Adhyaya 210
पञ्चवर्णोत्पत्तिः — The Origin of the Five-Colored Fiery Being and Ritual-Disruptor Lineages
Upa-parva: Mārkaṇḍeya-ṛṣi Upākhyāna (Genealogical–Ritual Discourse on Tapas and Yajña)
Mārkaṇḍeya enumerates five ascetic figures—Kāśyapa, Vāsiṣṭha, Prāṇa (and Prāṇaputraka), Agni Āṅgirasa, and Cyavana Triṣuvarcaka—who undertake prolonged tapas seeking a righteous, renowned son. Through meditation on the five mahāvyāhṛtis, a luminous five-colored being arises, described with a fiery head and solar-like arms, with contrasting golden and dark features. The discourse identifies this entity as Pāñcajanya, known in Vedic tradition and characterized as a progenitor of “five lineages” (pañcavaṃśakara). After extended austerity, further emanations and named offspring are listed, organizing a genealogical register. The chapter then shifts to ritual theory: groups arranged in sets of five are said to appropriate or obstruct sacrificial offerings, harming sacrificial outcomes through rivalry, yet they avoid properly established fires and are subdued by mantra when the ritual is correctly conducted. The close reinforces that well-founded agnihotra and competent ritual performance on earth secure sacrificial integrity, and it notes specific fires/sons (e.g., Bhūmi-upāśrita, Rathantara) recognized by ritual specialists.
Chapter Arc: मार्कण्डेय ऋषि धर्म की सूक्ष्मता का द्वार खोलते हैं और धर्मव्याध के मुख से यह प्रतिज्ञा कराते हैं कि धर्म केवल नियम नहीं—विवेक की कठिन परीक्षा है। → धर्मव्याध ‘श्रुति-प्रमाण’ और ‘वृद्धानुशासन’ का सहारा लेकर बताता है कि धर्म की गति बहुशाखी और अनन्त है; फिर वह सत्य-असत्य के कठोर द्वन्द्व को उठाता है—कुछ स्थितियों में प्राणरक्षा, विवाह-रक्षा या महाविपत्ति में असत्य-वचन भी धर्म के निकट हो सकता है, क्योंकि परिणाम-धर्म (फल) और करुणा-धर्म (हित) भी साथ चलते हैं। → वह कर्म-फल की अपरिहार्यता और जीव की अवशता का निर्णायक कथन करता है—कोई भी ब्रह्मन्, अपने हाथ में आयी वस्तुओं/परिस्थितियों का पूर्ण स्वामी नहीं; मनुष्य अपने ही कृत दोषों से जन्म-मृत्यु-जरा-दुःख में पकता है, और इसी कर्म-चक्र से मुक्ति का उपाय भी कर्म-शुद्धि, शम-दम और वैराग्य है। → धर्मव्याध मोक्ष-मार्ग को क्रमबद्ध करता है: शुभ-अशुभ कर्मों की पहचान, पाप-त्याग, वैराग्य, शम-दम-तप, बन्धन-निवृत्ति और विशुद्धि—जिससे मनुष्य पहले सुकृत-लोकों को और अंततः परम मोक्ष को प्राप्त करता है, जहाँ जाकर शोक नहीं रहता। → धर्म की यह सूक्ष्म कसौटी सुनकर श्रोता के भीतर प्रश्न शेष रहता है—किस विशेष परिस्थिति में ‘हितकारी असत्य’ वास्तव में धर्म होगा, और कब वह केवल स्वार्थ का आवरण?
Shlokas
Verse 1
हि न (0) है 7 नवाधिकद्विशततमो< ध्याय: धर्मकी सूक्ष्मता
മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ യുധിഷ്ഠിരാ, ധർമ്മധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ! സൂക്ഷ്മവിവേചനത്തിൽ നിപുണനായ ധർമ്മവ്യാധൻ വീണ്ടും ബ്രാഹ്മണവൃഷഭനായ കൗശികനോട് ഉപദേശം ആരംഭിച്ചു.
Verse 2
व्याध उवाच श्रुतिप्रमाणो धर्मोड्यमिति वृद्धानुशासनम् | सूक्ष्मा गतिहिं धर्मस्य बहुशाखा हानन्तिका
വ്യാധൻ പറഞ്ഞു—വൃദ്ധന്മാരുടെ ഉപദേശം ഇങ്ങനെ: ‘ധർമ്മത്തിന് ശ്രുതി (വേദം) തന്നെയാണ് പ്രമാണം.’ അത് ശരി; എങ്കിലും ധർമ്മത്തിന്റെ ഗതി അത്യന്തം സൂക്ഷ്മം—അതിന്റെ ഭേദങ്ങൾ അനന്തം, ശാഖകൾ അനേകം.
Verse 3
प्राणान्तिके विवाहे च वक्तव्यमनृतं भवेत् | अनृतेन भवेत् सत्यं सत्येनैवानृतं भवेत्
വ്യാധൻ പറഞ്ഞു—പ്രാണാപായം വന്നാൽ, വിവാഹകാര്യസമയത്തും, ചിലപ്പോൾ അനൃതം (അസത്യം) പറയേണ്ടിവരും. അനൃതം കൊണ്ടും സത്യഫലം സംഭവിക്കാം; സത്യം കൊണ്ടും ചിലപ്പോൾ അനൃതഫലം സംഭവിക്കാം.
Verse 4
यद् भूतहितमत्यन्तं तत् सत्यमिति धारणा । विपर्ययकृतो<धर्म: पश्य धर्मस्य सूक्ष्मताम्
സകല ജീവികൾക്കും പരമഹിതം വരുത്തുന്നതിനെ തന്നെയാണ് ‘സത്യം’ എന്ന് ധരിക്കേണ്ടത്. അതിന് വിരുദ്ധമായി ഹാനി വരുത്തുന്നതെങ്കിൽ, പുറമേ സത്യമെന്നു തോന്നിയാലും അത് അധർമ്മമാകുന്നു—ധർമ്മത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മത നോക്കുക.
Verse 5
यत् करोत्यशुभं कर्म शुभं वा यदि सत्तम | अवश्यं तत् समाप्रोति पुरुषो नात्र संशय:,सज्जनशिरोमणे! मनुष्य जो शुभ या अशुभ कार्य करता है, उसका फल उसे अवश्य भोगना पड़ता है, इसमें संशय नहीं है
ഹേ സജ്ജനശ്രേഷ്ഠാ! മനുഷ്യൻ ശുഭമോ അശുഭമോ ഏത് കര്മ്മം ചെയ്താലും അതിന്റെ ഫലം അവൻ അനിവാര്യമായി അനുഭവിക്കും; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
Verse 6
विषमां च दशां प्राप्तो देवान् गहति वै भृशम् । आत्मन: कर्मदोषाणि न विजानात्यपण्डित:
മൂഢൻ കഠിനവും അസമവുമായ അവസ്ഥയിൽ വീഴുമ്പോൾ ദേവന്മാരെ അത്യന്തം കുറ്റപ്പെടുത്തി നിന്ദിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഈ ദുഃഖം തന്റെ തന്നെ കര്മ്മദോഷങ്ങളുടെ ഫലമാണെന്ന് അവൻ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.
