नानमेकऱात्रोषितो नरः ॥ मोदते नाकपृष्ठे तु मम भक्तश्च जायते ॥

അവിടെ ഒരു രാത്രി താമസിച്ച് സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ നാകലോകത്തിന്റെ പൃഷ്ഠത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു; എന്റെ ഭക്തനാകുന്നു.

Verse 17

अथ प्राणान्परित्यज्य कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ नाकपृष्ठमतिग्रम्य मम लोकं प्रपद्यते ॥

പിന്നീട് അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ കര്‍മ്മം ചെയ്ത് പ്രാണന്‍ ഉപേക്ഷിച്ച്, നാകലോകത്തിന്റെ പൃഷ്ഠം അതിക്രമിച്ച് എന്റെ ലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 18

तत्रैव हिमवत्पृष्ठे चतुःशृङ्गाद्बृहत्तराः ॥ चतुर्धाराः पतन्त्यत्र विषमाश्च शिलोच्चये ॥

അവിടെയേ ഹിമവത്തിന്റെ പൃഷ്ഠത്തിൽ ചതുഃശൃംഗ പർവതത്തിൽ നിന്ന് കൂടുതൽ വലുതായ നാല് ധാരകൾ അസമമായി ഒരു ശിലോച്ചയത്തിൽ പതിക്കുന്നു.

Verse 19

यस्तत्र कुरुते स्नानं चतूरात्रोषितो नरः ॥ चतुर्णामपि वेदानां ग्रहणे कारणं भवेत् ॥

അവിടെ നാല് രാത്രി താമസിച്ച് സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ നാലു വേദങ്ങളുടെയും ഗ്രഹണം (അധിഗമം/ബോധം) ലഭിക്കാനുള്ള കാരണമാകുന്നു.

Verse 20

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मपथे स्थितः । देवलोकमत्क्रम्य मम लोकं प्रतिष्ठते ॥

ഇപ്പോൾ എന്റെ കര്‍മ്മപഥത്തിൽ നിലകൊണ്ട് ഇവിടെ പ്രാണൻ വിട്ടുവിടുന്നവൻ, ദേവലോകം അതിക്രമിച്ച് എന്റെ ലോകത്തിൽ സ്ഥാപിതനാകുന്നു.

Verse 21

द्वादशादित्यकुण्डेति तस्मिन्क्षेत्रे परे मम । यत्र ते द्वादशादित्या देवि संस्थापिता मया ॥

ഹേ ദേവി! എന്റെ പരമ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ ‘ദ്വാദശാദിത്യ-കുണ്ഡം’ എന്നൊരു സ്ഥലം ഉണ്ട്; അവിടെ നിനക്കായി ഞാൻ പന്ത്രണ്ടു ആദിത്യന്മാരെ സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 22

तत्र पर्वतशृङ्गे तु स्थूलमूले शिलातले । द्वादश पतन्ति धारा मम कर्मसुखावहाः ॥

അവിടെ പർവതശിഖരത്തിൽ, വിശാലമായ അടിവേരുള്ള ശിലാതലത്തിൽ, എന്റെ കർമസുഖം നൽകുന്ന പന്ത്രണ്ടു ജലധാരകൾ പതിക്കുന്നു.

Verse 23

यस्तत्र कुरुते स्नानं यां काञ्चिद्द्वादशीं यदि । यत्र ते द्वादशादित्या स्तत्र गच्छेन्न संशयः ॥

അവിടെ ഏതെങ്കിലും ദ്വാദശി ദിനത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ, സംശയമില്ലാതെ ആ പന്ത്രണ്ടു ആദിത്യന്മാർ ഉള്ള ലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 24

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मणि संस्थितः । समतिक्रम्य चादित्यान्मम लोके महीयते ॥

ഇവിടെ എന്റെ കർമവിധിയിൽ സ്ഥാപിതനായി പ്രാണൻ വിട്ടുപോകുന്നവൻ, ആദിത്യന്മാരെയും അതിക്രമിച്ച് എന്റെ ലോകത്തിൽ മഹിമപ്പെടുന്നു.

