
Sukta 6.58
Bharadvāja (Bārhaspatya) (Mandala 6 convention)
Pūṣan
Jagatī (probable due to length; requires metrical verification)
പൂഷനോടുള്ള ഈ ചെറു സ്തോത്രം അവനെ അനേകം ശക്തികളുള്ള മാർഗദർശകനായി പുകഴ്ത്തുന്നു. അവന്റെ ദീപ്തവും ആരാധ്യവുമായ രൂപങ്ങൾ അവന്റെ സ്വന്തം സ്വധാ (സ്വാഭാവിക നിയമ/ക്രമം) കൊണ്ടു എല്ലാ പാതകളെയും പ്രവർത്തനങ്ങളെയും സംരക്ഷിക്കുന്നു. സൂര്യന്റെ ദൗത്യത്തിൽ സമുദ്രത്തിലൂടെയും മധ്യാകാശത്തിലൂടെയും ‘സ്വർണപാത്രങ്ങളിൽ’ സഞ്ചരിക്കുന്ന പൂഷനെ ഇത് ചിത്രീകരിക്കുന്നു. അവസാനം അവൻ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്കുള്ള ബന്ധുവായും ഇളാ (പ്രേരിത ആഹ്വാനം) യുടെ അധിപനായും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു, ഉപകാരപ്രദമായ ദാനവും സുരക്ഷിതമായ യാത്രയും നൽകുന്നു.
Mantra 1
शुक्रं ते अन्यद्यजतं ते अन्यद्विषुरूपे अहनी द्यौरिवासि । विश्वा हि माया अवसि स्वधावो भद्रा ते पूषन्निह रातिरस्तु ॥
ഹേ പൂഷൻ, നിന്റെ ഒരു ശക്തി ശുക്രം—തേജോമയം; മറ്റൊന്ന് യജതം—ആരാധ്യവും പൂജ്യവും. വിവിധരൂപങ്ങളായ അഹനീ ദ്വയത്തിൽ നീ ദ്യൗരിവ പ്രകാശിക്കുന്നു. സ്വധാവനേ, നീ സർവ്വ മായകളെയും നിന്റെ സ്വധർമ്മത്താൽ കാക്കുന്നു. ഹേ പൂഷൻ, ഇവിടെ ഞങ്ങൾക്കായി നിന്റെ ഭദ്ര രാതി—കൃപാപൂർണ്ണമായ ദാനം—ഉണ്ടാകട്ടെ.
Mantra 2
अजाश्वः पशुपा वाजपस्त्यो धियंजिन्वो भुवने विश्वे अर्पितः । अष्ट्रां पूषा शिथिरामुद्वरीवृजत्संचक्षाणो भुवना देव ईयते ॥
അജാശ്വ, പശുപാ, വാജപസ്ത്യ—സമൃദ്ധികളുടെ അധിപതി—പൂഷാ സർവ്വ ഭുവനങ്ങളിലും അർപ്പിതനായി ധിയെ പൂർണ്ണതയിലേക്കു ഉണർത്തുന്നു. അവൻ അഷ്ട്രാം (കെട്ട്/ബന്ധനം) ശിഥിലമാക്കി, ചുരുക്കം തുറക്കുന്നു; ഭുവനങ്ങളെ സംചക്ഷാണ—ഒരുമിച്ച് കണ്ടുകൊണ്ട്—ദേവൻ മുന്നേറുന്നു.
Mantra 3
यास्ते पूषन्नावो अन्तः समुद्रे हिरण्ययीरन्तरिक्षे चरन्ति । ताभिर्यासि दूत्यां सूर्यस्य कामेन कृत श्रव इच्छमानः ॥
ഹേ പൂഷൻ, സമുദ്രത്തിനുള്ളിലും അന്തരിക്ഷത്തിലും സഞ്ചരിക്കുന്ന നിന്റെ ഹിരണ്യയീ നാവുകൾ—അവയാൽ നീ സൂര്യന്റെ ദൂത്യത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; കാമേന, കൃത-ശ്രവഃ—ആനന്ദംകൊണ്ട് നിർമ്മിതമായ കീർത്തി—ആഗ്രഹിക്കുന്നവനായി.
Mantra 4
पूषा सुबन्धुर्दिव आ पृथिव्या इळस्पतिर्मघवा दस्मवर्चाः । यं देवासो अददुः सूर्यायै कामेन कृतं तवसं स्वञ्चम् ॥
പൂഷൻ ദിവത്തിൽ നിന്ന് പൃഥിവിവരെ സുബന്ധുവായ ബന്ധു; ഇളാ (ഇളാ)യുടെ അധിപതി, ദാനശീലൻ, അത്ഭുതപ്രഭയുള്ളവൻ. ദേവന്മാർ സൂർയായ്ക്ക് നൽകിയ അവൻ—കാമം/ആനന്ദംകൊണ്ട് നിർമ്മിതൻ, ശക്തൻ, സ്വയം-ഗാമി; തന്റെ തന്നെ പ്രേരണയാൽ ഋത-പ്രകാശത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്ന ശക്തി.
Pūṣan is praised as a benevolent guide and protector—one who watches over paths and movements, brings nourishment and prosperity, and helps the seeker arrive safely in both outer travel and inner progress.
It is a poetic image for Pūṣan’s divine means of movement through different realms (sea and midspace). The phrase highlights his ability to travel between worlds and carry out the Sun’s purpose.
Traditionally it suits prayers for safe journeys, smooth beginnings, and protection of one’s work. It can be recited at dawn or before travel with a simple offering like ghee, asking Pūṣan for beneficent giving and right guidance.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.