
Sukta 7.88
Vasiṣṭha
Triṣṭubh
ഈ ചെറുതായ ത്രിഷ്ടുഭ് സ്തുതിയിൽ വസിഷ്ഠൻ, ഋതം (ബ്രഹ്മാണ്ഡക്രമം) നിലനിർത്തുന്ന, ആരാധനാർഹമായ വിശാലനായ വരുണനെ അത്യന്തം അടുത്ത് സ്തുതിക്കുന്നു; ബന്ധനങ്ങൾ കരുണയോടെ അഴിച്ചുവിടുന്നവനെന്ന നിലയിലും അവനെ പുകഴ്ത്തുന്നു. ദർശകനോടുള്ള വരുണന്റെ പ്രത്യേക അനുഗ്രഹം ഇതിൽ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു—അവനെ “പടവിൽ” ഇരുത്തി, അവനെ ഒരു ഋഷിയാക്കി മാറ്റിയത്. അവസാനം, പാപത്തിന്റെ ബന്ധനങ്ങൾ വരുണൻ ശിഥിലമാക്കട്ടെ, ആദിത്യർ ആരാധകരെ ദീർഘകാല ക്ഷേമത്തോടെ കാത്തുരക്ഷിക്കട്ടെ എന്ന പ്രാർത്ഥനയോടെ ഇത് സമാപിക്കുന്നു.
Mantra 1
प्र शुन्ध्युवं वरुणाय प्रेष्ठां मतिं वसिष्ठ मीळ्हुषे भरस्व । य ईमर्वाञ्चं करते यजत्रं सहस्रामघं वृषणं बृहन्तम् ॥
ഹേ വസിഷ്ഠ, മീൾഹുഷേ—ഉദാരദാതാവായ—വരുൺനുവേണ്ടി ഏറ്റവും പ്രിയമായ ശുദ്ധമതിയെ മുന്നോട്ടു കൊണ്ടുവരിക. അവൻ യജ്ഞബലത്തെ ഞങ്ങളിലേക്കു തിരിക്കുന്നു; യജത്രൻ; സഹസ്രാമഘ—ആയിരം സമൃദ്ധികളുള്ളവൻ; വൃഷൺ—ശക്തിമാൻ; ബൃഹന്ത്—വിശാലൻ.
Mantra 2
अधा न्वस्य संदृशं जगन्वानग्नेरनीकं वरुणस्य मंसि । स्वर्यदश्मन्नधिपा उ अन्धोऽभि मा वपुर्दृशये निनीयात् ॥
അപ്പോൾ ഞാൻ അവന്റെ ദർശനം കാണാൻ ചെന്നു—വരുൺന്റെ മനസ്സിനുള്ളിൽ അഗ്നിയുടെ മുഖം. സൂര്യൻ കല്ലിന്മേൽ സ്ഥാപിതനാകുമ്പോൾ, അന്ധമായ ഇരുട്ട് എന്റെ രൂപത്തെ ദർശനത്തിൽ നിന്ന് അകറ്റിക്കൊണ്ടുപോകരുതേ; എന്റെ സത്ത വെളിച്ചത്തോട്ടു തന്നെ തിരിഞ്ഞുനില്ക്കട്ടെ.
Mantra 3
आ यद्रुहाव वरुणश्च नावं प्र यत्समुद्रमीरयाव मध्यम् । अधि यदपां स्नुभिश्चराव प्र प्रेङ्ख ईङ्खयावहै शुभे कम् ॥
വരുൺനും ഞാനും നാവിൽ കയറിയപ്പോൾ, അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ സമുദ്രത്തെ ചലിപ്പിച്ചപ്പോൾ, ജലങ്ങളുടെ പൊങ്ങുന്ന പ്രവാഹങ്ങളിൽ ഞങ്ങൾ സഞ്ചരിച്ചപ്പോൾ—അപ്പോൾ മുന്നോട്ടു ഊഞ്ഞാലാടുന്ന ഇരിപ്പിടത്തിൽ ആത്മാവിന്റെ ശുഭാനന്ദത്തിനായി ഞങ്ങൾ ആടിയുലഞ്ഞു.
Mantra 4
वसिष्ठं ह वरुणो नाव्याधादृषिं चकार स्वपा महोभिः । स्तोतारं विप्रः सुदिनत्वे अह्नां यान्नु द्यावस्ततनन्यादुषासः ॥
വരുൺ വാസിഷ്ഠനെ നാവിൽ ഇരുത്തി, തന്റെ മഹത്തായ പ്രവർത്തനശക്തികളാൽ അവനെ ഋഷിയായി—സുകർമ്മനായി—ആക്കി. പ്രചോദിതനായ വിപ്രൻ പ്രകാശമുള്ള ദിവസങ്ങൾക്കായി, ദ്യാവുകൾ വിരിച്ചുനീട്ടുന്ന വിശാലതകൾക്കായി, നിരന്തരം എത്തുന്ന ഉഷസ്സുകൾക്കായി സ്തോതാവായി—ഗായകനായി—മാറി.
