Adhyaya 3

Verse 1

राजोवाच । किं दृष्टं भवता ब्रह्मन्नाश्चर्यं पथि कुत्र वा । तन्ममाख्याहि येनाहं कृतकृत्यत्वमाप्नुयाम्

രാജാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, നീ വഴിയിൽ എവിടെ, എന്ത് അത്ഭുതമാണ് കണ്ടത്? അത് എനിക്ക് പറയുക; അതിലൂടെ ഞാനും കൃതകൃത്യാവസ്ഥ പ്രാപിക്കട്ടെ.

Verse 2

गौतम उवाच । गोकर्णादहमागच्छन्क्वापि देशे विशांपते । जाते मध्याह्नसमये लब्ध वान्विमलं सरः

ഗൗതമൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ജനാധിപനേ, ഞാൻ ഗോകർണ്ണത്തിൽ നിന്ന് മടങ്ങിവരികയായിരുന്നു. ഒരു ദേശഭാഗത്ത്, മധ്യാഹ്നസമയം വന്നപ്പോൾ, നിർമ്മലവും കളങ്കരഹിതവുമായ ഒരു തടാകം എനിക്ക് ലഭിച്ചു.

Verse 3

तत्रोपस्पृश्य सलिलं विनीय च पथिश्रमम् । सुस्निग्धशीतलच्छायं न्यग्रोधं समुपाश्रयम्

അവിടെ ജലം സ്പർശിച്ച് സ്നാനം ചെയ്ത് യാത്രാശ്രമം മാറ്റി. പിന്നെ സ്നിഗ്ധവും ശീതളവുമായ നിഴൽ നൽകുന്ന ആൽമരത്തിന്റെ കീഴിൽ ഞാൻ ആശ്രയം തേടി.

Verse 4

अथाविदूरे चांडालीं वृद्धामंधां कृशाकृतिम् । शुष्यन्मुखीं निराहारां बहुरोगनिपीडिताम्

പിന്നീട് അകലെയല്ലാതെ ഞാൻ ഒരു ചാണ്ഡാലസ്ത്രീയെ കണ്ടു—വൃദ്ധ, അന്ധ, ക്ഷീണദേഹം; വറ്റിയ മുഖം, ആഹാരമില്ലാത്തവൾ, അനേകരോഗങ്ങളാൽ പീഡിത.

Verse 5

कुष्ठव्रणपरीतांगीमुद्यत्कृमिकुलाकुलाम् । पूयशोणितसंसक्तजरत्पटल सत्कटीम्

കുഷ്ഠരോഗ വ്രണങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ശരീരവും, പുഴുക്കൾ അരിക്കുന്നതും, ചലവും രക്തവും ഒട്ടിപ്പിടിച്ച ജീർണ്ണിച്ച തൊലിയും അരക്കെട്ടും ഉള്ളവളായിരുന്നു അവൾ.

Verse 6

महायक्ष्मगलस्थेन कंठसंरोधविह्वलाम् । विनष्टदंतामव्यक्तां विलुठंतीं मुहुर्मुहुः

തൊണ്ടയിലെ ക്ഷയരോഗം കാരണം ശ്വാസം മുട്ടി അവൾ വിഷമിക്കുകയായിരുന്നു. പല്ലുകൾ നഷ്ടപ്പെട്ട്, വ്യക്തമല്ലാതെ സംസാരിച്ചുകൊണ്ട് അവൾ വീണ്ടും വീണ്ടും നിലത്ത് ഉരുളുകയായിരുന്നു.

Verse 7

चंडार्ककिरणस्पृष्टखरोष्णरजसाप्लुताम् । विण्मूत्रपूयदिग्धांगीमसृग्गंधदुरासदाम्

കഠിനമായ സൂര്യരശ്മികളാൽ ചൂടുപിടിച്ച പൊടിയിൽ മുങ്ങിയവളും, മലമൂത്രങ്ങളും ചലവും പുരണ്ട ശരീരത്തോടുകൂടിയവളും, രക്തത്തിന്റെ ദുർഗന്ധത്താൽ അടുത്തുചെല്ലാൻ കഴിയാത്തവളും ആയിരുന്നു.

Verse 8

कफरोगबहुश्वासश्लथन्नाडीबहुव्यथाम् । विध्वस्तकेशावयवामपश्यं मरणोन्मुखीम्

കഫരോഗവും ശ്വാസംമുട്ടലും കാരണം നാഡികൾ തളർന്ന് അതിയായ വേദന അനുഭവിക്കുന്നവളും, മുടിയും അവയവങ്ങളും തകർന്ന് മരണത്തെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്നവളുമായി ഞാൻ അവളെ കണ്ടു.

Verse 9

तादृग्व्यथां च तां वीक्ष्य कृपयाहं परिप्लुतः । प्रतीक्षन्मरणं तस्याः क्षणं तत्रैव संस्थितः

അവളുടെ അത്തരം വേദന കണ്ട് ഞാൻ കരുണയാൽ നിറഞ്ഞു. അവളുടെ മരണം കാത്തുനിന്നുകൊണ്ട് ഞാൻ ഒരു നിമിഷം അവിടെത്തന്നെ നിന്നു.

Verse 10

अथांतरिक्षपदवीं सिंचंतमिव रश्मिभिः । दिव्यं विमानमानीतमद्राक्षं शिवकिंकरैः

അപ്പോൾ ശിവകിങ്കരന്മാർ കൊണ്ടുവന്ന ദിവ്യവിമാനം ഞാൻ കണ്ടു; അതിന്റെ കിരണങ്ങൾ ആകാശപഥങ്ങളെ സിഞ്ചിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി।

Verse 11

तस्मिन्रवींदुवह्नीनां तेजसामिव पंजरे । विमाने सूर्यसंकाशानपश्यं शिवकिंकरान्

ആ വിമാനം ഉള്ളിൽ—സൂര്യചന്ദ്രാഗ്നികളുടെ തേജസ്സുകളുടെ പഞ്ജരമെന്നപോലെ—സൂര്യസമാന ദീപ്തിയുള്ള ശിവകിങ്കരന്മാരെ ഞാൻ കണ്ടു।

Verse 12

ते वै त्रिशूलखट्वांगटंकचर्मासिपाणयः । चंद्रार्धभूषणाः सांद्रचंद्रकुंदोरुवर्चसः

അവരുടെ കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, ഖട്വാംഗം, ടങ്കം, പരിചയും ഖഡ്ഗവും ഉണ്ടായിരുന്നു; അർദ്ധചന്ദ്രാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതരായി, അവരുടെ ദീപ്തി ഘനചന്ദ്രപ്രകാശവും കുന്ദപുഷ്പത്തിന്റെ ശുഭ്രതയും പോലെ തിളങ്ങി।

Verse 13

किरीटकुंडलभ्राजन्महाहिवलयोज्ज्वलाः । शिवानुगा मया दृष्टा श्चत्वारः शुभलक्षणाः

ഞാൻ ശിവന്റെ നാലു ശുഭലക്ഷണങ്ങളുള്ള അനുചരന്മാരെ കണ്ടു—കിരീടവും കുണ്ഡലവും കൊണ്ട് ദീപ്തരായി, മഹാസർപ്പവലയങ്ങളുപോലുള്ള വളകളാൽ ഉജ്ജ്വലരായി।

