Adhyaya 5

Verse 1

व्यास उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि धर्मारण्यनिवासिना । यत्कार्यं पुरुषेणेह गार्हस्थ्यमनुतिष्ठता

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു - ഇനിമേൽ ധർമ്മാരണ്യത്തിൽ വസിച്ചുകൊണ്ട് ഗൃഹസ്ഥാശ്രമം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന പുരുഷൻ ചെയ്യേണ്ട കാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഞാൻ വിവരിക്കാം.

Verse 2

धर्मारण्येषु ये जाता ब्राह्मणाः शुद्धवंशजा । अष्टादशसहस्राश्च काजेशैश्च विनिर्मिताः

ധർമ്മാരണ്യത്തിൽ ജനിച്ച ശുദ്ധവംശജരായ ബ്രാഹ്മണർ പതിനെണ്ണായിരം പേരുണ്ട്, അവർ കാജേശന്മാരാൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടവരാണ്.

Verse 3

सदाचाराः पवित्राश्च ब्राह्मणा ब्रह्मवित्तमाः । तेषां दर्शनमात्रेण महापापैर्विमुच्यते

ആ ബ്രാഹ്മണർ സദാചാരനിഷ്ഠരും പവിത്രരും ബ്രഹ്മജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠരുമാണ്. അവരുടെ ദർശനം കൊണ്ടുതന്നെ കൊടുംപാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 4

युधिष्ठिर उवाच । पाराशर्य समाख्याहि सदाचारं च मे प्रभो । आचाराद्धर्ममाप्नोति आचाराल्लभते फलम् । आचाराच्छ्रियमाप्नोति तदाचारं वदस्व मे

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു - ഹേ പരാശരപുത്രാ, പ്രഭോ! സദാചാരത്തെക്കുറിച്ച് എനിക്ക് പറഞ്ഞുതന്നാലും. ആചാരത്തിൽ നിന്നാണ് ധർമ്മം ലഭിക്കുന്നത്, ആചാരത്തിൽ നിന്നാണ് ഫലം ലഭിക്കുന്നത്, ആചാരത്തിൽ നിന്നാണ് ഐശ്വര്യം ലഭിക്കുന്നത്; അതിനാൽ ആ ആചാരത്തെക്കുറിച്ച് എനിക്ക് പറഞ്ഞുതന്നാലും.

Verse 5

व्यास उवाच । स्थावराः कृमयोऽब्जाश्च पक्षिणः पशवो नराः । क्रमेण धार्मिकास्त्वेत एतेभ्यो धार्मिकाः सुराः

വ്യാസൻ അരുളിച്ചെയ്തു—സ്ഥാവരങ്ങൾ, കൃമികൾ, ജലജങ്ങൾ, പക്ഷികൾ, പശുക്കൾ, മനുഷ്യർ—ഇവർ ക്രമമായി ധർമ്മാധികാരത്തിൽ ഉയരുന്നു; ഇവരെയെല്ലാം അതിക്രമിച്ച് ദേവന്മാർ കൂടുതൽ ധർമ്മനിഷ്ഠരാണ്.

Verse 6

सहस्रभागात्प्रथमे द्वितीयानुक्रमास्तथा । सर्व एते महाभागाः पापान्मुक्तिसमाश्रयाः

പ്രഥമസ്ഥാനത്തിൽ സഹസ്രത്തിൽ ഒരു ഭാഗംപോലെ, ദ്വിതീയാദി ക്രമസ്ഥാനങ്ങളിലും അതുപോലെ—ഈ മഹാഭാഗ്യവാന്മാർ എല്ലാവരും പാപമുക്തിക്കുള്ള ആശ്രയങ്ങളാണ്.

Verse 7

चतुर्णामपि भूतानां प्राणिनोतीव चोत्तमाः । प्राणिकेभ्योपि मुनिश्रेष्ठाः सर्वे बुद्ध्युपजीविनः

നാലു തരത്തിലുള്ള ഭൂതങ്ങളിൽ പ്രാണികൾ അത്യുത്തമർ; പ്രാണികളിലും മുനിശ്രേഷ്ഠർ—കാരണം അവർ എല്ലാവരും ജാഗ്രതബുദ്ധിയാൽ ജീവിക്കുന്നു.

Verse 8

मतिमद्भ्यो नराः श्रेष्ठास्तेभ्य श्रेष्ठास्तु वाडवाः । विप्रेभ्योऽपि च विद्वांसो विद्वद्भ्यः कृतबुद्धयः

വെറും ബുദ്ധിമാന്മാരെക്കാൾ സുസംസ്കൃത മനുഷ്യർ ശ്രേഷ്ഠർ; അവരേക്കാൾ വാഡവർ ശ്രേഷ്ഠർ; വിപ്രന്മാരെക്കാൾ സത്യവിദ്വാൻ ശ്രേഷ്ഠൻ; വിദ്വാന്മാരെക്കാൾ കൃതബുദ്ധർ—പരിപക്വവും നിയന്ത്രിതവുമായ ബോധമുള്ളവർ—ശ്രേഷ്ഠർ.

Verse 9

कृतधीभ्योऽपि कर्तारः कर्तृभ्यो ब्रह्मतत्पराः । न तेभ्योऽभ्यधिकः कश्चित्त्रिषु लोकेषु भारत

കൃതധീകളേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠർ കർത്താക്കൾ—ധർമ്മത്തെ കര്‍മ്മമായി നടപ്പാക്കുന്നവർ; കർത്താക്കളേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠർ ബ്രഹ്മതത്പരർ. ഹേ ഭാരതാ! ത്രിലോകങ്ങളിൽ അവരെക്കാൾ മേലുള്ളവർ ആരുമില്ല.

Verse 10

अन्योन्यपूजकास्ते वै तपो विद्याविशेषतः । ब्राह्मणो ब्रह्मणा सृष्टः सर्वभूतेश्वरो यतः

അവർ പരസ്പരം ഒരുമേകനെ പൂജിച്ച് ആദരിക്കുന്നവർ; തപസ്സും വിദ്യാവിശേഷവും കൊണ്ടു വിശിഷ്ടർ. ബ്രഹ്മാവാൽ ബ്രാഹ്മണൻ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ, ധർമ്മവും ജ്ഞാനവും മൂലം അവൻ സർവ്വഭൂതങ്ങളിൽ ഈശ്വരതുല്യമായി മാന്യൻ.

Verse 11

अतो जगत्स्थितं सर्वं ब्राह्मणोऽर्हति नापरः । सदाचारो हि सर्वार्हो नाचाराद्विच्युतः पुनः

അതുകൊണ്ട് സമസ്ത ജഗത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പ് (ധർമ്മത്തിൽ) ആശ്രിതമാണ്; ബ്രാഹ്മണനേയാണ് ആദരാർഹൻ, മറ്റാരുമല്ല. സദാചാരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവൻ സർവ്വാദരത്തിനും യോഗ്യൻ; എന്നാൽ ആചാരച്യുതൻ വീണ്ടും യോഗ്യനല്ല.

Verse 12

तस्माद्विप्रेण सततं भाव्यमाचारशीलिना । विद्वेषरागरहिता अनुतिष्ठन्ति यं मुने

അതുകൊണ്ട് ബ്രാഹ്മണൻ എപ്പോഴും ആചാരശീലനായിരിക്കണം. ഹേ മുനേ, ദ്വേഷവും രാഗവും വിട്ട്, ജ്ഞാനികൾ നിരന്തരം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന ആ ശാസനയെ അവൻ അനുഷ്ഠിക്കട്ടെ.

