Adhyaya 140: The Greatness of Kokāmukha (Badarī): Varāha’s Hidden Abode and the Sacred Waters

Verse 1

अथ कोकामुख(बदरी) माहात्म्यम्॥ धरण्युवाच॥ श्रुतानि देवस्थानानि त्वया प्रोक्तानि यान्युत॥ कस्मिंस्तिष्ठसि नित्यं त्वं तद्भवान्वक्तुमर्हति॥

ഇപ്പോൾ കോകാമുഖ (ബദരീ) മഹാത്മ്യം. ധരണി പറഞ്ഞു—“നീ വിവരിച്ച ദേവസ്ഥാനങ്ങൾ ഞാൻ കേട്ടിരിക്കുന്നു. നീ നിത്യമായി ഏത് സ്ഥലത്തിലാണ് വസിക്കുന്നത്? ദയവായി അത് പ്രസ്താവിക്കണം.”

Verse 2

किं च ते परमं स्थानं यत्र मूर्त्याकृतिर्भवान्॥ कस्मिन्स्थाने कृतं कर्म येन यात्युत्तमां गतिम्॥

“കൂടാതെ, നീ മూర్తിരൂപത്തിൽ വിരാജിക്കുന്ന നിന്റെ പരമസ്ഥാനമത് ഏത്? ഏത് സ്ഥലത്ത് ചെയ്ത കര്‍മ്മം മൂലം ഉത്തമഗതി പ്രാപിക്കപ്പെടുന്നു?”

Verse 3

श्रीवराह उवाच॥ शृणु तत्त्वेन मे देवि भक्तानां भक्तवत्सले॥ येषु स्थानेषु तिष्ठामि कथ्यमानानिमाञ्छृणु॥

ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവി, ഭക്തവത്സലേ! എന്റെ വാക്ക് തത്ത്വമായി ശ്രവിക്ക. ഞാൻ വസിക്കുന്ന സ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ച് പറയപ്പെടുന്ന ഇവ കേൾക്കുക.

Verse 4

तव कोकामुखं नाम यन्मया पूर्वभाषितम्॥ बदरीति च विख्यातं गिरिराजशिलातलम्॥

നിനക്കുള്ള ‘കോകാമുഖ’ എന്ന ആ സ്ഥലം, ഞാൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞതാണ്. അതേ ‘ബദരീ’ എന്നും പ്രസിദ്ധം—ഗിരിരാജന്റെ ശിലാതലത്തിൽ ഉള്ളത്.

Verse 5

स्थानं लोहर्गलं नाम म्लेच्छराजसमाश्रितम्॥ क्षणं चापि न मुञ्चामि एवमेतन्न संशयः॥

‘ലോഹർഗല’ എന്നൊരു സ്ഥലം ഉണ്ട്; അത് മ്ലേച്ഛരാജനോട് ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. ഞാൻ അതിനെ ഒരു ക്ഷണവും വിട്ടൊഴിയുന്നില്ല—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 6

सचैत्यम् पश्य मे स्थानं जगदेतच्चराचरम्॥ सर्वत्राहं वरारोहे न मन्न्यूनं हि जानते॥

ചൈത്യസഹിതമായ എന്റെ സ്ഥാനത്തെ കാണുക—ഇത് മുഴുവൻ ജഗത്ത്, ചരവും അചരവും. ഹേ വരാരോഹേ! ഞാൻ സർവത്രയുമുണ്ട്; അതിനാൽ ഏതൊരു സ്ഥലത്തും എന്നെ കുറവെന്നു കരുതരുത്.

Verse 7

ये तु जानन्ति मां देवि गुह्यां कामगतिं मम॥ शीघ्रं कोकामुखं यान्तु मम कर्मपरायणाः॥

എന്നാൽ ഹേ ദേവി, എന്നെ അറിയുന്നവർ—എന്റെ ഗുഹ്യമായ കാമഗതിയെ—എന്റെ കര്‍മ്മങ്ങളിൽ പരായണരായി വേഗത്തിൽ കോകാമുഖത്തിലേക്ക് പോകട്ടെ.

Verse 8

ततो देववचः श्रुत्वा पृथिवी वाक्यमब्रवीत्॥ शिरस्यञ्जलिमाधाय निर्वृतेनान्तरात्मना॥

അപ്പോൾ ദേവന്റെ വചനം കേട്ട് പൃഥിവി പറഞ്ഞു; ശിരസ്സിൽ അഞ്ജലി വെച്ച്, അന്തരാത്മാവിനെ ശാന്തവും തൃപ്തവുമാക്കി അവൾ വചനം ഉച്ചരിച്ചു.

Verse 9

धरण्युवाच॥ सर्वतो लोकनाथेश परं कौतूहलं हि मे॥ कथं कोकामुखं श्रेष्ठं तद्भवान्वक्तुमर्हसि॥

ധരണി പറഞ്ഞു: ഹേ സർവ്വതോ ലോകനാഥേശാ, എനിക്ക് മഹത്തായ കൗതുകമുണ്ട്. കോകാമുഖം എങ്ങനെ ശ്രേഷ്ഠമാണെന്ന് ദയവായി വിശദീകരിക്കണം.

Verse 10

यस्तु कोकामुखं गत्वा भूयो विनिवर्तते॥ कर्माणि तत्र कुर्वीत चेष्टं भवति चात्मनि॥

കോകാമുഖത്തിൽ പോയി വീണ്ടും മടങ്ങിവരുന്നവൻ അവിടെ വിധിപൂർവ്വം കർമ്മങ്ങൾ ആചരിക്കണം; അപ്പോൾ അഭിലഷിതമായ ആത്മീയ ഫലം തന്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ സിദ്ധമാകും.

Verse 11

यानि यानि च क्षेत्राणि त्वया पृष्टानि वै धरे। कोकामुखसमं स्थानं न भूतं न भविष्यति॥

ഹേ ധരേ, നീ ചോദിച്ച ഏതു ക്ഷേത്രങ്ങളായാലും—കോകാമുഖത്തിന് തുല്യമായ സ്ഥലം ഭൂതകാലത്തിലും ഉണ്ടായിട്ടില്ല, ഭാവിയിലും ഉണ്ടാകുകയില്ല.