Verse 14

तानापतत आलोक्य विमानस्थान्सुविस्मितः । उपसृत्यांतिके वेगादपृच्छं गगने स्थितान्

വിമാനത്തിൽ തന്നെയിരിക്കെ അവർ ഇറങ്ങിവരുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ ഞാൻ അത്യന്തം വിസ്മയിച്ചു; വേഗത്തിൽ അടുത്തുചെന്ന്, ആകാശത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്ന അവരോട് ഞാൻ ചോദിച്ചു।

Verse 15

नमोनमो वस्त्रिदशोत्तमेभ्यस्त्रिलोचनश्रीचरणानुगेभ्यः । त्रिलोकरक्षाविधिमावहद्भ्यस्त्रिशूलचर्मासिगदाधरेभ्यः

ത്രിദശന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠരായ നിങ്ങള്ക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം—ത്രിലോചനപ്രഭുവിന്റെ ശ്രീചരണാനുഗന്മാരായ നിങ്ങള്ക്കു. ത്രിലോകരക്ഷാവിധി വഹിച്ച്, ത്രിശൂലം, ചർമ്മം, ഖഡ്ഗം, ഗദ എന്നിവ ധരിച്ച നിങ്ങള്ക്കു നമസ്കാരം.

Verse 16

अतोऽस्माभिरिहानीता निरयं यातु वा न वा । अनया साधितो बाल्ये पुण्यलेशोऽस्ति वा न वा

അതുകൊണ്ട് ഞങ്ങൾ അവളെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നു—അവൾ നരകത്തിലേക്കു പോകണമോ വേണ്ടയോ. പറയുക: ബാല്യത്തിൽ അവൾ പുണ്യത്തിന്റെ അതിസൂക്ഷ്മ ലേശമെങ്കിലും സമ്പാദിച്ചിട്ടുണ്ടോ, ഇല്ലയോ?

Verse 17

उत सर्वजनाघौघविजयाय कृतोद्यमाः । ब्रूत कारुण्यतो मह्यं यस्माद्यूयमिहागताः

അല്ലെങ്കിൽ സർവ്വജനങ്ങളുടെ പാപപ്രവാഹത്തെ ജയിക്കാനായി പരിശ്രമിച്ച് നിങ്ങൾ വന്നതാണോ? കരുണയോടെ എനിക്കു പറയുക—നിങ്ങൾ ഇവിടെ വന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?

Verse 18

शिवदूता ऊचुः । एषाग्रे दृश्यते वृद्धा चांडाली मरणोन्मुखी । एतामानेतुमायाताः संदिष्टा प्रभुणा वयम्

ശിവദൂതന്മാർ പറഞ്ഞു—ഇതാ മുന്നിൽ മരണോന്മുഖയായ ഒരു വൃദ്ധ ചാണ്ഡാലി കാണപ്പെടുന്നു. പ്രഭുവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അവളെ കൊണ്ടുവരാൻ ഞങ്ങൾ വന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 19

इत्युक्ते शिवदूतैस्तैरपृच्छं पुनरप्यहम् । विस्मयाविष्टचित्तस्तान्कृतांजलिरवस्थितः

ആ ശിവദൂതന്മാർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഞാൻ അവരെ വീണ്ടും ചോദിച്ചു. വിസ്മയത്തിൽ മനസ്സ് നിറഞ്ഞ്, കൈകൂപ്പി അവരുടെ മുമ്പിൽ നിന്നു.

Verse 20

अहो पापीयसी घोरा चांडाली कथमर्हति । दिव्यं विमानमारोढुं शुनीवाध्वरमंडलम्

അയ്യോ! മഹാപാപിയും ഭയങ്കരയുമായ ഈ ചണ്ഡാളിക്ക് ദിവ്യവിമാനത്തിൽ കയറാൻ എങ്ങനെ അർഹതയുണ്ടാകും? യാഗശാലയിൽ പെൺപട്ടി പ്രവേശിക്കുന്നതുപോലെയാണിത്.

Verse 21

आजन्मतोऽशुचिप्राया पापां पापा नुगामिनीम् । कथमेनां दुराचारां शिवलोकं निनीषथ

ജനനം മുതൽക്കേ അശുദ്ധയും പാപിയും പാപത്തെ പിന്തുടരുന്നവളുമായ ഈ ദുരാചാരിയെ നിങ്ങൾ ശിവലോകത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത് എങ്ങനെയാണ്?

Verse 22

अस्या नास्ति शिवज्ञानं नास्ति घोरतरं तपः । सत्यं नास्ति दया नास्ति कथमेनां निनीषथ

ഇവളിൽ ശിവജ്ഞാനമില്ല, ഇവൾ കഠിനമായ തപസ്സ് ചെയ്തിട്ടില്ല. ഇവളിൽ സത്യമില്ല, ദയയുമില്ല. അങ്ങനെയുള്ള ഇവളെ നിങ്ങൾ എങ്ങനെ കൊണ്ടുപോകും?

Verse 23

पशुमांसकृताहारा वारुणीपूरितोदराम् । जीवहिंसारतां नित्यं कथमेनां निनीषथ

മൃഗമാംസമാണ് ഇവളുടെ ഭക്ഷണം, ഇവളുടെ വയറു നിറയെ മദ്യമാണ്, നിത്യവും ജീവഹിംസയിൽ ഏർപ്പെടുന്നവളാണിവൾ. ഇവളെ നിങ്ങൾ എങ്ങനെ കൊണ്ടുപോകും?

Verse 24

न च पंचाक्षरी जप्ता न कृतं शिवपूजनम् । न ध्यातो भगवाञ्छंभुः कथमेनां निनीषथ

ഇവൾ പഞ്ചാക്ഷരീ മന്ത്രം ജപിച്ചിട്ടില്ല, ശിവപൂജ ചെയ്തിട്ടില്ല, ഭഗവാൻ ശംഭുവിനെ ധ്യാനിച്ചിട്ടുമില്ല. പിന്നെങ്ങനെയാണ് നിങ്ങൾ ഇവളെ കൊണ്ടുപോകുന്നത്?

Verse 25

नोपोषिता शिवतिथिर्न कृतं शिवपूजनम् । भूतसौहृदं न जानाति न च बिल्वशिवार्पणम् । नेष्टापूर्तादिकं वापि कथमेनां निनीषथ

അവൾ ശിവന്റെ പുണ്യ തിഥികളിൽ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ചിട്ടില്ല; ശിവപൂജയും ചെയ്തിട്ടില്ല. ജീവികളോടുള്ള സൗഹൃദ-കരുണ അവൾ അറിയുന്നില്ല; ബിൽവപത്രങ്ങൾ ശിവനു അർപ്പിക്കുന്നതുമില്ല. ഇഷ്ട-പൂർത്താദി പുണ്യകർമ്മങ്ങളും ചെയ്തിട്ടില്ല—അപ്പോൾ അവളെ പരമപദത്തിലേക്ക് എങ്ങനെ കൊണ്ടുപോകുമെന്നു നിങ്ങൾ പറയുന്നു?

