Adhyaya 31

Verse 1

अगस्त्य उवाच । सर्वज्ञ हृदयानंद स्कंदस्कंदित तारक । न तृप्तिमधिगच्छामि शृण्वन्वाराणसीकथाम्

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു— ഹേ സർവ്വജ്ഞാ, ഹൃദയാനന്ദമേ! ഹേ സ്കന്ദൻ സ്തുതിച്ച താരകാ! വാരാണസിയുടെ പുണ്യകഥ കേട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും എനിക്ക് തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നില്ല।

Verse 2

अनुग्रहो यदि मयि योग्योस्मि श्रवणे यदि । तदा कथय मे नाथ काश्यां भैरव संकथाम्

എന്നിൽ നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹം ഉണ്ടെങ്കിൽ, ഞാൻ ശ്രവണയോഗ്യനാണെങ്കിൽ, ഹേ നാഥാ, കാശിയിലെ ഭൈരവന്റെ പുണ്യകഥ എനിക്ക് പറയുക।

Verse 3

कोसौ भैरवनामात्र काशिपुर्यां व्यवस्थितः । किं रूपमस्य किं कर्म कानि नामानि चास्य वै

കാശീപുരിയിൽ സ്ഥാപിതനായ ആ ‘ഭൈരവൻ’ ആരാണ്? അവന്റെ രൂപം എന്ത്, അവന്റെ കര്‍മ്മം എന്ത്, അവന്റെ നാമങ്ങൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഏതെല്ലാം?

Verse 4

कथमाराधितश्चैव सिद्धिदः साधकस्य वै । आराधितः कुत्र काले क्षिप्रं सिद्ध्यति भैरवः

സാധകനു സിദ്ധി നൽകുന്ന ആ ഭൈരവനെ എങ്ങനെ ആരാധിക്കണം? ഏത് സ്ഥലത്ത്, ഏത് സമയത്ത് ആരാധിച്ചാൽ ഭൈരവൻ വേഗത്തിൽ സിദ്ധി പ്രസാദിക്കും?

Verse 5

स्कंद उवाच । वाराणस्यां महाभाग यथा ते प्रेम वर्तते । तथा न कस्यचिन्मन्ये ततो वक्ष्याम्यशेषतः

സ്കന്ദൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മഹാഭാഗ്യവാനേ! വാരാണസിയോടു നിനക്കുള്ള പ്രേമംപോലെ മറ്റാരിലും ഉണ്ടെന്നു ഞാൻ കരുതുന്നില്ല. അതുകൊണ്ട് ഒന്നും വിട്ടൊഴിയാതെ എല്ലാം പൂർണ്ണമായി ഞാൻ നിന്നോടു പറയുന്നു.

Verse 6

प्रादुर्भावं भैरवस्य महापातकनाशनम् । यच्छ्रुत्वा काशिवासस्य फलं निर्विघ्रमाप्नुयात्

ഭൈരവന്റെ പ്രാദുർഭാവം മഹാപാതകങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നതാണ്. അത് ശ്രവിച്ചാൽ കാശീവാസത്തിന്റെ ഫലം വിഘ്നമില്ലാതെ ലഭിക്കും.

Verse 7

पाणिभ्यां परितः प्रपीड्य सुदृढं निश्चोत्य निश्चोत्य च ब्रह्मांडं सकलं पचेलिमरसालोच्चैः फलाभं मुहुः । पायंपायमपायतस्त्रिजगतीमुन्मत्तवत्तै रसैर्नृत्यंस्तांडवडंबरेण विधिनापायान्महाभैरवः

ഇരു കൈകളാലും ചുറ്റും ദൃഢമായി അമർത്തി, വീണ്ടും വീണ്ടും പിഴിഞ്ഞ് മഹാഭൈരവൻ സമസ്ത ബ്രഹ്മാണ്ഡ-അണ്ഡത്തിന്റെ സാരം പുറത്തെടുത്തു പാകം ചെയ്യുന്നതുപോലെ; പാകമായ ഫലത്തിന്റെ ഘനരസം ആവർത്തിച്ച് പിഴിഞ്ഞെടുക്കുന്നതുപോലെ. ആ മദിപ്പിക്കുന്ന അമൃതരസങ്ങൾ കുടിച്ചുകൊണ്ടു കുടിച്ചുകൊണ്ടു, വിധിപ്രകാരം താണ്ഡവത്തിന്റെ ഘനഘോര ഡംബരത്തോടെ നൃത്തം ചെയ്യുമ്പോൾ ത്രിജഗത്ത് തളർന്നു കുലുങ്ങുന്നു.

Verse 8

कुंभयोने न वेत्त्येव महिमानं महेशितुः । चतुर्भजोपि वैकुंठश्चतुर्वक्त्रोपि विश्वकृत्

കുംഭയോനി (അഗസ്ത്യൻ) പോലും മഹേശ്വരന്റെ മഹിമയെ യഥാർത്ഥമായി അറിയുന്നില്ല. വൈകുണ്ഠത്തിലെ ചതുര്ഭുജ വിഷ്ണുവും, വിശ്വകർത്താവായ ചതുര്മുഖ ബ്രഹ്മാവും അതിനെ പൂർണ്ണമായി ഗ്രഹിക്കുവാൻ കഴിയുന്നില്ല.

Verse 9

न चित्रमत्र भूदेव भवमाया दुरत्यया । तया संमोहिताः सर्वे नावयंत्यपि तं परम्

ഹേ ഭൂദേവാ! ഇതിൽ അത്ഭുതമൊന്നുമില്ല; ഭവൻ (ശിവൻ) എന്നവന്റെ മായ ദുർലഘ്യമാണ്. ആ മായയിൽ മോഹിതരായ എല്ലാവരും ആ പരമതത്ത്വത്തെയും ഗ്രഹിക്കുവാൻ കഴിയുന്നില്ല.

Verse 10

वेदयेद्यदिचात्मानं स एव परमेश्वरः । तदा विंदंति ब्रह्माद्याः स्वेच्छयैव न तं विदुः

ആത്മാവിനെ യഥാർത്ഥമായി അറിയുന്നവൻ തന്നെയാണ് പരമേശ്വരൻ. അപ്പോൾ മാത്രമേ ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ ആ സത്യത്തെ ‘ലഭിക്കു’ക; സ്വന്തം ഇച്ഛ മാത്രംകൊണ്ട് അവനെ അറിയുകയില്ല.

Verse 11

स सर्वगोपि नेक्ष्येत स्वात्मारामो महेश्वरः । देववद्बुध्यते मूढैरतीतो यो मनोगिराम्

ആ മഹേശ്വരൻ സർവ്വാവരണങ്ങളാൽ മറഞ്ഞതിനാൽ ദൃശ്യമല്ല; അവൻ സ്വാത്മയിൽ തന്നെ രമിക്കുന്നു. മൂഢർ അവനെ വെറും ‘ദേവൻ’ എന്നു കരുതുന്നു; എന്നാൽ അവൻ മനസ്സിനും വാക്കിനും അതീതൻ.