Verse 12

मम सा परमा मूर्तिर्यां न जानन्ति गोपिताम्॥ स्थितं कोकामुखं नाम एतत्ते कथितं मया॥

അത് എന്റെ പരമ മൂർത്തിയാണ്; ഗൂഢമായി മറഞ്ഞിരിക്കുന്നതിനാൽ എല്ലാവർക്കും അറിയപ്പെടുന്നില്ല. ‘കോകാമുഖം’ എന്ന നാമത്തിലുള്ള ആ സ്ഥലം നിലകൊള്ളുന്നു—ഇത് ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു.

Verse 13

श्रीवराह उवाच॥ शृणु तत्त्वेन मे देवि यन्मां त्वं परिपृच्छसि॥ तस्मिन्कोकामुखं रम्यं कथ्यमानं मया।अनघे॥

ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവി, നീ എന്നോടു ചോദിക്കുന്നതു സത്യതത്ത്വപ്രകാരം എന്നിൽ നിന്നു ശ്രവിക്ക. ആ വിഷയത്തിൽ, ഹേ നിർമലേ, ഞാൻ രമണീയമായ ‘കോകാമുഖം’ വിവരിക്കുന്നു.

Verse 14

जलबिन्दुरिति ख्यातात्पर्वतात्पत्तनाद्भुवि॥ तत्तु गुह्यतमं देवि कृत्वा कर्म महौजसम्॥

‘ജലബിന്ദു’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ പർവതത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്കു പതിക്കുന്നതിനാൽ—ഹേ ദേവി—ഇത് അത്യന്തം ഗുഹ്യമാണ്. അവിടെ മഹൗജസ്സുള്ള കർമ്മം/അനുഷ്ഠാനം ചെയ്തു (ഫലം പ്രാപിക്കാം).

Verse 15

सर्वसङ्गान्परित्यज्य मम लोकं स गच्छति॥ विष्णुधारेति विख्याता कोकायां मम मण्डले॥

എല്ലാ ബന്ധാസക്തികളും ഉപേക്ഷിച്ച് അവൻ എന്റെ ലോകത്തിലേക്കു പോകുന്നു. കോകയിൽ, എന്റെ പവിത്ര മണ്ഡലത്തിനുള്ളിൽ, അത് ‘വിഷ്ണുധാര’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 16

पर्वतात्पतिता भूमौ धारा मुसलसन्निभा॥ अहोरात्रोषितो भूत्वा स्नायात्तत्र प्रयत्नतः॥

പർവതത്തിൽ നിന്ന് പതിച്ച് ഭൂമിയിലെത്തുന്ന ധാര മുസലിനോട് സാമ്യമുള്ളത്ര പ്രബലമാണ്. അവിടെ ഒരു പകലും ഒരു രാത്രിയും പാർത്തു, പരിശ്രമത്തോടെ അവിടെയേ സ്നാനം ചെയ്യണം.

Verse 17

जम्बूद्वीपे प्रजायेत जम्बूर्यत्र प्रतिष्ठिता ॥ जम्बूद्वीपं परित्यज्य जायते मम पार्श्वगः ॥

ജംബൂ (ഞാവൽ) വൃക്ഷം സ്ഥാപിതമായ ജംബൂദ്വീപിൽ ജീവൻ ജനിക്കുന്നു; പിന്നെ ജംബൂദ്വീപം ഉപേക്ഷിച്ച്, എന്റെ പാർശ്വഗനായി—അർത്ഥাৎ എന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ—ജന്മം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 18

अग्निष्टोमसहस्राणां फलं प्राप्नोति मानवः । न मुह्यति स कर्तव्ये फलं प्राप्नोति चोत्तमम् ॥

മനുഷ്യൻ ആയിരം അഗ്നിഷ്ടോമ യാഗങ്ങളുടെ തുല്യമായ പുണ്യഫലം പ്രാപിക്കുന്നു. ചെയ്യേണ്ട കര്‍ത്തവ്യത്തിൽ അവൻ മോഹിതനാകാതെ ഉത്തമഫലം നേടുന്നു॥

Verse 19

पश्यते परमां मूर्त्तिमेतां मम न संशयः ॥ तत्र विष्णुपदं नाम स्थानं कोकामुकाश्रितम् ॥

അവൻ എന്റെ ഈ പരമമൂർത്തിയെ ദർശിക്കുന്നു—സംശയമില്ല. അവിടെ ‘വിഷ്ണുപദം’ എന്ന പേരിലുള്ള സ്ഥലം ഉണ്ട്; അത് കോകാമുകയോട് ആശ്രിതം/ബന്ധിതം ആകുന്നു॥

Verse 20

एतत्कश्चिन्न जानाति धरे वाराहसंश्रितम् ॥ तस्मिन्कृतोदको देवि नरो रात्रावुपोषितः ॥

ഓ ധരേ, ഇത് വളരെ കുറച്ചുപേർ മാത്രമേ അറിയൂ; ഇത് വരാഹപരമ്പരയോട് ആശ്രിതമാണ്. ഓ ദേവി, അവിടെ ഉദകക്രിയ ചെയ്ത് രാത്രിയിൽ ഉപവസിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ…॥

Verse 21

क्रौञ्चद्वीपे प्रजायेत मम भक्तिपरायणः ॥ तत्राथ मुञ्चति प्राणान्गुह्यस्थाने परे मम ॥

എന്റെ ഭക്തിയിൽ പരായണനായി അവൻ ക്രൗഞ്ചദ്വീപിൽ ജനിക്കുന്നു; അവിടെ തന്നേ എന്റെ പരമ ഗുഹ്യസ്ഥാനത്തിൽ പ്രാണൻ വിടുന്നു॥

Verse 22

सर्वसङ्गान्परित्यज्य मम लोके स गच्छति ॥ अस्ति विष्णुसरो नाम क्रीडितं यत्त्वया सह ॥

എല്ലാ ബന്ധങ്ങളും ആസക്തികളും ഉപേക്ഷിച്ച് അവൻ എന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. അവിടെ ‘വിഷ്ണുസര’ എന്ന പേരിലുള്ള സരോവരം ഉണ്ട്; അത് നിന്നോടൊപ്പം ക്രീഡിച്ച സ്ഥലം॥