Verse 13

सद्धि यस्तं सदाचारं धर्ममूलं विदुर्बुधाः । लक्षणैः परिहीनोऽपि सम्यगाचारतत्परः

ബുദ്ധിമാന്മാർ അറിയുന്നു—സദാചാരമാണ് ധർമ്മത്തിന്റെ മൂലം. ബാഹ്യലക്ഷണങ്ങൾ ഇല്ലെങ്കിലും, സമ്യഗാചാരത്തിൽ തത്പരനായവൻ തന്നെയാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ സ്ഥാപിതൻ.

Verse 14

श्रदालुरनसूयुश्च नरो जीवेत्समाः शतम् । श्रुतिस्मृतिभ्यामुदितं स्वेषुस्वेषु च कर्मसु

ശ്രദ്ധയുള്ളവനും അനസൂയുവും (ദോഷാന്വേഷണമില്ലാത്തവനും) ആയ മനുഷ്യൻ നൂറുവർഷം ജീവിക്കട്ടെ; കൂടാതെ തത്തത് കർമങ്ങളിൽ ശ്രുതി-സ്മൃതികൾ പ്രസ്താവിച്ച വിധിപ്രകാരം ആചരിക്കട്ടെ.

Verse 15

सदाचारं निषेवेत धर्ममूलमतन्द्रितः । दुराचाररतो लोके गर्हणीयः पुमा न्भवेत्

ധർമ്മത്തിന്റെ മൂലമായ സദാചാരം അലസത വിട്ട് നിത്യം അനുഷ്ഠിക്കണം. ദുഷ്ടാചാരത്തിൽ രതനായ മനുഷ്യൻ ലോകത്തിൽ നിന്ദ്യനാകുന്നു.

Verse 16

व्याधिभिश्चाभिभूयेत सदाल्पायुः सुदुःखभाक् । त्याज्यं कर्म पराधीनं कार्यमात्मवशं सदा

പരാധീനമായി ചെയ്യുന്ന കർമ്മം രോഗങ്ങളാൽ അടിച്ചമർത്തി, ആയുസ്സ് കുറച്ച്, മഹാദുഃഖത്തിന്റെ പങ്കാളിയാക്കുന്നു. അതിനാൽ പരാധീന കർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച് സദാ ആത്മവശത്തിലുള്ള പ്രവർത്തി ചെയ്യണം.

Verse 17

दुःखी यतः पराधीनः सदैवात्मवशः सुखी । यस्मिन्कर्मण्यंतरात्मा क्रियमाणे प्रसीदति

പരാധീനൻ ദുഃഖിയാകുന്നു; സദാ ആത്മവശനായവൻ സുഖിയാകുന്നു. ചെയ്യുന്നതിനിടയിൽ അന്തരാത്മാവ് പ്രസന്നമായി ശാന്തമാകുന്ന കർമ്മം തന്നെയാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കേണ്ടത്.

Verse 18

अध्यापयेच्छुचीञ्छिष्यान्हितान्मे धासमन्वितान् । उपेयादीश्वरं चापि योगक्षेमादिसिद्धये

ശുചികളായ, ഹിതൈഷികളായ, മേധാസമ്പന്നരായ ശിഷ്യന്മാരെ അധ്യാപനം ചെയ്യിക്കണം. കൂടാതെ യോഗക്ഷേമാദി സിദ്ധിക്കായി ഈശ്വരനെ ശരണം പ്രാപിക്കണം.

Verse 19

अतस्तेष्वेव वै यत्नः कर्तव्यो धर्ममिच्छता । सत्यं क्षमार्तवं ध्यानमानृशंस्यमहिंसनम्

അതുകൊണ്ട് ധർമ്മം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഈ ഗുണങ്ങളിൽ തന്നെ പരിശ്രമിക്കണം—സത്യം, ക്ഷമ, ആർജവം (സരളത), ധ്യാനം, കരുണ, അഹിംസ.

Verse 20

दमः प्रसादो माधुर्यं मृदुतेति यमा दश । शौचं स्नानं तपो दानं मौनेज्याध्ययनं व्रतम्

ദമം, പ്രസാദം, മധുരവാക്യം, മൃദുത്വം—ഇവയാണ് ദശ യമങ്ങൾ. ശൗചം, സ്നാനം, തപസ്, ദാനം, മൗനം, പൂജ, സ്വാധ്യായം, വ്രതാചരണം—ധർമ്മധാരണത്തിനുള്ള നിയമങ്ങളായി ഉപദേശിക്കുന്നു.

Verse 21

उपोषणोपस्थदंडो दशैते नियमाः स्मृताः । कामं क्रोधं दमं मोहं मात्सर्यं लोभमेव च

ഉപവാസവും ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹവും—ഇവ ദശ നിയമങ്ങളിൽ സ്മൃതമാണ്. കൂടാതെ കാമം, ക്രോധം, അസംയമം, മോഹം, മാത്സര്യം, ലോഭം—ഇവയെ ദമിപ്പിക്കണം.

Verse 22

अमून्षड्वैरिणो जित्वा सर्वत्र विजयी भवेत् । शनैः संचिनुयाद्धर्मं वल्मीकं शृंगवान्यथा

ഈ ആറു വൈരികളെ ജയിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ എല്ലായിടത്തും വിജയിയാകും. ധർമ്മം പതുക്കെ പതുക്കെ സമ്പാദിക്കണം; വല്മീകം കണികണിയായി ഉയരുന്നതുപോലെ.

Verse 23

परपीडामकुर्वाणः पर लोकसहायिनम् । धर्म एव सहायी स्यादमुत्र परिरक्षितः

മറ്റുള്ളവരെ പീഡിപ്പിക്കാത്തവൻ പരലോകത്തിൽ സഹായിയെ നേടുന്നു. അവിടെ ധർമ്മം തന്നെയാണ് കൂട്ടുകാരനായി അവനെ സംരക്ഷിക്കുന്നത്.

Verse 24

पितृमातृसुतभ्रातृयोषिद्बंधुजनाधिकः । जायते चैकलः प्राणी म्रियते च तथै कलः

പിതാവ്, മാതാവ്, പുത്രൻ, സഹോദരൻ, ഭാര്യ, അനേകം ബന്ധുക്കൾ ചുറ്റുമുണ്ടായാലും ജീവി ഒറ്റയ്ക്കാണ് ജനിക്കുന്നത്; അതുപോലെ ഒറ്റയ്ക്കാണ് മരിക്കുന്നത്.

Verse 25

एकलः सुकृतं भुंक्ते भुंक्ते दुष्कृतमेकलः । देहे पंचत्वमापन्ने त्यक्त्वैकं काष्ठलोष्टवत्

മനുഷ്യൻ ഒറ്റയ്ക്കാണ് പുണ്യഫലം അനുഭവിക്കുന്നത്; ഒറ്റയ്ക്കാണ് പാപഫലവും അനുഭവിക്കുന്നത്. ദേഹം പഞ്ചഭൂതങ്ങളിലേക്കു ലയിക്കുമ്പോൾ അത് മരക്കഷണം അല്ലെങ്കിൽ മണ്ണുകട്ടപോലെ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 26

बांधवा विमुखा यांति धर्मो यांतमनु व्रजेत् । अतः संचिनुयाद्धर्म्ममत्राऽमुत्र सहायिनम्

ബന്ധുക്കൾ വിമുഖരായി മാറി പോകുന്നു; എന്നാൽ പോകുന്നവനെ ധർമ്മം തന്നെ അനുഗമിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും സഹായിയായ ധർമ്മം സമ്പാദിക്കണം.

Verse 27

धर्मं सहायिनं लब्ध्वा संतरेद्दुस्तरं तमः । संबंधानाचारेन्नित्यमुत्तमैरुत्तमैः सुधीः

ധർമ്മത്തെ സഹായി ആയി ലഭിച്ചാൽ ദുഷ്കരമായ അന്ധകാരം കടക്കാം. വിവേകി എപ്പോഴും ഉത്തമരോടൊപ്പം സത്സംഗവും സദാചാരവും ആചരിക്കണം.