Verse 26

न च स्नातानि तीर्थानि न दानानि कृतानि च । न च व्रतानि चीर्णानि कथमेनां निनीषथ

അവൾ തീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്തിട്ടില്ല; ദാനവും നൽകിയിട്ടില്ല; വ്രതങ്ങളും അനുഷ്ഠിച്ചിട്ടില്ല—അപ്പോൾ അവളെ ഉയർന്ന ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് എങ്ങനെ കൊണ്ടുപോകുമെന്നു നിങ്ങൾ പറയുന്നു?

Verse 27

ईक्षणे परिहर्त्तव्या किमु संभाषणादिषु । सत्संगरहितां चंडां कथमेनां निनीषथ

അവളെ കാണുന്നതുപോലും ഒഴിവാക്കേണ്ടതാണ്; പിന്നെ സംസാരിക്കൽ മുതലായവയെന്തു പറയണം! സത്സംഗരഹിതയും കഠിനസ്വഭാവിനിയും പതിതയും ആയ അവളെ—പരമഗതിയിലേക്കെങ്ങനെ കൊണ്ടുപോകുമെന്നു നിങ്ങൾ പറയുന്നു?

Verse 28

जन्मांतरार्जितं किंचिदस्याः सुकृतमस्ति वा । तत्कथं कुष्ठरोगण कृमिभिः परिभूयते

അവൾക്ക് മുൻജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച ഏതെങ്കിലും സുകൃതമുണ്ടോ? ഉണ്ടെങ്കിൽ, കുഷ്ഠരോഗവും കൃമികളും അവളെ എങ്ങനെ ഇങ്ങനെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു?

Verse 29

अहो ईश्वरचर्येयं दुर्विभाव्या शरीरिणाम् । पापात्मानोऽपि नीयंते कारुण्यात्परमं पदम्

അഹോ! ഈശ്വരന്റെ ഈ ചര്യ ദേഹധാരികൾക്ക് ഗ്രഹിക്കാൻ ദുഷ്കരം. അവന്റെ കാരുണ്യത്താൽ പാപാത്മാക്കളും പരമപദത്തിലേക്ക് നയിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 30

इत्युक्तास्ते मया दूता देवदेवस्य शूलिनः । प्रत्यूचुर्मामथ प्रीत्या सर्वसंशयभेदिनः

ഞാൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ദേവദേവനായ ത്രിശൂലധാരിയായ ശിവന്റെ ദൂതന്മാർ സ്നേഹത്തോടെ എനിക്ക് മറുപടി പറഞ്ഞു; അവർ സർവ്വസംശയങ്ങളും ഭേദിക്കുന്നവർ ആയിരുന്നു.

Verse 31

शिवदूता ऊचुः । ब्रह्मन्सुमहदाश्चर्यं शृणु कौतूहलं यदि । इमामुद्दिश्य चांडालीं यदुक्तं भवताधुना

ശിവദൂതന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, നിനക്ക് കൗതുകമുണ്ടെങ്കിൽ ഈ മഹത്തായ അത്ഭുതം കേൾക്കുക; ഈ ചാണ്ഡാലസ്ത്രീയെ കുറിച്ച് നീ ഇപ്പോൾ പറഞ്ഞതിനെ സംബന്ധിച്ച്.

Verse 32

आसीदियं पूर्वभवे काचिद्ब्राह्मणकन्यका । सुमित्रानाम संपूर्णसोमबिम्बसमानना

മുൻജന്മത്തിൽ അവൾ ‘സുമിത്ര’ എന്ന പേരുള്ള ഒരു ബ്രാഹ്മണകന്യയായിരുന്നു; അവളുടെ മുഖം പൂർണ്ണചന്ദ്രബിംബംപോലെ ആയിരുന്നു.

Verse 33

उत्फुल्लमल्लिकादामसुकुमारांगलक्षणा । कैकेयद्विजमुख्यस्य कस्यचित्तनया सती

വികസിച്ച മല്ലികാമാലപോലെ സുകുമാരമായ അവയവലക്ഷണങ്ങളുള്ള അവൾ; കൈകേയദേശത്തിലെ ഒരു ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്റെ സത്കന്യയായിരുന്നു.

Verse 34

तां सर्वलक्षणोपेतां रतेर्मूर्तिमिवापराम् । वर्द्धमानां पितुर्गेहे वीक्ष्यासन्विस्मिता जनाः

സകല ശുഭലക്ഷണങ്ങളാലും സമ്പന്നയായി, രതിദേവിയുടെ മറ്റൊരു മൂർത്തിപോലെ—അവൾ പിതൃഗൃഹത്തിൽ വളരുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ ജനങ്ങൾ വിസ്മയിച്ചു.

Verse 35

दिनेदिने वर्धमाना बंधुभिर्लालिता भृशम् । सा शनैर्यौवनं भेजे स्मरस्येव महाधनुः

ദിനംപ്രതി വളർന്ന ആ കന്യക ബന്ധുക്കളുടെ അത്യന്തസ്നേഹത്തിൽ ലാലിതയായി; പിന്നെ ക്രമേണ അവൾ യൗവനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു—സ്മരൻ (കാമദേവൻ) തന്റെ മഹാധനുസ്സിനെ കര്‍മ്മാർത്ഥം വലിക്കുന്നതുപോലെ।

Verse 36

अथ सा बंधुवर्गैश्च समेतेन कुमारिका । पित्रा प्रदत्ता कस्मैचिद्विधिना द्विजसूनवे

അനന്തരം ആ കുമാരിക ബന്ധുവർഗ്ഗത്തോടുകൂടെ, പിതാവാൽ വിധിപൂർവ്വം ഒരു ബ്രാഹ്മണപുത്രനു സമർപ്പിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 37

सा भर्त्तारमनुप्राप्य नवयौवनशालिनी । कंचित्कालं शुभाचारा रेमे बंधुभिरावृता

ഭർത്താവിനെ പ്രാപിച്ച് നവയൗവനശോഭയുള്ള അവൾ, കുറെക്കാലം ശുഭാചാരിണിയായി ബന്ധുക്കൾ ചുറ്റിനിന്ന് സന്തോഷത്തോടെ വസിച്ചു।

Verse 38

अथ कालवशात्तस्याः पतिस्तीव्र रुजार्दितः । रूपयौवनकांतोपि पंचत्वमगमन्मुने

പിന്നീട് കാലവശാൽ അവളുടെ ഭർത്താവ് തീവ്രവേദനയിൽ പീഡിതനായി; രൂപവും യൗവനവും കാന്തിയും ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, ഹേ മുനേ, പഞ്ചത്വം പ്രാപിച്ചു (അഥവാ മരിച്ചു)।

Verse 39

मृते भर्त्तरि दुःखेन विदग्धहदया सती । उवास कतिचिन्मासान्सुशीला विजितें द्रिया

ഭർത്താവ് മരിച്ചപ്പോൾ ആ സതി ദുഃഖത്തിൽ ദഗ്ധഹൃദയയായി, കുറെ മാസങ്ങൾ സുഷീലയും ഇന്ദ്രിയജയവതിയുമായി വസിച്ചു।

Verse 40

अथ यौवनभारेण जृंभमाणेन नित्यशः । बभूव हृदयं तस्याः कंदपर्परिकंपितम्

അപ്പോൾ യൗവനഭാരം ദിനംപ്രതി വർധിക്കുമ്പോൾ, കന്ദർപ്പന്റെ പ്രേരണയാൽ അവളുടെ ഹൃദയം വിറയ്ക്കാൻ തുടങ്ങി।

