Adhyaya 141: The Sacred Greatness of Badarikāśrama (Badrinath Region)

Verse 1

अथ बदरिकाश्रममाहात्म्यम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ तस्मिन् हिमवतः पृष्ठे परं गुह्यमतः शृणु ॥ बदरीति च विख्याता देवानामपि दुर्लभा ॥

आता बदरिकाश्रमाचे माहात्म्य. श्रीवराह म्हणाले—हिमवंताच्या उत्तरेकडील पर्वतरांगांवर असलेला हा परम गूढ विषय ऐक. ‘बदरी’ म्हणून प्रसिद्ध ते स्थान देवांनाही दुर्लभ आहे.

Verse 2

न तत्प्राप्नोति मनुजः कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ प्राप्नुवन्ति च भक्ताः ये बदरीं विश्वतारिणीम् ॥

मनुष्य अत्यंत दुष्कर कर्मे करूनही ते फळ मिळवत नाही; पण जे भक्त ‘विश्वतारिणी’ बदरीला प्राप्त होतात, ते ते नक्की साध्य करतात.

Verse 3

दुर्लभं तन्मम क्षेत्रं हिमकूटशिलातले ॥ यस्तत्प्राप्नोति हि क्षेत्रं कृतकृत्यो भवेन नरः ॥

हिमकूटाच्या शिलाखाली असलेले माझे ते क्षेत्र दुर्लभ आहे. जो ते क्षेत्र प्राप्त करतो, तो नर कृतकृत्य होतो.

Verse 4

ब्रह्मकुण्डमिति ख्यातमास्ते तत्र शिलोच्चये ॥ हिमसंस्थं तथात्मानं कृत्वा तिष्ठामि माधवि ॥

तेथे शिलाउच्चयावर ‘ब्रह्मकुंड’ म्हणून प्रसिद्ध कुंड आहे. हे माधवी, हिमामध्ये स्वतःला स्थापन करून मी तेथे वास करतो.

Verse 5

मुञ्चेत्प्राणांस्तत्र यदि व्रतनिष्ठो जितेन्द्रियः ॥ सत्यलोकमतिक्रंम्य मम लोकं च गच्छति ॥

व्रतनिष्ठ व जितेंद्रिय असा मनुष्य जर तेथे प्राण सोडील, तर तो सत्यलोक ओलांडून माझ्या लोकाला जातो.

Verse 6

अग्निसत्यपदं नाम तस्मिन्क्षेत्रे परं मम ॥ शृङ्गत्रयात्पतन्त्यत्र धारा मुसलसन्निभाः ॥

माझ्या त्या पुण्यक्षेत्री ‘अग्निसत्यपद’ नावाचे परम स्थान आहे. तीन शिखरांवरून येथे मुसळासारख्या प्रचंड धारा कोसळतात.

Verse 7

यस्तत्र कुरुते स्नानं त्रिरात्रोपोषितो नरः ॥ सत्यवादी भवेद्दक्षो मम कर्मपरायणः ॥

जो मनुष्य तीन रात्री उपवास करून तेथे स्नान करतो, तो सत्यवादी, दक्ष आणि माझ्या कर्मांमध्ये परायण होतो.

Verse 8

स्नानं करोति यस्तत्र त्रिरात्रोपोषितो नरः ॥ अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥

जो मनुष्य तीन रात्री उपवास करून तेथे स्नान करतो, तो अग्निष्टोम यज्ञाचे फळ प्राप्त करतो.

Verse 9

यस्तत्र मुञ्चते प्राणान्यदि कृत्वा जलाशयम् ॥ सत्यलोकमतिक्रंम्य मम लोके स मोदते ॥

जो तेथे त्या जलाशयाचा आश्रय घेऊन प्राण सोडतो, तो सत्यलोक ओलांडून माझ्या लोकी आनंदित होतो.