Verse 25

लोकपालमिति ख्यातं तस्मिन्क्षेत्रे परे मम । तत्र ते लोकपाला स्तु मया संस्थापिताः पुरा ॥

എന്റെ പരമ ക്ഷേത്രത്തിൽ ‘ലോകപാലം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായൊരു സ്ഥലം ഉണ്ട്; അവിടെ നിനക്കായി ലോകപാലന്മാരെ ഞാൻ പൂർവം സ്ഥാപിച്ചിരുന്നു.

Verse 26

तत्र पर्वतमध्ये तु स्थल कुण्डं बृहन्मम । भित्वा पर्वतमुद्गीर्णं यत्र सोमसमुद्भवः ॥

അവിടെ പർവ്വതത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ എന്റെ വിശാലമായ ‘സ്ഥല-കുണ്ഡം’ ഉണ്ട്; പർവ്വതം ഭേദിച്ച് അത് ഉദ്ഗമിക്കുന്നു, അവിടെ സോമ-സമുദ്ഭവ സ്രോതസ് ഉദയം ചെയ്യുന്നു।

Verse 27

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मसु तत्परः । लोकपालानतिक्रम्य मम लोकं प्रपद्यते ॥

ഇപ്പോൾ ഇവിടെ എന്റെ കർമ്മങ്ങളിൽ തൽപരനായി പ്രാണൻ വിട്ടാൽ, അവൻ ലോകപാലന്മാരെ അതിക്രമിച്ച് എന്റെ ലോകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 28

अस्ति मेरोरवरं नाम तस्मिन्गुह्यं परं मम । तत्र स्थितेन वै भूमे मेरुः संस्थापितः स्वयम् ॥

‘മേരോരവരം’ എന്നൊരു സ്ഥലം ഉണ്ട്; ഹേ ഭൂമീ, അതിൽ എന്റെ പരമ ഗുഹ്യ രഹസ്യം നിലകൊള്ളുന്നു. അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നവനാൽ മേരുവും സ്വയം സ്ഥാപിതമായതുപോലെ ആകുന്നു।

Verse 29

धारास्तिस्रः पतन्त्यत्र सुवर्णसदृशप्रभाः । पतत्तु तज्जलं भूमौ व्यक्तिं नैवोपलभ्यते ॥

ഇവിടെ സ്വർണ്ണസദൃശമായ പ്രഭയോടെ മൂന്നു ധാരകൾ വീഴുന്നു; എന്നാൽ ആ ജലം ഭൂമിയിൽ വീണിട്ടും വ്യക്തമായ രൂപത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നില്ല।

Verse 30

यस्तत्र कुरुते स्नानं त्रिरात्रोपोषितो नरः ॥ मोदते मेरुशृङ्गेषु मम भक्तश्च जायते ॥

അവിടെ മൂന്നു രാത്രികൾ ഉപവസിച്ച് സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ മേരുവിന്റെ ശിഖരങ്ങളിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു; അവൻ എന്റെ ഭക്തനായി മാറുന്നു।

Verse 31

अथ तत्र मृतो देवि तस्मिन्गुह्ये परे मम ॥ मेरुपृष्ठमत्क्रम्य मम लोकं तु गच्छति ॥

ഹേ ദേവീ, അവിടെ എന്റെ പരമഗുഹ്യസ്ഥാനത്തിൽ ദേഹം വെടിഞ്ഞവൻ മേരുവിന്റെ പൃഷ്ഠം അതിക്രമിച്ച് നിശ്ചയമായും എന്റെ ലോകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 32

मानसोद्भेदमिति च तत्रान्यत्तीर्थमुत्तमम् ॥ पृथ्वीमुद्भिद्य मध्ये तु जलं गच्छति सत्वरम् ॥

അവിടെ ‘മാനസോദ്ഭേദ’ എന്ന പേരിലുള്ള മറ്റൊരു ഉത്തമ തീർത്ഥവും ഉണ്ട്; ഭൂമിയെ ഭേദിച്ച് അതിലെ ജലം വേഗത്തിൽ അകത്തേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു.

Verse 33

देवा अपि न जानन्ति तं देशं तत्र संस्थितम् ॥ मानुषा हि विजानन्ति भूम्यां पतति तज्जलम् ॥

ദേവന്മാർക്കും അവിടെ സ്ഥിതമായ ആ ദേശം അറിയില്ല; എന്നാൽ മനുഷ്യർ അറിയുന്നു—അതിന്റ ജലം ഭൂമിയിൽ പതിക്കുന്നു.