Mantra 5
क्व त्यानि नौ सख्या बभूवुः सचावहे यदवृकं पुरा चित् । बृहन्तं मानं वरुण स्वधावः सहस्रद्वारं जगमा गृहं ते ॥
ഹേ വരുണാ, ഇപ്പോൾ എവിടെയാണ് നമ്മുടെ ആ പഴയ സഖ്യതകൾ? നാം ഒരുമയായി ചേർന്ന് സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, പുരാതനകാലത്തുതന്നെ ‘അവൃകം’—ഹാനിയില്ലാത്ത—വിശാലതയിൽ പ്രവേശിച്ചിരുന്നല്ലോ. സ്വധാവൻ വരുണാ, മഹത്തായ മാനം (മഹിമ/വ്യാപ്തി) ഉള്ളവനേ, സഹസ്രദ്വാരങ്ങളുള്ള നിന്റെ വിശാലഗൃഹത്തിലേക്ക് ഞാൻ വീണ്ടും എത്തിയിരിക്കുന്നു; ആ വിശാലമായ ഋതം (സത്യ-ക്രമം) എന്നെ സ്വീകരിക്കട്ടെ.
Mantra 6
य आपिर्नित्यो वरुण प्रियः सन्त्वामागांसि कृणवत्सखा ते । मा त एनस्वन्तो यक्षिन्भुजेम यन्धि ष्मा विप्रः स्तुवते वरूथम् ॥
ഹേ വരുണാ, നിന്റെ നിത്യ ‘ആപി’ (അന്തരംഗസ്നേഹി), നിനക്കു പ്രിയനായവൻ—നിന്റെ സഖാവായി നിന്നോടു വിരോധമായി അപരാധങ്ങൾ ചെയ്തിട്ടുണ്ടായാലും—ഹേ യജ്ഞാർഹനായ പ്രഭോ, പാപഫലം ഞങ്ങൾ അനുഭവിക്കാതിരിക്കട്ടെ. സ്തുതിക്കുന്ന വിപ്രൻ (ഋഷി/കവി)ക്ക് നീ തീർച്ചയായും വറൂഥം (ആശ്രയ-രക്ഷ) നല്കുക.
Mantra 7
ध्रुवासु त्वासु क्षितिषु क्षियन्तो व्यस्मत्पाशं वरुणो मुमोचत् । अवो वन्वाना अदितेरुपस्थाद्यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
നിന്റെ ധ്രുവ വാസസ്ഥലങ്ങളിൽ വസിച്ചു, ആ ക്രമബദ്ധ ലോകങ്ങളിൽ സ്ഥിരമായി പാർത്തു, വരുണൻ ഞങ്ങളിൽ നിന്നു പാശം (ബന്ധനം) അഴിച്ചു. അദിതിയുടെ ഉപസ്ഥാനം—മടിത്തട്ട്—നിന്നുള്ള പോഷക സഹായം തേടി, ഹേ ശക്തികളേ, നിങ്ങൾ സദാ സ്വസ്തിഭിഃ—ക്ഷേമാവസ്ഥകളാൽ—ഞങ്ങളെ കാത്തുകൊള്ളുക.
A deliberate ‘bringing forward’ of the dearest thought and praise to Varuṇa, the vast bull of power who turns worship toward the seeker.
Varuṇa’s sovereign action is unfolded: he directs the yajña’s force, bestows plenitude, and is personally connected to the seer through divine guidance and inspiration.
The autobiographical revelation that Varuṇa placed Vasiṣṭha in the boat and made him an ṛṣi by mighty workings (a seal of Varuṇa’s intimate lordship and grace).
A prayer for liberation from Varuṇa’s bond and for enduring protection and well-being from Aditi and the Ādityas, settling the hymn into śānti.
प्र शुन्ध्युवं वरुणाय प्रेष्ठां मतिं वसिष्ठ मीळ्हुषे भरस्व । य ईमर्वाञ्चं करते यजत्रं सहस्रामघं वृषणं बृहन्तम् ॥varuṇo nāvy ādhāt
pāśaṃ varuṇo mumocat
It praises Varuṇa as the upholder of cosmic and moral order (ṛta) and asks him to turn graciously toward the worshipper, forgive faults, and loosen the bonds that come from wrongdoing.
It is a poetic memory of divine protection and initiation: Varuṇa guides and ‘carries’ the seer, making him an ṛṣi and enabling inspired praise and right action.
The pāśa is Varuṇa’s noose that restrains disorder and sin; in prayer it also symbolizes inner and outer constraints. The hymn asks for its loosening through returning to truth and seeking Aditi’s shelter for well-being.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.