Verse 12

पुरा पितामहं विप्र मेरुशृंगे महर्षयः । प्रोचुः प्रणम्य लोकेशं किमेकं तत्त्वमव्ययम्

ഹേ വിപ്രാ! പുരാതനകാലത്ത് മേരു ശിഖരത്തിൽ മഹർഷിമാർ ലോകേശ്വരനെ നമസ്കരിച്ചു ചോദിച്ചു—‘ഒന്നായ അവ്യയ തത്ത്വം ഏത്?’

Verse 13

समा यया महेशस्य मोहितो लोकसंभवः । अविज्ञाय परं भावमात्मानं प्राह वर्पिणम्

മോഹിപ്പിക്കുന്നതിൽ സമശക്തിയുള്ള ആ (മായ) കൊണ്ടു ലോകസംബവനായ ബ്രഹ്മാവ് മഹേശ്വരനെക്കുറിച്ച് മോഹിതനായി. പരമഭാവം അറിയാതെ, താനേ ദേഹധാരി (പരമൻ) എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 14

जगद्योनिरहं धाता स्वयंभूरेक ईश्वरः । अनादिमदहं ब्रह्म मामनर्च्य न मु च्यते

‘ഞാനാണ് ജഗദ്യോനി; ഞാനാണ് ധാതാവ്, സ്വയംഭൂ, ഏക ഈശ്വരൻ. ഞാനാണ് അനാദി ബ്രഹ്മം; എന്നെ അർച്ചിക്കാതെ മോക്ഷം ലഭിക്കുകയില്ല.’

Verse 15

प्रवर्तको हि जगतामहमेको निवर्तकः । नान्यो मदधिकः सत्यं कश्चित्कोपि सुरोत्तमाः

ഞാനേ ലോകങ്ങളുടെ പ്രേരകനും ഞാനേ അവയുടെ നിവർത്തകനും ആകുന്നു. ഹേ ദേവോത്തമന്മാരേ, സത്യം—എന്നേക്കാൾ ഉന്നതൻ ആരുമില്ല.

Verse 16

तस्यैवं ब्रुवतो धातुः क्रतुर्नारायणांशजः । प्रोवाच प्रहसन्वाक्यं रोषताम्रविलोचनः

അവൻ ഇങ്ങനെ പറയുമ്പോൾ, നാരായണാംശജനായ ധാതാവായ ക്രതു ചിരിച്ചുകൊണ്ട്, കോപത്തിൽ ചെമ്പുനിറം വന്ന കണ്ണുകളോടെ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 17

अविज्ञाय परं तत्त्वं किमेतत्प्रतिपाद्यते । अज्ञानं योगयुक्तस्य न चैतदुचितं तव

പരമ തത്ത്വം അറിയാതെ ഇതെന്താണ് സ്ഥാപിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത്? യോഗയുക്തനു അജ്ഞാനം യോജിക്കുന്നതല്ല; ഇത് നിനക്കും അനുചിതം.

Verse 18

अहं कर्ता हि लोकानां यज्ञो नारायणः परः । न मामनादृत्य विधे जीवनं जगतामज

ഞാനാണ് ലോകങ്ങളുടെ കർത്താവ്; യജ്ഞസ്വരൂപനായ പരമ നാരായണൻ തന്നെയാണ് പരമൻ. ഹേ വിധേ, ഹേ അജ—എന്നെ അവഗണിച്ചാൽ ലോകങ്ങളുടെ ജീവനും നിലനിൽക്കുകയില്ല.

Verse 19

अहमेव परं ज्योतिरहमेव परा गतिः । मत्प्रेरितेन भवता सृष्टिरेषा विधीयते

ഞാനേ പരമ ജ്യോതി, ഞാനേ പരമ ഗതി. എന്റെ പ്രേരണയാൽ നിനക്കാൽ തന്നെയാണ് ഈ സൃഷ്ടി നടപ്പാകുന്നത്.

Verse 20

एवं विप्र कृतौ मोहात्परस्परजयैषिणौ । पप्रच्छतुः प्रमाणज्ञानागमांश्चतुरोपि तौ

ഹേ വിപ്രാ! മോഹവശരായി പരസ്പരജയം ആഗ്രഹിച്ച ആ ഇരുവരും പ്രമാണം, ജ്ഞാനം, ആഗമം എന്നിവയുടെ ചതുര്വിധ അധികാരങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു।

Verse 21

विधिक्रतू ऊचतुः । वेदाः प्रमाणं सर्वत्र प्रतिष्ठां परमामिताः । यूयमेव न संदेहः किं तत्त्वं प्रतितिष्ठत

വിധിയും ക്രതുവും പറഞ്ഞു—വേദങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും പ്രമാണം; അവയാണ് പരമവും അളവറ്റതുമായ പ്രതിഷ്ഠ. ഹേ ശ്രുതികളേ! നിങ്ങളേ അതു, സംശയമില്ല; നിങ്ങൾ ഏത് തത്ത്വത്തിൽ സ്ഥാപിതരാണ്?

Verse 22

श्रुतय ऊचुः । यदि मान्या वयं देवौ सृष्टिस्थितिकरौ विभू । तदा प्रमाणं वक्ष्यामो भवत्संदेहभेदकम्

ശ്രുതികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവന്മാരേ, സൃഷ്ടി-സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന വിഭുക്കളേ! നിങ്ങൾ ഞങ്ങളെ മാനിച്ചാൽ, നിങ്ങളുടെ സംശയം മുറിക്കുന്ന പ്രമാണം ഞങ്ങൾ പ്രസ്താവിക്കും।

Verse 23

श्रुत्युक्तमिदमाकर्ण्य प्रोचतुस्तौ श्रुतीः प्रति । युष्मदुक्तं प्रमाणं नौ किं तत्त्वं सम्यगुच्यताम्

ശ്രുതിവചനങ്ങൾ കേട്ട് ആ ഇരുവരും ശ്രുതികളോട് പറഞ്ഞു—നിങ്ങൾ പറയുന്ന പ്രമാണം ഞങ്ങൾക്ക് പ്രസ്താവിക്കൂ; ആ തത്ത്വം എന്തെന്ന് ശരിയായി പറയുക।

Verse 24

ऋगुवाच । यदंतःस्थानि भूतानि यतः सर्वं प्रवर्तते । यदाहुस्तत्परं तत्त्वं स रुद्रस्त्वेक एव हि

ഋഗ് പറഞ്ഞു—യാരുടെ അന്തർസ്ഥാനത്തിൽ സകലഭൂതങ്ങളും നിലകൊള്ളുന്നു, ആരിൽ നിന്നാണ് എല്ലാം പ്രവൃത്തിയിലാകുന്നത്, അതെയാണു പരമതത്ത്വമെന്ന് പറയുന്നത്; അവൻ രുദ്രൻ, സത്യത്തിൽ അവൻ ഒരുവനേ।