Verse 34

यस्तत्र कुरुते स्नानमहोऱात्रोषितो नरः ॥ मोदते मानसे दिव्ये मम भक्तश्च जायते ॥

ആൾ ഒരുദിവസവും ഒരുരാത്രിയും ഉപവസിച്ച് അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ, അവൻ ദിവ്യമായ മാനസത്തിൽ ആനന്ദിച്ച് എന്റെ ഭക്തനായി മാറുന്നു.

Verse 35

अस्ति पञ्चशिरं नाम तस्मिन्गुह्यं परं मम ॥ ब्रह्मणा छिद्यते यत्र शिरश्चैव महाद्युति ॥

അവിടെ ‘പഞ്ചശിര’ എന്ന പേരിലുള്ള എന്റെ പരമഗുഹ്യസ്ഥാനം ഉണ്ട്; അവിടെ ബ്രഹ്മാവ് മഹാദ്യുതിയുള്ള ഒരു ശിരസ് ഛേദിക്കുന്നു.

Verse 36

यत्र तन्मध्यमं कुण्डं छिन्नमेव स्वयम्भुवा ॥ तत्र रक्तजला भूमिर्दृश्यते धारसंकुला ॥

അവിടെ ആ മദ്ധ്യകുണ്ഡം സ്വയംഭൂ (ബ്രഹ്മാവ്) വെട്ടിയിരിക്കുന്നിടത്ത്, ധാരകളാൽ നിറഞ്ഞ രക്തവർണ്ണജലമുള്ള ഭൂമി ദൃശ്യമാകുന്നു।

Verse 37

यस्तत्र कुरुते स्नानं पञ्चरात्रोषितो नरः ॥ मोदते ब्रह्मलोकस्थो मम भक्तश्च जायते ॥

അവിടെ അഞ്ചു രാത്രികൾ ഉപവസിച്ച് സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ വസിച്ച് ആനന്ദിക്കുന്നു; എന്റെ ഭക്തനായി മാറുന്നു।

Verse 38

तथात्र मुञ्चते प्राणान् गुह्ये पञ्चशिरे मम ॥ जलचन्द्रायणं कृत्वा मम कर्मसु निष्ठितः ॥

അതുപോലെ അവിടെ എന്റെ ഗുഹ്യമായ ‘പഞ്ചശിര’യിൽ, ജലചന്ദ്രായണ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച് എന്റെ വിധികൃത കർമങ്ങളിൽ നിഷ്ഠനായി, അവൻ പ്രാണങ്ങൾ വിട്ടൊഴിയുന്നു।

Verse 39

बुद्धिमान्मतिमांश्चैव रागमोहविवर्जितः ॥ ब्रह्मलोकमत्क्रम्य मम लोकं स गच्छति ॥

ബുദ്ധിമാനും വിവേകിയും ആയി, രാഗമോഹങ്ങൾ വിട്ട്, അവൻ ബ്രഹ്മലോകം അതിക്രമിച്ച് എന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു।

Verse 40

अस्ति सोमाभिषेकेति तीर्थमन्यत्परं मम। राजत्वे ब्राह्मणानां तु मया सोमोऽभिषेचितः॥

‘സോമാഭിഷേകം’ എന്നു പേരുള്ള എന്റെ മറ്റൊരു പരമ തീർത്ഥം ഉണ്ട്. ബ്രാഹ്മണരുടെ രാജത്വകാലത്ത് സോമനെ ഞാൻ അഭിഷേകം ചെയ്തു।

Verse 41

तत्राहं तोषितस्तेन अत्रिपुत्रेण माधवि। नवपञ्चककोट्यस्तु कृत्वा कर्म सुदुष्करम्॥

ഹേ മാധവീ, അവിടെ അത്രിപുത്രൻ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ കർമ്മം ചെയ്ത് ഒൻപതും അഞ്ചും കോടി തുല്യമായ പുണ്യം സമ്പാദിച്ചതിനാൽ ഞാൻ പ്രസന്നനായി।

Verse 42

प्राप्तश्च परमां सिद्धिं मत्प्रसादाद्वसुन्धरे। तदायत्तं जगत्सर्वं व्रीहयः परमौषधीः॥