Verse 23

यत्र दंष्ट्राप्रहारेण चाहृतासि वसुन्धरे ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत प्रातःकाले वसुन्धरे ॥

ഹേ വസുന്ധരേ! ദംഷ്ട്രാ-പ്രഹാരത്താൽ നിന്നെ ഉയർത്തിയ സ്ഥലത്ത്, ഹേ ഭൂമിയേ, പ്രാതഃകാലത്ത് തീർച്ചയായും സ്നാനം ചെയ്യണം।

Verse 24

सर्वपापविशुद्धात्मा मम लोकं स गच्छति ॥ सोमतीर्थमिति ख्यातं कोकायां मम मण्डले ॥

സകലപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിശുദ്ധാത്മനായവൻ എന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. എന്റെ മണ്ഡലത്തിലെ കോകായിൽ അത് ‘സോമതീർത്ഥം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്।

Verse 25

यत्र पञ्चशिलाभूभिर्विष्णुनाम्ना तथाङ्किता ॥ यस्तत्र कुरुते स्नानं पञ्चरात्रोषितो नरः ॥

വിഷ്ണുനാമം കൊത്തിയ അഞ്ചു ശിലകളാൽ ഭൂമി അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത്—അവിടെ അഞ്ചു രാത്രികൾ നിയമം പാലിച്ചു വസിച്ച് സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ…

Verse 26

गोमेदे जायते द्वीपे मम मार्गानुसारकः ॥ तत्राथ मुञ्चते प्राणान्गुह्यक्षेत्रे परे मम ॥

എന്റെ മാർഗം അനുഗമിക്കുന്നവൻ ‘ഗോമേദ’ എന്ന ദ്വീപിൽ ജനിക്കുന്നു; അവിടെ എന്റെ പരമ ഗുഹ്യക്ഷേത്രത്തിൽ അവൻ പ്രാണൻ വിട്ടൊഴിയുന്നു।

Verse 27

सर्वपापविनिर्मुक्तः शुद्धात्मा मां स पश्यति ॥ तुङ्गकूटेतिविख्यातं कोकायां मम मण्डले ॥

സകലപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി ശുദ്ധാത്മാവോടെ അവൻ എന്നെ ദർശിക്കുന്നു. എന്റെ മണ്ഡലത്തിലെ കോകായിൽ അത് ‘തുങ്കകൂടം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്।

Verse 28

कुशद्वीपं समासाद्य मम लोकेषु तिष्ठति ॥ अनित्यमाश्रमं नाम क्षेत्रकर्मसुखावहम् ॥

കുശദ്വീപത്തെ പ്രാപിച്ച് അവൻ എന്റെ ലോകങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നു. അവിടെ ‘അനിത്യമാശ്രമം’ എന്ന ആശ്രമമുണ്ട്; ആ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ ചെയ്ത കര്‍മഫലജന്യമായ സുഖം നൽകുന്നതാണ്.

Verse 29

देवाश्च यं न जानन्ति किंपुनर्मनुजादयः ॥ तत्र स्नात्वा वरारोहे अहोरात्रोषितो नरः ॥

ആ സ്ഥലം ദേവന്മാർക്കും അറിയില്ല; പിന്നെ മനുഷ്യാദികൾ എങ്ങനെ അറിയും? ഹേ വരാരോഹേ! അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ഒരു പകലും ഒരു രാത്രിയും അവിടെ വസിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ…

Verse 30

जायते पुष्करद्वीपे मम कर्मपरायणः ॥ अथ तत्र मृतो भूमे पुण्यक्षेत्रे महाशुचिः ॥

അവൻ പുഷ്കരദ്വീപിൽ ജനിച്ച് എന്റെ വിധിത കര്‍മങ്ങളിൽ പരായണനാകുന്നു. ഹേ ഭൂമേ! അവിടെ ആ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ മരിച്ചാൽ അവൻ മഹാശുചി—അത്യന്തം ശുദ്ധൻ—ആകുന്നു.

Verse 31

सर्वपापविनिर्मुक्तो मम लोकं स गच्छति ॥ अस्त्यत्राग्निसरो नाम परं गुह्यं मम स्थितम् ॥

അവൻ സകല പാപങ്ങളിൽ നിന്നുമൊഴിഞ്ഞ് എന്റെ ലോകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു. ഇവിടെ ‘അഗ്നിസരം’ എന്ന പേരിലുള്ള പരമഗുഹ്യമായ, എന്റെ സ്ഥാപിതമായ പുണ്യസ്ഥലം ഉണ്ട്.

Verse 32

पञ्च धाराः पतन्त्यत्र गिरिकुञ्जसमाश्रिताः ॥ तत्र चापि कृतस्नानः पञ्चरात्रोषितो नरः ॥

ഇവിടെ പർവതക്കാടുകളിലെ കുഞ്ജങ്ങളിൽ ആശ്രയിച്ച അഞ്ചു ധാരകൾ പതിക്കുന്നു. അവിടെയും സ്നാനം ചെയ്ത് അഞ്ചു രാത്രികൾ അവിടെ വസിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ…

Verse 33

कुशद्वीपे च जायेत मम कर्मपरायणः ॥ तत्राथ मुञ्चते प्राणान्कृत्वा कर्म महौजसम् ॥

അവൻ കുശദ്വീപിൽ പുനർജന്മം പ്രാപിച്ച് എന്റെ വിധിത കർമ്മങ്ങളിൽ പരായണനായി ഇരിക്കും. അവിടെ മഹാപ്രഭാവമുള്ള കർമ്മം ചെയ്ത് തന്റെ പ്രാണൻ വിട്ടൊഴിയുന്നു.

Verse 34

कुशद्वीपात्परिभ्रष्टो ब्रह्मलोकं स गच्छति ॥ अस्ति ब्रह्मसरो नाम गुह्यं क्षेत्रं परं मम ॥

കുശദ്വീപിൽ നിന്ന് ച്യുതനായി അവൻ ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. അവിടെ ‘ബ്രഹ്മസര’ എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു ഗുഹ്യ പുണ്യക്ഷേത്രമുണ്ട്—പരമവും എന്റേതുമാണ്.

