
Sukta 6.58
Bharadvāja (Bārhaspatya) (Mandala 6 convention)
Pūṣan
Jagatī (probable due to length; requires metrical verification)
ਪੂਸ਼ਨ ਲਈ ਇਹ ਛੋਟਾ ਭਜਨ ਉਸ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਪਿਆਰੇ ਰੂਪ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸਵਧਾ (ਜਨਮਜਾਤ ਨਿਯਮ/ਕ੍ਰਮ) ਨਾਲ ਸਭ ਰਾਹਾਂ ਅਤੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੂਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਮੱਧਾਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ‘ਸੁਨਹਿਰੀ ਪਾਤਰਾਂ’ ਵਿੱਚ ਗਤੀ ਕਰਦਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਤੱਕ ਦਾ ਕਿਨਸਮੈਨ ਅਤੇ ਇਲ਼ਾ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਆਹਵਾਨ) ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਬਣ ਕੇ, ਹਿਤਕਾਰੀ ਦਾਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਗੁਜ਼ਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 1
शुक्रं ते अन्यद्यजतं ते अन्यद्विषुरूपे अहनी द्यौरिवासि । विश्वा हि माया अवसि स्वधावो भद्रा ते पूषन्निह रातिरस्तु ॥
ਹੇ ਪੂਸ਼ਨ, ਤੇਰਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਸ਼ੁਕ੍ਰ—ਤੇਜਸਵੀ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਯਜਤ—ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ; ਦੋ ਅਹਨੀ (ਦਿਨ-ਰਾਤ) ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਦ੍ਯੌਰ ਵਾਂਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਸ੍ਵਧਾਵਾਨ, ਤੂੰ ਸਭ ਮਾਯਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ੍ਵਧਰਮ ਨਾਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਪੂਸ਼ਨ, ਇੱਥੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਤੇਰੀ ਭਦ੍ਰ ਰਾਤਿ—ਕਿਰਪਾਲੂ ਦਾਤ—ਹੋਵੇ।
Mantra 2
अजाश्वः पशुपा वाजपस्त्यो धियंजिन्वो भुवने विश्वे अर्पितः । अष्ट्रां पूषा शिथिरामुद्वरीवृजत्संचक्षाणो भुवना देव ईयते ॥
ਅਜਾਸ਼੍ਵ, ਪਸ਼ੁਪਾ, ਵਾਜਪਸਤ੍ਯ—ਪ੍ਰਚੁਰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ—ਪੂਸ਼ਾ ਸਭ ਭੁਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਧੀ ਨੂੰ ਪੂਰਨਤਾ ਵੱਲ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਸ਼੍ਟ੍ਰਾਂ (ਗੰਢ/ਬੰਧਨ) ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਕਰਦਾ, ਸੰਕੋਚ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ; ਭੁਵਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਚਕ੍ਸ਼ਾਣ—ਇਕੱਠੇ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ—ਦੇਵ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
Mantra 3
यास्ते पूषन्नावो अन्तः समुद्रे हिरण्ययीरन्तरिक्षे चरन्ति । ताभिर्यासि दूत्यां सूर्यस्य कामेन कृत श्रव इच्छमानः ॥
ਹੇ ਪੂਸ਼ਨ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇਰੀਆਂ ਹਿਰਣ੍ਯਯੀ ਨਾਵਾਂ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਦੂਤ੍ਯਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ; ਕਾਮੇਨ, ਕ੍ਰਿਤ-ਸ਼੍ਰਵਃ—ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਘੜੀ ਹੋਈ ਕੀਰਤੀ—ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ।
Mantra 4
पूषा सुबन्धुर्दिव आ पृथिव्या इळस्पतिर्मघवा दस्मवर्चाः । यं देवासो अददुः सूर्यायै कामेन कृतं तवसं स्वञ्चम् ॥
ਪੂਸ਼ਣ ਦਿਵ ਤੋਂ ਪૃਥਵੀ ਤੱਕ ਸੁਬੰਧੂ—ਚੰਗਾ ਸਾਕ; ਇਲ਼ਾ (ਇਲ਼ਾ) ਦਾ ਪਤੀ, ਦਾਤਾਰ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਤੇਜ ਵਾਲਾ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਸੂਰਿਆ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ—ਕਾਮ/ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਘੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਗਾਮੀ; ਆਪਣੀ ਹੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਰਿਤ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ।
Pūṣan is praised as a benevolent guide and protector—one who watches over paths and movements, brings nourishment and prosperity, and helps the seeker arrive safely in both outer travel and inner progress.
It is a poetic image for Pūṣan’s divine means of movement through different realms (sea and midspace). The phrase highlights his ability to travel between worlds and carry out the Sun’s purpose.
Traditionally it suits prayers for safe journeys, smooth beginnings, and protection of one’s work. It can be recited at dawn or before travel with a simple offering like ghee, asking Pūṣan for beneficent giving and right guidance.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.