Verse 28

अधमानधमांस्त्यक्त्वा कुलमुत्कर्षतां नयेत् । उत्तमानुत्तमानेव गच्छेद्धीनांश्च वर्जयेत् । ब्राह्मणः श्रेष्ठतामेति प्रत्यवायेन शूद्रताम्

അധമരും നീചരുമായ കൂട്ടുകെട്ട് ഉപേക്ഷിച്ച് സ്വന്തം കുലത്തെ ഉന്നതിയിലേക്കു നയിക്കണം. ഉത്തമരിൽ ഉത്തമരെയേ സമീപിക്കണം; ഹീനരെ ഒഴിവാക്കണം. ബ്രാഹ്മണൻ സദാചാരത്തിലൂടെ ശ്രേഷ്ഠത നേടുന്നു; എന്നാൽ അപചാരവും പതനവും മൂലം താഴ്ന്ന നിലയിലേക്കു വീഴുന്നു.

Verse 29

अनध्ययनशीलं च सदाचारविलंघिनम् । सालसं च दुरन्नादं ब्राह्मणं बाधतेंऽतकः

അധ്യയനത്തിൽ ലീനനല്ലാത്ത, സദാചാരം ലംഘിക്കുന്ന, ആലസ്യമുള്ള, അശുദ്ധാഹാരത്തിൽ ജീവിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണനെ നാശം (മൃത്യുഭയം) ബാധിക്കുന്നു.

Verse 30

अतोऽभ्यस्येत्प्रयत्नेन सदाचारं सदा द्विजः । तीर्थान्यप्यभिलष्यंति सदाचारिसमागमम्

അതുകൊണ്ട് ദ്വിജൻ എപ്പോഴും പരിശ്രമത്തോടെ സദാചാരം അഭ്യസിക്കണം; കാരണം തീർത്ഥങ്ങളുമേയും സദാചാരികളുടെ സംഗമം ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 31

रजनीप्रांतयामार्द्धं ब्राह्मः समय उच्यते । स्वहितं चिंतयेत्प्राज्ञस्तस्मिंश्चोत्थाय सर्वदा

രാത്രിയുടെ അവസാന യാമത്തിന്റെ ഉത്തരാർദ്ധം ‘ബ്രാഹ്മ മുഹൂർത്തം’ എന്നു പറയുന്നു; ആ സമയത്ത് എപ്പോഴും എഴുന്നേറ്റ് ജ്ഞാനി സ്വപരമഹിതം ചിന്തിക്കണം।

Verse 32

गजास्यं संस्मरेदादौ तत ईशं सहांबया । श्रीरंगं श्रीसमेतं तु ब्रह्माणं कमलोद्भवम्

ആദ്യം ഗജാസ്യൻ (ഗണേശൻ)നെ സ്മരിക്കണം; പിന്നെ അംബയോടുകൂടിയ ഈശൻ (ശിവൻ)നെ; തുടർന്ന് ശ്രീയോടുകൂടിയ ശ്രീരംഗൻ (വിഷ്ണു)നെ, കൂടാതെ കമലോദ്ഭവ ബ്രഹ്മാവിനെ।

Verse 33

इंद्रादीन्सकलान्देवान्वसिष्ठादीन्मुनीनपि । गंगायाः सरितः सर्वाः श्रीशैलायखिलान्गिरीन्

ഇന്ദ്രാദി എല്ലാ ദേവന്മാരെയും, വസിഷ്ഠാദി മുനിമാരെയും, ഗംഗയെയും എല്ലാ നദികളെയും, ശ്രീശൈലത്തെയും സർവ്വ പർവ്വതങ്ങളെയും കൂടി സ്മരിക്കണം।

Verse 34

क्षीरोदादीन्समुद्रांश्च मानसादिसरांसि च । वनानि नंदनादीनि धेनूः कामदुघादयः

ക്ഷീരസമുദ്രം മുതലായ സമുദ്രങ്ങളെയും, മാനസസരോവർ മുതലായ തടാകങ്ങളെയും, നന്ദനാദി ദിവ്യവനങ്ങളെയും, കാമധേനു മുതലായ പുണ്യധേനുക്കളെയും സ്മരിക്കണം।

Verse 35

कल्पवृक्षादिवृक्षांश्च धातून्कांचनमुख्यतः । दिव्यस्त्रीरुर्वशीमुख्याः प्रह्रादावद्यान्हरेः प्रियान्

കൽപവൃക്ഷാദി കൽപതരുക്കളെയും, സ്വർണമുഖ്യമായ അമൂല്യ ധാതുക്കളെയും, ഉർവശീമുഖ്യയായ ദിവ്യ അപ്സരസ്സുകളെയും, പ്രഹ്ലാദാദി ഹരിപ്രിയ ഭക്തന്മാരെയും സ്മരിക്കണം।

Verse 36

जननीचरणौ स्मृत्वा सर्वतीर्थोक्त्त मोत्तमौ । पितरं च गुरूंश्चापि हदि ध्यात्वा प्रसन्नधीः

സകല തീർത്ഥങ്ങളിലും അത്യുത്തമമെന്നു പ്രസിദ്ധമായ മാതാവിന്റെ പാദങ്ങൾ സ്മരിച്ച്, പിന്നെ പ്രസന്നബുദ്ധിയോടെ ഹൃദയത്തിൽ പിതാവിനെയും ഗുരുക്കന്മാരെയും ധ്യാനിക്കണം।

Verse 37

ततश्चावश्यकं कर्त्तुं नैरृतीं दिशमाव्रजेत् । ग्रामाद्धनुःशतं गच्छेन्नगराच्च चतुर्गुण म्

അതിനുശേഷം ആവശ്യമായ വിസർജനക്രിയയ്ക്കായി നൈഋതി (തെക്ക്-പടിഞ്ഞാറ്) ദിശയിലേക്കു പോകണം; ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നൂറു ധനുസ്സുദൂരം, നഗരത്തിൽ നിന്ന് അതിന്റെ നാലിരട്ടി ദൂരം പോകണം।

Verse 38

तृणैराच्छाद्य वसुधां शिरः प्रावृत्य वाससा । कर्णोपवीत उदग्वक्त्रो दिवसे संध्ययोरपि

പുല്ലുകൊണ്ട് നിലം മൂടി, വസ്ത്രംകൊണ്ട് തല മറച്ച്, യജ്ഞോപവീതം ചെവിയിൽ വെച്ച്, പകലിലും സന്ധ്യാകാലങ്ങളിലും ഉത്തരമുഖനായി ഇരിക്കണം।

Verse 39

विण्मूत्रे विसृजेन्मौनी निशायां दक्षिणामुखः । न तिष्ठन्नाशु नो विप्र गोवन्ह्यनिलसंमुखः

മലം മൂത്രം വിസർജിക്കുമ്പോൾ മൗനിയായിരിക്കണം; രാത്രിയിൽ ദക്ഷിണമുഖനായിരിക്കണം। ഹേ വിപ്രാ! നിൽക്കാതെ, അതിവേഗം കൂടാതെ; പശു, അഗ്നി, വായു എന്നിവയുടെ നേരെ മുഖം വെച്ചും ചെയ്യരുത്।

Verse 40

न फालकृष्टे भूभागे न रथ्यासेव्यभूतले । नालोकयेद्दिशो भागञ्ज्यो तिश्चक्रं नभो मलम्

ഉഴവുകൊണ്ട് പുതുതായി ഉഴുത ഭൂഭാഗത്തിലും, വഴിയായി ആളുകൾ സഞ്ചരിക്കുന്ന നിലത്തിലും മലവിസർജനം ചെയ്യരുത്. അതേസമയം ദിക്കുകളിലേക്കോ ജ്യോതിഷ്ചക്രത്തിലേക്കോ ആകാശത്തിലേക്കോ അശുദ്ധ വസ്തുക്കളിലേക്കോ നോക്കാതെ, ലജ്ജയും നിയമശുദ്ധിയും പാലിക്കണം.