Verse 25

यजुरुवाच । यो यज्ञैरखिलैरीशो योगेन च समिज्यते । येन प्रमाणं हि वयं स एकः सर्वदृक्छिवः

യജുര്‍ പറഞ്ഞു—സകല യജ്ഞങ്ങളാലും യോഗത്താലും സമ്യകായി ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന ആ ഈശ്വരനാണ് ഞങ്ങൾക്ക് സത്യജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രമാണം; അവൻ ഒരുവനേ സർവദർശിയായ ശിവൻ।

Verse 26

सामोवाच । येनेदं भ्रश्यते विश्वं योगिभिर्यो विचिंत्यते । यद्भासा भासते विश्वं स एकस्त्र्यंबकः परः

സാമം പറഞ്ഞു—ആരാൽ ഈ വിശ്വം ലയത്തിലേക്ക് വീഴുന്നു, ആരെയാണ് യോഗികൾ ധ്യാനിച്ച് ചിന്തിക്കുന്നത്; ആരുടെ പ്രഭയാൽ ലോകമൊക്കെയും പ്രകാശിക്കുന്നു—അവൻ ഒരുവനേ പരമ ത്ര്യംബകൻ।

Verse 27

अथर्वोवाच । यं प्रपश्यंति देवेशं भक्त्यानुग्रहिणो जनाः । तमाहुरेकं कैवल्यं शंकरं दुःखतस्करम्

അഥർവ്വം പറഞ്ഞു—ഭക്തിയാൽ അനുഗ്രഹിക്കപ്പെട്ട ജനങ്ങൾ ദേവേശനായി ആരെ ദർശിക്കുന്നു, ആ ഒരേയൊരു ശങ്കരനെയത്രേ അവർ കൈവല്യസ്വരൂപനും ദുഃഖം അപഹരിക്കുന്ന ‘ദുഃഖതസ്കരനും’ എന്നു പറയുന്നു।

Verse 28

श्रुतीरितं निशम्येत्थं तावतीव विमोहितौ । स्मित्वाहतुः क्रतु विधीमोहाध्येनांकितौ मुने

ശ്രുതികൾ ഇങ്ങനെ ഉച്ചരിച്ച വചനങ്ങൾ കേട്ടപ്പോൾ അവർ രണ്ടുപേരും കൂടുതൽ മോഹിതരായി. പുഞ്ചിരിച്ച്—ഹേ മുനേ—യജ്ഞവിധിയെക്കുറിച്ചുള്ള മോഹം കൊണ്ടു മുദ്രിതരായി അവർ പറഞ്ഞു।

Verse 29

कथं प्रमथनाथोसौ रममाणो निरंतरम् । दिगंबरः पितृवने शिवया धूलिधूसरः

“ആ പ്രമഥനാഥൻ എങ്ങനെ നിരന്തരം ലീല ചെയ്യുന്നു—ദിഗംബരനായി, ശ്മശാനവനത്തിൽ, ശിവയോടൊപ്പം ധൂളിയിൽ ധൂസരനായി?”

Verse 30

विटंकवेशो जटिलो वृषगोव्यालभूषणः । परं ब्रह्मत्वमापन्नः क्व च तत्संगवर्जितम्

വിചിത്രാഭരണങ്ങൾ ധരിച്ചു, ജടാധാരിയായി, വൃഷഭ-ഗോ-സർപ്പഭൂഷണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതനായിട്ടും അദ്ദേഹം എങ്ങനെ പരബ്രഹ്മസ്ഥിതിയെ പ്രാപിച്ചു? എന്നിട്ടും എങ്ങനെ സംഗാസക്തിയില്ലാതെ പൂർണ്ണവിരക്തനായി നിന്നു?

Verse 31

तदुदीरितमाकर्ण्य प्रणवात्मा सनातनः । अमूर्तो मूर्तिमान्भूत्वा हसमान उवाच तौ

അവർ പറഞ്ഞതു കേട്ട്, പ്രണവസ്വരൂപനായ സനാതനൻ—അമൂർത്തനായിട്ടും—മൂർത്തി ധരിച്ചു, പുഞ്ചിരിയോടെ ആ രണ്ടുപേരോടും അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 32

प्रणव उवाच । न ह्येष भगवाञ्छक्त्या स्वात्मनो व्यतिरिक्तया । कदाचिद्रमते रुद्रो लीलारूपधरो हरः

പ്രണവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഈ ഭഗവാൻ തന്റെ സ്വാത്മാവിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ ഒരു ശക്തിയാൽ ഒരിക്കലും രമിക്കുകയില്ല. രുദ്രൻ—ഹരൻ—ലീലാർത്ഥം മാത്രമേ രൂപം ധരിക്കൂ.

Verse 33

असौ हि भगवानीशः स्वयंज्योतिः सनातनः । आनंदरूपा तस्यैषा शक्तिर्नागंतुकी शिवा

അവൻ ഭഗവാനീശൻ, സനാതനൻ, സ്വയംജ്യോതി. അവന്റെ ശിവാശക്തി ആനന്ദസ്വരൂപിണി; അത് പുറത്തുനിന്ന് വന്നതോ പുതുതായി ലഭിച്ചതോ അല്ല.

Verse 34

इत्येवमुक्तेपि तदा मखमूर्तेरजस्य हि । नाज्ञानमगमन्नाशं श्रीकंठस्यैव मायया

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടും, ആ സമയത്ത് യജ്ഞസ്വരൂപനായ അജൻ (അജന്മൻ)ന്റെ അജ്ഞാനം നശിച്ചില്ല; കാരണം അത് ശ്രീകണ്ഠന്റെ മായയാൽ മാത്രമായിരുന്നു.

Verse 35

प्रादुरासीत्ततो ज्योतिरुभयोरंतरे महत् । पूरयन्निजया भासा द्यावाभूम्योर्यदंतरम्

അപ്പോൾ അവരിരുവരുടെയും മദ്ധ്യേ മഹത്തായ ഒരു ജ്യോതി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; തന്റെ തന്നെ പ്രഭയാൽ ദ്യാവയും ഭൂമിയും ഇടയിലെ മുഴുവൻ അന്തരാളവും നിറച്ചു।

Verse 36

ज्योतिर्मंडलमध्यस्थो ददृशे पुरुषाकृतिः । प्रजज्वालाथ कोपेन ब्रह्मणः पंचमं शिरः

ആ ജ്യോതി-മണ്ഡലത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ പുരുഷാകൃതിയുള്ള ഒരു രൂപം ദൃശ്യമായി; പിന്നെ ക്രോധത്താൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ അഞ്ചാം ശിരസ് അഗ്നിപോലെ ജ്വലിച്ചു।