Verse 10

तत्र चैव तु शृङ्गेभ्यः स्थूलधारा पतॆत्पुनः ॥ स्थूले शिलातले तत्र मम धर्मो व्यवस्थितः ॥

तेथेच पुन्हा शिखरांवरून एक मोठी धारा कोसळते. तेथील विस्तीर्ण शिलातलावर माझा धर्म दृढपणे स्थापित आहे असे सांगितले जाते.

Verse 11

स्नानं करोति यस्तत्र एकरात्रोषितो नरः ॥ सत्यवादी शुचिर्भूत्वा सत्यलोके महीयते ॥

जो मनुष्य तेथे एक रात्रि राहून स्नान करतो, तो सत्यवादी व शुद्ध होऊन सत्यलोकी गौरविला जातो।

Verse 12

अथात्र मुञ्चते प्राणान्कृत्वा चानाशकं व्रतम् ॥ सत्यलोकमतिग्रम्य मम लोकेषु तिष्ठति ॥ अस्ति पञ्चशिखं नाम बदर्याश्रमतीर्थकम् ॥ यत्र धाराः पतन्त्यत्र पञ्चशृङ्गसमाश्रिताः ॥

आता जो येथे अनशन-व्रत करून प्राणत्याग करतो, तो सत्यलोकही ओलांडून माझ्या लोकांत वास करतो. बदर्याश्रम-तीर्थात ‘पञ्चशिखा’ नावाचे तीर्थ आहे; तेथे पाच शिखरांच्या आश्रयाने धारांचा प्रवाह पडतो.

Verse 13

यस्तत्र कुरुते स्नानं पञ्चस्रोतसि मानवः ॥ अश्वमेधफलं प्राप्य देवैश्च सह मोदते ॥

जो मनुष्य तेथे पञ्चस्रोतामध्ये स्नान करतो, तो अश्वमेधयज्ञाचे फळ प्राप्त करून देवांसह आनंदित होतो।

Verse 14

यद्यत्र मुञ्चते प्राणान् कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ स्वर्गलोकमतिग्रम्य मम लोके महीयते ॥

जर कोणी येथे अत्यंत दुष्कर कर्म करून प्राणत्याग करतो, तर तो स्वर्गलोकही ओलांडून माझ्या लोकी गौरविला जातो।

Verse 15

चतुःस्रोत इति ख्यातं तस्मिन्क्षेत्रे परे मम ॥ चतुर्धाराः पतन्त्यत्र चतस्रो दिश आश्रिताः ॥

माझ्या त्या परम क्षेत्रात हे ‘चतुःस्रोत’ म्हणून प्रसिद्ध आहे; तेथे चार धारांचा प्रवाह पडतो, चारही दिशांनुसार स्थित आहे।

Verse 16

यस्तत्र कुरुते स्नानमेकऱात्रोषितो नरः ॥ मोदते नाकपृष्ठे तु मम भक्तश्च जायते ॥

जो मनुष्य तेथे एक रात्रि राहून स्नान करतो, तो नाकलोकाच्या पृष्ठावर आनंदित होतो आणि माझा भक्त होतो।

Verse 17

अथ प्राणान्परित्यज्य कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ नाकपृष्ठमतिग्रम्य मम लोकं प्रपद्यते ॥

मग अत्यंत दुष्कर कर्म करून आणि प्राणत्याग करून, तो नाकलोकाच्या पृष्ठालाही ओलांडून माझ्या लोकाला प्राप्त होतो।

Verse 18

तत्रैव हिमवत्पृष्ठे चतुःशृङ्गाद्बृहत्तराः ॥ चतुर्धाराः पतन्त्यत्र विषमाश्च शिलोच्चये ॥

तेथेच हिमवताच्या पृष्ठावर चतुःशृंग पर्वतापासून अधिक विशाल अशा चार धारा विषम रीतीने एका शिलोच्चयावर कोसळतात।

Verse 19

यस्तत्र कुरुते स्नानं चतूरात्रोषितो नरः ॥ चतुर्णामपि वेदानां ग्रहणे कारणं भवेत् ॥