Verse 35

यत्र धारा पतत्येका पुण्या भूमिशिलातले ॥ तत्र स्नानं प्रकुर्वीत पञ्चरात्रोषितो नरः ॥

ഭൂമിയിലെ ശിലാതലത്തിൽ ഒരേയൊരു പുണ്യധാര വീഴുന്നിടത്ത്, അഞ്ചു രാത്രികൾ താമസിച്ച മനുഷ്യൻ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യണം.

Verse 36

वसते सूर्यलोकेषु मम मार्गानुसारकः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्सूर्यधारां समाश्रितः ॥

എന്റെ മാർഗം അനുസരിക്കുന്നവൻ സൂര്യലോകങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നു. പിന്നെ ഇവിടെ ‘സൂര്യധാര’യെ ആശ്രയിച്ച് അവൻ പ്രാണൻ വിട്ടൊഴിയുന്നു.

Verse 37

एका धारा पतत्यत्र देवि पूर्णा शिलोच्चयात् ॥ तत्र स्नानं प्रकुर्वीत एकमेकं दिनं तथा

ഹേ ദേവി, ഇവിടെ ശിലോച്ചയത്തിൽ നിന്ന് ഒരു പൂർണ്ണധാര വീഴുന്നു. അവിടെ ദിവസേന ക്രമമായി—ഓരോ ദിവസവും—സ്നാനം ചെയ്യണം.

Verse 38

सप्तरा‍त्रोषितो भूत्वा मम कर्म समाश्रितः ॥ स्नात्वा सप्तसमुद्रेषु लब्धसंज्ञः समाहितः

ഏഴ് രാത്രികൾ വസിച്ച്, ഞാൻ ഉപദേശിച്ച കർമ്മവ്രതങ്ങളെ ആശ്രയിച്ച്, ഏഴ് സമുദ്രങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, അവൻ പൂർണ്ണ ബോധം വീണ്ടെടുത്തു മനസ്സിൽ സമാധാനത്തോടെ ഏകാഗ്രനാകുന്നു।

Verse 39

सप्तद्वीपेषु विहरेन् मम कर्मपरायणः ॥ तत्राथ मुञ्चते प्राणान् मम भक्तिसमन्वितः

ഞാൻ ഉപദേശിച്ച കർമ്മവ്രതങ്ങളിൽ നിഷ്ഠയോടെ അവൻ ഏഴ് ദ്വീപുകളിലും സഞ്ചരിക്കട്ടെ. പിന്നെ അവിടെ തന്നേ, എന്നോടുള്ള ഭക്തിയോടെ, അവൻ പ്രാണനെ വിട്ടൊഴിയുന്നു।

Verse 40

सप्तद्वीपमत्क्रम्य मम लोकं तु गच्छति ॥ अस्ति धर्मोद्भवं नाम तस्मिन् क्षेत्रे परे मम

ഏഴ് ദ്വീപുകളെയും അതിക്രമിച്ച് അവൻ തീർച്ചയായും എന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. എന്റെ ആ പരമക്ഷേത്രത്തിൽ ‘ധർമോദ്ഭവ’ എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു സ്ഥലം ഉണ്ട്।

Verse 41

गिरिकुञ्जात् पतत्येका धारा भूमितले शुभा ॥ तत्र स्नानं प्रकुर्वीत एकरात्रोषितो नरः

പർവ്വതകുഞ്ജത്തിൽ നിന്ന് ഒരു മംഗളധാര ഭൂമിതലത്തിലേക്ക് വീഴുന്നു. അവിടെ ഒരു രാത്രി വസിച്ച് മനുഷ്യൻ സ്നാനം ചെയ്യണം।

Verse 42

स वैश्यो जायते शूद्रो मम कर्मपरायणः ॥ तत्राथ मुञ्चते प्राणान् गुह्ये देवि शिलोच्चये

അവൻ വൈശ്യനായിരുന്നാലും, ഞാൻ ഉപദേശിച്ച കർമ്മവ്രതങ്ങളിൽ പരായണനായതിനാൽ, ശൂദ്രയോണിയിൽ ജനിക്കുന്നു. പിന്നെ, ദേവീ, ആ ഗുഹ്യമായ ശിലോച്ചയത്തിൽ അവൻ പ്രാണനെ വിട്ടൊഴിയുന്നു।

Verse 43

साङ्गयज्ञं सदक्षिण्यं भुक्त्वा मां प्रतिपद्यते ॥ अस्ति कोटिवटं नाम क्षेत्रं गुह्यं परं मम

സാംഗയജ്ഞവും യഥോചിത ദക്ഷിണയും സഹിതമായ യജ്ഞഫലം അനുഭവിച്ച് അവൻ എന്നെ പ്രാപിക്കുന്നു. ‘കോടിവട’ എന്നൊരു ക്ഷേത്രം ഉണ്ട്—ഗുഹ്യം, പരമം, എന്റേതു.

Verse 44

एका धारा पतत्यत्र वटमूलमुपाश्रिता ॥ तत्र स्नानं तु कुरुते नरो रात्रावुपोषितः

ഇവിടെ ഒരു മാത്രം ധാര വീഴുന്നു; അത് ആൽമരത്തിന്റെ വേരിനെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. രാത്രി ഉപവസിച്ച് അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ,

Verse 45

यावन्ति वटपत्राणि तस्मिञ्छृङ्गे परे मम ॥ तावद्वर्षसहस्राणि रूपसम्पत्समन्वितः

എന്റെ പരമശിഖരത്തിലെ ആൽമരത്തിന്റെ ഇലകൾ എത്രയുണ്ടോ, അത്ര ആയിരം വർഷങ്ങൾ അവൻ രൂപസമ്പത്തുകളോടെ നിലനിൽക്കും.

Verse 46

अग्निवर्णस्ततो भूत्वा मम लोकं स गच्छति॥ पापप्रमोचनं नाम गुह्यमस्मिन्परं मम

അതിനുശേഷം അഗ്നിവർണ്ണമായ ദീപ്തിയോടെ അവൻ എന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. ഇവിടെ ‘പാപമോചന’ എന്ന പേരിലുള്ള എന്റെ ഗുഹ്യമായ പരമസ്ഥലം ഉണ്ട്.