ഹേ വസുന്ധരേ, എന്റെ പ്രസാദം മൂലം അവൻ പരമസിദ്ധി പ്രാപിച്ചു. അതിന്മേലാണ് സർവ്വജഗത്തും ആശ്രിതം—വ്രീഹി ധാന്യവും ശ്രേഷ്ഠ ഔഷധികളും കൂടി।

Verse 43

जायतेऽस्मिन्प्रलीयन्ते स्कन्देन्द्राः समरुद्गणाः। भूमे सोममयं सर्वं मम संस्थं भविष्यति॥

ഇതിൽ തന്നെയാണ് സ്കന്ദനും ഇന്ദ്രനും—മരുദ്ഗണങ്ങളോടുകൂടെ—ജനിക്കുകയും ലയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്. ഹേ ഭൂമേ, ഇതെല്ലാം സോമമയമായി എന്നിൽ സ്ഥാപിതമാകും।

Verse 44

तत्र सोमगिरिर्नाम यत्र धारा पतेद्भुवि। कुण्डेऽरण्ये विशालें तु एतत्ते कथितं मया॥

അവിടെ ‘സോമഗിരി’ എന്നൊരു സ്ഥലം ഉണ്ട്; അവിടെ ധാര ഭൂമിയിലേക്കു വീഴുന്നു. വിശാലമായ വനത്തിലെ കുണ്ഡത്തിൽ—ഇതു ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു।

Verse 45

अथात्र म्रियते देवि कृत्वा कर्म सुदुष्करम्। सोमलोकमतिगम्य मम लोकं प्रपद्यते॥

ഹേ ദേവീ, ഇവിടെ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ കർമ്മം ചെയ്ത് മരിക്കുന്നവൻ സോമലോകം അതിക്രമിച്ച് എന്റെ ലോകം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 46

अस्ति चोर्वशिकुण्डेति गुह्यं क्षेत्रे परं मम। यत्र चैवोर्वशी भित्त्वा दक्षिणोरुमजायत॥

എന്റെ പരമ ഗുഹ്യമായ ക്ഷേത്രത്തിൽ ‘ചോർവശികുണ്ഡം’ എന്നൊരു തീർത്ഥമുണ്ട്; അവിടെയാണു ഉർവശി (അതിനെ) പിളർത്തി വലതുതുടയിൽ നിന്ന് ജനിച്ചത്.

Verse 47

तत्र तप्याम्यहं देवि देवानामपि कारणात्। न मां कश्चिद्विजानाति स्वात्मानो हि विजानते॥

ഹേ ദേവീ! അവിടെ ഞാൻ ദേവന്മാരുടെ കാര്യമെന്ന നിലയ്ക്കും തപസ്സു ചെയ്യുന്നു. ആരും എന്നെ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല; സ്വന്തം ആത്മസ്വരൂപം അറിയുന്നവരേ (എന്നെ) അറിയൂ.

Verse 48

ततो मे तप्यमानस्य बहुवर्षव्यतिक्रमात्। देवा अपि न जानन्ति वज्रिब्रह्ममहेश्वराः॥

പിന്നീട് ഞാൻ തപസ്സിൽ ലീനനായിരിക്കെ അനേകം വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, വജ്രധാരി ഇന്ദ്രൻ, ബ്രഹ്മാവ്, മഹേശ്വരൻ—ഈ ദേവന്മാരും എന്നെ അറിയാനായില്ല.

Verse 49

एकैकॆन फलेनात्र बदर्यां तु सुनिश्चितम्। बहुवर्षसहस्रं तु तपश्चीर्णं मया भुवि॥

ഇവിടെ ബദരീവനത്തിൽ ഞാൻ ഉറപ്പായി ഓരോ ഫലത്താൽ (ജീവിച്ചു) ഭൂമിയിൽ ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

Verse 50

तत्राहं दश कोट्यस्तु दशवर्षं दशार्बुदम् ॥ दश भूमे तथान्यानि पद्मानि तपसि स्थितः

ഹേ ഭൂമേ! അവിടെ ഞാൻ തപസ്സിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നു—പത്ത് കോടി, പത്ത് വർഷം, പത്ത് അർബുദം; അതുപോലെ പത്ത് (അത്തരം) അളവുകൾ, കൂടാതെ മറ്റു ‘പദ്മ’ അളവുകളും.