जो मनुष्य तेथे चार रात्रि राहून स्नान करतो, तो चारही वेदांचे ग्रहण (अधिगम/बोध) होण्याचे कारण ठरतो।

Verse 20

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मपथे स्थितः । देवलोकमत्क्रम्य मम लोकं प्रतिष्ठते ॥

आता जो माझ्या कर्मपथावर स्थित राहून येथे प्राण सोडतो, तो देवलोक ओलांडून माझ्या लोकात प्रतिष्ठित होतो।

Verse 21

द्वादशादित्यकुण्डेति तस्मिन्क्षेत्रे परे मम । यत्र ते द्वादशादित्या देवि संस्थापिता मया ॥

हे देवी! माझ्या त्या परम पवित्र क्षेत्रात ‘द्वादशादित्य-कुंड’ नावाचे स्थान आहे, जिथे तुझ्यासाठी मी बारा आदित्यांची स्थापना केली आहे.

Verse 22

तत्र पर्वतशृङ्गे तु स्थूलमूले शिलातले । द्वादश पतन्ति धारा मम कर्मसुखावहाः ॥

तेथे पर्वतशिखरावर, स्थूल मुळाच्या शिलातलावर, माझ्या कर्मसंबंधी सुख देणाऱ्या बारा धारांचा प्रवाह कोसळतो.

Verse 23

यस्तत्र कुरुते स्नानं यां काञ्चिद्द्वादशीं यदि । यत्र ते द्वादशादित्या स्तत्र गच्छेन्न संशयः ॥

जो तेथे कोणत्याही द्वादशीला स्नान करतो, तो निःसंशय त्या लोकात जातो जिथे ते बारा आदित्य विराजमान आहेत.

Verse 24

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मणि संस्थितः । समतिक्रम्य चादित्यान्मम लोके महीयते ॥

मग जो येथे माझ्या कर्मविधीत स्थित राहून प्राण सोडतो, तो आदित्यांनाही ओलांडून माझ्या लोकात महिमान्वित होतो.

Verse 25

लोकपालमिति ख्यातं तस्मिन्क्षेत्रे परे मम । तत्र ते लोकपाला स्तु मया संस्थापिताः पुरा ॥

माझ्या त्या परम क्षेत्रात ‘लोकपाल’ म्हणून प्रसिद्ध असे स्थान आहे; तेथे तुझ्यासाठी लोकपालांची स्थापना मी पूर्वी केली होती.

Verse 26

तत्र पर्वतमध्ये तु स्थल कुण्डं बृहन्मम । भित्वा पर्वतमुद्गीर्णं यत्र सोमसमुद्भवः ॥

तेथे पर्वताच्या मध्यभागी माझे विशाल ‘स्थल-कुंड’ आहे; पर्वत भेदून ते उद्गीर्ण होते, जिथे सोम-समुद्भव स्रोत प्रकटतो।

Verse 27

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मसु तत्परः । लोकपालानतिक्रम्य मम लोकं प्रपद्यते ॥

आता जो येथे माझ्या कर्मांमध्ये तत्पर राहून प्राण सोडतो, तो लोकपालांना अतिक्रमून माझ्या लोकास प्राप्त होतो।

Verse 28

अस्ति मेरोरवरं नाम तस्मिन्गुह्यं परं मम । तत्र स्थितेन वै भूमे मेरुः संस्थापितः स्वयम् ॥

‘मेरोरवर’ नावाचे एक स्थान आहे; हे भूमे, त्यात माझे परम गूढ रहस्य आहे. तेथे स्थित झाल्याने मेरु आपोआपच संस्थापित होतो।

Verse 29

धारास्तिस्रः पतन्त्यत्र सुवर्णसदृशप्रभाः । पतत्तु तज्जलं भूमौ व्यक्तिं नैवोपलभ्यते ॥