Verse 41

वामेन पाणिना शिश्नं धृत्वोत्तिष्ठेत्प्रयत्नवान् । अथो मृदं समादद्याज्जंतुकर्क्करवर्जिताम्

ഇടങ്കൈകൊണ്ട് ശിശ്നം പിടിച്ച് ജാഗ്രതയുള്ളവൻ എഴുന്നേൽക്കണം. തുടർന്ന് ശൗചശുദ്ധിക്കായി കീടങ്ങളും കല്ലുകണങ്ങളും ഇല്ലാത്ത മണ്ണ് എടുക്കണം.

Verse 42

विहाय मूषको त्खातां चोच्छिष्टां केशसंकुलाम् । गुह्ये दद्यान्मृदं चैकां प्रक्षाल्य चांबुना ततः

എലികൾ കുഴിച്ചെടുത്തതോ, ഉച്ഛിഷ്ടംകൊണ്ട് മലിനമായതോ, മുടിയുമായി കലർന്നതോ ആയ മണ്ണ് ഒഴിവാക്കണം. ഗുഹ്യഭാഗത്ത് ഒരിക്കൽ മണ്ണ് പുരട്ടി, തുടർന്ന് വെള്ളത്തിൽ കഴുകി ശുദ്ധി വരുത്തണം.

Verse 43

पुनर्वामकरेणेति पंचधा क्षालयेद्गुदम् । एकैक पादयोर्दद्यात्तिस्रः पाण्योर्मृदस्तथा

വീണ്ടും ഇടങ്കൈകൊണ്ട് ഗുദം അഞ്ചുതവണ ശുദ്ധീകരിക്കണം. ഓരോ പാദത്തിലും ഒരിക്കൽ മണ്ണ് പുരട്ടണം; അതുപോലെ കൈകളിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം മണ്ണ് പുരട്ടണം.

Verse 44

इत्थं शौचं गृही कुर्याद्गंधलेपक्षयावधि । क्रमाद्वैगुण्यतः कुर्याद्ब्रह्मचर्यादिषु त्रिषु

ഇങ്ങനെ ഗൃഹസ്ഥൻ ഗന്ധവും ലേപവും പൂർണ്ണമായി നീങ്ങുന്നതുവരെ ശൗചം ചെയ്യണം. ബ്രഹ്മചര്യാദി മൂന്നു ആശ്രമങ്ങളിൽ ക്രമമായി ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം കൂടുതൽ കർശനമായി ശുദ്ധി ആചരിക്കണം.

Verse 45

दिवाविहितशौचाच्च रात्रावर्द्धं समाचरेत् । परग्रामे तदर्धं च पथि तस्यार्धमेव च

പകൽവിധിച്ച ശൗചം രാത്രിയിൽ അർദ്ധമാത്രം ആചരിക്കണം. പരഗ്രാമത്തിൽ അതിന്റെ അർദ്ധം, വഴിയിൽ അതിന്റെയും അർദ്ധമേ ചെയ്യണം.

Verse 46

तदर्धं रोगिणां चापि सुस्थे न्यूनं न कार येत् । अपि सर्वनदीतोयैर्मृत्कूटैश्चाप्यगोपमैः

അതിലും അർദ്ധം രോഗികൾക്ക് മതിയാകും; എന്നാൽ സുസ്ഥനാകുന്നവൻ അതിലും കുറയ്ക്കരുത്. ഏതു നദിജലത്താലും, പ്രത്യേകമായി ഒരുക്കാത്ത മണ്ണുകട്ടകളാലും ശുദ്ധി നിർവഹിക്കണം.

Verse 47

आपातमाचरेच्छौचं भावदुष्टो न शुद्धिभाक् । आर्द्रधात्रीफलोन्माना मृदः शौचे प्रकीर्तिताः

സാഹചര്യാനുസാരം ശൗചം ആചരിക്കണം; എന്നാൽ അന്തർഭാവം ദുഷ്ടനായവൻ യഥാർത്ഥ ശുദ്ധി പ്രാപിക്കുകയില്ല. ശൗചത്തിൽ മണ്ണിന്റെ അളവ് ഈർപ്പമുള്ള ധാത്രീഫലം (നെല്ലിക്ക) അളവെന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 48

सर्वाश्चाहुतयोऽप्येवं ग्रासाश्चांद्रायणेपि च । प्रागास्य उदगास्यो वा सूपविष्टः शुचौ भुवि

അതുപോലെ എല്ലാ ആഹുതികളും ചാന്ദ്രായണ വ്രതത്തിലെ ഗ്രാസങ്ങളും ശുചിയായ ഭൂമിയിൽ ശരിയായി ഇരുന്ന്, കിഴക്കോട്ടോ വടക്കോട്ടോ മുഖം തിരിച്ച് നിർവഹിക്കണം.

Verse 49

उपस्पृशेद्विहीनाभिस्तुषांगारास्थिभस्मभिः । अतिस्वच्छाभिरद्भिश्च यावद्धृद्गाभिरत्वरः

യോജ്യമായ ജലം ലഭ്യമല്ലെങ്കിലും തുഷം, അങ്കാരം, അസ്ഥിഭസ്മം മുതലായവകൊണ്ട് (പരിശോധിതമാക്കിയ) ജലത്തിൽ ഉപസ്പർശനം/ആചമനം ചെയ്യണം; കൂടാതെ സാധ്യമെങ്കിൽ അത്യന്തം സുതാര്യവും ഹൃദയംവരെ ആഴമുള്ള ജലത്താലും—അവസരപ്പെടാതെ—ചെയ്യണം.

Verse 50

ब्राह्मणो ब्रह्मतीर्थेन दृष्टिपूताभिराचमेत् । कण्ठगाभिर्नृपः शुध्येत्तालुगाभिस्तथोरुजः

ബ്രാഹ്മണൻ ബ്രഹ്മതീർത്ഥം കൊണ്ടും ദൃഷ്ടികൊണ്ട് ശുദ്ധമാക്കിയ ജലം കൊണ്ടും ആചമനം ചെയ്യണം. ക്ഷത്രിയൻ തൊണ്ടവരെയും വൈശ്യൻ അണ്ണാക്കുവരെയും ജലം എത്തുമ്പോൾ ശുദ്ധനാകുന്നു.

Verse 51

स्त्रीशूद्रावाथ संस्पर्शमात्रेणापि विशुध्यतः । शिरः शब्दं सकंठं वा जले मुक्तशिखोऽपि वा

സ്ത്രീകളും ശൂദ്രരും സ്പർശനം കൊണ്ട് മാത്രം ശുദ്ധരാകുന്നു. വെള്ളത്തിൽ മുടി അഴിച്ചിട്ടിരിക്കുകയാണെങ്കിലും തല, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, തൊണ്ട എന്നിവ സ്പർശിക്കണം.

Verse 52

अक्षालितपदद्वद्व आचांतोऽप्यशुचिर्म्मतः । त्रिः पीत्वांबु विशुद्ध्यर्थं ततः खानि विशोधयेत्

രണ്ട് കാലുകളും കഴുകാതെ ആചമനം ചെയ്താലും അശുദ്ധനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ശുദ്ധിക്കായി മൂന്നു പ്രാവശ്യം വെള്ളം കുടിച്ച് ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ശുദ്ധിയാക്കണം.

