Adhyaya 141: The Sacred Greatness of Badarikāśrama (Badrinath Region)

Verse 1

अथ बदरिकाश्रममाहात्म्यम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ तस्मिन् हिमवतः पृष्ठे परं गुह्यमतः शृणु ॥ बदरीति च विख्याता देवानामपि दुर्लभा ॥

Ab main Badari ashram ki baat batata hoon. Varaha bole, Himalaya ke upar ek chupa hua raaz hai, woh suno. Usko Badari kehte hain aur woh devtaon ke liye bhi mushkil hai paane mein.

Verse 2

न तत्प्राप्नोति मनुजः कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ प्राप्नुवन्ति च भक्ताः ये बदरीं विश्वतारिणीम् ॥

Insaan itna mushkil kaam karke bhi wahan nahi pahunch sakta. Par jo bhakt Badari tak jaate hain, woh duniya se paar karne wali jagah pa lete hain.

Verse 3

दुर्लभं तन्मम क्षेत्रं हिमकूटशिलातले ॥ यस्तत्प्राप्नोति हि क्षेत्रं कृतकृत्यो भवेन नरः ॥

Mera woh jagah pana bahut mushkil hai, Himalaya ki chattano mein hai woh. Jo insaan wahan pahunch jaata hai uska kaam ho jaata hai, usse zyada kuch bachta nahi.

Verse 4

ब्रह्मकुण्डमिति ख्यातमास्ते तत्र शिलोच्चये ॥ हिमसंस्थं तथात्मानं कृत्वा तिष्ठामि माधवि ॥

Wahan pattharo par Brahma kund hai jiska naam hai. Main barf ke beech mein rehta hoon Madhavi, wahi pe khada hoon main.

Verse 5

मुञ्चेत्प्राणांस्तत्र यदि व्रतनिष्ठो जितेन्द्रियः ॥ सत्यलोकमतिक्रंम्य मम लोकं च गच्छति ॥

Agar koi wahan apna vrat poora rakhta hai aur apne mann ko control mein rakhta hai. Aur usi haal mein us wahan mar jata hai. To woh Satyaloka se bhi aage nikal jata hai. Aur mere paas aake rehta hai.

Verse 6

अग्निसत्यपदं नाम तस्मिन्क्षेत्रे परं मम ॥ शृङ्गत्रयात्पतन्त्यत्र धारा मुसलसन्निभाः ॥

Us jagah mere ek khaas sthan hai jiska naam hai Agnisatyapada. Wahan teen pahadiyon se paani girta hai. Paani itna tez gira karta hai jaise koi bhaari musal girta hai.

Verse 7

यस्तत्र कुरुते स्नानं त्रिरात्रोपोषितो नरः ॥ सत्यवादी भवेद्दक्षो मम कर्मपरायणः ॥

Jo insaan wahan jaake teen raat ka vrat rakhta hai. Aur phir us paani mein nahaata hai. Woh insaan sach bolne lagta hai. Woh kaam mein dumdaar ho jata hai. Aur mere kaam mein lag jata hai.

Verse 8

स्नानं करोति यस्तत्र त्रिरात्रोपोषितो नरः ॥ अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥

Jo insaan wahan teen raat ka vrat rakh ke nahaata hai. Use Agnishtoma naam ke bade yagya ka phal milta hai. Bina yagya kiye bhi woh uska poora phal paa jata hai.

Verse 9

यस्तत्र मुञ्चते प्राणान्यदि कृत्वा जलाशयम् ॥ सत्यलोकमतिक्रंम्य मम लोके स मोदते ॥

Agar koi us paani mein rehte hue mar jata hai. To woh Satyaloka se bhi aage chala jata hai. Aur mere loka mein jaake khush rehta hai.

Verse 10

तत्र चैव तु शृङ्गेभ्यः स्थूलधारा पतॆत्पुनः ॥ स्थूले शिलातले तत्र मम धर्मो व्यवस्थितः ॥

Wahan pahad ke upar se ek badi nadi gir ti hai. Niche bade patthar par mera dharam betha hai. Yeh jagah pakki hai, hilta nahi.