Verse 47

पतत्येकतमा धारा स्थूला कुम्भसमा ततः॥ यस्तत्र कुरुते स्नानमहोरात्रोषितो नरः॥

അവിടെ ഒരു മാത്രം ധാര വീഴുന്നു—ഘനമായി, കുംഭസമമായ അളവുപോലെ. അഹോരാത്രം അവിടെ താമസിച്ച് സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ,

Verse 48

जायते च चतुर्वेदी मम कर्मपरायणः॥ तत्राथ मुञ्चते प्राणान्कौशिकीमाश्रितो नदीम्॥

അവൻ നാലു വേദങ്ങളിലും പണ്ഡിതനായി, ഞാൻ ഉപദേശിച്ച കര്‍മ്മങ്ങളിൽ പരായണനാകുന്നു. പിന്നെ കൗശികീ നദീതീരത്ത് ആശ്രയിച്ച് അവിടെ തന്നെ പ്രാണൻ വിടുന്നു.

Verse 49

यस्तत्र कुरुते स्नानं पञ्चरात्रोषितो नरः॥ मोदते वासवे लोके मम मार्गानुसारिणि॥

അവിടെ അഞ്ചു രാത്രികൾ താമസിച്ച് സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ, എന്റെ മാർഗ്ഗം അനുഗമിക്കുന്നവനായി വാസവ (ഇന്ദ്ര) ലോകത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു.

Verse 50

तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम कर्मपरायणः॥ वासवं लोकमुत्सृज्य मम लोकं च गच्छति॥

പിന്നെ അവിടെ ഞാൻ ഉപദേശിച്ച കര്‍മ്മങ്ങളിൽ പരായണനായി പ്രാണൻ വിടുന്നു; വാസവ ലോകം വിട്ട് എന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 51

यमव्यसनकं नाम गुह्यमस्ति परं मम॥ स्रोतॊ वहति तत्रैकं कौशिकीमाश्रितं नदीम्॥

‘യമവ്യസനക’ എന്നൊരു ഗുഹ്യസ്ഥലം ഉണ്ട്; അത് എനിക്ക് പരമപ്രിയം. അവിടെ കൗശികീ നദിയോട് ബന്ധപ്പെട്ട ഒരേയൊരു സ്രോതസ് ഒഴുകുന്നു.

Verse 52

यस्तत्र कुरुते स्नानमेकऱात्रोषितो नरः॥ न स गच्छति दुर्गाणि यमस्य व्यसनं महत्॥

അവിടെ ഒരു രാത്രി താമസിച്ച് സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ, യമനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മഹാദുഃഖം—ആ ദുർഗ്ഗമ പാതകളിലേക്ക് പോകുകയില്ല.

Verse 53

अथ तत्र त्यजेत्प्राणान्मम कर्मपरायणः॥ विशुद्धो मुक्तपापोऽसौ मम लोकं स गच्छति॥

അവിടെ എന്റെ ഉപദേശിച്ച കര്‍മങ്ങളില്‍ പരായണനായി പ്രാണന്‍ വിട്ടാല്‍, അവന്‍ ശുദ്ധനായി പാപമുക്തനായി എന്റെ ലോകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 54

मातङ्गं नाम विख्यातं तस्मिन्क्षेत्रे परं मम॥ स्रोतॊ वहति तत्रैव आश्रितं कौशिकीं नदीम्॥

ആ ക്ഷേത്രഭൂമിയിൽ ‘മാതംഗ’ എന്ന പ്രസിദ്ധമായ, എനിക്ക് പരമപ്രിയമായ സ്ഥലം ഉണ്ട്. അവിടെയേ കൌശികീ നദിയോട് ബന്ധമുള്ള ഒരു സ്രോതസ് ഒഴുകുന്നു.

Verse 55

विद्वाञ्छुचिश्च जायेत ममकामर्नुसारकः॥ तत्राथ मुञ्चते प्राणान्गुह्ये देवि परे मम॥

അവൻ പണ്ഡിതനും ശുദ്ധനുമായി, എന്റെ അഭിപ്രായം അനുസരിക്കുന്നവനാകും; പിന്നെ, ദേവീ, അവിടെയേ എന്റെ പരമപ്രിയമായ ഗൂഢസ്ഥാനത്തിൽ പ്രാണൻ വിടുന്നു.

Verse 56

मुक्त्वा किम्पुरुषं भेदं मम लोकं च गच्छति॥ अस्ति वज्रभवं नाम गुह्ये तस्मिन्परं मम॥

കിംപുരുഷത്വത്തിന്റെ ഭേദം ഉപേക്ഷിച്ച് അവൻ എന്റെ ലോകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു. എന്റെ പരമപ്രിയമായ ആ ഗൂഢസ്ഥാനത്തിൽ ‘വജ്രഭവ’ എന്ന നാമത്തിലുള്ള സ്ഥലം ഉണ്ട്.

Verse 57

स्रोतो वहति तत्रैकमाश्रितं कौशिकीं नदीम् ॥ स्नानं करोति यस्तत्र एकरात्रोषितो नरः ॥

അവിടെ കൌശികീ നദിയോട് ബന്ധമുള്ള ഒരേയൊരു സ്രോതസ് ഒഴുകുന്നു. അവിടെ ഒരു രാത്രി താമസിച്ച് സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ പ്രസ്തുത ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 58

जायते शक्रलोके तु मम कर्मानुसारकः ॥ शरीरचक्रसङ्घाते वज्रहस्तस्वरूपकः ॥

അവൻ എന്റെ ആജ്ഞാനുസാരമായി ശക്രലോകത്തിൽ തന്നെ ജനിക്കുന്നു; ദേഹേന്ദ്രിയസമൂഹത്തിൽ ‘വജ്രഹസ്ത’ സ്വരൂപം ധരിക്കുന്നു.

Verse 59

तत्र स्नानप्रभावेण जायते नात्र संशयः ॥ अथात्र मुच्यते प्राणान्मम चिन्तनतत्परः ॥

അവിടെ സ്നാനത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ അവൻ ആ ഫലസ്ഥിതിയിൽ ജനിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല. പിന്നെ എന്നെ ധ്യാനിക്കുന്നതിൽ തത്പരനായി അവിടെ തന്നെ പ്രാണൻ വിടുന്നു.