Verse 51

ततस्ते मां न पश्यन्ति देवा गुह्यपथे स्थितम् ॥ विस्मयं परमं जग्मुर्देवा दुःखपरायणाः

അപ്പോൾ ദേവന്മാർ എന്നെ കണ്ടില്ല; ഞാൻ ഗുഹ്യപഥത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നിട്ടും, ദുഃഖപരായണരായ അവർ പരമ വിസ്മയത്തിലായി।

Verse 52

अहं पश्यामि सर्वं वै तपःसंस्थो वसुन्धरे ॥ न मां सर्वे प्रपश्यन्ति योगमायासमावृताः

ഹേ വസുന്ധരേ, ഞാൻ തപസ്സിൽ സ്ഥാപിതനായി എല്ലാം കാണുന്നു; എന്നാൽ യോഗമായയാൽ ആവൃതരായവർ എല്ലാവരും എന്നെ കാണുന്നില്ല।

Verse 53

ततस्ता देवताः सर्वाः प्रत्य ऊचुश्च पितामहम् ॥ विष्णुना च विना लोके शान्तिं नैव लभामहे

അപ്പോൾ എല്ലാ ദേവതകളും പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവിനോട് പറഞ്ഞു— ‘വിഷ്ണുവില്ലാതെ ലോകത്തിൽ ഞങ്ങൾക്ക് ശാന്തി ഒരിക്കലും ലഭിക്കില്ല।’

Verse 54

ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः ॥ तत्र जग्मुर्महाभागे तुष्यन्तः परमं मुदा

അപ്പോൾ ദേവന്മാർ ഗന്ധർവന്മാരോടും സിദ്ധന്മാരോടും പരമർഷിമാരോടും കൂടി—ഹേ മഹാഭാഗ്യവാനേ—അവിടെ ചെന്നു പരമാനന്ദത്തിൽ തൃപ്തരായി।

Verse 55

विभावयन्ति मां तत्र देवा इन्द्रपुरोगमाः ॥ त्वया नाथ परित्यक्ता दुःखिताः श्रमवर्जिताः

അവിടെ ഇന്ദ്രന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ദേവന്മാർ എന്നെ ധ്യാനിച്ച് പറഞ്ഞു— ‘ഹേ നാഥാ, നിങ്ങൾ ഞങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ചതിനാൽ ഞങ്ങൾ ദുഃഖിതരായി; ഉത്സാഹം/ശ്രമം നഷ്ടപ്പെട്ടവരായി.’

Verse 56

त्रायस्व नो हृषीकेश परमाणुग्रहेण वै ॥ एतत्कृत्वा विशालाक्षि देवान् प्रणतिपूर्वकम्

ഹേ ഹൃഷീകേശാ! പരമാനുഗ്രഹത്തോടെ നിശ്ചയമായി ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ. ഹേ വിശാലാക്ഷി! ഇങ്ങനെ ചെയ്തു അവർ മുൻകൂർ പ്രണാമത്തോടെ ദേവന്മാരെ സമീപിച്ചു.

Verse 57

मया विलोकिताः सर्वे परां निर्वृतिमागताः ॥ एतस्मिन्नुर्वशी कुण्डे एकरात्रोषितो नरः

എന്നാൽ ദർശിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അവർ എല്ലാവരും പരമ നിർവൃതിയെ പ്രാപിച്ചു. ഈ ഉർവശീ-കുണ്ഡത്തിൽ ഒരു രാത്രി താമസിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ…

Verse 58

यः स्नाति सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः ॥ उर्वशीलोकमासाद्य क्रीडते कालमक्षयम्

ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ സർവപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഉർവശീ-ലോകം പ്രാപിച്ച് അവൻ അക്ഷയകാലം ആനന്ദത്തോടെ വിഹരിക്കുന്നു.