Verse 11

स्नानं करोति यस्तत्र एकरात्रोषितो नरः ॥ सत्यवादी शुचिर्भूत्वा सत्यलोके महीयते ॥

Jo koi wahan ek raat ruk ke naha leta hai, woh sach bolne lagta hai. Uska dil saaf ho jata hai. Phir woh Satya lok mein izzat paata hai.

Verse 12

अथात्र मुञ्चते प्राणान्कृत्वा चानाशकं व्रतम् ॥ सत्यलोकमतिग्रम्य मम लोकेषु तिष्ठति ॥ अस्ति पञ्चशिखं नाम बदर्याश्रमतीर्थकम् ॥ यत्र धाराः पतन्त्यत्र पञ्चशृङ्गसमाश्रिताः ॥

Agar koi wahan marne se pehle vrat rakhta hai, toh woh Satya lok se bhi aage jaata hai. Woh mere paas rehta hai. Badri ashram mein Panchshikha naam ka ek tirth hai. Wahan panch chotiyan hain jahan se paani gir ta hai.

Verse 13

यस्तत्र कुरुते स्नानं पञ्चस्रोतसि मानवः ॥ अश्वमेधफलं प्राप्य देवैश्च सह मोदते ॥

Jo wahan panch dhaaron ke paas naha ta hai, woh Ashwamedh yagya ka phal paa leta hai. Phir woh deviyon aur deviyon ke saath khush rehta hai.

Verse 14

यद्यत्र मुञ्चते प्राणान् कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ स्वर्गलोकमतिग्रम्य मम लोके महीयते ॥

Agar koi bahut mushkil kaam kar ke wahan mar ta hai, toh woh Swarg se bhi upar jaata hai. Woh mere lok mein bada ban jaata hai.

Verse 15

चतुःस्रोत इति ख्यातं तस्मिन्क्षेत्रे परे मम ॥ चतुर्धाराः पतन्त्यत्र चतस्रो दिश आश्रिताः ॥

Mere us bade kshetra ka naam Chatushrota hai. Wahan chaar dhaarein gir rahi hain. Yeh chaaron dishaon ki taraf hain.

Verse 16

यस्तत्र कुरुते स्नानमेकऱात्रोषितो नरः ॥ मोदते नाकपृष्ठे तु मम भक्तश्च जायते ॥

Jo koi wahan ek raat ruk ke nahaata hai, woh swarg mein khush rehta hai. Aur woh mera bhakt ban jaata hai.

Verse 17

अथ प्राणान्परित्यज्य कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ नाकपृष्ठमतिग्रम्य मम लोकं प्रपद्यते ॥

Phir jab praan chhod deta hai, bahut mushkil kaam kar ke. Woh swarg se bhi aage jaata hai aur mere paas aata hai.

Verse 18

तत्रैव हिमवत्पृष्ठे चतुःशृङ्गाद्बृहत्तराः ॥ चतुर्धाराः पतन्त्यत्र विषमाश्च शिलोच्चये ॥

Himalay ki pahadiyon mein, chaar choti wale pahad se chaar dhaarein gir rahi hain. Yeh aur bhi badi hain. Pattharon par gir rahi hain.

Verse 19

यस्तत्र कुरुते स्नानं चतूरात्रोषितो नरः ॥ चतुर्णामपि वेदानां ग्रहणे कारणं भवेत् ॥

Jo koi wahan chaar raat ruk ke nahaata hai. Woh chaaron Vedon ko samajh sakta hai. Usko Ved ki knowledge mil jaati hai.

Verse 20

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मपथे स्थितः । देवलोकमत्क्रम्य मम लोकं प्रतिष्ठते ॥

Jab koi insaan mera kaam karta rehta hai aur uski maut aati hai, woh seedha devtaon ki duniya ko chhod ke mere paas aa jaata hai. Mere paas rehta hai hamesha ke liye.

Verse 21

द्वादशादित्यकुण्डेति तस्मिन्क्षेत्रे परे मम । यत्र ते द्वादशादित्या देवि संस्थापिता मया ॥

Mere is kshetra mein ek jagah hai jise kehte hain Dwadashaditya Kund. Wahan maine tumhare liye baarah Surya devtaon ko bithaya tha.

Verse 22

तत्र पर्वतशृङ्गे तु स्थूलमूले शिलातले । द्वादश पतन्ति धारा मम कर्मसुखावहाः ॥

Wahan pahad ke upar ek chatti patthar hai. Uske paas se baarah nadiyan gir rahi hain. In nadiyon se jo log nahaate hain, unko mera kaam karne ka sukh milta hai.