Verse 41

सा गुप्ता बन्धुवर्गेण शासितापि महोत्तमैः । न शशाक मनो रोद्धं मदनाकृष्टमंगना

ബന്ധുക്കൾ കാത്തുസൂക്ഷിച്ചിട്ടും മഹോത്തമർ ഉപദേശിച്ചിട്ടും, മദനൻ ആകർഷിച്ച മനസ്സിനെ അവൾ നിയന്ത്രിക്കാനായില്ല।

Verse 42

सा तीव्रमन्मथाविष्टा रूपयौवनशालिनी । विधवापि विशेषेण जारमार्गरताभवत्

തീവ്ര മന്മഥാവേശത്തിൽ ആകപ്പെട്ട്, രൂപയൗവനസമ്പന്നയായ അവൾ—വിധവയായിട്ടും—വിശേഷമായി ജാരമാർഗത്തിൽ ആസക്തയായി।

Verse 43

न ज्ञाता केनचिदपि जारिणीति विचक्षणा । जुगूहात्मदुराचारं कंचित्कालमसत्तमा

അവൾ വിവേകിനിയായി, ആരും അവളെ ‘ജാരിണി’ എന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല; ആ അധർമിണി കുറേക്കാലം സ്വന്തം ദുരാചാരം മറച്ചു വെച്ചു।

Verse 44

तां दोहदसमाक्रांतां घननीलमुखस्तनीम् । कालेन बंधुवर्गोपि बुबोध विटदूषिताम्

ദോഹദം കൊണ്ട് വ്യാകുലയായി, മുഖവും സ്തനങ്ങളും ഘനനീലമായി മാറിയ അവളെ, കാലക്രമത്തിൽ ബന്ധുക്കളും ഒരു വിറ്റന്റെ ദൂഷണത്താൽ കലുഷിതയായെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞു।

Verse 45

इति भीतो महाक्लेशाच्चिंता लेभे दुरत्ययाम् । स्त्रियः कामेन नश्यंति ब्राह्मणा हीनसेवया

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൻ മഹാക്ലേശഭീതനായി അതിദുരിതമായ ചിന്തയിൽ പതിച്ചു—“സ്ത്രീകൾ കാമത്താൽ നശിക്കുന്നു; ബ്രാഹ്മണർ അയോഗ്യരുടെ സേവനത്താൽ (ഹീനാശ്രയത്താൽ) നശിക്കുന്നു।”

Verse 46

राजानो ब्रह्मदंडेन यतयो भोगसंग्रहात् । लीढं शुना तथैवान्नं सुरया वार्पितं पयः

രാജാക്കന്മാർ ബ്രാഹ്മണദണ്ഡശിക്ഷയാൽ പതിക്കുന്നു; യതികൾ ഭോഗസംഗ്രഹം മൂലം പതനം പ്രാപിക്കുന്നു. നായ നക്കിയ അന്നവും, സുരയാൽ മലിനമായ പാലും—ഇവയെല്ലാം അശുദ്ധമെന്നു കരുതണം।

Verse 47

रूपं कुष्ठरुजाविष्टं कुलं नश्यति कुस्त्रिया । इति सर्वे समालोच्य समेताः पतिसोदराः

“സൗന്ദര്യം കുഷ്ഠരോഗവേദനയിൽ ആകൃതമാകും; ദുഷ്ടസ്ത്രീ മൂലം കുലം നശിക്കും”—എന്ന് ആലോചിച്ച് ഭർത്താവിന്റെ സഹോദരന്മാർ എല്ലാവരും ഒന്നിച്ചു കൂടി।

Verse 48

तत्यजुर्गोत्रतो दूरं गृहीत्वा सकचग्रहम् । सघटोत्सर्गमुत्सृष्टा सा नारी सर्वबन्धुभिः

അവർ അവളെ ഗോത്രത്തിൽ നിന്ന് ദൂരെയാക്കി ത്യജിച്ചു, അവളുടെ കേശ-ഗൃഹം (സാമാനങ്ങൾ) സഹിതം കൊണ്ടുപോയി; ഘടോത്സർഗം (ആചാരാനുസൃതമായ വിസർജനം) നടത്തി, എല്ലാ ബന്ധുക്കളും ആ സ്ത്രീയെ പുറത്താക്കി।

Verse 49

विचरंती च शूद्रेण रममाणा रतिप्रिया । सा ययौ स्त्री बहिर्यामा दृष्टा शूद्रेण केनचित्

ശൂദ്രനോടൊപ്പം സഞ്ചരിച്ച്, രതിപ്രിയയായി ഭോഗത്തിൽ രമിച്ചിരുന്ന ആ സ്ത്രീ രാത്രിയിൽ പുറത്തേക്ക് പോയി; ഒരു ശൂദ്രൻ അവളെ കണ്ടു।

Verse 50

स तां दृष्ट्वा वरारोहां पीनोन्नतपयोधराम् । गृहं निनाय साम्ना च विधवां शूद्रनायकः । सा नारी तस्य महिषी भूत्वा तेन दिवानिशम्

അവളെ കണ്ടപ്പോൾ—സുന്ദരരൂപിണിയും പുഷ്ടിയായി ഉയർന്ന സ്തനങ്ങളുള്ളവളുമായ ആ സ്ത്രീയെ—ശൂദ്രനായകൻ മധുരവചനങ്ങളാൽ ആ വിധവയെ സമ്മതിപ്പിച്ച് തന്റെ വീട്ടിലേക്കു കൊണ്ടുപോയി. ആ സ്ത്രീ അവന്റെ മഹിഷിയായി പകലും രാത്രിയും അവനോടൊപ്പം പാർത്തു.

Verse 51

रममाणा क्वचिद्देशे न्यवसद्गृहवल्लभा । तत्र सा पिशिताहारा नित्यमापीतवारुणी

ഏതോ ഒരു ദേശത്ത് ഗൃഹത്തിന്റെ പ്രിയയായി അവൾ ഭോഗത്തിൽ ലീനയായി പാർത്തു. അവിടെ അവൾ മാംസാഹാരിണിയായി, നിത്യവും മദ്യം കുടിക്കുന്നവളായി മാറി.

Verse 52

लेभे सुतं च शूद्रेण रममाणा रतिप्रिया । कदाचिद्भर्त्तरि क्वापि याते पीतसुरा तु सा

ഭോഗത്തിൽ ലീനയും രതിപ്രിയയുമായ അവൾ ശൂദ്രനാൽ ഒരു പുത്രനെയും പ്രസവിച്ചു. ഒരിക്കൽ ഭർത്താവ് എവിടെയോ പോയപ്പോൾ അവൾ മദ്യം കുടിച്ചു.

Verse 53

इयेष पिशिताहारं मदिरामदविह्वला । अथ मेषेषु बद्धेषु गोभिः सह बहिर्व्रजे

മദ്യമത്താൽ വിഹ്വളയായി അവൾ മാംസം ഭക്ഷിക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിച്ചു. തുടർന്ന് ആടുകൾ കെട്ടിയിരിക്കെ, പശുക്കളോടൊപ്പം അവൾ പുറത്തേക്ക് തൊഴുത്തിലേക്കു പോയി.