Verse 60

शक्रलोकमतिच्रम्य मम लोकं प्रपद्यते ॥ तत्र त्रिक्रोशमात्रेण गुह्यं क्षेत्रं परं मम ॥

ശക്രലോകം അതിക്രമിച്ച് അവൻ എന്റെ ലോകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു. അവിടെ മൂന്ന് ക്രോശ പരിധിക്കുള്ളിൽ എന്റെ പരമ ഗുഹ്യ പുണ്യക്ഷേത്രം ഉണ്ട്.

Verse 61

शक्ररुद्रेति विख्यातं तस्मिन्कोकाशिलातले ॥ स्नानं करोति यस्तत्र त्रिरात्रोपोषितो नरः ॥

‘ശക്ര-രുദ്ര’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ കോകാശിലാ ശിലാതലത്തിൽ, മൂന്ന് രാത്രികൾ ഉപവസിച്ച് അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ (പ്രസ്തുത ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു).

Verse 62

अस्ति चान्यन्महद्भद्रे क्षेत्रे गुह्ये विशेषितम् ॥ मनुजा येन गच्छन्ति मुक्त्वा संसारसागरम् ॥

കൂടാതെ, ഹേ മഹാഭദ്രേ, ആ ഗുഹ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ മറ്റൊരു മഹത്തായ പ്രത്യേകതയുണ്ട്; അതിലൂടെ മനുഷ്യർ സംസാരസാഗരം വിട്ട് മോചിതരായി മുന്നേറുന്നു.

Verse 63

कृतोदकस्तत्र भद्रे अहोरात्रोषितो नरः ॥ जायते शाल्मलिद्वीपे मम कर्मानुसारिणि ॥

ഹേ ഭദ്രേ! അവിടെ കൃതോദകം അനുഷ്ഠിച്ച് ഒരു പകലും രാത്രിയും താമസിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ എന്റെ വിധിപ്രകാരം ശാല്മലീദ്വീപിൽ ജനിക്കുന്നു।

Verse 64

तत्राथ मुंचते प्राणान्मम कर्मसु निष्ठितः ॥ शाल्मलिद्वीपमुत्सृज्य मम पार्श्वे स तिष्ठति ॥

പിന്നീട് അവിടെ തന്നെ എന്റെ നിർദേശിച്ച കര്‍മങ്ങളിൽ നിഷ്ഠനായി അവൻ പ്രാണൻ വിട്ടുപോകുന്നു; ശാല്മലീദ്വീപം ഉപേക്ഷിച്ച് എന്റെ പാർശ്വത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 65

तस्मिन्क्षेत्रे महागुह्ये परमस्ति फलोदयम् ॥ विष्णुतीर्थमिति ख्यातं मम भक्तसुखावहम् ॥

ആ മഹാഗുഹ്യമായ ക്ഷേത്രത്തിൽ പരമഫലോദയം ഉണ്ട്. അത് ‘വിഷ്ണുതീർത്ഥം’ എന്നു പ്രസിദ്ധം; എന്റെ ഭക്തർക്കു സുഖം നൽകുന്നതും ആകുന്നു।

Verse 66

ततः पर्वतमध्यात्तु कोकायां पतते जलम् ॥ त्रिस्रोतसं महाभागे सर्वसंसारमोक्षणम् ॥

അതിനുശേഷം, ഹേ മഹാഭാഗ്യേ! പർവതത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിന്ന് ജലം കോകായിലേക്കു പതിക്കുന്നു—അത് ‘ത്രിസ്രോതസ്’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; സർവ്വസംസാരമോചനകരമെന്നു പ്രസിദ്ധം।

Verse 67

तस्मिन् कृतोदको भूमे छित्त्वा संसारबन्धनम् ॥ वायोः स भवनं प्राप्य वायुभूतस्तु तिष्ठति ॥

ഹേ ഭൂമേ! അവിടെ കൃതോദകം അനുഷ്ഠിച്ച് സംസാരബന്ധനം ഛേദിച്ച് അവൻ വായുവിന്റെ ഭവനം പ്രാപിച്ച് വായുസ്വരൂപനായി അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 68

तत्राथ मुंचते प्राणान् मम कर्मसु निष्ठितः ॥ वायुलोकमतिक्रंय मम लोकं स गच्छति ॥

അവിടെ എന്റെ വിധിച്ച കര്‍മ്മങ്ങളില്‍ നിഷ്ഠനായി അവന്‍ പ്രാണത്യാഗം ചെയ്യുന്നു; വായുലോകം അതിക്രമിച്ച് എന്റെ ലോകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 69

अस्ति तत्र वरं स्थानं सङ्गमं कौशिकोकयोः ॥ सर्वकामिकेति विख्याता शिला तिष्ठति चोत्तरे ॥

അവിടെ കൗശികീയും ഓകയും സംഗമിക്കുന്നിടത്ത് ഉത്തമമായൊരു സ്ഥലം ഉണ്ട്; വടക്കായി ‘സർവകാമികാ’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ശില നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 70

तत्र यः कुरुते स्नानमहो रात्रोषितो नरः ॥ विस्तीर्णे जायते वंशे जातिं स्मरति चात्मनः ॥

അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ഒരു പകലും ഒരു രാത്രിയും താമസിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ വിശാലമായ വംശത്തിൽ ജനിക്കുന്നു; തന്റെ ജന്മമൂലവും ഓർക്കുന്നു।

Verse 71

स्वर्गे वा यदि वा भूमौ यं यं कामयते नरः ॥ तं तं प्राप्नोति वै कामं स्नातमात्रः शिलातले ॥

സ്വർഗത്തിലായാലും ഭൂമിയിലായാലും മനുഷ്യൻ ഏത് ആഗ്രഹം ആഗ്രഹിച്ചാലും, ശിലാതലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത മാത്രം കൊണ്ട് അതത് ആഗ്രഹം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 72

अस्ति मत्स्यशिला नाम गुह्यं कोकामुखे वरम् ॥ धाराः पतन्ति तिस्रो वै कौशिकीमाश्रिता नदीम् ॥