येथे सुवर्णासारख्या प्रभेच्या तीन धारा पडतात; पण ते जल भूमीवर पडूनही कोणत्याही व्यक्त रूपात दिसत नाही।

Verse 30

यस्तत्र कुरुते स्नानं त्रिरात्रोपोषितो नरः ॥ मोदते मेरुशृङ्गेषु मम भक्तश्च जायते ॥

जो नर तेथे तीन रात्री उपवास करून स्नान करतो, तो मेरुशिखरांवर आनंदित होतो आणि माझा भक्त होतो।

Verse 31

अथ तत्र मृतो देवि तस्मिन्गुह्ये परे मम ॥ मेरुपृष्ठमत्क्रम्य मम लोकं तु गच्छति ॥

हे देवी, जो तेथे माझ्या त्या परम गुप्त स्थानी देह ठेवतो, तो मेरूच्या पृष्ठभागास ओलांडून निश्चयाने माझ्या लोकास जातो.

Verse 32

मानसोद्भेदमिति च तत्रान्यत्तीर्थमुत्तमम् ॥ पृथ्वीमुद्भिद्य मध्ये तु जलं गच्छति सत्वरम् ॥

आणि तेथे ‘मानसोद्भेद’ नावाचे आणखी एक उत्तम तीर्थ आहे; पृथ्वी भेदून त्याचे जल वेगाने आतल्या भागात जाते.

Verse 33

देवा अपि न जानन्ति तं देशं तत्र संस्थितम् ॥ मानुषा हि विजानन्ति भूम्यां पतति तज्जलम् ॥

देवसुद्धा तेथे स्थित तो देश जाणत नाहीत; परंतु मनुष्य जाणतात—त्याचे जल भूमीवर पडते.

Verse 34

यस्तत्र कुरुते स्नानमहोऱात्रोषितो नरः ॥ मोदते मानसे दिव्ये मम भक्तश्च जायते ॥

जो मनुष्य तेथे अहोरात्र उपवास करून स्नान करतो, तो दिव्य मानसमध्ये आनंदित होतो आणि माझा भक्त होतो.

Verse 35

अस्ति पञ्चशिरं नाम तस्मिन्गुह्यं परं मम ॥ ब्रह्मणा छिद्यते यत्र शिरश्चैव महाद्युति ॥

तेथे ‘पञ्चशिर’ नावाचे माझे एक परम गुप्त स्थान आहे, जिथे ब्रह्म्याने महाद्युती शिर छेदले जाते.

Verse 36

यत्र तन्मध्यमं कुण्डं छिन्नमेव स्वयम्भुवा ॥ तत्र रक्तजला भूमिर्दृश्यते धारसंकुला ॥

जिथे ते मध्य कुंड स्वयंभू (ब्रह्मा) यांनी छिन्न केले आहे, तिथे धारांनी भरलेली रक्तवर्ण जलयुक्त भूमी दिसते।

Verse 37

यस्तत्र कुरुते स्नानं पञ्चरात्रोषितो नरः ॥ मोदते ब्रह्मलोकस्थो मम भक्तश्च जायते ॥

जो मनुष्य तेथे पाच रात्री उपवास करून स्नान करतो, तो ब्रह्मलोकात वास करून आनंदित होतो आणि माझा भक्त होतो।

Verse 38

तथात्र मुञ्चते प्राणान् गुह्ये पञ्चशिरे मम ॥ जलचन्द्रायणं कृत्वा मम कर्मसु निष्ठितः ॥

तसेच तेथे माझ्या गुप्त ‘पंचशिर’ स्थानी, जल-चंद्रायण व्रत करून आणि माझ्या कर्मांत निष्ठित राहून तो प्राणत्याग करतो।