Verse 54

ययौ कृपाणमादाय सा तमींधे निशामुखे । अविमृश्य मदावेशान्मेषबुद्ध्यामिषप्रिया

രാത്രിയുടെ തുടക്കത്തിൽ അവൾ കത്തി എടുത്ത് ഇരുട്ടിലേക്കു ചെന്നു. മദ്യാവേശത്തിൽ ആലോചിക്കാതെ, മാംസപ്രിയയായ അവൾ അതിനെ ആടെന്നു തെറ്റിദ്ധരിച്ചു.

Verse 55

एकं जघानं गोवत्सं क्रोशंतं निशि दुर्भगा । निहतं गृहमानीय ज्ञात्वा गोवत्समंगना

രാത്രിയിൽ കരഞ്ഞുകൂവുന്ന ഒരു ഗോവത്സത്തെ ആ ദുര്ഭാഗ്യവതി അടിച്ചു കൊന്നു. കൊല്ലപ്പെട്ട വത്സത്തെ വീട്ടിലേക്കു കൊണ്ടുവന്ന്, അത് ഗോവത്സമാണെന്ന് അവൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞു.

Verse 56

भीता शिवशिवेत्याह केनचित्पुण्यकर्मणा । सा मुहूर्तमिति ध्यात्वा पिशितासवलालसा

ഭീതയായി, ഏതോ മുൻപുണ്യത്തിന്റെ ശേഷിപ്പാൽ അവൾ “ശിവ, ശിവ” എന്നു വിളിച്ചു. എന്നാൽ ഒരു നിമിഷം ചിന്തിച്ച്, മാംസവും മദ്യവും എന്ന ലാലസയാൽ അവൾ വീണ്ടും തന്റെ ഉദ്ദേശത്തിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു.

Verse 57

छित्त्वा तमेव गोवत्सं चकाराहारमीप्सितम् । गोवत्सार्धशरीरेण कृताहाराथ सा पुनः

അതേ ഗോവത്സത്തെ മുറിച്ചുകീറി അവൾ ആഗ്രഹിച്ച ആഹാരം ഒരുക്കി. ഗോവത്സത്തിന്റെ അർദ്ധശരീരത്തിൽ നിന്നു ഭക്ഷണം കഴിച്ച് അവൾ വീണ്ടും മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.

Verse 58

तदर्धदेहं निक्षिप्य बहिश्चुक्रोश कैतवात् । अहो व्याघ्रेण भग्नोऽयं जग्धो गोवत्सको व्रजे

അർദ്ധദേഹം പുറത്തേക്ക് എറിഞ്ഞിട്ട് അവൾ വഞ്ചനയായി നിലവിളിച്ചു—“അയ്യോ! വ്രജത്തിൽ ഈ ഗോവത്സത്തെ പുലി ആക്രമിച്ച് കീറി തിന്നുകളഞ്ഞു!”

Verse 59

इति तस्याः समाक्रंदः सर्वगेहेषु शुश्रुवे । अथ सर्वे शूद्रजनाः समागम्यांतिके स्थिताः

ഇങ്ങനെ അവളുടെ നിലവിളി എല്ലാ വീടുകളിലും കേട്ടു. തുടർന്ന് എല്ലാ ശൂദ്രജനങ്ങളും ഒന്നിച്ചു കൂടി സമീപത്ത് നിന്നു.

Verse 60

हतं गोवत्समालोक्य व्याघ्रेणेति शुचं ययुः । गतेषु तेषु सर्वेषु व्युष्टायां च ततो निशि

കൊല്ലപ്പെട്ട കിടാവിനെ കണ്ടു “കടുവയാണ് കൊന്നത്” എന്നു കരുതി അവർ ദുഃഖത്തിലായി. എല്ലാവരും പോയ ശേഷം, ആ രാത്രി കഴിഞ്ഞ് പുലരി വന്നു.

Verse 61

तद्भर्ता गृहमागत्य दृष्टवान्गृहविड्वरम् । एवं बहुतिथे काले गते सा शूद्ववल्लभा

അവളുടെ ഭർത്താവ് വീട്ടിലെത്തി വീടിനുള്ളിലെ അഴുക്കു കണ്ടു. ഇങ്ങനെ ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ആ ശൂദ്രപ്രിയയായ സ്ത്രീ (തന്റെ ഫലത്തിലേക്ക് നീങ്ങി).

Verse 62

कालस्य वशमापन्ना जगाम यममंदिरम् । यमोपि धर्ममालोक्य तस्याः कर्म च पौर्विकम्

കാലത്തിന്റെ അധീനയായി അവൾ യമന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോയി. യമനും ധർമ്മം നോക്കി, അവളുടെ പൂർവകർമ്മങ്ങൾ പരിശോധിച്ച് (വിധിച്ചു).

Verse 63

निर्वत्र्य निरयावासाञ्चक्रे चंडालजातिकाम् । सापि भ्रष्टा यमपुराच्चांडालीगर्भमाश्रिता

നരകവാസങ്ങൾ നിശ്ചയിച്ച് അവളെ ചാണ്ഡാലജാതിയാക്കി. അവളും യമപുരിയിൽ നിന്ന് പതിച്ച് ഒരു ചാണ്ഡാലിനിയുടെ ഗർഭത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 64

ततो बभूव जात्यंधा प्रशांतांगारमेचका । तत्पिता कोपि चांडालो देशे कुत्रचिदास्थितः

പിന്നീട് അവൾ ജന്മാന്ധയായി പിറന്നു, അണഞ്ഞ കനലുപോലെ കറുത്ത നിറത്തോടെ. അവളുടെ പിതാവ് എവിടെയോ ഒരു ദേശത്ത് താമസിച്ചിരുന്ന ഒരു ചാണ്ഡാലൻ ആയിരുന്നു.

Verse 65

तां तादृशीमपि सुतां कृपया पर्यपोषयत् । अभोज्येन कदन्नेन शुना लीढेन पूतिना

മകൾ അത്തരം ദയനീയാവസ്ഥയിലായിരുന്നിട്ടും അവൻ കരുണകൊണ്ട് അവളെ പോഷിപ്പിച്ചു—ഭക്ഷിക്കാനാകാത്ത നികൃഷ്ടഭക്ഷണം, നായ നക്കിയ മലിനവും അശുദ്ധവുമായതു നൽകി.

Verse 66

अपेयैश्च रसैर्मात्रा पोषिता सा दिनेदिने । जात्यंधा सापि कालेन बाल्ये कुष्ठरुजार्दिता

ദിവസംതോറും അമ്മ കുടിക്കാനാകാത്ത ദ്രവങ്ങളാലും അവളെ പോഷിപ്പിച്ചു; അവൾ ജന്മാന്ധയായിരുന്നു, കാലക്രമത്തിൽ ബാല്യത്തിലേ കുഷ്ഠരോഗവേദനയും ബാധിച്ചു.

Verse 67

ऊढा न केनचिद्वापि चांडालेनातिदुर्भगा । अतीतबाल्ये सा काले विध्वस्तपितृमातृका

അത്യന്തം ദുര്ഭാഗ്യവതിയായ അവൾക്ക് ആരും വിവാഹം കഴിച്ചില്ല; ഒരു ചാണ്ഡാലൻ മാത്രമാണ് അവളെ സ്വീകരിച്ചത്. ബാല്യം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ കാലക്രമത്തിൽ അവളുടെ പിതാമാതാക്കൾ വിനശിച്ചു (മരിച്ചു).