Verse 59

यस्तत्रोत्सृजते प्राणान्मम कर्मपरायणः ॥ पुण्यपापविनिर्मुक्तो याति मल्लीनतां प्रिये

അവിടെ എന്റെ കർമ്മ/വിധിയിൽ പരായണനായി പ്രാണൻ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ പുണ്യപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി—പ്രിയേ—‘മല്ലീനതാ’യെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 60

श्रीबदर्याश्रमं पुण्यं यत्र यत्र स्थितः स्मरेत् ॥ स याति वैष्णवं स्थानं पुनरावृत्तिवर्जितः ॥

എവിടെയിരുന്നാലും പുണ്യമായ ശ്രീ-ബദര്യാശ്രമത്തെ സ്മരിക്കുന്നവൻ, പുനരാവർത്തനമില്ലാത്ത വൈഷ്ണവസ്ഥാനത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 61

य इदं शृणुयान्नित्यं मद्भक्तः सततं पठेत् ॥ ब्रह्मचारी जितक्रोधः सत्यवादी जितेन्द्रियः ॥

യാരെങ്കിലും ഇത് നിത്യമായി ശ്രവിക്കുകയും എന്റെ ഭക്തനായി സ്ഥിരമായി പാരായണം ചെയ്യുകയും ചെയ്താൽ, അവൻ ബ്രഹ്മചാരി, ക്രോധജയി, സത്യവാദി, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹി ആകുന്നു।

Verse 62

ध्यानयोगरतो नित्यं स मुक्तिफलभाग्भवेत् ॥ यस्यैतद्विदितं सर्वं ध्यानयोगं वसुन्धरे ॥

നിത്യമായി ധ്യാനയോഗത്തിൽ ലീനനായവൻ മോക്ഷഫലത്തിന്റെ ഭാഗ്യവാൻ ആകുന്നു. ഹേ വസുന്ധരേ, ആര്ക്ക് ഈ സമഗ്ര ധ്യാനയോഗം പൂർണ്ണമായി അറിയപ്പെടുന്നുവോ।

Verse 63

इन्द्रलोकमिति ख्यातो बदर्यां च ममाश्रमः ॥ तत्राहं देवि शक्रेण निष्कलं परितोषितः ॥

ബദരിയിൽ എന്റെ ആശ്രമം ‘ഇന്ദ്രലോകം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്. അവിടെ, ഹേ ദേവീ, ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) എന്നെ പൂർണ്ണമായി സന്തുഷ്ടനാക്കി।

Verse 64

वेदधारमिति ख्यातं तस्मिन्क्षेत्रे परे मम ॥ यत्र ब्रह्ममुखाद्भ्रष्टा वेदाश्चत्वार एव च ॥

എന്റെ ആ പരമക്ഷേത്രത്തിൽ ‘വേദധാര’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായ ഒരു സ്ഥലം ഉണ്ട്; അവിടെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്ന് നാലു വേദങ്ങൾ പ്രസ്ഫുടിച്ച് പുറത്തുവീണുവെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു।

Verse 65

तत्र स्नानं तु कुर्वीत ज्येष्ठमासस्य द्वादशीम् ॥ मोदते लोकपालेषु मम भक्तश्च जायते ॥

അവിടെ ജ്യേഷ്ഠമാസത്തിലെ ദ്വാദശി ദിനത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യണം; അവൻ ലോകപാലന്മാരുടെ ഇടയിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു, എന്റെ ഭക്തനുമാകുന്നു।

Verse 66

तत्र वै पञ्च कुण्डानि स्थूलशीर्षशिलोच्चये ॥ पञ्चात्र शिरसः स्थाने बहुधारासमन्विताः ॥

അവിടെ സ്ഥൂലശീർഷ എന്ന ശിലോച്ചയത്തിൽ തീർച്ചയായും അഞ്ചു കുണ്ഡങ്ങളുണ്ട്. ഇവിടെ ‘ശിരഃസ്ഥാനം’ എന്നിടത്ത് അവ പല ധാരകളോടും കൂടിയവയാണ്.

Verse 67

यस्तत्र कुरुते स्नानं त्रिरात्रोपोषितो नरः ॥ मोदते सोमलोकेषु एवमेतन्न संशयः ॥

അവിടെ മൂന്ന് രാത്രികൾ ഉപവസിച്ച് സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ സോമലോകങ്ങളിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ തന്നേ—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 68

देवानां तु वचः श्रुत्वा ब्रह्मा लोकापितामहः ॥ योगमायापटच्छन्नं कथयामास मां तदा ॥

ദേവന്മാരുടെ വചനം കേട്ട് ലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ് അപ്പോൾ യോഗമായയുടെ മറപ്പടലത്തിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന എന്നെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞു.

Verse 69

योऽवगच्छति चात्मानं स गच्छेत्परमां गतिम् ॥

ആത്മാവിനെ അവഗമിക്കുന്നവൻ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു.