
Sukta 6.58
Bharadvāja (Bārhaspatya) (Mandala 6 convention)
Pūṣan
Jagatī (probable due to length; requires metrical verification)
पुषणाला उद्देशून रचलेले हे लघु सूक्त त्याचे स्तवन अनेक सामर्थ्य असलेल्या मार्गदर्शक म्हणून करते; त्याची तेजस्वी व पूज्य रूपे त्याच्या स्वधा (स्वाभाविक नियम/स्वयंनियमन) द्वारे सर्व मार्ग व सर्व कार्यांचे रक्षण करतात. सूर्याच्या कार्यासाठी पुषण “सुवर्ण पात्रां”तून समुद्र व मध्यमंडल (अंतरिक्ष) यातून संचार करतो असे यात चित्रित केले आहे. शेवटी तो स्वर्गापासून पृथ्वीपर्यंतचा नातलग आणि इळा (प्रेरित आवाहन) याचा अधिपती म्हणून कल्याणकारी दान व सुरक्षित प्रवास प्रदान करतो, असे सूक्त समाप्त होते.
Mantra 1
शुक्रं ते अन्यद्यजतं ते अन्यद्विषुरूपे अहनी द्यौरिवासि । विश्वा हि माया अवसि स्वधावो भद्रा ते पूषन्निह रातिरस्तु ॥
हे पूषन्! तुझी एक शक्ति शुचि-दीप्त (शुक्र) आहे, दुसरी शक्ति पूज्य (यजत) आहे. तू दोन अहनींमध्ये (दिवस–रात्र) विविधरूप, जणू द्यौः (स्वर्ग) समान आहेस. स्वधावन्! तू आपल्या स्व-नियमित सत्तेच्या बळाने सर्व माया (कार्य-व्यवहार) यांचे रक्षण करतोस. हे पूषन्, आमच्या या अंतःप्रवासात तुझी भद्र रति (कल्याणकारी दान-कृपा) इथेच असो.
Mantra 2
अजाश्वः पशुपा वाजपस्त्यो धियंजिन्वो भुवने विश्वे अर्पितः । अष्ट्रां पूषा शिथिरामुद्वरीवृजत्संचक्षाणो भुवना देव ईयते ॥
अजाश्व—(अजा व अश्व) शक्तींचा स्वामी, पशुपा—पशुधनाचा रक्षक, वाजपस्त्य—समृद्धीचा अधिपती—असा पूषा, सर्व भुवनांत प्रतिष्ठित होऊन, धि (बुद्धी/प्रेरणा)ला परिपूर्णतेकडे जागवतो. तो अष्ट्रा (कसलेला बंध/गाठ) शिथिल करतो, संकुचन उघडतो; भुवने एकत्र पाहत तो देव पुढे सरकतो.
Mantra 3
यास्ते पूषन्नावो अन्तः समुद्रे हिरण्ययीरन्तरिक्षे चरन्ति । ताभिर्यासि दूत्यां सूर्यस्य कामेन कृत श्रव इच्छमानः ॥
हे पूषन्! समुद्राच्या अंतःभागात आणि अंतरिक्षात फिरणाऱ्या तुझ्या हिरण्यमयी नावांद्वारेच तू सूर्याच्या दूत्या (दूतकार्य) साठी जातोस, काम (आनंद-इच्छा) याने कृत श्रवः (अर्जित कीर्ती/श्रुती) इच्छितोस.
Mantra 4
पूषा सुबन्धुर्दिव आ पृथिव्या इळस्पतिर्मघवा दस्मवर्चाः । यं देवासो अददुः सूर्यायै कामेन कृतं तवसं स्वञ्चम् ॥
पूषन्—सुबन्धु, उत्तम आप्त—द्युलोकापासून पृथ्वीपर्यंत; इळा (प्रेरित स्तुती) यांचा स्वामी, मघवा (दाता) व अद्भुत तेजस्वी आहे. ज्याला देवांनी सूर्य्या‑साठी दिले—कामना/आनंदाने घडविलेले—बलवान, स्वयंचलित (स्वञ्चम्), स्वतःच्या प्रेरणेने पुढे जाणारे.
Pūṣan is praised as a benevolent guide and protector—one who watches over paths and movements, brings nourishment and prosperity, and helps the seeker arrive safely in both outer travel and inner progress.
It is a poetic image for Pūṣan’s divine means of movement through different realms (sea and midspace). The phrase highlights his ability to travel between worlds and carry out the Sun’s purpose.
Traditionally it suits prayers for safe journeys, smooth beginnings, and protection of one’s work. It can be recited at dawn or before travel with a simple offering like ghee, asking Pūṣan for beneficent giving and right guidance.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.