Verse 23

यस्तत्र कुरुते स्नानं यां काञ्चिद्द्वादशीं यदि । यत्र ते द्वादशादित्या स्तत्र गच्छेन्न संशयः ॥

Jo koi bhi wahan Dwadashi ko naha leta hai, woh baarah Surya devtaon ke paas pahunch jaata hai. Isme koi shak nahi hai.

Verse 24

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मणि संस्थितः । समतिक्रम्य चादित्यान्मम लोके महीयते ॥

Jab koi mera kaam karta rehta hai aur uski maut aati hai, woh Surya devtaon ko bhi peeche chhod deta hai. Phir woh mere paas bada ban ke rehta hai.

Verse 25

लोकपालमिति ख्यातं तस्मिन्क्षेत्रे परे मम । तत्र ते लोकपाला स्तु मया संस्थापिताः पुरा ॥

Us kshetra mein ek jagah Lokapala ke naam se jaani jaati hai. Maine wahan pehle Lokapalaon ko bithaya tha.

Verse 26

तत्र पर्वतमध्ये तु स्थल कुण्डं बृहन्मम । भित्वा पर्वतमुद्गीर्णं यत्र सोमसमुद्भवः ॥

Pahad ke beech mein mera ek bada Sthala-kund hai. Woh pahad ko tod ke bahar aaya hai. Wahan Som se bani cheezein uthti hain.

Verse 27

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मसु तत्परः । लोकपालानतिक्रम्य मम लोकं प्रपद्यते ॥

Jo yahan marne waqt apna jaan de deta hai aur mere kaam mein laga rehta hai, woh Lokapalaon ko paar kar ke mere paas aa jaata hai.

Verse 28

अस्ति मेरोरवरं नाम तस्मिन्गुह्यं परं मम । तत्र स्थितेन वै भूमे मेरुः संस्थापितः स्वयम् ॥

Meru pahad ke paas Meru-vara naam ki jagah hai. Wahan meri ek chhupi hui baat hai. Wahan khade reh ke Meru pahad khud se sthir ho jaata hai.

Verse 29

धारास्तिस्रः पतन्त्यत्र सुवर्णसदृशप्रभाः । पतत्तु तज्जलं भूमौ व्यक्तिं नैवोपलभ्यते ॥

Wahan teen dhaarein gir ti hain, sona jaisi chamak wali. Lekin jab woh paani zameen par girta hai, toh dikhta nahi.

Verse 30

यस्तत्र कुरुते स्नानं त्रिरात्रोपोषितो नरः ॥ मोदते मेरुशृङ्गेषु मम भक्तश्च जायते ॥

Jo wahan nahaata hai aur teen raat ka vrat rakhta hai, woh Meru parvat ke upar khush rehta hai. Aur woh mera bhakt ban jaata hai.

Verse 31

अथ तत्र मृतो देवि तस्मिन्गुह्ये परे मम ॥ मेरुपृष्ठमत्क्रम्य मम लोकं तु गच्छति ॥

Devi, jo wahan mar jaata hai, woh mera sabse bada gupt sthan hai. Woh Meru ke paar karke mere paas aata hai.

Verse 32

मानसोद्भेदमिति च तत्रान्यत्तीर्थमुत्तमम् ॥ पृथ्वीमुद्भिद्य मध्ये तु जलं गच्छति सत्वरम् ॥

Wahan ek aur tirth hai jiska naam Manasodbheda hai. Yeh paani zameen ke andar se aata hai aur tezi se bahata hai.

Verse 33

देवा अपि न जानन्ति तं देशं तत्र संस्थितम् ॥ मानुषा हि विजानन्ति भूम्यां पतति तज्जलम् ॥

Devi bhi us jagah ko nahi jaante. Lekin insaan jaante hain kyunki wahan ka paani zameen par girta hai.

Verse 34

यस्तत्र कुरुते स्नानमहोऱात्रोषितो नरः ॥ मोदते मानसे दिव्ये मम भक्तश्च जायते ॥

Jo wahan nahaata hai aur ek poora din-raat vrat rakhta hai, woh Manas mein khush rehta hai. Aur woh mera bhakt ban jaata hai.