Verse 53

अंगुष्ठमूलदेशेन ह्यधरोष्ठौ परि मृजेत् । स्पृष्ट्वा जलेन हृदयं समस्ताभिः शिरः स्पृशेत्

തള്ളവിരലിന്റെ അടിഭാഗം കൊണ്ട് ചുണ്ടുകൾ തുടയ്ക്കണം. വെള്ളം കൊണ്ട് ഹൃദയത്തിൽ സ്പർശിച്ച ശേഷം എല്ലാ വിരലുകളും കൊണ്ട് തലയിൽ സ്പർശിക്കണം.

Verse 54

अंगुल्यग्रैस्तथा स्कन्धौ सांबु सर्व्वत्र संस्पृशेत् । आचांतः पुनराचामेत्कृत्वा रथ्योपसर्पणम्

വിരലറ്റങ്ങൾ കൊണ്ട് തോളുകളിൽ സ്പർശിക്കുകയും വെള്ളം കൊണ്ട് ശരീരം മുഴുവൻ സ്പർശിക്കുകയും വേണം. തെരുവിലേക്ക് പോയാൽ വീണ്ടും ആചമനം ചെയ്യണം.

Verse 55

स्नात्वा भुक्त्वा पयः पीत्वा प्रारंभे शुभकर्मणाम् । सुप्त्वा वासः परीधाय दृष्ट्वा तथाप्यमंगलम्

സ്നാനം ചെയ്ത്, ഭക്ഷണം കഴിച്ച്, പാൽ കുടിച്ച്, ശുഭകർമ്മാരംഭത്തിൽ, ഉറങ്ങി എഴുന്നേറ്റ്, വസ്ത്രം ധരിച്ചു, അമംഗളദർശനം കണ്ടാലും—വീണ്ടും ആചമനം ചെയ്യണം.

Verse 56

प्रमादादशुचि स्मृत्वा द्विराचांतः शुचिर्भवेत् । दंतधावनं प्रकुर्वीत यथोक्त धर्मशास्त्रतः । आचांतोऽप्यशुचिर्यस्मादकृत्वा दंतधावनम्

അശ്രദ്ധയാൽ അശൗചം ഓർമ്മ വന്നാൽ, രണ്ടുതവണ ആചമനം ചെയ്താൽ ശുദ്ധിയാകും. ധർമ്മശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം ദന്തധാവനം ചെയ്യണം; ദന്തധാവനം ചെയ്യാതെ ആചമനം ചെയ്താലും അശുദ്ധി നിലനിൽക്കും.

Verse 57

प्रतिपद्दर्शषष्ठीषु नवम्यां रविवासरे । दंतानां काष्ठसंयोगो दहेदासप्तमं कुलम्

പ്രതിപദ, ദർശം (അമാവാസി), ഷഷ്ഠി, നവമി, ഞായറാഴ്ച—ഇവയിൽ പല്ലിൽ കാഷ്ഠദന്തകാഷ്ഠം ഉപയോഗിച്ചാൽ ഏഴാം തലമുറ വരെ കുലം ദഹിക്കും (നാശം വരും) എന്നു പറയുന്നു.

Verse 58

अलाभे दंतकाष्ठानां निषिद्धे वाथ वासरे । गंडूषा द्वादश ग्राह्या मुखस्य परिशुद्धये

ദന്തകാഷ്ഠം ലഭിക്കാതെയോ, നിഷിദ്ധ ദിനമായാലോ, വായിന്റെ പൂർണ്ണ ശുദ്ധിക്കായി പന്ത്രണ്ടു ഗണ്ഡൂഷങ്ങൾ (വായ്കഴുകൽ) ചെയ്യണം.

Verse 59

कनिष्ठाग्रपरीमाणं सत्वचं निर्व्रणारुजम् । द्वादशांगुलमानं च सार्द्रं स्याद्दंतधावनम्

ദന്തധാവനത്തിനുള്ള ദന്തകാഷ്ഠം ചെറുവിരലിന്റെ അഗ്രത്തോളം കട്ടിയുള്ളതും, തൊലിയോടുകൂടിയതും, മുറിവ്-രോഗദോഷരഹിതവും, പന്ത്രണ്ടു അങ്കുല നീളമുള്ളതും, പുതുമയുള്ള ഈർപ്പമുള്ളതുമായിരിക്കണം.

Verse 60

एकेकांगुलमानं तच्चर्वयेद्दंतधावनम् । प्रातः स्नानं चरित्वा च शुद्ध्यै तीर्थे विशेषतः

ഒരു ഒരു അങ്കുലമാത്രമുള്ള ദന്തധാവനക്കൊമ്പ് ചവയ്ക്കണം. തുടർന്ന് പ്രാതഃസ്നാനം ചെയ്ത്—വിശേഷിച്ച് തീർത്ഥത്തിൽ—ശുദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 61

प्रातः स्नानाद्यतः शुद्ध्येत्कायोऽयं मलिनः सदा । यन्मलं नवभिश्छिद्रैः स्रवत्येव दिवानिशम्

പ്രാതഃസ്നാനത്താൽ ഈ ദേഹം—എപ്പോഴും മലിനമായത്—ശുദ്ധമാകുന്നു; കാരണം ഇതിലെ മല ഒമ്പത് ദ്വാരങ്ങളിലൂടെ പകലും രാത്രിയും നിരന്തരം സ്രവിക്കുന്നു.

Verse 62

उत्साहमेधासौभाग्यरूपसंपत्प्रवर्द्धकम् । प्राजापत्यसमं प्राहुस्तन्महाघविनाशकृत्

ഇത് ഉത്സാഹം, മേധ, സൗഭാഗ്യം, രൂപം, സമ്പത്ത് എന്നിവ വർധിപ്പിക്കുന്നു. ഇതിനെ പ്രാജാപത്യവ്രതസമമെന്ന് പറയുന്നു; മഹാപാപങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 63

प्रातः स्नानं हरेत्पापमलक्ष्मीं ग्लानिमेव च । अशुचित्वं च दुःस्वप्नं तुष्टिं पुष्टिं प्रयच्छति

പ്രാതഃസ്നാനം പാപം, ദുർഭാഗ്യം (മലക്ഷ്മി), ക്ഷീണം എന്നിവ നീക്കുന്നു. അശുചിത്വവും ദുഷ്സ്വപ്നവും അകറ്റി തൃപ്തിയും പുഷ്ടിയും നൽകുന്നു.

Verse 64

नोपसर्पंति वै दुष्टाः प्रातस्नायिजनं क्वचित् । दृष्टादृष्टफलं यस्मात्प्रातःस्नानं समाचरेत्

പ്രാതഃസ്നാനം ചെയ്യുന്നവനെ ദുഷ്ടർ ഒരിക്കലും സമീപിക്കുകയില്ല. പ്രാതഃസ്നാനം ദൃഷ്ട-അദൃഷ്ട ഫലങ്ങൾ നൽകുന്നതിനാൽ അത് ആചരിക്കണം.