Verse 39

बुद्धिमान्मतिमांश्चैव रागमोहविवर्जितः ॥ ब्रह्मलोकमत्क्रम्य मम लोकं स गच्छति ॥

बुद्धिमान व विवेकी, राग-मोह रहित होऊन, तो ब्रह्मलोक ओलांडून माझ्या लोकाला जातो।

Verse 40

अस्ति सोमाभिषेकेति तीर्थमन्यत्परं मम। राजत्वे ब्राह्मणानां तु मया सोमोऽभिषेचितः॥

‘सोमाभिषेक’ नावाचे माझे आणखी एक परम तीर्थ आहे. ब्राह्मणांच्या राज्यत्वकाळी सोमाचा अभिषेक मी केला होता।

Verse 41

तत्राहं तोषितस्तेन अत्रिपुत्रेण माधवि। नवपञ्चककोट्यस्तु कृत्वा कर्म सुदुष्करम्॥

हे माधवी, तेथे अत्रिपुत्राने अत्यंत दुष्कर कर्म करून नऊ व पाच कोटींच्या तुल्य पुण्य मिळविले; त्यामुळे मी संतुष्ट झालो।

Verse 42

प्राप्तश्च परमां सिद्धिं मत्प्रसादाद्वसुन्धरे। तदायत्तं जगत्सर्वं व्रीहयः परमौषधीः॥

हे वसुंधरे, माझ्या प्रसादाने त्याने परम सिद्धी प्राप्त केली. त्याच्यावरच सर्व जग अवलंबून आहे—व्रीही धान्य व श्रेष्ठ औषधीही।

Verse 43

जायतेऽस्मिन्प्रलीयन्ते स्कन्देन्द्राः समरुद्गणाः। भूमे सोममयं सर्वं मम संस्थं भविष्यति॥

याच ठिकाणी स्कंद व इंद्र—मरुद्गणांसह—उत्पन्न होतात व लीन होतात. हे भूमे, हे सर्व सोममय होऊन माझ्यात प्रतिष्ठित होईल।

Verse 44

तत्र सोमगिरिर्नाम यत्र धारा पतेद्भुवि। कुण्डेऽरण्ये विशालें तु एतत्ते कथितं मया॥

तेथे ‘सोमगिरी’ नावाचे स्थान आहे, जिथे धारा भूमीवर पडते. विशाल अरण्यातील कुंडात—हे मी तुला सांगितले आहे।

Verse 45

अथात्र म्रियते देवि कृत्वा कर्म सुदुष्करम्। सोमलोकमतिगम्य मम लोकं प्रपद्यते॥

हे देवी, जो येथे अत्यंत दुष्कर कर्म करून देहत्याग करतो, तो सोमलोक ओलांडून माझ्या लोकास प्राप्त होतो।

Verse 46

अस्ति चोर्वशिकुण्डेति गुह्यं क्षेत्रे परं मम। यत्र चैवोर्वशी भित्त्वा दक्षिणोरुमजायत॥

माझ्या परम गुह्य क्षेत्रात ‘चोर्वशिकुंड’ नावाचे तीर्थ आहे; तेथेच उर्वशी (ते) भेदून उजव्या ऊरूपासून उत्पन्न झाली.

Verse 47

तत्र तप्याम्यहं देवि देवानामपि कारणात्। न मां कश्चिद्विजानाति स्वात्मानो हि विजानते॥

हे देवी! तेथे मी देवतांच्या कार्यकारणासाठीही तप करीत असतो. मला कोणी ओळखत नाही; जे स्वात्मस्वरूप जाणतात तेच (मला) जाणतात.

Verse 48

ततो मे तप्यमानस्य बहुवर्षव्यतिक्रमात्। देवा अपि न जानन्ति वज्रिब्रह्ममहेश्वराः॥

मग मी तप करीत असताना अनेक वर्षे लोटल्यानंतर, वज्रधारी इंद्र, ब्रह्मा आणि महेश्वर—हे देवही मला जाणू शकले नाहीत.

Verse 49

एकैकॆन फलेनात्र बदर्यां तु सुनिश्चितम्। बहुवर्षसहस्रं तु तपश्चीर्णं मया भुवि॥

येथे बदरीवनात मी निश्चयाने एकेक फळावर (निर्वाह करून) पृथ्वीवर हजारो वर्षे तप केले आहे.