Verse 68

दुर्भगेति परित्यक्ता बंधुभिश्च सहोदरैः । ततः क्षुधार्दिता दीना शोचन्ती विगतेक्षणा

‘ദുര്ഭാഗിനി’ എന്നു പറഞ്ഞു ബന്ധുക്കളും സഹോദരങ്ങളും അവളെ ഉപേക്ഷിച്ചു. പിന്നെ വിശപ്പാൽ പീഡിതയായി, ദീനയായി, വിലപിച്ചു കൊണ്ടു, കാഴ്ച നഷ്ടപ്പെട്ടവളായി അവൾ അലയന്നു.

Verse 69

गृहीतयष्टिः कृच्छ्रेण संचचाल सलोष्टिका । पत्तनेष्वपि सर्वेषु याचमाना दिनेदिने

വടി പിടിച്ച്, ചെറിയ കെട്ടുമായി, അവൾ വലിയ പ്രയാസത്തോടെ നടന്നു; ദിവസേന എല്ലാ പട്ടണങ്ങളിലും ഭിക്ഷ യാചിച്ചു കൊണ്ടു സഞ്ചരിച്ചു.

Verse 70

चांडालोच्छिष्टपिंडेन जठराग्निमतर्पयत् । एवं कृच्छ्रेण महता नीत्वा सुबहुलं वयः

ചാണ്ഡാലന്റെ ഉച്ഛിഷ്ട അന്നകണങ്ങളാൽ മാത്രമേ അവൾ വയറിലെ അഗ്നിയെ എങ്ങനെയോ തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയിരുന്നുള്ളൂ. ഇങ്ങനെ മഹാദുഃഖം സഹിച്ച് അവൾ ദീർഘകാലം ജീവിച്ചു.

Verse 71

जरया ग्रस्तसर्वांगी दुःखमाप दुरत्ययम् । निरन्नपानवसना सा कदाचिन्महाजनान्

വാർദ്ധക്യം അവളുടെ സർവ്വാംഗങ്ങളെയും പിടിച്ചുകെട്ടി, അവൾ അതിക്രമിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള ദുഃഖത്തിൽ വീണു. അന്നവും പാനീയവും വസ്ത്രവും ഇല്ലാതെ ഒരിക്കൽ അവൾ മഹാജനക്കൂട്ടത്തെ കണ്ടുമുട്ടി.

Verse 72

आयास्यंत्यां शिवतिथौ गच्छतो बुबुधेऽध्वगान् । तस्यां तु देवयात्रायां देशदेशांतयायिनाम्

പുണ്യമായ ശിവതിഥിയിൽ യാത്ര പുറപ്പെടുമ്പോൾ, വഴിയിൽ പോകുന്ന യാത്രക്കാരെ അവൾ ശ്രദ്ധിച്ചു. ആ ദേവയാത്രയ്ക്കായി ദേശദേശാന്തരങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ളവർ യാത്രചെയ്ത് എത്തി.

Verse 73

विप्राणां साग्निहोत्राणां सस्त्रीकाणां महात्मनाम् । राज्ञां च सावरोधानां सहस्तिरथवाजिनाम्

അവിടെ അഗ്നിഹോത്രം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന മഹാത്മ ബ്രാഹ്മണർ ഭാര്യമാരോടുകൂടി ഉണ്ടായിരുന്നു; രാജാക്കന്മാരും അന്തഃപുരസഹിതം, ആന-രഥ-കുതിരകളോടുകൂടി എത്തിയിരുന്നു.

Verse 74

सपरीवारघोषाणां यानच्छत्रादिशोभिनाम् । तथान्येषां च विट्शूद्रसंकीर्णानां सहस्रशः

പരിവാരങ്ങളുടെ ഘോഷം മുഴങ്ങുന്ന, വാഹനങ്ങളും കുടകളും മുതലായ അലങ്കാരങ്ങളും കൊണ്ട് ശോഭിക്കുന്ന ഘോഷയാത്രകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; കൂടാതെ വൈശ്യ-ശൂദ്രർ കലർന്ന ആയിരക്കണക്കിന് ജനക്കൂട്ടങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 75

हसतां गायतां क्वापि नृत्यतामथ धावताम् । जिघ्रतां पिबतां कामाद्गच्छतां प्रतिगर्जताम्

ചിലർ ചിരിച്ചു; ചിലർ എവിടെയോ പാടി; മറ്റുചിലർ നൃത്തം ചെയ്ത് പിന്നെ ഓടിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ചിലർ മണം നുകർന്നു; ചിലർ ഇഷ്ടംപോലെ കുടിച്ചു; മറ്റുള്ളവർ നടന്നു പോകുമ്പോൾ പരസ്പരം ഗർജിച്ചു വിളിച്ചു.

Verse 76

संप्रयाणे मनुष्याणां संभ्रमः सुमहानभूत् । इति सर्वेषु गच्छत्सु गोकर्णं शिवमंदिरम्

മനുഷ്യർ യാത്ര പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ മഹത്തായ കലഹം ഉയർന്നു. ഇങ്ങനെ എല്ലാവരും മുന്നേറിക്കൊണ്ടിരിക്കെ ഗോകർണ്ണത്തിലെ ശിവമന്ദിരത്തിലേക്കാണ് അവർ പോയത്.

Verse 77

पश्यंति दिविजाः सर्वे विमानस्थाः सकौतुकाः । अथेयमपि चांडाली वसनाशनतृष्णया

വിമാനങ്ങളിൽ ഇരുന്ന എല്ലാ ദേവന്മാരും കൗതുകത്തോടെ നോക്കി. അപ്പോൾ ആ ചാണ്ഡാലി സ്ത്രീയും വസ്ത്രവും ആഹാരവും എന്ന തൃഷ്ണയാൽ പ്രേരിതയായി പുറപ്പെട്ടു.

Verse 78

महाजनान्याचयितुं चचाल च शनैःशनैः । करावलंबेनान्यस्याः प्राग्जन्मार्जितकर्मणा । दिनैः कतिपयैर्याती गोकर्णं क्षेत्रमाययौ

ജനക്കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന് ഭിക്ഷ തേടാൻ അവൾ പതുക്കെ പതുക്കെ നടന്നു; മറ്റൊരാളുടെ കൈപിടിത്തത്തിന്റെ ആശ്രയത്തോടെ, മുൻജന്മാർജിത കർമത്തിന്റെ പ്രേരണയാൽ. കുറച്ച് ദിവസത്തെ യാത്രയ്ക്കുശേഷം അവൾ ഗോകർണ്ണക്ഷേത്രത്തിലെത്തി.

