
Sukta 7.88
Vasiṣṭha
Varuṇa
Triṣṭubh
આ સંક્ષિપ્ત ત્રિષ્ટુભ સૂક્તમાં વસિષ્ઠ વરુણનું અંતરંગ સ્તુતિગાન કરે છે—તે વિશાળ, પૂજનીય, ઋત (બ્રહ્માંડિય વ્યવસ્થા)નો આધારક અને કૃપાપૂર્વક બંધનો છોડાવનાર છે. તેમાં દ્રષ્ટા પ્રત્યે વરુણની વિશેષ કૃપાનું સ્મરણ થાય છે—તેને “નાવમાં” બેસાડવું અને તેને ઋષિ બનાવવું. અંતે પ્રાર્થના થાય છે કે વરુણ પાપના બંધનો ઢીલા કરે અને આદિત્યો ઉપાસકોનું દીર્ઘકાલીન કલ્યાણ સાથે રક્ષણ કરે.
Mantra 1
प्र शुन्ध्युवं वरुणाय प्रेष्ठां मतिं वसिष्ठ मीळ्हुषे भरस्व । य ईमर्वाञ्चं करते यजत्रं सहस्रामघं वृषणं बृहन्तम् ॥
હે વસિષ્ઠ, મીળ્હુષે—ઉદાર દાતા—વરુણ માટે સર્વથી પ્રિય એવી શુદ્ધ મતિ આગળ ધરો. જે યજ્ઞબળને અમારી તરફ વાળે છે; યજત્ર છે; સહસ્રામઘ—હજારો સમૃદ્ધિઓવાળો; વೃಷણ—શક્તિશાળી; અને બૃહંત—વિશાળ.
Mantra 2
अधा न्वस्य संदृशं जगन्वानग्नेरनीकं वरुणस्य मंसि । स्वर्यदश्मन्नधिपा उ अन्धोऽभि मा वपुर्दृशये निनीयात् ॥
પછી હું તેની દૃષ્ટિ—દર્શન—જોઇવા ગયો: વરુણના મનમાં અગ્નિનું મુખ. જ્યારે સૂર્ય પથ્થર પર સ્થિત થાય, ત્યારે અંધ અંધકાર મારી કાયાને દર્શનથી દૂર ન ખેંચે; મારું અસ્તિત્વ પ્રકાશ તરફ જ વળેલું રહે.
Mantra 3
आ यद्रुहाव वरुणश्च नावं प्र यत्समुद्रमीरयाव मध्यम् । अधि यदपां स्नुभिश्चराव प्र प्रेङ्ख ईङ्खयावहै शुभे कम् ॥
જ્યારે વરુણ અને હું નૌકામાં ચઢ્યાં, જ્યારે અમે સમુદ્રને તેના મધ્યમાં ગતિમાન કર્યો, જ્યારે અમે જળોના ફૂલતા પ્રવાહો પર વિહર્યાં—ત્યારે આગળ ઝૂલતી આસન પર અમે આત્માના શુભ આનંદ માટે હિલોળા લીધા.
Mantra 4
वसिष्ठं ह वरुणो नाव्याधादृषिं चकार स्वपा महोभिः । स्तोतारं विप्रः सुदिनत्वे अह्नां यान्नु द्यावस्ततनन्यादुषासः ॥
વરુણે ખરેખર વસિષ્ઠને નૌકામાં બેસાડ્યો અને પોતાની મહાન શક્તિઓથી તેને ઋષિ—સુકાર્ય કરનાર—બનાવ્યો. પ્રેરિત વિપ્ર તેજસ્વી દિવસો માટે, આકાશો જે વિસ્તારો વિસ્તારે છે તે માટે, અને સતત આવતી ઉષાઓ માટે સ્તોતાર—ગાયક—બન્યો.
Mantra 5
क्व त्यानि नौ सख्या बभूवुः सचावहे यदवृकं पुरा चित् । बृहन्तं मानं वरुण स्वधावः सहस्रद्वारं जगमा गृहं ते ॥
હે વરુણ, હવે ક્યાં ગયા અમારા તે પૂર્વ સખ્યભાવ? જ્યારે અમે એકસાથે એકાત્મતામાં ચાલતા, પ્રાચીન કાળથી જ નિર્વૃક—અહિંસા/અનિષ્ટ-રહિત—વિસ્તારમાં પ્રવેશતા. હે સ્વધાવાન વરુણ, મહાન માન (મહિમા/વ્યાપક માપ) ધરાવતા, હું તારા સહસ્રદ્વાર વિશાળ ગૃહમાં ફરી આવ્યો છું; તે વિશાળ ઋત (સત્ય-વ્યવસ્થા) મને સ્વીકારે.
Mantra 6
य आपिर्नित्यो वरुण प्रियः सन्त्वामागांसि कृणवत्सखा ते । मा त एनस्वन्तो यक्षिन्भुजेम यन्धि ष्मा विप्रः स्तुवते वरूथम् ॥
હે વરુણ, જે તારો નિત્ય સ્નેહી, પ્રિય અંતરંગ છે—અને તારો સખા બની તારી સામે અપરાધો પણ ઘડી બેઠો હોય—હે યજ્ઞારાધ્ય પ્રભુ, અમે પાપના ફળનો ભોગ ન ભોગવીએ. સ્તુતિ કરનાર વિપ્ર (ઋષિ/કવિ)ને તું નિશ્ચયે વરૂથ (આશ્રય-રક્ષા) અર્પે.
Mantra 7
ध्रुवासु त्वासु क्षितिषु क्षियन्तो व्यस्मत्पाशं वरुणो मुमोचत् । अवो वन्वाना अदितेरुपस्थाद्यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
તારી ધ્રુવ વસતિઓમાં નિવાસ કરતાં, તે નિયમિત લોકોમાં સ્થિર થતાં, વરુણે અમારાથી પાશ (બંધન) છોડી દીધો. અદિતિના ઉપસ્થાન—અંક—માંથી પોષક સહાય શોધતાં, હે દેવશક્તિઓ, તમે અમને સદા સ્વસ્તિભિઃ—કલ્યાણમય અવસ્થાઓથી—રક્ષો.
It praises Varuṇa as the upholder of cosmic and moral order (ṛta) and asks him to turn graciously toward the worshipper, forgive faults, and loosen the bonds that come from wrongdoing.
It is a poetic memory of divine protection and initiation: Varuṇa guides and ‘carries’ the seer, making him an ṛṣi and enabling inspired praise and right action.
The pāśa is Varuṇa’s noose that restrains disorder and sin; in prayer it also symbolizes inner and outer constraints. The hymn asks for its loosening through returning to truth and seeking Aditi’s shelter for well-being.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.