Verse 50

तत्राहं दश कोट्यस्तु दशवर्षं दशार्बुदम् ॥ दश भूमे तथान्यानि पद्मानि तपसि स्थितः

हे भूमे! तेथे मी तपात स्थित राहिलो—दहा कोटी, दहा वर्षे, दहा अर्बुद; तसेच दहा (अशा) मोजमापांनी, आणि इतर ‘पद्म’ परिमाणांनीही.

Verse 51

ततस्ते मां न पश्यन्ति देवा गुह्यपथे स्थितम् ॥ विस्मयं परमं जग्मुर्देवा दुःखपरायणाः

तेव्हा देवांना मी दिसलो नाही, जरी मी गुप्त मार्गावर स्थित होतो; दुःखपरायण देव परम विस्मयास प्राप्त झाले।

Verse 52

अहं पश्यामि सर्वं वै तपःसंस्थो वसुन्धरे ॥ न मां सर्वे प्रपश्यन्ति योगमायासमावृताः

हे वसुंधरे, मी तपःस्थित होऊन सर्व काही पाहतो; पण योगमायेने आच्छादित असल्यामुळे सर्वांना मी दिसत नाही।

Verse 53

ततस्ता देवताः सर्वाः प्रत्य ऊचुश्च पितामहम् ॥ विष्णुना च विना लोके शान्तिं नैव लभामहे

मग सर्व देवतांनी पितामह ब्रह्मांना म्हटले— ‘विष्णूविना या लोकी आम्हाला कधीही शांती मिळत नाही।’

Verse 54

ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः ॥ तत्र जग्मुर्महाभागे तुष्यन्तः परमं मुदा

मग देव, गंधर्व, सिद्ध आणि परमर्षी—हे महाभागे—तेथे गेले व परम आनंदाने तुष्ट झाले।

Verse 55

विभावयन्ति मां तत्र देवा इन्द्रपुरोगमाः ॥ त्वया नाथ परित्यक्ता दुःखिताः श्रमवर्जिताः

तेथे इंद्राच्या नेतृत्वाखाली देव माझे चिंतन करून म्हणाले— ‘हे नाथ, तुम्ही आम्हाला परित्यक्त केल्याने आम्ही दुःखी झालो असून प्रयत्नशक्तीही हरपली आहे।’

Verse 56

त्रायस्व नो हृषीकेश परमाणुग्रहेण वै ॥ एतत्कृत्वा विशालाक्षि देवान् प्रणतिपूर्वकम्

हे हृषीकेश! परम अनुग्रहाने निश्चयच आमचे रक्षण कर. हे विशालाक्षि! असे करून त्यांनी देवांना प्रथम प्रणाम करून (त्यांच्याकडे) गेले.

Verse 57

मया विलोकिताः सर्वे परां निर्वृतिमागताः ॥ एतस्मिन्नुर्वशी कुण्डे एकरात्रोषितो नरः

माझ्या दृष्टीस पडताच ते सर्व परम निर्वृतीस प्राप्त झाले. या उर्वशी-कुंडात जो मनुष्य एक रात्रि निवास करतो…

Verse 58

यः स्नाति सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः ॥ उर्वशीलोकमासाद्य क्रीडते कालमक्षयम्

जो (येथे) स्नान करतो तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो—यात संशय नाही. उर्वशी-लोकास प्राप्त होऊन तो अक्षय काळपर्यंत क्रीडा करतो.

Verse 59

यस्तत्रोत्सृजते प्राणान्मम कर्मपरायणः ॥ पुण्यपापविनिर्मुक्तो याति मल्लीनतां प्रिये

आणि जो तेथे माझ्या कर्म/विधीमध्ये परायण होऊन प्राण सोडतो, तो पुण्य-पापांपासून मुक्त होऊन—हे प्रिये—‘मल्लीनता’ला प्राप्त होतो.