Verse 7
मूढो नैकृतिकश्चापि चपलश्च द्विजोत्तम । सुखदुःखविपर्यासान् सदा समुपपद्यते
ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! മോഹിതനും കപടനും ചഞ്ചലനും ആയ മനുഷ്യൻ എപ്പോഴും സുഖദുഃഖങ്ങളുടെ മറിച്ചുപിടിത്തങ്ങളിൽ വീഴുന്നു.
Verse 8
योड्यमिच्छेद् यथा काम त॑ तं कामं स आप्नुयात्
മനുഷ്യൻ തനിക്കിഷ്ടമുള്ളവിധം ഏതൊരു സംരംഭവും പിന്തുടരാൻ ആഗ്രഹിച്ചാൽ, അവൻ ആ ആഗ്രഹിച്ച ഫലത്തെ തന്നെയാകും നേടുക.
Verse 9
संयताश्चापि दक्षाश्व॒ मतिमन्तश्व मानवा:
അവർ സംയമമുള്ളവരും, കഴിവുള്ളവരും, വിവേകമുള്ള മനുഷ്യരുമാണ്.
Verse 10
भूतानामपर: कश्रिद्धिंसायां सततोत्थित:
വേട്ടക്കാരൻ പറഞ്ഞു—ജീവികളിൽ മറ്റൊരു തരത്തിലുള്ള മനുഷ്യനും ഉണ്ട്; അവൻ എപ്പോഴും ഹിംസയിൽ തന്നെ ഉത്സുകനായി നിലകൊള്ളുന്നു.
Verse 11
अचेष्टमपि चासीनं श्री: कंचिदुपतिछ्ठति
പുറത്തോട്ടൊരു ശ്രമവും ചെയ്യാതെ വെറും ഇരിക്കുന്നവനോടും ശ്രീ (ലക്ഷ്മി) വന്നു ചേർന്ന് നിൽക്കാം. അതിനാൽ ലോകവിജയം എല്ലായ്പ്പോഴും പുണ്യത്തിന്റെയോ പരിശ്രമത്തിന്റെയോ നേരിട്ടുള്ള അളവുകോൽ അല്ല; വിധി ധർമ്മവും ആചരണവും നോക്കി വേണം, കാണുന്ന സമൃദ്ധി നോക്കി അല്ല.
Verse 12
देवानिष्टवा तपस्तप्त्वा कृपणै: पुत्रगृद्धिभि:
ദേവന്മാരെ ആരാധിച്ച് തപസ്സു ചെയ്താലും, പലരും കൃപണഹൃദയത്തോടെ തന്നെയാണ് ചെയ്യുന്നത്—പുത്രലോഭം കൊണ്ടു പ്രേരിതരായി.
Verse 13
अपरे धनधान्यैश्न भोगैश्व पितृसंचितै:
മറ്റുചിലർ പിതാക്കന്മാർ സമ്പാദിച്ചുവെച്ച ധനധാന്യങ്ങളിലും ഭോഗസുഖങ്ങളിലും ആശ്രയിച്ചാണ് ജീവിക്കുന്നത്.
Verse 14
कर्मजा हि मनुष्याणां रोगा नास्त्यत्र संशय:
വേട്ടക്കാരൻ പറഞ്ഞു—മനുഷ്യരുടെ രോഗങ്ങൾ അവരുടെ സ്വന്തം കർമങ്ങളിൽ നിന്നുതന്നെ ജനിക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
Verse 15
ते चापि कुशलैरवद्यैर्निपुणै: सम्भूतौषधै:
അവരെയും കൂടി നിപുണരും നിർദോഷരുമായ വൈദ്യർ—ഔഷധസസ്യങ്ങളിൽ നിന്നു വിധിപൂർവ്വം തയ്യാറാക്കിയ മരുന്നുകൾ ഉപയോഗിച്ച്—ശരിയായി ചികിത്സിച്ചു; അതിനാൽ ആ പരിചരണം കഴിവുറ്റതും ധർമ്മപരമായി അപവാദരഹിതവുമായിരുന്നു।
Verse 16
येषामस्ति च भोक्तव्यं ग्रहणीदोषपीडिता:
വേട്ടക്കാരൻ പറഞ്ഞു—“ചിലർക്കു ഭക്ഷിക്കേണ്ട ആഹാരം ഉണ്ടായിട്ടും അവർ ഗ്രഹണീദോഷം മൂലം പീഡിതരാണ്; അതിനാൽ ലഭ്യമുള്ളതിനെ ശരിയായി ആസ്വദിക്കാനും ശരിയായി ജീർണ്ണിച്ച് ആത്മസാത് ചെയ്യാനും കഴിയുന്നില്ല।”
Verse 17
अपरे बाहुबलिन: क्लिश्यन्ते बहवो जना:
“മറ്റുചിലർ ബാഹുബലമുള്ളവരായിട്ടും ക്ലേശിക്കുന്നു; അനേകം ജനങ്ങൾ ദുഃഖത്താൽ അമർന്നു കിടക്കുന്നു।”
Verse 18
इति लोकमनाक्रन्दं मोहशोकपरिप्लुतम्
“ഇങ്ങനെയാണ് ലോകം—യഥാർത്ഥ നിലവിളിയില്ലെങ്കിലും, മോഹവും ശോകവും കൊണ്ട് പൂർണ്ണമായി മുങ്ങിപ്പോയത്।”
Verse 19
न म्रियेयुर्न जीर्येयु: सर्वे स्यु: सार्वकामिका:
“ആരും മരിക്കുകയില്ല, ആരും ജരിക്കുകയില്ല; എല്ലാവരും സർവകാമസമ്പന്നരായിരിക്കും।”
Verse 20
उपर्युपरि लोकस्य सर्वो गन्तुं समीहते । यतते च यथाशक्ति न च तद् वर्तते तथा
എല്ലാവരും ലോകത്തിൽ മേലോട്ടു മേലോട്ടു ഉയരാൻ—എല്ലാവരിലും ഉയർന്നവനാകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഓരോരുത്തനും തന്റെ ശക്തിയനുസരിച്ച് പരിശ്രമിക്കുന്നു; എങ്കിലും ഫലം എല്ലായ്പ്പോഴും അങ്ങനെ തന്നെയാകണമെന്നില്ല.
Verse 21
बहव: सम्प्रदृश्यन्ते तुल्यनक्षत्रमड्रला: । महच्च फलवैषम्यं दृश्यते कर्मसंधिषु
ഒരേ ജന്മനക്ഷത്രമുള്ളവരും, ഒരേ രീതിയിൽ മംഗളകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിക്കപ്പെട്ടവരുമായ പലരെയും കാണാം; എങ്കിലും സഞ്ചിതകർമ്മങ്ങളുടെ വ്യത്യാസം മൂലം അവർ പ്രാപിക്കുന്ന ഫലങ്ങളിൽ വലിയ അന്തരം വ്യക്തമായി ദൃശ്യമാകുന്നു.
Verse 22
न केचिदीशते ब्रह्मन् स्वयंग्राह्म॒ुस्थ सत्तम । कर्मणा प्राक् कृतानां वै इह सिद्धि: प्रदृश्यते
ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ഹേ സത്തമാ! സ്വന്തം കൈവശം വന്ന കാര്യത്തിലും ഒരുവനും പൂർണ്ണാധികാരം പുലർത്താൻ കഴിയില്ല. ഈ ലോകത്ത് മുൻജന്മത്തിൽ ചെയ്ത കര്മ്മങ്ങളുടെ സിദ്ധി—അവയുടെ ഫലമേ—കാണപ്പെടുന്നു.