Verse 65

प्रसंगतः स्नानविधिं प्रवक्ष्यामि नृपोत्तमाः । विधिस्नानं यतः प्राहुः स्नाना च्छतगुणोत्तरम्

പ്രസംഗവശാൽ, ഹേ നൃപോത്തമന്മാരേ, ഞാൻ സ്നാനവിധി പ്രസ്താവിക്കുന്നു; വിധിപൂർവ്വം ചെയ്ത സ്നാനം സാധാരണ സ്നാനത്തേക്കാൾ നൂറിരട്ടി ശ്രേഷ്ഠമെന്നു പറയുന്നു।

Verse 66

विशुद्धां मृदमादाय बर्हिषस्तिलगोमयम् । शुचौ देशे परिस्थाप्य ह्याचम्य स्नानमाचरेत्

ശുദ്ധമായ മണ്ണ്, കുശ, എള്ള്, ഗോമയം എന്നിവ എടുത്ത് ശുദ്ധസ്ഥാനത്ത് വെച്ച്, ആചമനം ചെയ്ത് ശേഷം സ്നാനം ആചരിക്കണം।

Verse 67

उपग्रही बद्ध शिखो जलमध्ये समाविशेत् । स्वशाखोक्तविधानेन स्नानं कुर्याद्यथाविधि

ഉപഗ്രാഹി ധരിച്ചു ശിഖ കെട്ടി ജലത്തിൽ പ്രവേശിക്കണം; തൻ്റെ വേദശാഖയിൽ പറഞ്ഞ വിധിപ്രകാരം യഥാവിധി സ്നാനം ചെയ്യണം।

Verse 68

स्नात्वेत्थं वस्त्रमापीड्य गृह्णीयाद्धौतवाससी । आचम्य च ततः कुर्यात्प्रातःसंध्यां कुशान्वितः

ഇങ്ങനെ സ്നാനം ചെയ്ത് വസ്ത്രം പിഴിഞ്ഞ് കഴുകിയ വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിക്കണം; തുടർന്ന് ആചമനം ചെയ്ത് കുശയോടെ പ്രാതഃസന്ധ്യ നിർവഹിക്കണം।

Verse 69

प्राणायामांश्चरन्विप्रो नियम्य मानसं दृढम् । अहोरात्रकृतैः पापैर्मुक्तो भवति तत्क्षणात्

വിപ്രൻ പ്രാണായാമം അഭ്യസിച്ച് മനസ്സിനെ ദൃഢമായി നിയന്ത്രിച്ചാൽ, പകലും രാത്രിയും ചെയ്ത പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് അതിക്ഷണത്തിൽ തന്നെ മോചിതനാകുന്നു।

Verse 70

दश द्वादशसंख्या वा प्राणायामाः कृता यदि । नियम्य मानसं तेन तदा तप्तं महत्तपः

ആരെങ്കിലും പത്ത് അല്ലെങ്കിൽ പന്ത്രണ്ട് പ്രാവശ്യം പ്രാണായാമം ചെയ്ത് അതിലൂടെ മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിച്ചാൽ, അപ്പോൾ തീർച്ചയായും മഹത്തായ തപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ചതാകുന്നു।

Verse 71

सव्याहृतिप्रणवकाः प्राणायामास्तु षोडश । अपि भ्रूणहनं मासात्पुनंत्यहरहः कृताः

വ്യാഹൃതികളും പ്രണവവും ചേർന്ന പതിനാറ് പ്രാണായാമങ്ങൾ ദിനംപ്രതി ചെയ്താൽ, ഒരു മാസത്തിനുള്ളിൽ ഭ്രൂണഹത്യാപാപം പോലും ശുദ്ധമാകുന്നു।

Verse 72

यथा पार्थिवधातूनां दह्यते धमनान्मलाः । तथेंद्रियैः कृता दोषा ज्वाल्यंते प्राणसंयमात्

ഉലയിൽ ചൂടുകൊണ്ട് ഭൂമിയിലെ ലോഹങ്ങളുടെ മലിനത കത്തിപ്പോകുന്നതുപോലെ, പ്രാണസംയമംകൊണ്ട് ഇന്ദ്രിയജന്യ ദോഷങ്ങൾ ജ്വലിച്ച് നശിക്കുന്നു।

Verse 73

एकाक्षरं परं ब्रह्म प्राणायामः परं तपः । गायत्र्यास्तु परं नास्ति पावनं च नृपोत्तम

ഏകാക്ഷരമായ ‘ഓം’ പരബ്രഹ്മമാണ്; പ്രാണായാമം പരമ തപസ്സാണ്. ഹേ നൃപോത്തമാ, ഗായത്രിയേക്കാൾ മഹത്തായ പാവനകരം ഇല്ല।

Verse 74

कर्मणा मनसा वाचा यद्रात्रौ कुरुते त्वघम् । उत्तिष्ठन्पूर्वसंध्यायां प्राणायामैर्विशोधयेत्

രാത്രിയിൽ കർമ്മത്താൽ, മനസ്സാൽ, വാക്കാൽ ചെയ്ത ഏതു പാപവും, പ്രഭാതത്തിലെ പൂർവസന്ധ്യയിൽ എഴുന്നേറ്റ് പ്രാണായാമങ്ങളാൽ ശുദ്ധീകരിക്കണം।

Verse 75

यदह्ना कुरुते पापं मनोवाक्कायकर्मभिः । आसीनः पश्चिमां संध्यां प्राणायामैर्व्यपोहति । पश्चिमां तु समासीनो मलं हंति दिवाकृतम्

പകൽ മനസ്സും വാക്കും കായകൃത്യങ്ങളുംകൊണ്ട് ചെയ്ത പാപം സായാഹ്നത്തിലെ പാശ്ചാത്യ സന്ധ്യയിൽ ആസനസ്ഥനായി പ്രാണായാമങ്ങളാൽ നീക്കുന്നു. പാശ്ചാത്യ സന്ധ്യയിൽ ഇരുന്നാൽ ദിനകൃത മലിനത നശിക്കുന്നു.

Verse 76

नोपतिष्ठेत्तु यः पूर्व्वां नोपास्ते यस्तु पश्चिमाम् । स शूद्रवद्बहिष्कार्यः सर्वस्माद्द्विजकर्मणः

യാൾ പ്രാതഃസന്ധ്യയിൽ ഉപസ്ഥിതനാകുന്നില്ലയും സായാഹ്നസന്ധ്യയെ ഉപാസിക്കുന്നില്ലയും ആണെങ്കിൽ, അവൻ എല്ലാ ദ്വിജകർമ്മങ്ങളിൽ നിന്നും ശൂദ്രനെപ്പോലെ ബഹിഷ്കരണീയൻ.

Verse 77

अपां समीपमासाद्य नित्यकर्म समाचरेत् । तत आचमनं कुर्याद्यथाविध्यनु पूर्वशः

ജലത്തിനടുത്ത് ചെന്നു നിത്യകർമ്മം ആചരിക്കണം; തുടർന്ന് വിധിപ്രകാരം ക്രമമായി ആചമനം ചെയ്യണം.

Verse 78

आपोहिष्ठेति तिसृभिर्मार्जनं तु ततश्चरेत् । भूमौ शिरसि चाकाश आकाशे भुवि मस्तके

അതിനുശേഷം ‘ആപോ ഹി ഷ്ഠാ…’ എന്നാരംഭിക്കുന്ന മൂന്ന് മന്ത്രങ്ങളാൽ മാർജനം ചെയ്യണം. പരമ്പരപ്രകാരം ‘ഭൂമി’യും ‘ആകാശ’വും വിന്യസിക്കൽ—ഭൂമിയിൽ, ശിരസ്സിൽ, ആകാശത്തിൽ, മസ്തകത്തിൽ—ഇങ്ങനെ നടത്തപ്പെടുന്നു.

Verse 79

मस्तके च तथाकाशं भूमौ च नवधा क्षिपेत् । भूमिशब्देन चरणावाकाशं हृदयं स्मृतम् । शिरस्येव शिरःशब्दो मार्जनं तैरुदाहृतम्

അതുപോലെ മസ്തകത്തിൽ ‘ആകാശം’യും ഭൂമിയിൽ ‘ഭൂമി’യും ഒൻപതു വിധമായി വിന്യസിക്കണം. ‘ഭൂമി’ എന്ന പദം പാദങ്ങളെ, ‘ആകാശം’ ഹൃദയത്തെ, ‘ശിരഃ’ തലത്തെയേ സൂചിപ്പിക്കുന്നു—ഇങ്ങനെ മാർജനത്തിന്റെ അർത്ഥം വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു.