Verse 60

श्रीबदर्याश्रमं पुण्यं यत्र यत्र स्थितः स्मरेत् ॥ स याति वैष्णवं स्थानं पुनरावृत्तिवर्जितः ॥

जो जिथे जिथे असेल, तो पुण्यरूप श्री-बदरीआश्रमाचे स्मरण करील, तो पुनरावृत्तिरहित वैष्णव स्थानास प्राप्त होतो.

Verse 61

य इदं शृणुयान्नित्यं मद्भक्तः सततं पठेत् ॥ ब्रह्मचारी जितक्रोधः सत्यवादी जितेन्द्रियः ॥

जो हा उपदेश नित्य ऐकतो आणि माझा भक्त होऊन सतत पठण करतो, तो ब्रह्मचारी, क्रोधजयी, सत्यवादी व इंद्रियनिग्रही होतो।

Verse 62

ध्यानयोगरतो नित्यं स मुक्तिफलभाग्भवेत् ॥ यस्यैतद्विदितं सर्वं ध्यानयोगं वसुन्धरे ॥

जो नित्य ध्यानयोगात रत असतो, तो मुक्तिफळाचा भागी होतो. हे वसुंधरे, ज्याला हा संपूर्ण ध्यानयोग पूर्णतः विदित होतो।

Verse 63

इन्द्रलोकमिति ख्यातो बदर्यां च ममाश्रमः ॥ तत्राहं देवि शक्रेण निष्कलं परितोषितः ॥

बदरीमध्ये माझा आश्रम ‘इंद्रलोक’ या नावाने प्रसिद्ध आहे. तेथे, हे देवी, शक्र (इंद्र) याने मला पूर्णतः संतुष्ट केले।

Verse 64

वेदधारमिति ख्यातं तस्मिन्क्षेत्रे परे मम ॥ यत्र ब्रह्ममुखाद्भ्रष्टा वेदाश्चत्वार एव च ॥

माझ्या त्या परम क्षेत्रात ‘वेदधार’ नावाने प्रसिद्ध असे स्थान आहे, जिथे ब्रह्माच्या मुखातून चारही वेद प्रकट होऊन पडले, असे सांगितले जाते।

Verse 65

तत्र स्नानं तु कुर्वीत ज्येष्ठमासस्य द्वादशीम् ॥ मोदते लोकपालेषु मम भक्तश्च जायते ॥

तेथे ज्येष्ठ महिन्याच्या द्वादशीला स्नान करावे; तो लोकपालांमध्ये आनंदित होतो आणि माझा भक्त होतो।

Verse 66

तत्र वै पञ्च कुण्डानि स्थूलशीर्षशिलोच्चये ॥ पञ्चात्र शिरसः स्थाने बहुधारासमन्विताः ॥

तेथे स्थूलशीर्ष नावाच्या शिलाउच्चयावर निश्चयच पाच कुंडे आहेत. येथे ‘शिरःस्थान’ात ती अनेक धारांनी युक्त आहेत.

Verse 67

यस्तत्र कुरुते स्नानं त्रिरात्रोपोषितो नरः ॥ मोदते सोमलोकेषु एवमेतन्न संशयः ॥

जो मनुष्य तेथे तीन रात्री उपवास करून स्नान करतो, तो सोमलोकांत आनंदित होतो; असेच आहे—यात संशय नाही.

Verse 68

देवानां तु वचः श्रुत्वा ब्रह्मा लोकापितामहः ॥ योगमायापटच्छन्नं कथयामास मां तदा ॥

देवांचे वचन ऐकून लोकपितामह ब्रह्म्याने तेव्हा योगमायेच्या पडद्याने आच्छादित असलेल्या माझ्याविषयी सांगितले.

Verse 69

योऽवगच्छति चात्मानं स गच्छेत्परमां गतिम् ॥

जो आत्म्याला जाणतो, तो परम गतीला प्राप्त होतो.