Verse 23
यथाश्रुतिरियं ब्रह्मन्ू जीव: किल सनातन: । शरीरमध्ृर॒वं लोके सर्वेषां प्राणिनामिह,विप्रवर! श्रुतिके अनुसार यह जीवात्मा निश्चय ही सनातन है और इस संसारमें समस्त प्राणियोंका शरीर नश्वर है
ഹേ വിപ്രവരാ! ശ്രുതിപ്രകാരം ഈ ജീവൻ നിശ്ചയമായും സനാതനൻ; എന്നാൽ ഈ ലോകത്ത് എല്ലാ പ്രാണികളുടെയും ശരീരം അധ്രുവം—നശ്വരം—ആകുന്നു.
Verse 24
वध्यमाने शरीरे तु देहनाशो भवत्युत । जीव: सड्क्रमते<न्यत्र कर्मबन्धनिबन्धन:
ശരീരം വധിക്കപ്പെടുമ്പോൾ നശിക്കുന്നത് ദേഹമാത്രമാണ്. ജീവൻ തന്റെ കര്മ്മബന്ധനത്തിന്റെ നിബന്ധനയാൽ മറ്റിടത്തേക്ക് സംക്രമിക്കുന്നു.
Verse 25
शरीरपर आघात करनेसे उस शरीरका नाश तो हो जाता है; किंतु अविनाशी जीव नहीं मरता। वह कर्मोंके बन्धनमें बँधकर फिर दूसरे शरीरमें प्रवेश कर जाता है ।।
ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു—ധർമ്മവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, വക്താക്കളിൽ അഗ്രഗണ്യനേ! ജീവൻ എങ്ങനെ ശാശ്വതൻ? ഈ കാര്യം ഞാൻ തത്ത്വമായി അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
Verse 26
व्याध उवाच न जीवनाशो<स्ति हि देहभेदे मिथ्यैतदाहुर्ग्नियते किलेति । जीवस्तु देहान्तरित: प्रयाति दशार्धतैवास्यथ शरीरभेद:
വ്യാധൻ പറഞ്ഞു—ദേഹം ഭേദിക്കപ്പെട്ടാലും ജീവന്റെ നാശമില്ല; ‘അത് മരിക്കുന്നു’ എന്നു ജനങ്ങൾ പറയുന്നത് മിഥ്യയാണ്. ജീവൻ ഈ ദേഹം വിട്ട് മറ്റൊരു ദേഹത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. ദേഹത്തിന്റെ ‘മരണം’ എന്നു പറയുന്നത് പഞ്ചഭൂതങ്ങൾ വേർപെട്ട് തത്തത്ത ഭൗതികമൂലങ്ങളിലേക്കു മടങ്ങുന്നതേയുള്ളു.
Verse 27
अन्यो हि नाक्षाति कृतं हि कर्म मनुष्यलोके मनुजस्य कश्रित् | यत् तेन किंचिद्धि कृतं हि कर्म तदश्लुते नास्ति कृतस्य नाश:
വ്യാധൻ പറഞ്ഞു—മനുഷ്യലോകത്തിൽ ചെയ്ത കർമ്മത്തിന്റെ ഫലത്തിൽ നിന്ന് ആരും ഒഴിഞ്ഞുമാറാൻ കഴിയില്ല. ഒരാൾ ചെയ്ത ഏതു പ്രവൃത്തിയും—അത് ചെറുതായാലും—അതിന്റെ ഫലം അവൻ അനുഭവിക്കേണ്ടതുതന്നെ; ചെയ്തതിനു നാശമില്ല.
Verse 28
इस मानवलोकमें मनुष्यके किये हुए कर्मको (उस कतकि सिवा) दूसरा कोई नहीं भोगता है। उसके द्वारा जो कुछ ही कर्म किया गया है, उसे वह स्वयं ही भोगेगा। किये हुए कर्मोका कभी नाश नहीं होता ।।
ഈ മനുഷ്യലോകത്തിൽ സ്വയം ചെയ്ത കർമ്മത്തിന്റെ ഫലം കർത്താവുതന്നെ അനുഭവിക്കുന്നു; മറ്റാരുമല്ല. അവൻ ചെയ്ത ഏതു കർമ്മവും അതിന്റെ ഫലം അവൻ തന്നെ ഭോഗിക്കേണ്ടതുണ്ട്; ചെയ്ത കർമ്മത്തിന് നാശമില്ല. സുകൃതശീലന്മാർ പുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നു; അധമർ പാപത്തിൽ പ്രവൃത്തിച്ച് പാപം തന്നെയേ നേടൂ. മനുഷ്യൻ തന്റെ കർമ്മങ്ങളാൽ തന്നെ അനുഗമിക്കപ്പെടുന്നു; അവയുടെ സംസ്കാരത്താൽ രൂപപ്പെട്ട് അവൻ നിരന്തരം മറ്റൊരു ജന്മം ധരിക്കുന്നു.
Verse 29
ब्राह्मण उवाच कथं सम्भवते योनौ कथं वा पुण्यपापयो: । जाती: पुण्यास्त्वपुण्याश्ष कथं गच्छति सत्तम
ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സത്പുരുഷന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ! ജീവൻ ഒരു പ്രത്യേക യോനിയിൽ എങ്ങനെ ജന്മം പ്രാപിക്കുന്നു? പുണ്യവും പാപവും തമ്മിൽ അവനു ബന്ധം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകുന്നു? പിന്നെ അവൻ പുണ്യജന്മങ്ങളും അപുണ്യജന്മങ്ങളും എങ്ങനെ പ്രാപിക്കുന്നു?
Verse 30
व्याध उवाच गर्भाधानसमायुक्तं कर्मेदं सम्प्रदृश्यते । समासेन तु ते क्षिप्रं प्रवक्ष्यामि द्विजोत्तम
വ്യാധൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! ഗർഭാധാനാദി സംസ്കാരങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പരമ്പരയിൽ ഇതെല്ലാം കർമ്മാധീനമാണെന്ന് കാണപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ, ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ സംക്ഷേപത്തിൽ വേഗം പറയുന്നു—ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കുക—ഏത് കർമ്മം മൂലം ജീവികൾ ഏത് നിലയിൽ ജന്മം പ്രാപിക്കുന്നു എന്ന്.
Verse 31
यथा सम्भूतसम्भार: पुनरेव प्रजायते । शुभकृच्छुभयोनीषु पापकृत् पापयोनिषु
ജീവൻ കർമ്മബീജങ്ങളുടെ സമാഹാരം സമ്പാദിച്ച് വീണ്ടും ജന്മം പ്രാപിക്കുന്നതുപോലെ, ഇവിടെ വിശദീകരിക്കുന്നു. ശുഭകർമ്മം ചെയ്യുന്നവൻ ശുഭയോനികളിൽ, പാപകർമ്മം ചെയ്യുന്നവൻ പാപയോനികളിൽ ജന്മം നേടുന്നു.