കോകാ-മുഖത്തിൽ ‘മത്സ്യശിലാ’ എന്ന പേരിലുള്ള ഉത്തമമായൊരു ഗുഹ്യസ്ഥലം ഉണ്ട്; അവിടെ കൗശികീ നദിയോട് ചേർന്ന് മൂന്ന് ധാരകൾ പതിക്കുന്നു।

Verse 73

तत्र च स्नायमानस्तु यदि मत्स्यं प्रपश्यति ॥ ततो जानाम्यहं देवि प्राप्तो नारायणः स्वयम् ॥

അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുമ്പോൾ ഒരാൾ ഒരു മത്സ്യം കാണുന്നുവെങ്കിൽ, ഹേ ദേവി, അപ്പോൾ സ്വയം നാരായണൻ അവിടെ പ്രത്യക്ഷമായി എത്തിയിരിക്കുന്നു എന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു।

Verse 74

तत्र मत्स्यं पुनर्दृष्ट्वा यजमानस्तु सुन्दरि ॥ दद्यादर्घ्यं ततो भद्रे मधुलाजसमन्वितम् ॥

ഹേ സുന്ദരി, അവിടെ വീണ്ടും മത്സ്യം കണ്ടാൽ യജമാനൻ, ഹേ ഭദ്രേ, തേനും ലാജവും (വറുത്ത ധാന്യം) ചേർന്ന അർഘ്യം അർപ്പിക്കണം।

Verse 75

यस्तत्र कुरुते स्नानं देवि गुह्ये ततः परे ॥ तिष्ठते पद्मपत्रे तु सोत्तरे मेरुसंश्रिते ॥

ഹേ ദേവി, അവിടെ ആ ഗുഹ്യമായ അതീതസ്ഥാനത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ, ഉത്തരഭാഗത്ത് മേരുവിനെ ആശ്രയിച്ച് താമരയിലയിൽ വസിക്കുന്നു।

Verse 76

अथ संप्राप्य मुच्येत मत्स्यं गुह्यं परं मम ॥ मेरुशृङ्गं समुल्लङ्घ्य गम लोकं च गच्छति ॥

അതിനുശേഷം എന്റെ ഗുഹ്യമായ പരമ മത്സ്യത്തെ പ്രാപിച്ച് അവൻ മോചിതനാകുന്നു; മേരുശിഖരം അതിക്രമിച്ച് ‘ഗമ’ എന്ന ലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു।

Verse 77

पञ्चयोजनविस्तारं क्षेत्रं कोकामुखं मम ।। यस्त्वेतत्तु विजानाति न स पापेन लिप्यते ॥

‘കോകാമുഖ’ എന്ന എന്റെ ക്ഷേത്രം അഞ്ചു യോജന വ്യാപ്തിയുള്ളതാണ്. ഇതിനെ യഥാർത്ഥമായി അറിയുന്നവൻ പാപത്തിൽ ലിപ്തനാകുകയില്ല।

Verse 78

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ।। तस्मिन्कोकामुखे रम्ये तिष्ठामि दक्षिणामुखः ॥

ഇനിയും ഞാൻ നിന്നോട് പറയും—ഹേ വസുന്ധരേ, കേൾക്കുക. ആ രമ്യമായ കോകാമുഖത്തിൽ ഞാൻ ദക്ഷിണമുഖനായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 79

शिलाचन्दनसङ्काशं देवानामपि दुर्लभम् ।। वराहरूपमादाय तिष्ठामि पुरुषाकृतिः ॥

ശിലയും ചന്ദനവും പോലെയുള്ള ദീപ്തിയുള്ളത്, ദേവന്മാർക്കും ദുർലഭം—വരാഹരൂപം ധരിച്ചു ഞാൻ മനുഷ്യസദൃശ ദേഹത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 80

वामोन्नतमुखं कृत्वा वामदंष्ट्रासमुन्नतम् ।। पश्यामि च जगत्सर्वं ये च भक्ताः मम प्रियाः ॥

മുഖം ഇടത്തോട്ടുയർത്തി, ഇടത് ദംഷ്ട്ര ഉയർത്തിയ നിലയിൽ, ഞാൻ സർവ്വജഗത്തെയും കാണുന്നു—എനിക്ക് പ്രിയമായ ഭക്തരെയും കൂടി.

Verse 81

यदि कोकामुखं गच्छेत् कदाचित्कालपर्यये ।। मा ततो विनिवर्त्तेत यदीच्छेन्मम तुल्यताम् ॥

കാലത്തിന്റെ ഒരു സംധിക്കാലത്ത് ആരെങ്കിലും കോകാമുഖത്തിലേക്ക് ചെന്നാൽ, എന്റെ തുല്യത ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ അവൻ അവിടെ നിന്ന് മടങ്ങരുത്.

Verse 82

गुह्यानां परमं गुह्यमेतत्स्थानं परं महत् ।। सिद्धानां परमा सिद्धिर्गुह्यं कोकामुखं परम् ॥

രഹസ്യങ്ങളിൽ ഇതാണ് പരമ രഹസ്യം—ഈ സ്ഥലം പരമ മഹത്തും അതീതവുമാണ്. സിദ്ധന്മാർക്ക് ഇതാണ് പരമസിദ്ധി; കോകാമുഖം പരമഗുഹ്യം തന്നേ.

Verse 83

न च सांख्येन योगेन सिद्धिं यान्ति महापराम् ।। याति कोकामुखं गत्वा रहस्यं कथितं मया ॥

സാംഖ്യത്തിലൂടെയോ യോഗത്തിലൂടെയോ പരമ മഹാസിദ്ധി ലഭിക്കുകയില്ല; കോകാമുഖത്തിലേക്ക് ചെന്നാൽ മാത്രമേ അത് ലഭിക്കൂ—ഈ രഹസ്യം ഞാൻ പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 84

एवं श्रेष्ठे महाभागे यत्त्वया परिपृच्छिम् ।। परमं कथितं सर्वं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसे ॥

ഹേ ശ്രേഷ്ഠ മഹാഭാഗാ! നീ ചോദിച്ചതെല്ലാം പരമമായി പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു; ഇനി എന്താണ് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?