Verse 80

वारुणादपि चाग्नेयाद्वायव्यादपि चेंद्रतः । मंत्रस्थानादपि परं ब्राह्मं स्नानमिदं परम् । ब्राह्मस्नानेन यः स्नातः स बाह्याभ्यंतरं शुचिः

വരുണസ്നാനം, ആഗ്നേയസ്നാനം, വായവ്യസ്നാനം, ഇന്ദ്രസ്നാനം എന്നിവയെക്കാളും ശ്രേഷ്ഠം—മാത്രം ‘മന്ത്രസ്ഥാനം’ എന്നതിലും പരം—ഇതാണ് പരമ ബ്രാഹ്മസ്നാനം. ബ്രാഹ്മസ്നാനത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്തവൻ ബാഹ്യമായും അന്തരമായും ശുദ്ധനാകുന്നു.

Verse 81

सर्वत्र चार्हतामेति देवपूजादिकर्मणि । नक्तंदिनं निमज्ज्याप्सु कैवर्ताः किमु पावनाः

അപ്പോഴാണ് മനുഷ്യൻ എല്ലായിടത്തും യഥാർത്ഥത്തിൽ അർഹനാകുന്നത്—ദേവപൂജാദി കർമങ്ങൾക്കും. മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾ രാവും പകലും വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങിയാൽ മാത്രം ശുദ്ധരാകുമെങ്കിൽ, ഉയർന്ന সাধന എന്തിന്?

Verse 82

शतशोऽपि तथा स्नाता न शुद्धा भावदूषिताः । अंतःकरणशुद्धांश्च तान्विभूतिः पवित्रयेत्

അങ്ങനെ നൂറുകണക്കിന് തവണ സ്നാനം ചെയ്താലും ഭാവം മലിനമായവർ ശുദ്ധരാകുന്നില്ല. എന്നാൽ അന്തഃകരണം ശുദ്ധമായവരെ വിഭൂതി (പവിത്ര ഭസ്മം) പാവനമാക്കുന്നു.

Verse 83

किं पावनाः प्रकीर्त्यंते रासभा भस्मधूसराः । स स्नातः सर्वतीर्थेषु मलैः सर्वैर्विवर्जितः

ഭസ്മം പുരണ്ടു ചാരനിറമായ കഴുതകളെ ‘പവിത്രം’ എന്ന് എന്തിന് പ്രസ്താവിക്കണം? എല്ലാ മലിനതകളിൽ നിന്നും വിമുക്തനായവൻ തന്നെയാണ് സർവതീർത്ഥങ്ങളിലും സ്നാനം ചെയ്തവനുപോലെ.

Verse 84

तेन क्रतुशतैरिष्टं चेतो यस्येह निर्मलम् । तदेव निर्मलं चेतो यथा स्यात्तन्मुने शृणु

ഇവിടെ ആരുടെ ചിത്തം നിർമ്മലമാണോ, അവൻ നൂറു യാഗങ്ങൾ ചെയ്ത ഫലം നേടിയതുപോലെ. ഹേ മുനേ, അതേ ചിത്തം എങ്ങനെ നിർമ്മലമാകുന്നു എന്ന് കേൾക്കുക.

Verse 85

विश्वेशश्चेत्प्रसन्नः स्यात्तदा स्यान्नान्यथा क्वचित् । तस्माच्चेतो विशुद्ध्यर्थं काशीनाथं समाश्रयेत्

വിശ്വേശ്വരൻ പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ മാത്രമേ കാര്യം സാധിക്കുകയുള്ളൂ, അല്ലാതെ ഒരിടത്തും സാധ്യമല്ല. അതിനാൽ ചിത്തശുദ്ധിക്കായി കാശിനാഥനെ ആശ്രയിക്കണം.

Verse 86

इदं शरीरमुत्सृज्य परं ब्रह्माधिगच्छति । द्रुपदांतं ततो जप्त्वा जलमादाय पाणिना

ഈ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച് അവൻ പരബ്രഹ്മത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു. അതിനുശേഷം 'ദ്രുപദാ' മന്ത്രം ജപിച്ച് കയ്യിൽ വെള്ളമെടുത്ത്...

Verse 87

कुयादृतं च मंत्रेण विधिज्ञस्त्वघमर्षणम् । निमज्ज्याप्सु च यो विद्वाञ्जपेत्त्रिरघमर्षणम्

വിധി അറിയുന്നവൻ 'ഋതം ച' എന്ന മന്ത്രം കൊണ്ട് അഘമർഷണം ചെയ്യണം. വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങി മൂന്നു പ്രാവശ്യം അഘമർഷണം ജപിക്കുന്ന വിദ്വാൻ...

Verse 88

जले वापि स्थले वापि यः कुर्यादघमर्ष णम् । तस्याघौघो विनश्येत यथा सूर्योदये तमः

വെള്ളത്തിലായാലും കരയിലായാലും, ആരാണോ അഘമർഷണം ചെയ്യുന്നത്, സൂര്യോദയത്തിൽ ഇരുളെന്നപോലെ അവന്റെ പാപക്കൂട്ടം നശിക്കുന്നു.

Verse 89

गायत्रीं शिरसा हीनां महाव्याहृतिपूर्व्विकाम् । प्रणवाद्यां जपंस्तिष्ठन्क्षिपेदंभोंजलि त्रयम्

എഴുന്നേറ്റു നിന്ന്, പ്രണവവും (ഓം) മഹാവ്യാഹൃതികളും ചേർന്ന, ശിരസ്സ് ഭാഗമില്ലാത്ത ഗായത്രി ജപിച്ചുകൊണ്ട് മൂന്ന് അഞ്ജലി വെള്ളം അർപ്പിക്കണം.

Verse 90

तेन वज्रोदकेनाशु मंदेहा नाम राक्षसाः । सूर्यतेजः प्रलोपंते शैला इव विवस्वतः

ആ വജ്രോദകത്താൽ (പവിത്ര അർഘ്യം) ‘മന്ദേഹ’ എന്ന രാക്ഷസർ വേഗത്തിൽ നശിക്കുന്നു; സൂര്യന്റെ തേജസ്സാൽ അവരുടെ ശക്തി ലയിക്കുന്നു—പ്രചണ്ഡ വിവസ്വാന്റെ മുമ്പിൽ പർവ്വതങ്ങൾ തകർന്നുവീഴുന്നതുപോലെ।

Verse 91

सहायार्थं च सूर्यस्य यो द्विजो नांजलि त्रयम् । क्षिपेन्मंदेहनाशाय सोपि मंदेहतां व्रजेत्

സൂര്യനെ സഹായിക്കാനായി മന്ദേഹനാശാർത്ഥം മൂന്ന് അഞ്ജലി ജലാർഘ്യം അർപ്പിക്കുന്ന ദ്വിജൻ, വിധിയാചാരത്തിൽ തെറ്റിയാൽ അവനും ‘മന്ദേഹ’ അവസ്ഥയെ പ്രാപിക്കും।

Verse 92

प्रातस्तावज्जपंस्तिष्ठेद्यावत्सूर्यस्य दर्शनम् । उपविष्टो जपेत्सायमृक्षाणामाविलोकनात्

പ്രഭാതത്തിൽ സൂര്യദർശനം വരെയും നിൽക്കുകയും ജപം ചെയ്യുകയും വേണം; സായാഹ്നത്തിൽ ഇരുന്ന് ജപം ചെയ്യണം, നക്ഷത്രങ്ങൾ കാണുന്നതുവരെയും।

Verse 93

काललोपो न कर्त्तव्यो द्विजेन स्वहितेप्सुना । अर्द्धोदयास्तसमये तस्माद्वज्रोदकं क्षिपेत्

സ്വഹിതം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ദ്വിജൻ സമയലോപം ചെയ്യരുത്; അതിനാൽ അർധോദയവും അസ്തസമയവും വജ്രോദകം (അർഘ്യം) അർപ്പിക്കണം।

Verse 94

विधिनापि कृता संध्या कालातीता ऽफला भवेत् । अयमेव हि दृष्टांतो वंध्यास्त्रीमैथुनं यथा

വിധിപ്രകാരം ചെയ്താലും സമയമൊഴിഞ്ഞ് ചെയ്യുന്ന സന്ധ്യോപാസന ഫലരഹിതമാകും; ഇതേ ദൃഷ്ടാന്തം—വന്ധ്യസ്ത്രീയോടുള്ള മൈഥുനം പോലെ।

Verse 95

जले वामकरं कृत्वा या संध्याऽचरिता द्विजैः । वृषली सा परिज्ञेया रक्षोगणमुदा वहा

ജലത്തിൽ ഇടങ്കൈ വെച്ച് ദ്വിജർ ആചരിക്കുന്ന സന്ധ്യ ‘വൃഷലീ’ (അധമം) എന്നു അറിയേണ്ടത്; അത് രാക്ഷസഗണങ്ങളെ ഉണർത്തുന്നു.