Verse 37

आवयोरंतरं कोसौ बिभृयात्पुरुषाकृतिम् । विधिः संभावयेद्यावत्तावत्स हि विलोकितः

“നമ്മിരുവരുടെയും ഇടയിലെ ഈ അന്തരാളത്തിൽ ആര് പുരുഷാകൃതി ധരിക്കും?”—എന്ന് വിധി ബ്രഹ്മാവ് ചിന്തിച്ചിരിക്കുന്നത്രയും നേരം, അത്ഭുതദർശനം നോക്കി നിന്നു।

Verse 38

स्रष्टा क्षणेन च महान्पुरुषो नीललोहितः । त्रिशूलपाणिर्भालाक्षो नागोडुपविभूषणः

ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ മഹാപുരുഷൻ—നീലലോഹിതൻ—പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; കൈയിൽ ത്രിശൂലം, നെറ്റിയിൽ നേത്രം, സർപ്പവും ചന്ദ്രനും അലങ്കാരമായി ധരിച്ചവൻ।

Verse 39

हिरण्यगर्भस्तं प्राह जाने त्वां चंद्रशेखरम् । भालस्थलान्ममपुरा रुद्रः प्रादुरभूद्भवान्

ഹിരണ്യഗർഭൻ (ബ്രഹ്മാവ്) അവനോട് പറഞ്ഞു—“നിന്നെ ഞാൻ ചന്ദ്രശേഖരനായി അറിയുന്നു; പണ്ടുകാലത്ത് നീ എന്റെ നെറ്റിപ്രദേശത്തിൽ നിന്ന് രുദ്രരൂപമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിരുന്നു।”

Verse 40

रोदनाद्रुद्रनामापि योजितोसि मया पुरा । मामेव शरणं याहि पुत्र रक्षां करोमि ते

കരച്ചിലിന്റെ കാരണത്താൽ ഞാൻ മുമ്പേ നിന്നെ ‘രുദ്ര’ എന്ന നാമത്താലും വിളിച്ചു. മകനേ, എനിക്കേ ശരണം വരിക; ഞാൻ നിന്നെ രക്ഷിക്കും.

Verse 41

अथेश्वरः पद्मयोनेः श्रुत्वा गर्ववतीं गिरम् । सकोपतः समुत्पाद्य पुरुषं भैरवाकृतिम्

അപ്പോൾ ഈശ്വരൻ പത്മയോനി (ബ്രഹ്മാ) യുടെ ഗർവഭരിതമായ വാക്കുകൾ കേട്ട്, കോപത്തോടെ ഭൈരവാകൃതിയുള്ള ഒരു പുരുഷനെ സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 42

प्राह पंकजजन्मासौ शास्यस्ते कालभैरव । कालवद्राजसे साक्षात्कालराजस्ततो भवान्

പങ്കജജന്മൻ (ബ്രഹ്മാ) പറഞ്ഞു—ഹേ കാലഭൈരവാ, നീ ശിക്ഷകനാകുന്നു. നീ കാലത്തെപ്പോലെ ഭരിക്കുന്നു; അതിനാൽ നീ സാക്ഷാൽ ‘കാലരാജൻ’ തന്നെയാണ്.

Verse 43

विश्वं भर्तुं समर्थोऽसि भरणाद्भैरवः स्मृतः । त्वत्तो भेष्यति कालोपि ततस्त्वं कालभैरवः

നീ വിശ്വത്തെ ധരിച്ച് പോഷിപ്പാൻ സമർത്ഥൻ; ഭരണം (പോഷണം) കൊണ്ടു നീ ‘ഭൈരവൻ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. കാലവും നിന്നെ ഭയപ്പെടുന്നു; അതിനാൽ നീ ‘കാലഭൈരവൻ’.

Verse 44

आमर्दयिष्यति भवांस्तुष्टो दुष्टात्मनो यतः । आमर्दक इति ख्याति ततः सर्वत्र यास्यति

നീ പ്രസന്നനായാൽ ദുഷ്ടമനസ്സുള്ളവരെ മർദിച്ച് (ചതച്ച്) തകർക്കും; അതിനാൽ ‘ആമർദക’ എന്ന നിന്റെ ഖ്യാതി എല്ലായിടത്തും പരക്കും.

Verse 45

यतः पापानि भक्तानां भक्षयिष्यति तत्क्षणात् । पापभक्षण इत्येव तव नाम भविष्यति

ഭക്തരുടെ പാപങ്ങളെ ആ നിമിഷം തന്നെ നീ ഭക്ഷിക്കുമെന്നതിനാൽ, നിന്റെ പേര് 'പാപഭക്ഷണൻ' എന്നാകും.

Verse 46

या मे मुक्तिपुरी काशी सर्वाभ्योपि गरीयसी । आधिपत्यं च तस्यास्ते कालराज सदैव हि

എന്റെ മുക്തിപുരിയായ കാശി എല്ലാറ്റിലും ശ്രേഷ്ഠമാണ്. ഹേ കാലരാജാ, അതിന്മേലുള്ള ആധിപത്യം എപ്പോഴും നിനക്കുതന്നെയായിരിക്കും.

Verse 47

तत्र ये पापकर्तारस्तेषां शास्ता त्वमेव हि । शुभाशुभं न तत्कर्म चित्रगुप्तो लिखिष्यति

അവിടെ പാപം ചെയ്യുന്നവരെ ശിക്ഷിക്കുന്നത് നീ തന്നെയായിരിക്കും. ചിത്രഗുപ്തൻ അവരുടെ ശുഭാശുഭ കർമ്മങ്ങളെ രേഖപ്പെടുത്തുകയില്ല.

Verse 48

एतान्वरान्प्रगृह्याऽथ तत्क्षणात्कालभैरवः । वामांगुलिनखाग्रेण चकर्त च शिरो विधेः

ഈ വരങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച ഉടനെതന്നെ, കാലഭൈരവൻ തന്റെ ഇടതുകൈവിരലിലെ നഖത്തിന്റെ അറ്റം കൊണ്ട് ബ്രഹ്മാവിന്റെ തല അറുത്തുമാറ്റി.

Verse 49

यदंगमपराध्नोति कार्यं तस्यैव शासनम् । अतो येन कृता निंदा तच्छिन्नं पचमं शिरः

ഏത് അവയവമാണോ അപരാധം ചെയ്യുന്നത്, അതിനുതന്നെയാണ് ശിക്ഷ നൽകേണ്ടത്. അതിനാൽ ഏതിനാലാണോ നിന്ദിക്കപ്പെട്ടത്, ആ അഞ്ചാമത്തെ തല ഛേദിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 50

यज्ञमूर्तिधरो विष्णुस्ततस्तुष्टाव शंकरम् । भीतो हिरण्यगर्भोपि जजाप शतरुद्रियम्

അപ്പോൾ യജ്ഞമൂർത്തി ധരിച്ച വിഷ്ണു ശങ്കരനെ സ്തുതിച്ചു; ഭീതനായ ഹിരണ്യഗർഭൻ (ബ്രഹ്മാവും) ശതരുദ്രീയം ജപിച്ചു.