Verse 79

ततो विदूरे मार्गस्य निषण्णा विवृतांजलिः । याचमाना मुहुः पांथान्बभाषे कृपणं वचः

പിന്നീട് അവൾ വഴിയിൽ നിന്ന് അകലെയായി ഇരുന്ന്, കൈകൾ നീട്ടി; യാത്രക്കാരോട് വീണ്ടും വീണ്ടും യാചിച്ച് കരുണാഭരിതമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 80

प्राग्जन्मार्जितपापौघैः पीडितायाश्चिरं मम । आहारमात्रदानेन दयां कुरुत भो जनाः

പൂർവ്വജന്മാർജിത പാപപ്രവാഹങ്ങളാൽ ഞാൻ ദീർഘകാലം പീഡിതയാണ്. ഹേ ജനങ്ങളേ, അല്പമാത്രം ആഹാരം ദാനം ചെയ്ത് എനിക്കു കരുണ കാണിക്കൂ.

Verse 82

वसनाशनहीनायां स्वपितायां महीतले । महापांसुनिमग्नायां दयां कुरुत भो जनाः

വസ്ത്രവും ആഹാരവും ഇല്ലാതെ, നിലത്തുകിടന്ന് ഉറങ്ങി, മഹാധൂളിക്കൂമ്പാരത്തിൽ മുങ്ങിയ എന്നോട്—ഹേ ജനങ്ങളേ, കരുണ കാണിക്കൂ.

Verse 83

महाशीतातपार्त्तायां पीडितायां महारुजा । अन्धायां मयि वृद्धायां दयां कुरुत भो जनाः

കഠിനമായ തണുപ്പും കത്തുന്ന ചൂടും കൊണ്ട് കഷ്ടപ്പെട്ടു, മഹാവേദനയിൽ പീഡിതയായി—അന്ധയും വൃദ്ധയും ആയ എന്നോട്, ഹേ ജനങ്ങളേ, കരുണ കാണിക്കൂ.

Verse 84

चिरोपवासदीप्तायां जठराग्निविवर्धनैः । संदह्यमानसर्वांग्यां दयां कुरुत भो जनाः

ദീർഘ ഉപവാസം കൊണ്ട് ജഠരാഗ്നി അതിയായി ജ്വലിക്കുന്നു; എന്റെ സർവ്വാംഗങ്ങളും കത്തുന്നു. ഹേ ജനങ്ങളേ, കരുണ കാണിക്കൂ.

Verse 85

अनुपार्जितपुण्यायां जन्मांतरशतेष्वपि । पापायां मंदभाग्यायां दयां कुरुत भो जनाः

നൂറുകണക്കിന് ജന്മങ്ങളിലുപോലും ഞാൻ പുണ്യം സമ്പാദിച്ചിട്ടില്ല; പാപിനിയും മന്ദഭാഗ്യയും ആയ ഞാൻ. ഹേ ജനങ്ങളേ, കരുണ കാണിക്കൂ.

Verse 86

एवमभ्यर्थयंत्यास्तु चांडाल्याः प्रसृतेंऽजलौ । एकः पुण्यतमः पांथः प्राक्षिपद्बिल्वमंजरीम्

ഇങ്ങനെ അഞ്ജലി നീട്ടി അപേക്ഷിച്ച ചാണ്ഡാലസ്ത്രീയുടെ നീട്ടിയ കൈകളിലേക്കു ഒരു അതിപുണ്യശീലനായ പഥികൻ ബിൽവപുഷ്പമഞ്ജരി എറിഞ്ഞു.

Verse 87

तामंचलौ निपतितां सा विमृश्य पुनः पुनः । अभक्ष्येत्येव मत्वाथ दूरे प्राक्षिपदातुरा

അവളുടെ അഞ്ജലിയിൽ വീണതിനെ അവൾ വീണ്ടും വീണ്ടും പരിശോധിച്ചു; പിന്നെ ‘ഇത് ഭക്ഷ്യയോഗ്യമല്ല’ എന്നു കരുതി വ്യാകുലയായി ദൂരേക്ക് എറിഞ്ഞു.

Verse 88

तस्याः करेण निर्मुक्ता रात्रौ सा बिल्वमंजरी । पपात कस्यचिद्दिष्ट्या शिवलिंगस्य मस्तके

രാത്രിയിൽ അവളുടെ കൈയിൽ നിന്നു വിട്ടുപോയ ആ ബിൽവമഞ്ജരി ആരോ ഒരാളുടെ സദ്ഭാഗ്യവശാൽ ശിവലിംഗത്തിന്റെ മസ്തകത്തിൽ വീണു.

Verse 89

सैवं शिवचतुर्दश्यां रात्रौ पांथजनान्मुहुः । याचमानापि यत्किंचिन्न लेभे दैवयोगतः

ഇങ്ങനെ ശിവചതുര്ദശി (ശിവരാത്രി) രാത്രിയിൽ അവൾ പഥികരോട് വീണ്ടും വീണ്ടും യാചിച്ചിട്ടും ദൈവയോഗത്താൽ ഒന്നും ലഭിച്ചില്ല।

Verse 90

तत्रोषितानया रात्रिर्भद्रकाल्यास्तु पृष्ठतः । किंचिदुत्तरतः स्थानं तदर्धेनातिदूरतः

അവൾ അവിടെയേ രാത്രി കഴിച്ചു—ഭദ്രകാളീ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പിന്നിൽ—അൽപ്പം വടക്കോട്ടായി, അതിദൂരമല്ലാത്ത (ഏകദേശം അർദ്ധമാനം അകലെയുള്ള) സ്ഥലത്ത്।

Verse 91

ततः प्रभाते भ्रष्टाशा शोकेन महताप्लुता । शनैर्निववृते दीना स्वदेशायैव केवला

പിന്നീട് പ്രഭാതത്തിൽ, പ്രത്യാശ തകർന്നു മഹാശോകത്തിൽ മുങ്ങിയ ആ ദീനസ്ത്രീ മന്ദമായി ഒറ്റയ്ക്കായി സ്വന്തം ദേശത്തേക്കു തിരിഞ്ഞുപോയി।

Verse 92

श्रांता चिरोपवासेन निपतन्ती पदेपदे । क्रंदंती वहुरोगार्ता वेपमाना भृशातुरा

ദീർഘ ഉപവാസം മൂലം ക്ഷീണിച്ച അവൾ ഓരോ പടിയിലും വീണുപോകുകയും, ഉച്ചത്തിൽ കരയുകയും, പല രോഗങ്ങളാൽ പീഡിതയായി വിറയ്ക്കുകയും, അത്യന്തം വേദനിക്കയും ചെയ്തു।

Verse 93

दह्यमानार्कतापेन नग्नदेहा सयष्टिका । अतीत्यैतावतीं भूमिं निपपात विचेतना

സൂര്യതാപത്തിൽ ദഹിച്ചുകൊണ്ട്, നഗ്നദേഹയായി വടിയെ ആശ്രയിച്ച്, അത്രയേറെ ദൂരം കടന്നതോടെ അവൾ ബോധംകെട്ട് വീണുപോയി।

Verse 94

अथ विश्वेश्वरः शंभुः करुणामृतवारिधिः । एनामानयतेत्त्यस्मान्युयुजे सविमानकान्

അപ്പോൾ വിശ്വേശ്വരനായ ശംഭു—കരുണാമൃതത്തിന്റെ സമുദ്രം—അവളെ ആ സ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് കൊണ്ടുവരാൻ വിമാനം സഹിതം ദിവ്യപരിചാരകരെ നിയോഗിച്ചു।