Verse 35

अस्ति पञ्चशिरं नाम तस्मिन्गुह्यं परं मम ॥ ब्रह्मणा छिद्यते यत्र शिरश्चैव महाद्युति ॥

Wahan ek jagah hai jiska naam Panchashira hai. Yeh meri gupt jagah hai. Wahan Brahma ne ek chamakdaar sar kaata tha.

Verse 36

यत्र तन्मध्यमं कुण्डं छिन्नमेव स्वयम्भुवा ॥ तत्र रक्तजला भूमिर्दृश्यते धारसंकुला ॥

Brahma ne beech wale kund ko phaad diya tha. Wahan zameen par laal paani dikhta hai. Bahut saari dhaarein bhi wahan hain.

Verse 37

यस्तत्र कुरुते स्नानं पञ्चरात्रोषितो नरः ॥ मोदते ब्रह्मलोकस्थो मम भक्तश्च जायते ॥

Jo wahan paanch raat ka vrat rakh ke nahaata hai, woh Brahma ki duniya mein khush rehta hai. Woh mera bhakt ban jaata hai.

Verse 38

तथात्र मुञ्चते प्राणान् गुह्ये पञ्चशिरे मम ॥ जलचन्द्रायणं कृत्वा मम कर्मसु निष्ठितः ॥

Wahan Panchashira mein jab koi marata hai, woh mera kaam karne wala hota hai. Usne paani wala chandra vrat kiya hota hai.

Verse 39

बुद्धिमान्मतिमांश्चैव रागमोहविवर्जितः ॥ ब्रह्मलोकमत्क्रम्य मम लोकं स गच्छति ॥

Jo samajhdar aur hoshiyar hota hai, woh moh aur maya chhod deta hai. Woh Brahma ki duniya ko paar karke meri duniya mein aata hai.

Verse 40

अस्ति सोमाभिषेकेति तीर्थमन्यत्परं मम। राजत्वे ब्राह्मणानां तु मया सोमोऽभिषेचितः॥

Mera ek aur bada teerth hai jiska naam Somabhishek hai. Jab brahman log raj karte the, tab maine Soma ko abhishek karwaya tha.

Verse 41

तत्राहं तोषितस्तेन अत्रिपुत्रेण माधवि। नवपञ्चककोट्यस्तु कृत्वा कर्म सुदुष्करम्॥

Wahan Atri putra ne bahut kathin kaam kiya. Usse main khush ho gaya. Yeh kaam itna bada tha ki uski keemat pandrah koti thi.

Verse 42

प्राप्तश्च परमां सिद्धिं मत्प्रसादाद्वसुन्धरे। तदायत्तं जगत्सर्वं व्रीहयः परमौषधीः॥

Mere aashirwad se use sabse badi siddhi mili. Dharati, uske upar hi poora duniya tikta hai. Usse hi dhaan aur dawaiyan ugti hain.

Verse 43

जायतेऽस्मिन्प्रलीयन्ते स्कन्देन्द्राः समरुद्गणाः। भूमे सोममयं सर्वं मम संस्थं भविष्यति॥

Wahan Skanda aur Indra paida hote hain aur wapas mil jaate hain. Marut gan bhi wahi hote hain. Dharati, yeh sab Soma mein bas jayega aur mere paas aayega.

Verse 44

तत्र सोमगिरिर्नाम यत्र धारा पतेद्भुवि। कुण्डेऽरण्ये विशालें तु एतत्ते कथितं मया॥

Wahan Somagiri naam ki jagah hai. Jahan se paani ki dharan girti hai. Ek bade jungle mein kund hai. Yeh baat maine tumhe bata di.

Verse 45

अथात्र म्रियते देवि कृत्वा कर्म सुदुष्करम्। सोमलोकमतिगम्य मम लोकं प्रपद्यते॥

Devi, agar koi yahan mar jata hai bada mushkil kaam kar ke, woh Soma ke lok se bhi aage nikal jata hai. Aur phir mere lok mein pahunch jata hai.

Verse 46

अस्ति चोर्वशिकुण्डेति गुह्यं क्षेत्रे परं मम। यत्र चैवोर्वशी भित्त्वा दक्षिणोरुमजायत॥

Mera ek chupa hua jagah hai jiska naam hai Corvashikund. Yeh bada main sthan hai. Wahi Urvasi paida hui thi, uski right thigh se.