Verse 51

आश्वास्य तौ महादेवः प्रीतः प्रणतवत्सलः । प्राह स्वां मूर्तिमपरां भैरवं तं कपर्दिनम्

ആ രണ്ടുപേരെയും ആശ്വസിപ്പിച്ച്, പ്രണതന്മാരോടു വാത്സല്യമുള്ള പ്രസന്ന മഹാദേവൻ തന്റെ മറ്റൊരു മೂರ്തിയായ കപർദിയായ ഭൈരവനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.

Verse 52

मान्योऽध्वरोसौ भवता तथा शतधृतिस्त्वयम् । कपालं वैधसं चापि नीललोहित धारय

നീ ആ യജ്ഞത്തെ മാന്യമായി കരുതുക; അതുപോലെ ശതധൃതി (ബ്രഹ്മാവിനെയും) മാനിക്കുക; ഹേ നീലലോഹിതാ, വൈധസൻ (ബ്രഹ്മാ)യുടെ കപാലവും ധരിക്കുക.

Verse 53

ब्रह्महत्यापनोदाय व्रतं लोकाय दर्शयन् । चर त्वं सततं भिक्षां कापालव्रतमास्थितः । इत्युक्त्वांऽतर्हितो देवस्तेजोरूपस्तदा शिवः

ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം നീക്കുന്നതിനും ലോകത്തിന് വ്രതം കാണിക്കുന്നതിനുമായി, നീ കാപാലവ്രതം സ്വീകരിച്ച് എപ്പോഴും ഭിക്ഷ തേടി സഞ്ചരിക്ക. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് തേജോമയനായ ദേവൻ ശിവൻ അപ്പോൾ അന്തർധാനം ചെയ്തു.

Verse 54

उत्पाद्य कन्यामेकां तु ब्रह्महत्येति विश्रुताम् । रक्तांबरधरां रक्तां रक्तस्रग्गंधलेपनाम्

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം ‘ബ്രഹ്മഹത്യ’ എന്നു പ്രസിദ്ധയായ ഒരേയൊരു കന്യയെ സൃഷ്ടിച്ചു—ചുവന്ന വസ്ത്രധാരിണി, സ്വയം രക്തവർണ്ണയായവൾ, ചുവന്ന മാലകൾ, സുഗന്ധവും ലേപനവും ധരിച്ച് അലങ്കൃതയായവൾ.

Verse 55

दंष्टाकरालवदनां ललज्जिह्वातिभीषणाम् । अंतरिक्षैकपादाग्रां पिबंतीं रुधिरं बहु

അവൻ അവളെ കണ്ടു—പുറത്തേക്ക് നീണ്ട ദംഷ്ട്രകളാൽ ഭീകരമുഖം, ലോലജിഹ്വയാൽ അതിഭയങ്കരി; ആകാശത്തിൽ ഒരു പാദാഗ്രത്തിൽ നിലകൊണ്ട് അവൾ ധാരാളം രക്തം പാനം ചെയ്തു।

Verse 56

कर्त्रीं कर्परहस्ताग्रां स्फुरत्पिंगोग्रतारकाम् । गर्जयंतीं महावेगां भैरवस्यापिभीषणाम्

അവൾ കർത്ത്രീ ധരിച്ചു; കൈയുടെ അഗ്രഭാഗത്ത് കപാലം; അവളുടെ പിംഗളവർണ്ണമുള്ള സ്ഫുരിക്കുന്ന ഉഗ്രനേത്രങ്ങൾ ഭയങ്കരം. മഹാവേഗത്തോടെ ഗർജ്ജിച്ച അവൾ ഭൈരവനെയും ഭീതിപ്പെടുത്തുന്നവളായിരുന്നു।

Verse 57

यावद्वाराणसीं दिव्यां पुरीमेष गमिष्यति । तावत्त्वं भीषणे कालमनुगच्छोग्ररूपिणि

ഇവൻ ദിവ്യമായ വാരാണസി നഗരിയിലെത്തുന്നതുവരെ—ഹേ ഉഗ്രരൂപിണീ, ഹേ ഭീഷണ കാലാ—നീ അവനെ അനുഗമിക്ക, അവന്റെ ഗതികാലത്തോട് ചേർന്ന് നടക്കുക।

Verse 58

सर्वत्र ते प्रवेशोस्ति त्यक्त्वा वाराणसीं पुरीम् । नियोज्यतामिति शिवोप्यंतर्धानं गतस्ततः

‘വാരാണസി നഗരിയെ ഒഴിച്ചാൽ നിനക്ക് എല്ലായിടത്തും പ്രവേശനമുണ്ട്; അതനുസരിച്ച് നിയുക്തയാകുക.’ എന്നു പറഞ്ഞ് ശിവനും അവിടെത്തന്നെ അന്തർധാനം ചെയ്തു।

Verse 59

तत्सान्निध्याद्भैरवोपि कालोभूत्कालकालतः । स देवदेववाक्येन बिभ्रत्कापालिकं व्रतम्

ആ സാന്നിധ്യത്താൽ ഭൈരവനും ‘കാല’നായി—കാലത്തിനും കാലൻ, മരണത്തിനും മരണം. ദേവദേവന്റെ വാക്കനുസരിച്ച് അദ്ദേഹം കാപാലിക വ്രതം ധരിച്ചു।

Verse 60

कपालपाणिर्विश्वात्मा चचार भुवनत्रयम् । नात्याक्षीच्चापि तं देवं ब्रह्महत्या सुदारुणा

കപാലം കൈയിൽ ധരിച്ച വിശ്വാത്മദേവൻ ത്രിലോകങ്ങളിലും സഞ്ചരിച്ചു; എങ്കിലും അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ ബ്രഹ്മഹത്യ അവനെ വിട്ടുപോയില്ല.

Verse 61

सत्यलोकेपि वैकुंठे महेंद्रादि पुरीष्वपि । त्रिजगत्पतिरुग्रोपि व्रती त्रिजगतीश्वरः

സത്യലോകത്തിലും, വൈകുണ്ഠത്തിലും, മഹേന്ദ്രാദികളുടെ നഗരങ്ങളിലും—ത്രിജഗത്തിന്റെ അധിപനായ ആ ഉഗ്രേശ്വരൻ വ്രതനിഷ്ഠനായി ത്രിലോകേശ്വരനായി നിലകൊണ്ടു.

Verse 62

प्रतितीर्थं भ्रमन्नापि विमुक्तो ब्रह्महत्यया

തീർത്ഥം തീർത്ഥമായി സഞ്ചരിച്ചിട്ടും അവൻ ബ്രഹ്മഹത്യയിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായില്ല.