Verse 96

एषा प्रवृत्तिश्चांडाल्यास्तवेह परिकीर्त्तिता । तथा संदर्शिता शंभोः कृपणेषु कृपालुता । कर्मणः परिपाकोत्थां गतिं पश्य महामते । अधमापि परं स्थानमारोहति निरामयम्

ഇവിടെ നിനക്കായി ചാണ്ഡാലസ്ത്രീയുടെ ഈ സമ്പൂർണ്ണ വൃത്താന്തം വർണ്ണിക്കപ്പെട്ടു; ഇതിൽ ദീനരോടുള്ള ശംഭുവിന്റെ കൃപാളുത്വം വ്യക്തമായി തെളിയുന്നു। ഹേ മഹാമതേ, കർമപരിപാകത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന ഗതി കാണുക—അധമനും പരമമായ, നിരാമയ പദത്തിലേക്ക് ഉയരാം।

Verse 97

यदेतया पूर्वभवे नान्नदानादिकं कृतम् । क्षुत्पिपासादिभिः क्लेशैस्तस्मादिह निपीड्यते

മുൻജന്മത്തിൽ അവൾ അന്നദാനം മുതലായ ദാനങ്ങൾ ചെയ്തില്ല; അതുകൊണ്ട് ഈ ജന്മത്തിൽ വിശപ്പ്‑ദാഹം തുടങ്ങിയ ക്ലേശങ്ങളാൽ അവൾ പീഡിതയാകുന്നു।

Verse 98

यदेषा मदवेगांधा चक्रे पापं महोल्बणम् । कर्मणा तेन जात्यंधा बभूवात्रैव जन्मनि

മദ്യത്തിന്റെ വേഗത്തിൽ അന്ധയായി അവൾ അതിഘോര പാപം ചെയ്തു; ആ കർമ്മഫലത്താൽ ഈ ജന്മത്തിൽ അവൾ ജന്മാന്ധയായി।

Verse 99

अपि विज्ञाय गोवत्सं यदेषाऽभक्षयत्पुरा । कर्मणा तेन चांडाली बभूवेह विगर्हिता

ഇത് ഗോവത്സമാണെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടും അവൾ ഒരിക്കൽ അതിനെ ഭക്ഷിച്ചു; ആ കർമ്മഫലത്താൽ ഇവിടെ അവൾ നിന്ദിത ചാണ്ഡാളിയായി।

Verse 100

यदेषार्यपथं हित्वा जारमार्गरता पुरा । तेन पापेन केनापि दुर्वृत्ता दुर्भगापि वा

ആര്യപഥം വിട്ട് അവൾ മുൻപ് ജാരമാർഗത്തിൽ രമിച്ചു; ആ പാപഫലത്താൽ ഇവിടെ അവൾ ദുർവൃത്തയും ദുർഭാഗ്യവതിയും ആയി।

Verse 101

यदाश्लिष्य मदाविष्टा जारेण विधवा पुरा । तेन पापेन महता बहुकुष्ठव्रणान्विता

വിധവയായിരിക്കെ മദാവിഷ്ടയായി അവൾ മുൻപ് ജാരനെ ആലിംഗനം ചെയ്തു; ആ മഹാപാപഫലത്താൽ അവൾ അനേകം കുഷ്ഠവ്രണങ്ങളാൽ ബാധിതയായി।

Verse 110

बुधो न कुरुते पापं यदि कुर्यात्स आत्महा । देहोऽयं मानुषो जंतोर्बहुकर्मैकभाजनम्

ജ്ഞാനി പാപം ചെയ്യുകയില്ല; ചെയ്താൽ അവൻ സ്വന്തം ആത്മാവിന്റെ ഘാതകനാകും. ഈ മനുഷ്യദേഹം ജീവിക്ക് അനേകം കര്‍മങ്ങളും പുണ്യസാധനങ്ങളും നേടാനുള്ള ഏകപാത്രമാണ്.

Verse 120

अथापि नरकावासं प्रायशो नेयमर्हति । किंतु गोवत्सकं हत्वा विमृश्यागतसाध्वसा

എങ്കിലും അവൾ സാധാരണയായി നരകവാസത്തിന് അർഹയല്ല; പക്ഷേ ഒരു കിടാവിനെ കൊന്ന്, പിന്നെ ആലോചിച്ചപ്പോൾ അവൾ ഭയം (പശ്ചാത്താപം) കൊണ്ട് പിടിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 130

श्रीगोकर्णे शिवतिथावुपोष्य शिवमस्तके । कृत्वा जागरणं ह्येषा चक्रे बिल्वार्पणं निशि

പുണ്യമായ ഗോകർണത്തിൽ ശിവതിഥിദിനം അവൾ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ചു; രാത്രി ജാഗരണം ചെയ്ത് ശിവലിംഗത്തിന്റെ ശിരസ്സിൽ ബില്വപത്രങ്ങൾ അർപ്പിച്ചു.

Verse 140

अहो ईश्वरपूजाया माहात्म्यं विस्मयावहम् । पत्रमात्रेण संतुष्टो यो ददाति निजं पदम्

അഹോ! ഈശ്വരപൂജയുടെ മഹാത്മ്യം എത്ര വിസ്മയകരം. ഒരു ഇല മാത്രം കൊണ്ടു സന്തുഷ്ടനായി ഭഗവാൻ തന്റെ പരമപദം ദാനം ചെയ്യുന്നു.

Verse 150

प्रत्याहारासन ध्यानप्राणसंयमनादिभिः । यत्र योगपथैः प्राप्तुं यतते योगिनः सदा

യോഗികൾ എപ്പോഴും പ്രാപിക്കാൻ പരിശ്രമിക്കുന്ന ആ പരമാവസ്ഥ—പ്രത്യാഹാരം, ആസനം, ധ്യാനം, പ്രാണസംയമനം മുതലായ യോഗപഥങ്ങളിലൂടെ.

Verse 160

इत्यामन्त्र्य मुनिः प्रीत्या गौतमो मिथिलां ययौ । सोऽपि हृष्टमना राजा गोकर्णं प्रत्यपद्यत

ഇങ്ങനെ സ്നേഹത്തോടെ അനുവാദം വാങ്ങി മുനി ഗൗതമൻ മിഥിലയിലേക്കു പോയി. ആ രാജാവും ഹർഷഭരിതഹൃദയത്തോടെ ഗോകർണ്ണത്തിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു.

Verse 164

इति कथितमशेषं श्रेयसामादिबीजं भवशतदुरितघ्नं ध्वस्तमोहांधकारम् । चरितममरगेयं मन्मथारेरुदारं सततमपि निषेव्यं स्वस्तिमद्भिश्च लोकैः

ഇങ്ങനെ സർവ്വശ്രേയസ്സുകളുടെ ആദിബീജവും, അനേകം ജന്മങ്ങളിലെ പാപങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നതും, മോഹാന്ധകാരത്തെ അകറ്റുന്നതുമായ—ദേവന്മാർ പാടുന്ന മന്മഥശത്രു (ശിവൻ) എന്ന മഹാന്റെ ഉദാരചരിതം സമ്പൂർണ്ണമായി പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു. മംഗളവാന്മാരായ ധർമ്മനിഷ്ഠർ ഇതിനെ നിത്യം ആശ്രയിച്ച് ആചരിക്കണം.