Verse 32
शुभै: प्रयोगैर्देवत्वं व्यामिश्रैर्मानुषो भवेत् मोहनीयैर्वियोनीषु त्वधोगामी च किल्बिषी
ശുഭകർമ്മങ്ങളുടെ സ്ഥിരമായ പ്രയോഗം ജീവനെ ദേവത്വത്തിലേക്ക് ഉയർത്തുന്നു. ശുഭവും അശുഭവും കലർന്ന കർമ്മങ്ങൾ മനുഷ്യയോനി നൽകുന്നു. വിവേചനം മൂടുന്ന മോഹജനകമായ താമസകർമ്മങ്ങൾ അവനെ മൃഗ-പക്ഷി മുതലായ താഴ്ന്ന യോനികളിലേക്കു തള്ളിവിടുന്നു; പാപം മാത്രമേ സഞ്ചയിച്ചിട്ടുള്ളവൻ അധോഗാമിയായി നരകലോകങ്ങളിലേക്കു വിധേയനാകുന്നു.
Verse 33
जातिमृत्युजरादु:खै: सततं समभिद्रुत: । संसारे पच्यमानश्न दोषैरात्मकृतैर्नर:,मनुष्य अपने ही किये हुए अपराधोंके कारण जन्म-मृत्यु और जरासम्बन्धी दु:खोंसे सदा पीडित हो बारंबार संसारमें पचता रहता है
മനുഷ്യൻ താനേ ചെയ്ത ദോഷങ്ങളാൽ ജനനം, മരണം, ജര എന്നീ ദുഃഖങ്ങളാൽ നിരന്തരം പീഡിതനാകുന്നു; സംസാരചക്രത്തിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ദഹിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
Verse 34
तिर्यग्योनिसहस्राणि गत्वा नरकमेव च । जीवा: सम्परिवर्तन्ते कर्मबन्धनिबन्धना:,कर्मबन्धनमें बँधे हुए (पापी) जीव सहस्रों प्रकारकी तिर्यक् योनियों तथा नरकॉंमें चक्कर लगाया करते हैं
കർമ്മബന്ധനത്തിൽ കുടുങ്ങിയ ജീവികൾ ആയിരക്കണക്കിന് തിര്യക് യോനികളിലൂടെയും നരകത്തിലൂടെയും കടന്ന് വീണ്ടും വീണ്ടും ചുറ്റിത്തിരിയുന്നു.
Verse 35
जन्तुस्तु कर्मभिस्तैस्तै: स्वकृतैः प्रेत्य दु:खित: । तददुःखप्रतिघातार्थमपुण्यां योनिमाप्लुते
ജീവൻ താൻ തന്നെ ചെയ്ത കർമ്മങ്ങളാൽ മരണാനന്തരം ദുഃഖിതനാകുന്നു; ആ ദുഃഖത്തെ പ്രതിഘാതിക്കുവാൻ (നിവാരിക്കുവാൻ) അവൻ അപുണ്യ യോനിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു.
Verse 36
प्रत्येक जीव अपने किये हुए कममोसे ही मृत्युके पश्चात् दुःख भोगता है और उस दुःखका भोग करनेके लिये ही वह (चाण्डालादि) पापयोनिमें जन्म लेता है ।।
വേട്ടക്കാരൻ പറഞ്ഞു—ഓരോ ജീവനും മരണാനന്തരം താൻ തന്നെ ചെയ്ത കർമ്മഫലത്താൽ ദുഃഖം അനുഭവിക്കുന്നു; ആ ദുഃഖഭോഗത്തിനായിട്ടുതന്നെ ചാണ്ഡാലാദി പാപയോനികളിൽ ജന്മം എടുക്കുന്നു. പിന്നെ അവൻ വീണ്ടും അനേകം പുതിയ പുതിയ കർമ്മങ്ങൾ ഏറ്റെടുക്കുന്നു; അവയാൽ തന്നെ അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും വേവിക്കപ്പെടുന്നു—അപഥ്യം കഴിച്ച രോഗി പലവിധ കഷ്ടങ്ങൾ സഹിക്കുന്നതുപോലെ.
Verse 37
अजसमेव दु:खार्तो5दु:ःखित: सुखसंज्ञित: । ततो<निवृत्तबन्धत्वात् कर्मणामुदयादपि
മനുഷ്യൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ ദുഃഖാർത്തനായിരിക്കെ പോലും ‘ദുഃഖിതനല്ല’ ‘സുഖിയാണ’ എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു—കാരണം അവൻ ആസക്തിയിൽ നിന്ന് പിന്മാറിയിട്ടില്ല. കർമ്മഫലങ്ങൾ ഉദിച്ചാലും, ആസക്തി നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം ബന്ധനവും നിലനിൽക്കും.
Verse 38
स चेन्निवृत्तबन्धस्तु विशुद्धक्षापि कर्मभि:
വേട്ടക്കാരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! ബന്ധനം സൃഷ്ടിക്കുന്ന കർമ്മങ്ങളുടെ ഫലഭോഗം ക്ഷയിച്ചുപോകുകയും സത്കർമ്മങ്ങളാൽ മനുഷ്യൻ ശുദ്ധനാകുകയും ചെയ്താൽ അവന്റെ ബന്ധനം നിവൃത്തമാകുന്നു; പിന്നെ അവൻ തപസ്സും യോഗവും ആരംഭിക്കുന്നു. അതിനാൽ അനേകം ശുഭകർമ്മങ്ങളുടെ ഫലമായി അവൻ ഉത്തമ ലോകങ്ങളുടെ ഭോഗം പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 39
तपोयोगसमारम्भं कुरुते द्विजसत्तम | कर्मभिर्बहुभिश्चापि लोकानश्नाति मानव:
വേട്ടക്കാരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജസത്തമാ! മനുഷ്യൻ അനേകം കർമ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ട ശേഷമേ തപസ്സും യോഗവും ആരംഭിക്കൂ; ആ അനേകം കർമ്മങ്ങളുടെ ഫലത്താൽ തന്നെയാണ് അവൻ ഉത്തമ ലോകങ്ങളുടെ ഭോഗം അനുഭവിക്കുന്നത്.
Verse 40
स चेन्निवृत्तबन्धस्तु विशुद्धश्नापि कर्मभि: । प्राप्नोति सुकृताललोकान् यत्र गत्वा न शोचति
മനുഷ്യൻ സത്യമായി ലോകബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് വിരക്തനായി അന്തഃശുദ്ധി പ്രാപിച്ചാൽ, കർമ്മം ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും പുണ്യഫലമായി പുണ്യലോകങ്ങൾ പ്രാപിക്കുന്നു; അവിടെ ചെന്നാൽ ശോകമില്ല.
Verse 41
पापं कुर्वन् पापवृत्त: पापस्यान्तं न गच्छति । तस्मात् पुण्यं यतेत् कर्तु वर्जयीत च पापकम्
പാപം ചെയ്യുന്നവൻ പാപവൃത്തിക്ക് അടിമയായി, പിന്നെ തന്റെ പാപത്തിന് അന്ത്യം കാണുന്നില്ല. അതുകൊണ്ട് മനുഷ്യൻ പുണ്യം ചെയ്യാൻ പരിശ്രമിക്കുകയും പാപം പൂർണ്ണമായി ഒഴിവാക്കുകയും വേണം.