Verse 63

अनेनैवानुमानेन महिमा त्ववगम्यताम् । ब्रह्महत्यापनोदिन्याः काश्याः कलशसंभव

ഹേ കലശസംബവാ! ഈ അനുമാനത്താൽ തന്നെ കാശിയുടെ മഹിമ ഗ്രഹിക്കൂ—അവൾ ബ്രഹ്മഹത്യയെ അകറ്റുന്നവളാണ്.

Verse 64

संति तीर्थान्यनेकानि बहून्यायतनानि च । अधि त्रिलोकिनो काश्याः कलामर्हंति षोडशीम्

അനേകം തീർത്ഥങ്ങളും നിരവധി പുണ്യായതനങ്ങളും ഉണ്ട്; എന്നാൽ ത്രിലോകപൂജ്യയായ കാശിയോട് താരതമ്യത്തിൽ അവയ്ക്ക് പതിനാറിൽ ഒരു അംശം മാത്രമേ ലഭിക്കൂ.

Verse 65

तावद्गर्जंति पापानि ब्रहत्यादिकान्यलम् । यावन्नाम न शृण्वंति काश्याः पापाचलाशनेः

ബ്രഹ്മഹത്യാദി മഹാപാപങ്ങൾ കാശിയുടെ നാമം കേൾക്കാത്തിടത്തോളം മാത്രമേ ഗർജിക്കൂ; കാശിനാമം പാപപർവ്വതം തകർക്കുന്ന വജ്രംപോലെ ആണ്।

Verse 66

प्रमथैः सेव्यमानोऽयं त्रिलोकीं विचरन्हरः । कापालिको ययौ देवो नारायणनिकेतनम्

പ്രമഥന്മാർ സേവിച്ചു ബഹുമാനിച്ച ഹരൻ, കാപാലികവേഷത്തിൽ ത്രിലോകം സഞ്ചരിച്ച്, ദേവൻ നാരായണന്റെ നികേതനത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 67

अथायांतं महाकालं त्रिनेत्रं सर्पकुंडलम् । महादेवांशसंभूतं भैरवं भीषणाकृतिम्

അപ്പോൾ മഹാകാലൻ എത്തി—ത്രിനേത്രൻ, സർപ്പകുണ്ഡലങ്ങളാൽ അലങ്കരിതൻ, മഹാദേവന്റെ അംശത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ഭീഷണാകൃതിയുള്ള ഭൈരവൻ।

Verse 68

पपात दंडवद्भूमौ दृष्ट्वा तं गरुडध्वजः । देवाश्च मुनयश्चैव देवनार्यः समंततः

അവനെ കണ്ടപ്പോൾ ഗരുഡധ്വജൻ ദണ്ഡവത് ആയി ഭൂമിയിൽ വീണു; ചുറ്റുമുള്ള ദേവന്മാരും മുനിമാരും ദേവനാരികളും അതുപോലെ വീണു നമസ്കരിച്ചു।

Verse 69

निपेतुः प्रणिपत्यैनं प्रणतः कमलापतिः । शिरस्यंजलिमारोप्य स्तुत्वा बहुविधैः स्तवैः

അവർ എല്ലാവരും പ്രണിപാതം ചെയ്ത് വീണു; കമലാപതി (വിഷ്ണു) വിനീതനായി, ശിരസ്സിന് മേൽ അഞ്ജലി വെച്ച്, പലവിധ സ്തവങ്ങളാൽ അവനെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 70

क्षीरोदमथनो तां प्राह पद्मालयां हरिः । प्रिये पश्याऽब्जनयने धन्याऽसि सुभगेनघे

ക്ഷീരസാഗരം മഥിച്ച ഹരി പദ്മാലയാ (ലക്ഷ്മി)യോട് പറഞ്ഞു— “പ്രിയേ, പദ്മനയനേ, നോക്കുക! സൌഭാഗ്യവതീ, അനഘേ, നീ സത്യമായി ധന്യയാകുന്നു.”

Verse 71

धन्योऽहं देवि सुश्रोणि यत्पश्यावो जगत्पतिम् । अयं धाता विधाता च लोकानां प्रभुरीश्वरः

“ദേവി, സുഷ്രോണി! ജഗത്പതിയെ നാം ദർശിച്ചതിനാൽ ഞാനും ധന്യൻ. ഇദ്ദേഹം ധാതാവും വിധാതാവും—ലോകങ്ങളുടെ പ്രഭു, ഈശ്വരൻ.”

Verse 72

अनादिः शरणः शांतः परः षड्विंशसंमितः । सर्वज्ञः सर्वयोगीशः सर्वभूतैकनायकः

അവൻ അനാദി, ശരണം, ശാന്തൻ, പരൻ—ഷഡ്വിംശതി തത്ത്വങ്ങളെക്കാൾ അതീതൻ. അവൻ സർവജ്ഞൻ, സർവയോഗീശ്വരൻ, സർവഭൂതങ്ങളുടെ ഏകനായകൻ.

Verse 73

सर्वभूतांतरात्माऽयं सर्वेषां सर्वदः सदा । यं विनिद्रा विनिःश्वासाः शांता ध्यानपरायणाः

അവൻ സർവഭൂതങ്ങളുടെ അന്തരാത്മാവും എല്ലാവർക്കും സദാ എല്ലാം നല്കുന്നവനും ആകുന്നു. അവനെയേ ശാന്തർ—ആലസ്യമില്ലാത്തവർ, അശാന്തശ്വാസമില്ലാത്തവർ—ധ്യാനപരായണരായി അന്വേഷിക്കുന്നു.

Verse 74

धिया पश्यंति हृदये सोयमद्य समीक्ष्यताम् । यं विदुर्वेदतत्त्वज्ञा योगिनो यतमानसाः

ശുദ്ധ ധിയാൽ ഹൃദയത്തിൽ കാണുന്നവൻ—അവൻ തന്നേ ഇന്ന് പ്രത്യക്ഷ നേത്രങ്ങളാൽ ദർശിക്കപ്പെടട്ടെ. അവനെ വേദതത്ത്വജ്ഞരും നിയന്ത്രിതമനസ്സുള്ള യോഗികളും അറിയുന്നു.

Verse 76

यस्याख्यां ब्रुवतां नित्यं न देहः सोपि देहधृक् । यं दृष्ट्वा न पुनर्जन्म लभ्यते मानवैर्भुवि

ആരുടെ നാമം നിത്യമായി ഉച്ചരിക്കുന്നവർക്കു ദേഹധാരിയായാലും ദേഹം ബന്ധനമാകുന്നില്ല. അവനെ ദർശിച്ചാൽ ഭൂമിയിലെ മനുഷ്യർ വീണ്ടും ജന്മം പ്രാപിക്കുകയില്ല.

Verse 77

सोयमायाति भगवांस्त्र्यंबकः शशिभूषणः । पुंडरीकदलायामे धन्येमेऽद्य विलोचने

കാണുക—അവൻ വരുന്നു; ഭഗവാൻ ത്ര്യംബകൻ, ശശിഭൂഷണൻ. താമരയിതളുപോലെ വിശാലമായ എന്റെ ഈ കണ്ണുകൾ ഇന്ന് ധന്യമായി.