Verse 47

तत्र तप्याम्यहं देवि देवानामपि कारणात्। न मां कश्चिद्विजानाति स्वात्मानो हि विजानते॥

Devi, main wahan tapasya karta hoon, deviyon ke kaam ke liye bhi. Koi mujhe pehchanta nahi. Sirf woh log jo apne aap ko sach mein jaante hain, woh mujhe jaante hain.

Verse 48

ततो मे तप्यमानस्य बहुवर्षव्यतिक्रमात्। देवा अपि न जानन्ति वज्रिब्रह्ममहेश्वराः॥

Jab main wahan tapasya mein laga raha aur saalon beet gaye, tab bhi deviyon ko nahi pata tha main kaun hoon. Indra, Brahma, Maheshwar, kisi ko nahi pata tha.

Verse 49

एकैकॆन फलेनात्र बदर्यां तु सुनिश्चितम्। बहुवर्षसहस्रं तु तपश्चीर्णं मया भुवि॥

Main Badari ke jungle mein ek ek phal khake tapasya ki hai. Yeh pakka hai. Hazaron saal tak main yahan dharti par tapasya mein laga raha.

Verse 50

तत्राहं दश कोट्यस्तु दशवर्षं दशार्बुदम् ॥ दश भूमे तथान्यानि पद्मानि तपसि स्थितः

Main wahan rehta raha. Das koti varsh, das saal, das arbuda, aise hi kai hisaab the. Aur das bhi, aur padma bhi. Main tapas mein laga raha.

Verse 51

ततस्ते मां न पश्यन्ति देवा गुह्यपथे स्थितम् ॥ विस्मयं परमं जग्मुर्देवा दुःखपरायणाः

Phir dev mujhe dekh nahi paaye. Main chhupa rasta pe tha. Dev bahut hairaan ho gaye. Unhe dukh ho raha tha.

Verse 52

अहं पश्यामि सर्वं वै तपःसंस्थो वसुन्धरे ॥ न मां सर्वे प्रपश्यन्ति योगमायासमावृताः

Main sab dekh raha hoon, dharti. Main tapas mein baitha hoon. Par log mujhe nahi dekh paate. Yog maya unhe dhak ke rakhti hai.

Verse 53

ततस्ता देवताः सर्वाः प्रत्य ऊचुश्च पितामहम् ॥ विष्णुना च विना लोके शान्तिं नैव लभामहे

Phir saare dev Brahma ke paas gaye. Unhone kaha, bina Vishnu ke humein koi shanti nahi milti.

Verse 54

ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः ॥ तत्र जग्मुर्महाभागे तुष्यन्तः परमं मुदा

Phir dev wahan gaye. Gandharv bhi saath the, Siddh bhi, bade rishi bhi. Sab bahut khush the. Unka mann bhar gaya tha.

Verse 55

विभावयन्ति मां तत्र देवा इन्द्रपुरोगमाः ॥ त्वया नाथ परित्यक्ता दुःखिताः श्रमवर्जिताः

Wahan devtaon ne, Indra ko aage rakh ke, mujhe dekha aur kaha. Nath, tumne humko chhod diya hai, isliye hum bahut dukhi hain. Hum mein taakat nahi rahi, kuch karne ka josh bhi nahi.

Verse 56

त्रायस्व नो हृषीकेश परमाणुग्रहेण वै ॥ एतत्कृत्वा विशालाक्षि देवान् प्रणतिपूर्वकम्

Unhone kaha, Hrishikesh, hum par daya karo aur humein bacha lo. Yeh keh ke, bade aankhon wale, woh devtaon ke paas gaye aur unko pranam kiya.

Verse 57

मया विलोकिताः सर्वे परां निर्वृतिमागताः ॥ एतस्मिन्नुर्वशी कुण्डे एकरात्रोषितो नरः

Jab maine un sabko dekha, woh bahut shant ho gaye. Urvashi Kund mein jo koi ek raat rehta hai.

Verse 58

यः स्नाति सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः ॥ उर्वशीलोकमासाद्य क्रीडते कालमक्षयम्

Wahan jo nahaata hai woh sab paap se mukt ho jaata hai, isme koi shak nahi. Woh Urvashi ke dham pahunch jaata hai aur wahan hamesha khush rehta hai.