Verse 42
अनसूयु: कृतज्ञश्न कल्याणानि च सेवते । सुखानि धर्ममर्थ च स्वर्ग च लभते नर:
ദോഷം തേടാത്തവനും കൃതജ്ഞനുമായും കല്യാണകരമായ കർമ്മങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കുന്നവനും ആയ മനുഷ്യൻ സുഖവും ധർമ്മവും അർത്ഥവും ഒടുവിൽ സ്വർഗവും പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 43
संस्कृतस्य च दान्तस्य नियतस्य यतात्मन: । प्राज्ञस्यानन्तरा वृत्तिरिह लोके परत्र च
സംസ്കാരസമ്പന്നനും ഇന്ദ്രിയദമനമുള്ളവനും നിയമനിഷ്ഠനും ആത്മസംയമിയുമായ പ്രാജ്ഞന്റെ സദ്വൃത്തി ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും അഖണ്ഡമായി നിലനിൽക്കും.
Verse 44
जो संस्कारसम्पन्न, जितेन्द्रिय, शौचाचारपरायण और मनको काबूमें रखनेवाला है, उस बुद्धिमान पुरुषको इहलोक और परलोकमें भी सुखकी प्राप्ति होती है ।।
ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! മനുഷ്യൻ സജ്ജനങ്ങളുടെ ധർമ്മപ്രകാരം ജീവിക്കണം, ശിഷ്ടന്മാരെപ്പോലെ ആചരിക്കണം, ലോകത്തിലെ ഏതൊരു ജീവിക്കും ക്ലേശം വരുത്താതെ ജീവിതം നയിക്കാവുന്ന ഉപജീവനം ആഗ്രഹിക്കണം.
Verse 45
सन्ति हाागमविज्ञाना: शिष्टा: शास्त्रे विचक्षणा: । स्वथधर्मेण क्रिया लोके कर्मण: सो5प्यसंकर:
ലോകത്തിൽ വേദജ്ഞരും ശാസ്ത്രവിചക്ഷണരുമായ ശിഷ്ടപുരുഷന്മാർ അനേകം ഉണ്ട്. അവരുടെ ഉപദേശപ്രകാരം സ്വധർമ്മം പാലിച്ച് ഓരോ പ്രവർത്തിയും ചെയ്യണം; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ കർമ്മങ്ങളുടെ സംകരം സംഭവിക്കുകയില്ല.
Verse 46
प्राज्ञो धर्मेण रमते धर्म चैवोपजीवति । तस्माद् धर्मादवाप्तेन धनेन द्विजसत्तम
പ്രാജ്ഞൻ ധർമ്മത്തിൽ രമിക്കുന്നു; ധർമ്മം കൊണ്ടുതന്നെ ജീവിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദ്വിജസത്തമ, ആ ധർമ്മത്തിൽ നിന്നു ലഭിച്ച ധനത്താൽ തന്നെ ഉപജീവനം നടത്തണം.
Verse 47
धर्मात्मा भवति होवं चित्त चास्य प्रसीदति
വേട്ടക്കാരൻ പറഞ്ഞു: “ഇങ്ങനെ ആചരിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ ധർമ്മാത്മാവാകുന്നു; അവന്റെ ചിത്തവും പ്രസന്നമായി ശാന്തമാകുന്നു.”
Verse 48
शब्द स्पर्श तथा रूप॑ गन्धानिष्टांश्ष सत्तम
വേട്ടക്കാരൻ പറഞ്ഞു: “ഹേ നരശ്രേഷ്ഠ, ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, കൂടാതെ മനോഹരമായ ഗന്ധങ്ങൾ—ഇവയെ ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങൾ എന്നു പറയുന്നു.”
Verse 49
धर्मस्य च फलं लब्ध्वा न तृप्पति महाद्विज
ഹേ മഹാദ്വിജ, ധർമ്മഫലം ലഭിച്ചിട്ടും മനുഷ്യൻ തൃപ്തനാകുന്നില്ല.
Verse 50
प्रज्ञाचक्षुर्नर इह दोषं नैवानुरुध्यते
സത്യവിവേകദൃഷ്ടിയാൽ നയിക്കപ്പെടുന്ന മനുഷ്യൻ ഈ ലോകത്തിൽ ദോഷത്തെയോ അധർമ്മത്തെയോ പിന്തുടരുകയില്ല—അതിന് ആശ്രയം നൽകുകയില്ല, അതിനെ ന്യായീകരിക്കുകയില്ല, തന്റെ ആചരണത്തെ അത് ഭരിക്കാനും അനുവദിക്കുകയില്ല।
Verse 51
विरज्यति यथाकामं न च धर्म विमुज्चति । इस जगत्में ज्ञानदृष्टिसे सम्पन्न पुरुष राग-द्वेष आदि दोषोंका अनुसरण नहीं करता। उसे यशथेष्ट वैराग्य होता है तथा वह कभी धर्मका त्याग नहीं करता है ।।
വേട്ടക്കാരൻ പറഞ്ഞു—സത്യജ്ഞാനദൃഷ്ടിയുള്ള പുരുഷൻ തനിക്കിഷ്ടമുള്ളപോലെ വൈരാഗ്യം കൈക്കൊള്ളുന്നു; എങ്കിലും ധർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല. ലോകം ക്ഷയശീലസ്വഭാവമുള്ളതെന്ന് കണ്ടറിഞ്ഞ്, അവൻ സർവത്യാഗത്തിനായി പരിശ്രമിക്കുന്നു; രാഗദ്വേഷാദി ദോഷങ്ങളെ പിന്തുടരുന്നില്ല।
Verse 52
एवं निर्वेदमादत्ते पापं कर्म जहाति च
ഇങ്ങനെ അവൻ നിർവേദം (വൈരാഗ്യം) സ്വീകരിച്ച് പാപകർമ്മങ്ങളെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു।
Verse 53
तपो नि:श्रेयसं जन्तोस्तस्य मूलं शमो दम:
വേട്ടക്കാരൻ പറഞ്ഞു—തപസ്സ് ജീവിക്ക് പരമശ്രേയസ്സിലേക്കുള്ള മാർഗമാണ്; ആ തപസ്സിന്റെ മൂലം ശമം (മനോനിയന്ത്രണം)യും ദമം (ഇന്ദ്രിയസംയമനം)യും ആകുന്നു।
Verse 54
तेन सर्वानिवाप्रोति कामान् यान् मनसेच्छति । जीवके कल्याणका साधन है तप और उसका मूल है शम (मनोनिग्रह) तथा दम (इन्द्रियसंयम)। मनुष्य मनके द्वारा जिन-जिन अभीष्ट पदार्थोंकी पाना चाहता है उन सबको वह उस तपके द्वारा प्राप्त कर लेता है ।।
ആ തപസ്സിലൂടെ മനുഷ്യൻ മനസ്സാൽ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഇഷ്ടവസ്തുക്കളെല്ലാം നേടുന്നു. ഇന്ദ്രിയനിരോധനം, സത്യം, ദമം (ആത്മസംയമനം) എന്നിവയാൽ, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, അവൻ ബ്രഹ്മത്തിന്റെ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 55
द्विजश्रेष्ठ! इन्द्रियसंयम, सत्यभाषण और मनोनिग्रह--इनके द्वारा मनुष्य ब्रह्मके परमपदको प्राप्त कर लेता है ।।
ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! ഉത്തമവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന വ്യാധാ, ‘ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നതെന്തെല്ലാം? അവയെ എങ്ങനെ നിയന്ത്രിക്കണം? ആ നിയന്ത്രണത്തിന്റെ ഫലം എന്ത്?