Verse 78

धिग्धिक्पदं तु देवानां परं दृष्ट्वाऽत्र शंकरम् । लभ्यते यन्न निर्वाणं सर्वदुःखांतकृत्तु यत्

ധിക് ധിക്—ദേവന്മാരുടെ പരമ പദത്തേക്കും ലജ്ജ, ഇവിടെ ശങ്കരനെ ദർശിച്ചിട്ടും സകല ദുഃഖാന്തം വരുത്തുന്ന നിർവാണം ലഭിക്കാതിരുന്നാൽ!

Verse 79

देवत्वादशुभं किंचिद्देवलोके न विद्यते । दृष्ट्वापि सर्वदेवेशं यन्मुक्तिं न लभामहे

ദേവത്വം മൂലം ദേവലോകത്തിൽ അശുഭം ഒന്നുമില്ല. എങ്കിലും സർവ്വദേവേശനെ ദർശിച്ചിട്ടും ഞങ്ങൾക്ക് മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നില്ല—ഇതാണ് ഞങ്ങളുടെ ദുഃഖം.

Verse 80

एवमुक्त्वा हृषीकेशः संप्रहृष्टतनूरुहः । प्रणिपत्य महादेवमिदमाह वृषध्वजम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഹൃഷീകേശൻ ആനന്ദരോമാഞ്ചിതനായി മഹാദേവൻ വൃഷധ്വജനെ സാഷ്ടാംഗം നമസ്കരിച്ചു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 81

किमिदं देवदेवेन सर्वज्ञेन त्वया विभो । क्रियते जगतां धात्रा सर्वपापहराऽव्यय

ഹേ വിഭോ! ദേവദേവാ, സർവ്വജ്ഞാ, ജഗദ്ധാതാവേ, സർവ്വപാപഹരാ, അവ്യയ പ്രഭോ—ഇത് എന്താണ് ചെയ്യുന്നത്?

Verse 82

क्रीडेयं तव देवेश त्रिलोचन महामते । किं कारणं विरूपाक्ष चेष्टितं ते स्मरार्दन

ഹേ ദേവേശ ത്രിലോചന, മഹാമതേ! ഇത് നിന്റെ ലീല തന്നെയോ? ഹേ വിരൂപാക്ഷ, സ്മരാർദന! നിന്റെ ഈ പ്രവർത്തിയുടെ കാരണം എന്ത്?

Verse 83

किमर्थं भगवत्र्छंभो भिक्षां चरसि शक्तिप । संशयो मे जगन्नाथ नतत्रैलोक्यराज्यद

ഹേ ഭഗവൻ ശംഭോ, ശക്തിപ്രഭോ! നീ എന്തിന് ഭിക്ഷ തേടി സഞ്ചരിക്കുന്നു? ഹേ ജഗന്നാഥാ, ത്രൈലോക്യരാജ്യദാതാ! എനിക്കു സംശയം ഉദിച്ചു।

Verse 84

एवमुक्तस्ततः शंभुर्विष्णुमेतदुदाहरत् । ब्रह्मणस्तु शिरश्छिन्नमंगु्ल्यग्रनखेन ह

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ശംഭു വിഷ്ണുവിനോട് പറഞ്ഞു—‘ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശിരസ് എന്റെ വിരൽത്തുമ്പിലെ നഖംകൊണ്ടുതന്നെ ഛേദിക്കപ്പെട്ടു।’

Verse 85

तदघप्रतिघं विष्णो चराम्येतद्व्रतं शुभम् । एवमुक्तो महेशेन पुंडरीकविलोचनः

‘ഹേ വിഷ്ണോ, ആ പാപത്തിന്റെ പ്രതിഘാതത്തിനായി ഞാൻ ഈ ശുഭവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.’ മഹേശൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ പദ്മനയനൻ വിഷ്ണു കേട്ടു।

Verse 86

स्मित्वा किंचिन्नतशिराः पुनरेवं व्यजिज्ञपत् । यथेच्छसि तथा क्रीड सर्वविष्टपनायक

അവൻ പുഞ്ചിരിച്ച് അല്പം ശിരസ് നമിച്ച് വീണ്ടും പറഞ്ഞു— “സകലഭൂതങ്ങളെയും നയിക്കുന്ന പ്രഭോ! നിനക്കിഷ്ടമുള്ളപോലെ ക്രീഡിക്കണമേ.”

Verse 87

मायया मां महादेव नच्छादयितुमर्हसि । नाभीकमलकोशात्तु कोटिशः कमलासनान्

“ഹേ മഹാദേവാ! മായയാൽ എന്നെ മറയ്ക്കുന്നത് നിനക്കുചിതമല്ല. എന്റെ നാഭിപദ്മത്തിന്റെ കോശത്തിൽ നിന്ന് യുഗം യുഗമായി കോടിക്കണക്കിന് പദ്മാസന ബ്രഹ്മാക്കൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.”

Verse 88

कल्पे कल्पे सृजामीश त्वन्नियोगबलाद्विभो । त्यज मायामिमां देव दुस्तरामकृतात्मभिः

“ഹേ ഈശാ, ഹേ വിഭോ! നിന്റെ നിയോഗബലത്താൽ ഞാൻ കല്പം കല്പമായി സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഹേ ദേവാ! ഈ മായയെ ഉപേക്ഷിക്കണമേ; ആത്മനിയമമില്ലാത്തവർക്ക് അതു കടക്കാൻ ദുഷ്കരം.”

Verse 89

मदाद्यो महादेव मायया तव मोहिताः । यथावदवगच्छामि चेष्टितं ते शिवापते

“ഹേ മഹാദേവാ! എന്നിൽ നിന്നാരംഭിച്ച് ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും നിന്റെ മായയിൽ മോഹിതരാകുന്നു; എങ്കിലും ഹേ ശിവാപതേ! നിന്റെ ചേഷ്ടയും അഭിപ്രായവും ഞാൻ യഥാർത്ഥമായി അറിയുന്നു.”

Verse 90

संहारकाले संप्राप्ते सदेवानखिलान्मुनीन् । लोकान्वर्णाश्रमवतो हरिष्यसि यदा हर

“ഹേ ഹരാ! സംഹാരകാലം വന്നെത്തുമ്പോൾ നീ ദേവന്മാരോടുകൂടി സകല മുനിമാരെയും, വർണാശ്രമക്രമമുള്ള ലോകങ്ങളെയും എല്ലാം ഉപസംഹരിക്കുന്നു.”