Verse 85

य एतत्कथितं भूमे कोकामुखमनुत्तमम् ।। तारिताḥ पितरस्तेन दश पूर्वास्तथा पराः ॥

ഹേ ഭൂമീ! ഈ അനുത്തമ കോകാമുഖം ഉപദേശിക്കപ്പെട്ടവൻ പത്ത് തലമുറ മുൻപുള്ള പിതൃന്മാരെയും പിന്നെയുള്ളവരെയും കൂടി മോചിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 86

मृतो वा तत्र जायेत शुद्धे भागवते कुले ।। अनन्यमानसो भूत्वा मम मार्गप्रदर्शकः ॥

അല്ലെങ്കിൽ മരിച്ച ശേഷം അവൻ അവിടെ ശുദ്ധ ഭാഗവതകുലത്തിൽ ജനിക്കുന്നു; ഏകാഗ്രമനസ്സോടെ എന്റെ മാർഗം കാണിച്ചുതരുന്നവനാകുന്നു.

Verse 87

यश्चेदं शृणुयान्नित्यं कल्य उत्थाय मानवः ॥ त्यक्त्वा पञ्चशतं जन्म मम भक्तश्च जायते ॥

പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് നിത്യമായി ഇത് ശ്രവിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ, അഞ്ഞൂറ് ജന്മങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് എന്റെ ഭക്തനായി ജനിക്കുന്നു.

Verse 88

य एतत्पठते नित्यं कोकाख्यानं तथोषसि ॥ गच्छते परमं स्थानमेवमेतन्न संशयः ॥

ആർ ഈ കോകാ-ആഖ്യാനം നിത്യവും പ്രഭാതസമയത്തും പാരായണം ചെയ്യുന്നു, അവൻ പരമസ്ഥാനത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു—ഇത് നിശ്ചയം; സംശയമില്ല।

Verse 89

श्रीवराह उवाच ॥ नास्ति कोकामुखात्क्षेत्रं श्रेष्ठं कोकामुखाच्छुचि ॥ नास्ति कोकामुखात्स्थानं नास्ति कोकामुखात्प्रियम् ॥

ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ശുചിയേ! കോകാമുഖത്തേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമായ തീർത്ഥക്ഷേത്രമില്ല; കോകാമുഖത്തേക്കാൾ പരമായ സ്ഥാനമില്ല; കോകാമുഖത്തേക്കാൾ പ്രിയമായതുമില്ല।

Verse 90

जायते विपुले शुद्धे मम मार्गानुसारिणि ॥ तत्राथ मुञ्चति प्राणान्विष्णुधारां समाश्रितः ॥

എന്റെ മാർഗ്ഗം അനുഗമിക്കുന്നവൻ ആ വിശാലവും ശുദ്ധവുമായ പ്രദേശത്ത് ജനിക്കുന്നു; പിന്നെ അവിടെ ‘വിഷ്ണുധാര’യെ ആശ്രയിച്ച് പ്രാണൻ വിടുന്നു।

Verse 91

चतुर्धाराः पतन्त्यत्र पर्वतादुच्छ्रयं श्रिताः ॥ यस्तत्र कुरुते स्नानं पञ्चरात्रोषितो नरः ॥

ഇവിടെ പർവ്വതത്തിന്റെ ഉയരത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി നാല് ധാരകൾ പതിക്കുന്നു; അവിടെ അഞ്ചു രാത്രികൾ താമസിച്ച് സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ (പ്രസ്തുത) ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 92

सूर्यलोकमतिग्रम्य मम लोकं तु गच्छति ॥ अस्ति धेनुवटं नाम गुह्यं क्षेत्रं परं मम ॥

അവൻ സൂര്യലോകം അതിക്രമിച്ച് എന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. എന്റെ പരമവും ഗുഹ്യവുമായ തീർത്ഥക്ഷേത്രം ‘ധേനുവട’ എന്ന പേരിലാണ്।

Verse 93

तिष्ठते तु वरारोहे मम मार्गानुसारिणि ॥ तत्राथ मुञ्चते प्राणान्कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥

ഹേ സുന്ദരനിതംബിനീ! അത് എന്റെ മാർഗ്ഗം അനുസരിച്ച് അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു. അവിടെ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ കർമ്മം ചെയ്തു ശേഷം പ്രാണത്യാഗം ചെയ്യുന്നു.

Verse 94

स्नानं कुर्वन्ति ये तत्र एकरात्रोषिता नराः ॥ भेदं किम्पुरुषं प्राप्य जायते नात्र संशयः ॥

അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ഒരു രാത്രി താമസിക്കുന്നവർ കിംപുരുഷസ്ഥിതി പ്രാപിക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 95

दंष्ट्राङ्कुरेति विख्यातं यत्र कोका विनिःसृता ॥ एतद्गुह्यं न जानन्ति यतो मुञ्चन्ति जन्तवः ॥

കോകാ പുറപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ് ‘ദംഷ്ട്രാങ്കുര’ എന്നു പ്രസിദ്ധം. ഈ ഗുഹ്യരഹസ്യം ജീവികൾ അറിയാത്തതിനാൽ അവിടെ പ്രാണത്യാഗം ചെയ്യുന്നു.

Verse 96

तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम कर्मण्यवस्थितः ॥ सर्वसङ्गं परित्यज्य मम लोकं स गच्छति ॥

അവിടെ എന്റെ കർമ്മ/വ്രതത്തിൽ സ്ഥാപിതനായി അവൻ പ്രാണത്യാഗം ചെയ്യുന്നു. സർവ്വാസക്തിയും ഉപേക്ഷിച്ച് എന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 97

ये मां स्मरन्ति वै भूमे पुरुषा मुक्तकिल्बिषाः ॥ तत्र कुर्वन्ति कर्माणि शुद्धाः संसारमोक्षणे ॥

ഹേ ഭൂമീ! എന്നെ സ്മരിക്കുന്ന പുരുഷന്മാർ പാപമുക്തരാകുന്നു. ശുദ്ധരായി അവർ അവിടെ സംസാരമോക്ഷത്തിനായി കർമ്മങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.