Verse 56
कथं च फलमाप्रोति तेषां धर्मभूतां वर । एतदिच्छामि तत्त्वेन धर्म ज्ञातुं निबोध मे
ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു—ധർമ്മാത്മാക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വ്യാധാ! ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹമെന്ന ഈ ധർമ്മത്തിന്റെ ഫലം യഥാർത്ഥത്തിൽ എങ്ങനെ ലഭിക്കുന്നു? അതിന്റെ തത്ത്വം ഞാൻ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; എനിക്ക് ബോധിപ്പിക്കൂ.
Verse 73
नैनं प्रज्ञा सुनीतं वा त्रायते नैव पौरुषम् । द्विजश्रेष्ठ! मूर्ख
അവനെ പ്രജ്ഞയും രക്ഷിക്കില്ല; സുനീതിയും രക്ഷിക്കില്ല; പുരുഷപ്രയത്നവും രക്ഷിക്കില്ല. ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! മൂഢനും ശഠനും ചഞ്ചലചിത്തനും ആയ മനുഷ്യൻ മോഹവശാൽ എപ്പോഴും ദുഃഖത്തിൽ സുഖബുദ്ധിയും സുഖത്തിൽ ദുഃഖബുദ്ധിയും വരുത്തുന്നു; അപ്പോൾ ബുദ്ധിയും സുനീതിയും പുരുഷപ്രയത്നവും പോലും അവനെ രക്ഷിക്കുകയില്ല.
Verse 86
यदि स्यादपराधीनं पौरुषस्य क्रियाफलम् | यदि पुरुषार्थजनित कर्मका फल पराधीन न होता तो जिसकी जो इच्छा होती, उसीको वह प्राप्त कर लेता
വ്യാധൻ പറഞ്ഞു—പുരുഷപ്രയത്നജന്യമായ കർമ്മഫലം പരാധീനമല്ലായിരുന്നെങ്കിൽ, ഓരോരുത്തനും ആഗ്രഹിക്കുന്നതു തന്നെയെല്ലാം അതേപടി ലഭിച്ചേനേ.
Verse 96
दृश्यन्ते निष्फला: सन्त: प्रहीणा: सर्वकर्मभि: । किंतु बड़े-बड़े संयमी, कार्यकुशल और बुद्धिमान् मनुष्य भी अपना काम करते-करते थक जाते हैं तो भी वे इच्छानुसार फलकी प्राप्तिसे वंचित ही देखे जाते हैं
സത്പുരുഷർ എല്ലാത്തരം ശ്രമങ്ങളും ചെയ്ത് ക്ഷീണിച്ചിട്ടും പലപ്പോഴും ഫലമില്ലാത്തവരായി കാണപ്പെടുന്നു. മഹത്തായ സംയമമുള്ളവരും പ്രവർത്തനത്തിൽ നിപുണരുമായ പ്രാജ്ഞന്മാരും പോലും പ്രവർത്തിച്ചു പ്രവർത്തിച്ചു തളർന്നിട്ടും, ഇഷ്ടഫലത്തിൽ നിന്ന് വഞ്ചിതരായിട്ടാണ് കാണപ്പെടുന്നത്.
Verse 106
वज्चनायां च लोकस्य स सुखी जीवते सदा । तथा दूसरा मनुष्य, जो निरन्तर जीवोंकी हिंसाके लिये उद्यत रहता है और सदा लोगोंको ठगनेमें ही लगा रहता है, वह सुखपूर्वक जीवन बिताता देखा जाता है
വ്യാധൻ പറഞ്ഞു—ലോകത്തെ വഞ്ചിച്ച് ജീവിക്കുന്നവൻ എപ്പോഴും സുഖിയായി തന്നെയാണു കാണപ്പെടുന്നത്. അതുപോലെ, നിരന്തരം പ്രാണിഹിംസയ്ക്കു ഉദ്യതനായി സദാ ജനങ്ങളെ വഞ്ചിക്കുന്നതിൽ ലീനനായ മറ്റൊരാളും സുഖത്തോടെ ജീവിതം കഴിക്കുന്നതായി തോന്നുന്നു.
Verse 113
वश्चित् कर्माणि कुर्वन् हि न प्राप्पमधिगच्छति । कोई बिना उद्योग किये चुपचाप बैठा रहता है और लक्ष्मी उसकी सेवामें उपस्थित हो जाती है और कोई सदा काम करते रहनेपर भी अपने उचित वेतनसे भी वज्चित रह जाता है (ऐसा देखा जाता है)
വ്യാധൻ പറഞ്ഞു—പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്നാലും ചിലർക്ക് യഥോചിതഫലം ലഭിക്കാതെ പോകുന്നു. ആരോ പരിശ്രമമില്ലാതെ മൗനമായി ഇരിക്കുമ്പോൾ ലക്ഷ്മി അവന്റെ സേവയിൽ തന്നെ എത്തുന്നതും; മറ്റൊരാൾ നിരന്തരം ജോലി ചെയ്തിട്ടും തന്റെ ന്യായമായ വേതനത്തിൽപോലും വഞ്ചിതനാകുന്നതും കാണപ്പെടുന്നു.
Verse 123
दशमासधूता गर्भ जायन्ते कुलपांसना: । कितने ही दीन मनुष्य पुत्रकी कामना रखकर देवताओंको पूजते और कठिन तपस्या करते हैं
വ്യാധൻ പറഞ്ഞു—പത്തു മാസം ഗർഭത്തിൽ ധരിച്ചു പോഷിപ്പിച്ചിട്ടും ചില മക്കൾ ജനിച്ച് വംശത്തിന്റെ അപമാനമായി മാറുന്നു. അനേകം ദീനർ പുത്രകാമനയോടെ ദേവന്മാരെ പൂജിക്കുകയും കഠിനതപസ്സു ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു; എങ്കിലും അവരുടെ വഴി ഗർഭത്തിൽ സ്ഥാപിതമായി പത്തു മാസം മാതൃഗർഭത്തിൽ പോഷിതനായി ജനിക്കുന്ന പുത്രനും വംശനാശകനായി തീരുന്നതു കാണാം.