Verse 91

तदा क्व ते महादेव पाप ब्रह्मवधादिकम् । पारतंत्र्यं न ते शंभो स्वैरं क्रीडेत्ततो भवान्

അപ്പോൾ ഹേ മഹാദേവാ! ബ്രഹ്മഹത്യാദിയായ ‘പാപം’ നിനക്കു എവിടെ? ഹേ ശംഭോ! നീ പരാധീനനല്ല; അതുകൊണ്ട് നീ പൂർണ്ണ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിൽ ലീലിച്ചു വിഹരിക്കുന്നു।

Verse 92

अतीतब्रह्मणामस्थ्नां स्रक्कंठे तव भासते । तदातदा क्वानुगता ब्रह्महत्या तवानघ

പൂർവ്വ ബ്രഹ്മന്മാരുടെ അസ്ഥിമാല നിന്റെ കണ്ഠത്തിൽ ദീപ്തമായി തിളങ്ങുന്നു; അപ്പോൾ-അപ്പോൾ, ഹേ നിർമലനേ! ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം നിനക്കുള്ളിൽ എവിടെ നിലക്കും—എന്തിനോട് ചേർന്നു നിൽക്കും?

Verse 93

कृत्वापि सुमहत्पापं त्वां यः स्मरति भावतः । आधारं जगतामीशं तस्य पापं विलीयते

വളരെ വലിയ പാപം ചെയ്താലും ഹൃദയഭക്തിയോടെ നിന്നെ സ്മരിക്കുന്നവൻ—ഹേ ജഗദാധാരനായ ഈശ്വരാ! അവന്റെ പാപം ലയിച്ചുപോകുന്നു।

Verse 94

यथा तमो न तिष्ठेत संनिधावंशुमालिनः । तथा न भवभक्तस्य पापं तस्य व्रजेत्क्षयम्

സൂര്യന്റെ സന്നിധിയിൽ ഇരുട്ട് നിലനിൽക്കാത്തതുപോലെ, ഭവഭക്തന്റെ പാപവും നിലനിൽക്കില്ല; അത് വേഗം ക്ഷയത്തിലേക്ക് പോകുന്നു।

Verse 95

यश्चिंतयति पुण्यात्मा तव पादांबुजद्वयम् । ब्रह्महत्यादिकमपि पापं तस्य व्रजेत्क्षयम्

പുണ്യാത്മാവ് നിന്റെ ഇരുപദ്മപാദങ്ങളെ ധ്യാനിച്ചാൽ, അവന്റെ ബ്രഹ്മഹത്യാദിപാപവും നശിച്ചുപോകുന്നു।

Verse 96

तव नामानुरक्ता वाग्यस्य पुंसो जगत्पते । अप्यद्रिकूटतुलितं नैनस्तमनुबाधते

ഹേ ജഗത്പതേ! ആരുടെ വാക്ക് നിന്റെ നാമത്തിൽ അനുരക്തമാണോ, അവനെ പർവ്വതശിഖരസമമായ പാപവും പീഡിപ്പിക്കുകയില്ല।

Verse 97

रजसा तमसा विवर्धितं क्व नु पापं परितापदायकम् । क्व च ते शिव नाम मंगलं जनजीवातु जगद्रुजापहम्

രജസും തമസും കൊണ്ടു വളർന്ന, വെറും പരിതാപം നൽകുന്ന പാപം എവിടെ? ഹേ ശിവാ! ജനജീവാതുവും ലോകദുഃഖനാശകനുമായ നിന്റെ മംഗളനാമം എവിടെ?

Verse 98

यदि जातुचिदंधकद्विषस्तवनामौष्ठपुटाद्विनिःसृतम् । शिवशंकर चंद्रशेखरेत्यसकृत्तस्य न संसृतिः पुनः

ഒരിക്കൽപോലും അಂಧകദ്വേഷിയായ നിന്റെ നാമം ആരുടെയെങ്കിലും അധരങ്ങളിൽ നിന്ന് പുറപ്പെടുകയും, അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ‘ശിവ, ശങ്കര, ചന്ദ്രശേഖര’ എന്നു ജപിക്കുകയും ചെയ്താൽ, അവന് വീണ്ടും സംസാരത്തിലേക്ക് മടങ്ങിവരൽ ഇല്ല।

Verse 99

परमात्मन्परंधाम स्वेच्छा विधृत विग्रह । कुतूहलं तवेशेदं क्व पराधीनतेश्वरे

ഹേ പരമാത്മാ, ഹേ പരന്ധാമാ! സ്വേച്ഛയാൽ രൂപം ധരിക്കുന്ന ഹേ ഈശാ, നിന്റെ ഈ ‘കുതൂഹലം’ എന്ത്? സർവേശ്വരന് പരാധീനത എവിടെ?

Verse 100

अद्य धन्योस्मि देवेश यं न पश्यति योगिनः । पश्यामि तं जगन्मूलं परमेश्वरमक्षयम्

ഇന്ന് ഞാൻ ധന്യൻ, ഹേ ദേവേശാ! യോഗികളും കാണാത്ത ജഗന്മൂലമായ അക്ഷയ പരമേശ്വരനെ ഞാൻ ദർശിക്കുന്നു।

Verse 110

अवियोगोऽस्तु मे देव त्वदंघ्रियुगलेन वै । एष एव वरः शंभो नान्यं कंचिद्वरं वृणे

ഹേ ദേവാ! നിന്റെ പാദയുഗളത്തിൽ നിന്ന് എനിക്ക് ഒരിക്കലും വിരഹം വരാതിരിക്കട്ടെ. ഹേ ശംഭോ! ഇതുതന്നെ എന്റെ വരം; മറ്റൊരു വരവും ഞാൻ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നില്ല.

Verse 120

ब्रह्महत्यादि पापानि यस्या नाम्नोपि कीर्तनात् । त्यजंति पापिनं काशी सा केनेहोपमीयते

അവളുടെ നാമം മാത്രം കീർത്തിച്ചാലും ബ്രഹ്മഹത്യാദി മഹാപാപങ്ങൾ പാപിയെ വിട്ടൊഴിയും—അത്തരം കാശിയെ ഈ ലോകത്തിൽ എന്തിനോട് ഉപമിക്കാം?

Verse 130

महाश्मशानमासाद्य यदि देवाद्विपद्यते । पुनः श्मशानशयनं न क्वापि लभते पुमान्

മഹാശ്മശാനത്തിലെത്തി ഒരാൾ ദേവഇച്ഛയാൽ ദേഹത്യാഗം ചെയ്താൽ, അവന് പിന്നെ എവിടെയും വീണ്ടും ‘ശ്മശാനശയനം’—അത്തരം മരണം—ലഭിക്കുകയില്ല.

Verse 150

तीर्थे कालोदके स्नात्वा कृत्वा तर्पणमत्वरः । विलोक्य कालराजं च निरयादुद्धरेत्पितॄन्

കാലോദക തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് വേഗത്തിൽ തർപ്പണം നടത്തി, പിന്നെ കാലരാജൻ (യമൻ)നെ ദർശിച്ചാൽ പിതൃകളെ നരകത്തിൽ നിന്ന് ഉയർത്താം.