Verse 59

यस्तत्रोत्सृजते प्राणान्मम कर्मपरायणः ॥ पुण्यपापविनिर्मुक्तो याति मल्लीनतां प्रिये

Jo wahan apna pran chhod deta hai aur mera kaam karta rehta hai, woh punya aur paap dono se aazaad ho jaata hai. Priye, woh Mallina pad jaata hai.

Verse 60

श्रीबदर्याश्रमं पुण्यं यत्र यत्र स्थितः स्मरेत् ॥ स याति वैष्णवं स्थानं पुनरावृत्तिवर्जितः ॥

Badari ashram bahut punya jagah hai. Jo koi bhi kahin bhi ho, bas iska naam yaad rakhe. Woh seedha Vishnu ke paas pahunchta hai. Phir usko wapas aana nahi padta, janam mein nahi.

Verse 61

य इदं शृणुयान्नित्यं मद्भक्तः सततं पठेत् ॥ ब्रह्मचारी जितक्रोधः सत्यवादी जितेन्द्रियः ॥

Jo yeh baat roz sunta hai, woh mera bhakt hai. Jo padhta bhi hai, woh brahmachari kehlaata hai. Uska gussa kabu mein hota hai. Woh sach bolta hai. Apni ichcha pe control rakhta hai.

Verse 62

ध्यानयोगरतो नित्यं स मुक्तिफलभाग्भवेत् ॥ यस्यैतद्विदितं सर्वं ध्यानयोगं वसुन्धरे ॥

Jo roz dhyan lagata hai, woh mukti paata hai. Yeh sab samajh mein aata hai jab tak dhyan karna seekhta hai. Vasundhara, dhyan ka poora matlab samajh mein aana chahiye.

Verse 63

इन्द्रलोकमिति ख्यातो बदर्यां च ममाश्रमः ॥ तत्राहं देवि शक्रेण निष्कलं परितोषितः ॥

Badari mein mera ashram hai, log use Indralok kehte hain. Wahan Indra ne mujhe bahut khush kiya. Devi, main bilkul khush tha wahan.

Verse 64

वेदधारमिति ख्यातं तस्मिन्क्षेत्रे परे मम ॥ यत्र ब्रह्ममुखाद्भ्रष्टा वेदाश्चत्वार एव च ॥

Us pavitra kshetra mein ek jagah hai, Vedadhar kehte hain use. Wahan Brahma ke muh se charo Ved nikle the. Aisa lagta hai jaise gir gaye ho wahan se.

Verse 65

तत्र स्नानं तु कुर्वीत ज्येष्ठमासस्य द्वादशीम् ॥ मोदते लोकपालेषु मम भक्तश्च जायते ॥

Wahan Jyeshth mahine ki dwadashi ko nahana chahiye. Jo yahan nahata hai woh duniya ke rakshak logon ke beech khush rehta hai. Aur woh mera bhakt ban jata hai.

Verse 66

तत्र वै पञ्च कुण्डानि स्थूलशीर्षशिलोच्चये ॥ पञ्चात्र शिरसः स्थाने बहुधारासमन्विताः ॥

Wahan paanch kund hain, patthar par bane hue. Yeh Sthulashirsha naam ki jagah par hain. Sir ki jagah par paani ki kaafi dhaarein hain.

Verse 67

यस्तत्र कुरुते स्नानं त्रिरात्रोपोषितो नरः ॥ मोदते सोमलोकेषु एवमेतन्न संशयः ॥

Jo wahan nahata hai, teen raat ka vrat rakh ke, woh Som lok mein khush rehta hai. Yeh baat pakki hai, koi shak nahi.

Verse 68

देवानां तु वचः श्रुत्वा ब्रह्मा लोकापितामहः ॥ योगमायापटच्छन्नं कथयामास मां तदा ॥

Deviyon ki baat sun ke Brahma ne meri baat batayi. Brahma sab duniya ka bada hai. Usne bataya ki main Yogamaya ke peeche chupa hua hoon.

Verse 69

योऽवगच्छति चात्मानं स गच्छेत्परमां गतिम् ॥

Jo apne aap ko samajh leta hai, woh sabse bade sthan par pahunch jata hai.