Verse 136
विपुलैरभिजायन्ते लब्धास्तैरेव मड़लै: । और दूसरे बहुत-से ऐसे भी हैं जो अपने पिताके द्वारा जोड़कर रखे हुए धन-धान्य तथा भोग-विलासके प्रचुर साधनोंके साथ पैदा होते हैं और उनकी प्राप्ति भी उन्हीं मांगलिक कृत्योंके अनुष्ठानसे होती है
വ്യാധൻ പറഞ്ഞു—ചിലർ അതേ മംഗളകർമ്മങ്ങളാൽ മുമ്പേ ലഭിച്ച സമൃദ്ധിയോടുകൂടി മഹാവൈഭവത്തിൽ ജനിക്കുന്നു. അതുപോലെ പലരും പിതാവ് സമ്പാദിച്ച് സൂക്ഷിച്ച ധനധാന്യവും ഭോഗവിലാസസാധനങ്ങളുടെ പ്രചുരതയും സഹിതം ജനിക്കുന്നു; ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രാപ്തിയും അതേ പുണ്യമയമായ മംഗളകർമ്മങ്ങളുടെ അനുഷ്ഠാനത്താലാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
Verse 143
आधिकभिश्ैव बाध्यन्ते व्याधै: क्षुद्रमूगा इव । इसमें संदेह नहीं कि मनुष्योंके जो रोग होते हैं
വ്യാധൻ പറഞ്ഞു—ജീവികൾ ആധികളും വ്യാധികളും കൊണ്ട് പീഡിതരാകുന്നു; ചെറുമാൻ വേട്ടക്കാരാൽ ഉപദ്രവിക്കപ്പെടുന്നതുപോലെ. ഇതിൽ സംശയമില്ല—മനുഷ്യർക്കു വരുന്ന രോഗങ്ങൾ അവരുടെ കർമ്മഫലമാണ്; അതുപോലെ ഈ വ്യാധികളും മാനസികതാപങ്ങളും നിരന്തരം ജീവികളെ ക്ലേശിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
Verse 166
न शवनुवन्ति ते भोक्तुं पश्य धर्मभूतां वर । धर्मात्माओंमें श्रेष्ठ कौशिक! देखो, जिनके यहाँ भोजनका भण्डार भरा पड़ा है, उन्हें प्राय: संग्रहणी सता रही है, वे उसका उपभोग नहीं कर पाते
വ്യാധൻ പറഞ്ഞു—ധർമ്മവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, നോക്കുക; അവർക്ക് അതു ഭോഗിക്കാനാവില്ല. കൗശികാ, സദ്ഗുണികളിൽ അഗ്രഗണ്യനേ, നോക്കുക—വീടുകളിൽ ആഹാരസഞ്ചയം നിറഞ്ഞവർക്കും പലപ്പോഴും ‘സംഗ്രഹണി’ രോഗം ബാധിച്ച്, അവർ സമ്പാദിച്ച ആഹാരം തന്നെ ഭുജിക്കാനാകാതെ പോകുന്നു.
Verse 173
दुःखेन चाधिगच्छन्ति भोजन द्विजसत्तम | विप्रवर! दूसरे बहुत-से ऐसे मनुष्य हैं
വ്യാധൻ പറഞ്ഞു—ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, അവർ ദുഃഖത്തോടെ മാത്രമേ ആഹാരം നേടുകയുള്ളൂ. വിപ്രവരാ, മറ്റും പലരും ഉണ്ട്—ഭുജബലം ഉള്ളവർ, ആരോഗ്യവാന്മാർ, ആഹാരം ജീർണ്ണിക്കാനാകുന്നവർ; എങ്കിലും അവർക്ക് ആഹാരം മഹാകഷ്ടത്തോടെ മാത്രമേ ലഭിക്കൂ. അവർ എപ്പോഴും വിശപ്പിന്റെയും ഉപജീവനസമരത്തിന്റെയും ക്ലേശം അനുഭവിക്കുന്നു.
Verse 186
स्रोतसासकृदाक्षिप्तं द्वियमाणं बलीयसा । इस प्रकार यह संसार असहाय तथा मोह
ശക്തമായ പ്രവാഹത്തിൽ ഒരിക്കൽ പിടിക്കപ്പെട്ട വസ്തു നദിസ്രോതസ്സിൽ വലിക്കപ്പെടുകയും ഇളക്കിക്കളയപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നതുപോലെ, ഈ ലോകവും അസഹായമായി മോഹത്തിലും ശോകത്തിലും മുങ്ങിക്കിടക്കുന്നു. കർമ്മത്തിന്റെ അതിപ്രബലമായ പ്രവാഹത്തിൽ വീണു, അത് വീണ്ടും വീണ്ടും ആധി-വ്യാധി എന്ന തരംഗങ്ങളുടെ അടികൾ സഹിച്ച്, ഇച്ഛയ്ക്കെതിരായി ഇവിടെ നിന്ന് അവിടെക്ക് ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
Verse 208
इस प्रकार श्रीमहाभारत वनपर्वके अन्तर्गत मार्कण्डेयसमास्यापर्वमें पतिव्रतोपाख्यानके प्रसंगमें ब्राह्मणव्याधसंवादाविषयक दो सौ आठवाँ अध्याय पूरा हुआ
ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ വനപർവ്വാന്തർഗതമായ മാർകണ്ഡേയസമാസ്യപർവ്വത്തിൽ, പതിവ്രതോപാഖ്യാനപ്രസംഗത്തിൽ, ബ്രാഹ്മണ-വ്യാധ സംവാദവിഷയകമായ ഇരുനൂറ്റെട്ടാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.
Verse 209
इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि मार्कण्डेयसमास्यापर्वणि ब्राह्मणव्याधसंवादे नवाधिकद्वधिशततमो< ध्याय:
ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ വനപർവ്വാന്തർഗതമായ മാർകണ്ഡേയസമാസ്യപർവ്വത്തിൽ, ബ്രാഹ്മണ-വ്യാധ സംവാദവിഷയകമായ ഇരുനൂറ്റൊമ്പതാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.
Verse 373
परिक्रामति संसारे चक्रवद् बहुवेदन: । इस प्रकार वह यद्यपि निरन्तर दुःख ही भोगता रहता है
ഇങ്ങനെ അവൻ നിരന്തരം ദുഃഖം മാത്രമേ അനുഭവിക്കുകയുള്ളൂ എങ്കിലും സ്വയം ദുഃഖിതനെന്ന് കരുതുന്നില്ല; ആ ദുഃഖത്തിനുതന്നെ ‘സുഖം’ എന്ന പേരിടുന്നു. ബന്ധനം വരുത്തുന്ന കര്മ്മങ്ങളുടെ ഫലഭോഗം തീരാതെയും പുതുപുതിയ കര്മ്മങ്ങള് സഞ്ചയിക്കപ്പെടുന്നതും തുടരുന്നിടത്തോളം, നാനാവിധ ക്ലേശങ്ങള് സഹിച്ച് ചക്രംപോലെ ഈ ലോകചക്രത്തില് അവന് ചുറ്റിക്കൊണ്ടിരിക്കും.
Verse 466
तस्यैव सिज्चते मूलं गुणान् पश्यति तत्र वै । द्विजश्रेष्ठ! बुद्धिमान् पुरुष धर्मसे ही आनन्द मानता है
ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! ബുദ്ധിമാൻ പുരുഷൻ ധർമ്മത്തെയേ ആനന്ദമായി കരുതുന്നു; ധർമ്മത്തെ ആശ്രയിച്ചാണ് ജീവിതം നയിക്കുന്നത്; ധർമ്മത്തിലൂടെ ലഭിച്ച ധനത്താൽ ധനത്തിന്റെ മൂലത്തെ സിഞ്ചിക്കുന്നു—അഥവാ ധർമ്മം തന്നെ പാലിക്കുന്നു. അവൻ ധർമ്മത്തിലേ ഗുണങ്ങളെ കാണുന്നു.