Verse 96

उपस्थानं ततः कुर्याच्छाखोक्तविधिना ततः । सहस्रकृत्वो गायत्र्याः शतकृत्वोथवा पुनः

അതിനുശേഷം സ്വന്തം വേദശാഖയിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന വിധിപ്രകാരം ഉപസ്ഥാനം ചെയ്യണം; പിന്നെ ഗായത്രി ആയിരം പ്രാവശ്യം ജപിക്കണം—അല്ലെങ്കിൽ വീണ്ടും നൂറു പ്രാവശ്യം.

Verse 97

दशकृत्वोऽथ देव्यै च कुर्यात्सौ रीमुपस्थितिम् । सहस्रपरमां देवीं शतमध्यां दशावराम्

പിന്നീട് സൗര്യദേവിക്കായി പത്ത് പ്രാവശ്യം ഉപസ്ഥിതി (ആഹ്വാനാരാധന) ചെയ്യണം; ജപസംഖ്യാനുസാരം ദേവി ആയിരത്തിൽ പരമ, നൂറിൽ മധ്യമ, പത്തിൽ അവരമെന്നു പറയുന്നു.

Verse 98

गायत्रीं यो जपेद्विप्रो न स पापैः प्रलिप्यते । रक्तचंदनमिश्राभिरद्भिश्च कुसुमैः कुशैः

ഗായത്രി ജപിക്കുന്ന ദ്വിജൻ പാപങ്ങളാൽ ലിപ്തനാകുകയില്ല; രക്തചന്ദനം കലർന്ന ജലത്താലും, പുഷ്പങ്ങളാലും, കുശയാലും (ആരാധിക്കണം).

Verse 99

वेदोक्तैरागमोक्तैर्वा मंत्रैरर्घं प्रदापयेत् । अर्चितः सविता येन तेन त्रैलोक्यमर्च्चितम्

വേദോക്തമോ ആഗമോക്തമോ ആയ മന്ത്രങ്ങളാൽ അർഘ്യം സമർപ്പിക്കണം; ആരാൽ സവിതാവ് അർച്ചിക്കപ്പെടുന്നുവോ, അവൻ ത്രൈലോക്യത്തെയും അർച്ചിച്ചതുപോലെ.

Verse 100

अर्चितः सविता दत्ते सुतान्पशुव सूनि च । व्याधीन्हरेद्ददात्यायुः पूरयेद्वांछितान्यपि

ഭക്തിയോടെ അർച്ചിക്കപ്പെട്ട സവിതാവ് പുത്രന്മാരെയും പശുസമ്പത്ത് വർധനയും സന്താനസമൃദ്ധിയും നൽകുന്നു. രോഗങ്ങളെ ഹരിച്ച് ദീർഘായുസ്സ് ദാനം ചെയ്ത് അഭിലഷിതങ്ങളും നിറവേറ്റുന്നു.

Verse 101

अयं हि रुद्र आदित्यो हरिरेष दिवाकरः । रविर्हिरण्यरूपोऽसौ त्रयीरूपोऽयमर्यमा

ഈ ആദിത്യൻ തന്നെയാണ് രുദ്രൻ; ഇദ്ദേഹം തന്നെയാണ് ഹരി—ദിവസം സൃഷ്ടിക്കുന്ന ദിവാകരൻ. ഇദ്ദേഹം സ്വർണ്ണരൂപനായ രവി; ത്രയീ-വേദസ്വരൂപൻ; ഇദ്ദേഹം തന്നെയാണ് ആര്യമാ.

Verse 102

ततस्तु तर्पणं कुर्यात्स्वशाखोक्तविधानतः । ब्रह्मादीनखिलान्देवान्मरीच्यादींस्तथा मुनीन्

അതിനുശേഷം സ്വന്തം വേദശാഖയിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന വിധിപ്രകാരം തർപ്പണം ചെയ്യണം. ബ്രഹ്മാദി എല്ലാ ദേവന്മാരെയും, മരീചി മുതലായ മുനിമാരെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം.

Verse 110

अंगुल्यग्रेण वै दैवमार्षमंगुलिमूलगम् । ब्राह्ममंगुष्ठमूले तु पाणिमध्ये प्रजापतेः

ദൈവ തർപ്പണം വിരലുകളുടെ അഗ്രഭാഗംകൊണ്ടും, ഋഷി-തർപ്പണം വിരലുകളുടെ മൂലഭാഗംകൊണ്ടും, ബ്രാഹ്മ തർപ്പണം അങ്കുഷ്ഠത്തിന്റെ മൂലത്തിൽനിന്നും, പ്രാജാപത്യ തർപ്പണം കരതലത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽനിന്നും ചെയ്യുന്നു.

Verse 120

देवतां परिपूज्याथ नैमित्तिकं विधिं चरेत् । पवनाग्निं समुज्ज्वाल्य वैश्वदेवं समाचरेत्

ദേവതയെ യഥാവിധി പരിപൂജിച്ച ശേഷം നൈമിത്തികവിധി ആചരിക്കണം. പവനത്താൽ ഗൃഹ്യാഗ്നി ജ്വലിപ്പിച്ച് വൈശ്വദേവ ഹോമം നിർവഹിക്കണം.

Verse 130

ऐन्द्रवारुणवायव्याः सौम्या वै नैरृताश्च ये । प्रतिगृह्णंत्विमं पिंडं काका भूमौ मयार्पितम्

ഇന്ദ്ര-വരുണ-വായു ലോകങ്ങളിലെയും, സോമദിക്കിലെയും, നൈഋത ദിശയിലെയും ജീവികൾ—ഹേ കാക്കകളേ—ഞാൻ ഭൂമിയിൽ അർപ്പിച്ച ഈ പിണ്ഡം സ്വീകരിക്കട്ടെ।

Verse 140

ततो मौनेन भुञ्जीत न कुर्याद्दंतघर्षणम् । प्रक्षालितव्यहस्तस्य दक्षिणांगुष्ठमूलतः

അതിനുശേഷം മൗനത്തോടെ ഭുജിക്കണം; പല്ലുകൾ ഉരയ്ക്കുകയോ കടിക്കുകയോ ചെയ്യരുത്. കൈകൾ കഴുകി, വിധിപ്രകാരം, വലത് അങ്കുഷ്ഠത്തിന്റെ മൂലത്തിൽ നിന്ന് (ഗ്രഹണം) ആരംഭിക്കണം।

Verse 145

उद्देशतः समाख्यात एष नित्यतनो विधिः । इत्थं समाचरन्विप्रो नावसीदति कर्हिचित्

ഇത് നിത്യാചരണവിധി സംക്ഷേപമായി പ്രസ്താവിച്ചു. ഇങ്ങനെ ആചരിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ ഒരിക്കലും അധഃപതനത്തിലാകുകയില്ല।