Verse 473
स मित्रजनसंतुष्ट इह प्रेत्य च नन्दति । इस प्रकार वह धर्मात्मा होता है, उसका अन्तःकरण निर्मल हो जाता है तथा मित्रजनोंसे संतुष्ट होकर वह इहलोक और परलोकमें भी आनन्दित होता है
മിത്രജനങ്ങളോടും ഹിതൈഷികളോടും തൃപ്തനായവൻ ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും ആനന്ദിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ധർമ്മാത്മാവിന്റെ അന്തഃകരണം ശുദ്ധമാകുന്നു; സൗഹൃദസൗഹാർദ്ദവും സദാചാരവും മൂലം അവൻ ഇരുലോകങ്ങളിലും ക്ഷേമം പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 486
प्रभुत्वं लभते चापि धर्मस्यैतत् फल विदु: । सज्जनशिरोमणे! धर्मात्मा पुरुष शब्द, स्पर्श, रूप और प्रिय गन्ध--सभी प्रकारके विषय तथा प्रभुत्व भी प्राप्त करता है। उसकी यह स्थिति धर्मका ही फल मानी गयी है
സജ്ജനശിരോമണേ! പ്രഭുത്വവും ധർമ്മത്തിന്റെ ഫലമാണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു. ധർമ്മാത്മാവായ പുരുഷൻ ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, പ്രിയഗന്ധം എന്നീ എല്ലാ വിഷയസുഖങ്ങളും, കൂടാതെ അധികാരവും പ്രഭുത്വവും നേടുന്നു; അവന്റെ ഈ നില ധർമ്മഫലമെന്നുതന്നെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 496
अतृष्यमाणो निर्वेदमापेदे ज्ञानचक्षुषा । द्विजोत्तम! कोई-कोई धर्मके फलरूपसे सांसारिक सुखको पाकर संतुष्ट नहीं होता। वह ज्ञानदृष्टिके कारण विषयभोगके सुखसे तृप्ति-लाभ न करके निर्वेद (वैराग्य)-को प्राप्त होता है
ദ്വിജോത്തമാ! ചിലർ ധർമ്മഫലമായി ലൗകികസുഖങ്ങൾ ലഭിച്ചിട്ടും തൃപ്തരാകുന്നില്ല. ജ്ഞാനദൃഷ്ടിയാൽ അവർ വിഷയഭോഗസുഖങ്ങളിൽ യഥാർത്ഥ തൃപ്തി കണ്ടെത്താതെ, അതിനാൽ നിർവേദം (വൈരാഗ്യം) പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 513
ततो मोक्षे प्रयतते नानुपायादुपायत: । सम्पूर्ण जगतको नश्वर समझकर वह सबको त्यागनेका प्रयत्न करता है। तत्पश्चात् उचित उपायसे मोक्षके लिये सचेष्ट होता है। अनुपाय (प्रारब्ध आदि)-का अवलम्बन करके बैठ नहीं रहता
അപ്പോൾ അവൻ മോക്ഷത്തിനായി പരിശ്രമിക്കുന്നു—അനുപായങ്ങളെ ആശ്രയിച്ച് അല്ല, യഥാർത്ഥ ഉപായം സ്വീകരിച്ച്. സർവ്വജഗത്തും അനിത്യമെന്ന് കണ്ടറിഞ്ഞ് എല്ലാ ആസക്തികളും ഉപേക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു; തുടർന്ന് ശരിയായ साधനങ്ങളാൽ മോക്ഷം നേടാൻ സജീവമായി പരിശ്രമിക്കുന്നു; പ്രാരബ്ധം മുതലായ ‘അനുപായ’ങ്ങളെ ആശ്രയിച്ച് നിർജ്ജീവമായി ഇരിക്കുകയില്ല.
Verse 523
धार्मिकश्नापि भवति मोक्ष च लभते परम् | इस प्रकार वह वैराग्यको अपनाता और पापकर्मको छोड़ता जाता है। फिर सर्वथा धर्मात्मा हो जाता और अन्तमें परम मोक्ष प्राप्त कर लेता है
ഇങ്ങനെ അവൻ വൈരാഗ്യം സ്വീകരിച്ച് പാപകർമ്മങ്ങളെ ക്രമേണ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. പിന്നെ അവൻ പൂർണ്ണമായി ധർമ്മാത്മാവായി മാറി, അവസാനം പരമമോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 1563
व्याधयो विनिवार्यन्ते मृगा व्याधैरिव द्विज । ब्रह्म! (उनका भोग पूरा होनेपर) ओषधियोंका संग्रह करनेवाले चिकित्साकुशल चतुर चिकित्सक उन रोगव्याधियोंका उसी प्रकार निवारण कर देते हैं
ഹേ ദ്വിജാ! രോഗവ്യാധികൾ വേട്ടക്കാരൻ മൃഗങ്ങളെ ഓടിച്ചുകളയുന്നതുപോലെ തന്നെ നീക്കപ്പെടുന്നു. അവയുടെ ഭോഗകാലം പൂർത്തിയായാൽ, ഔഷധങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്നതിൽ നിപുണനും ചികിത്സാകലയിലെ ചതുരനുമായ വൈദ്യൻ ആ വ്യാധികളെ അതുപോലെ തന്നെ അകറ്റുന്നു—വേട്ടക്കാരൻ മൃഗങ്ങളെ ചിതറിക്കുന്നതുപോലെ.
Verse 1936
नाप्रियं प्रतिपश्येयु्वशित्वं यदि वै भवेत् यदि जीव अपने वशमें होते तो वे न मरते और न बूढ़े ही होते। सभी सब तरहकी मनचाही वस्तुओंको प्राप्त कर लेते। किसीको अप्रिय घटना नहीं देखनी पड़ती
ജീവികൾ സത്യമായി സ്വന്തം വശത്തിലായിരുന്നെങ്കിൽ അവർ മരിക്കുകയില്ല, വാർദ്ധക്യവും വരികയില്ല. എല്ലാ വിധത്തിലും ഇഷ്ടപ്പെട്ടതെല്ലാം അവർ നേടുമായിരുന്നു; ആരും അപ്രിയമായ ഒന്നും കാണേണ്ടിവരികയില്ല. അതിനാൽ മരണം, ജര, അനിഷ്ടസംഭവങ്ങൾ എന്നിവ ഉണ്ടാകുന്നതുതന്നെ ദേഹധാരികളുടെ ജീവിതം പൂർണ്ണമായി സ്വന്തം നിയന്ത്രണത്തിലല്ലെന്ന് കാണിക്കുന്നു.
Frequently Asked Questions
The implied problem is how to preserve sacrificial order when disruptive agents appropriate offerings; the text answers by relocating responsibility to correct ritual establishment—proper fire, qualified performance, and mantra-governed restraint.
Tapas and disciplined knowledge (śruti/mantra) are portrayed as stabilizing forces: generative power must be regulated by correct form, and ethical order is inseparable from procedural integrity in sacred action.
No explicit phalaśruti is stated in these verses; the meta-message functions implicitly—understanding the genealogy and ritual mechanics reinforces confidence that properly grounded agni and mantra secure auspicious sacrificial results.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.