Adhyaya 67
आदि पर्व, अध्याय 67 — गान्धर्वविवाह-समयः (Duḥṣanta–Śakuntalā: Gandharva Marriage and Succession Condition)
Upa-parva: Śakuntalopākhyāna (Episode of Śakuntalā and Duḥṣanta)
Chapter 67 records a structured negotiation between King Duḥṣanta and Śakuntalā. Duḥṣanta proposes immediate union, offering royal gifts and explicitly recommending gāndharva-vivāha as superior among marriage forms for their context. Śakuntalā initially requests deference to her father Kaṇva’s return, but Duḥṣanta argues from dharma and self-agency, introducing the doctrinal list of eight vivāhas and their varṇa-specific acceptability, while rejecting paiśāca and āsura as impermissible. Śakuntalā then sets a binding condition: Duḥṣanta must acknowledge that her future son will hold succession immediately after him. Duḥṣanta assents, takes her hand according to due form, and departs promising later escort to his city. Kaṇva returns and, through ascetic insight, confirms that the union is not a dharma-violation for a kṣatriya; he blesses the outcome and foretells the birth of a powerful son destined for universal sovereignty. Śakuntalā requests Kaṇva’s favor toward Duḥṣanta; Kaṇva grants a boon, and she prays for Duḥṣanta’s steadfast righteousness and stable kingship.
Chapter Arc: Janamejaya, eager to know the true origins of the great-souled men among humans, asks Vaishampayana to narrate—step by step—the births and deeds of those beings whose splendor seems more than mortal. → Vaishampayana begins the vast catalogue of aṁśāvataraṇa: devas, dānavas, gandharvas, and other celestial orders descending into earthly kingship. Name after name is laid like a genealogical thundercloud, hinting that these births are not random but arranged for a coming cosmic reckoning. → The roll-call swells to famous, fate-heavy figures—Jarāsandha and other formidable rulers—revealing that many ‘human’ monarchs are in truth embodiments of older powers, destined to collide in pride and war. → The narrator closes the enumeration by affirming its fruit: hearing this descent of portions (aṁśas) grants clarity about rise and fall, steadies the wise in distress, and frames worldly conflict as part of a larger design. → The listener is left poised for the next movement of the epic: how these incarnate powers will converge into alliances, rivalries, and the inevitable great war.
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके ४ ३ श्लोक मिलाकर कुल ७६३ “लोक हैं) #फशलारल (0) अन्अान- > मनुस्मृतिमें प्रजापति दक्षको ही पुत्रिका-विधिका प्रवर्तक बताकर उसका लक्षण इस प्रकार दिया है-- अपुत्रो&नेन विधिना सुतां कुर्वीत पुत्रिकाम् । यदपत्यं भवेदस्यां तन््मम स्यात् स्वधाकरम् ।।
ജനമേജയൻ പറഞ്ഞു—ദേവന്മാരുടെയും ദാനവന്മാരുടെയും, ഗന്ധർവന്മാർ, നാഗങ്ങൾ, രാക്ഷസന്മാർ; സിംഹം, വ്യാഘ്രം മുതലായ മൃഗങ്ങൾ; പന്നഗങ്ങളും പക്ഷികളും—ഇവരെക്കുറിച്ച് (എനിക്ക് പറയുക)।
Verse 2
सर्वेषां चैव भूतानां सम्भवं भगवन्नहम् । श्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन मानुषेषु महात्मनाम् । जन्म कर्म च भूतानामेतेषामनुपूर्वश:
ജനമേജയൻ പറഞ്ഞു—ഭഗവൻ! സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവം സത്യത്തോടുകൂടി കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; പ്രത്യേകിച്ച് മനുഷ്യരിൽ മഹാത്മാക്കളുടേത്. ഇവരുടെ ജന്മങ്ങളും കർമങ്ങളും ക്രമമായി പറഞ്ഞുതരിക.
Verse 3
वैशम्पायन उवाच मानुषेषु मनुष्येन्द्र सम्भूता ये दिवौकस: । प्रथमं दानवांश्वैव तांस््ते वक्ष्यामि सर्वश:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—മനുഷ്യേന്ദ്രാ! മനുഷ്യരിൽ അവതരിച്ച ദിവ്യലോകവാസികളുടെ കഥ ഞാൻ നിന്നോട് പറയും; ആദ്യം ദാനവന്മാരെക്കുറിച്ചുതന്നെ സമഗ്രമായി വിവരണം ചെയ്യും.
Verse 4
विप्रचित्तिरिति ख्यातो य आसीद् दानवर्षभ: । जरासन्ध इति ख्यात: स आसीन्मनुजर्षभ:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ദാനവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ‘വിപ്രചിത്തി’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായവൻ, മനുഷ്യരിൽ ‘ജരാസന്ധൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായ നരശ്രേഷ്ഠനായി ജനിച്ചു.
Verse 5
दिते: पुत्रस्तु यो राजन् हिरण्यकशिपु: स्मृतः । स जज्ञे मानुषे लोके शिशुपालो नरर्षभ:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! ദിതിയുടെ പുത്രനായി ഹിരണ്യകശിപു എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നവൻ തന്നെയാണ് മനുഷ്യലോകത്തിൽ നരശ്രേഷ്ഠനായ ശിശുപാലനായി ജനിച്ചത്।
Verse 6
संह्ाद इति विख्यात: प्रह्मादस्यानुजस्तु यः । स शल्य इति विख्यातो जज्ञे बाह्लीकपुज्रव:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—പ്രഹ്ലാദന്റെ അനുജനായ സംഹ്രാദൻ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായവൻ തന്നെയാണ് ബാഹ്ലീകർमध्ये അഗ്രഗണ്യനായ ശല്യ എന്ന നാമത്തിൽ ജനിച്ചത്।
Verse 7
अनुह्वादस्तु तेजस्वी यो5भूत् ख्यातो जघन्यज: । धृष्टकेतुरिति ख्यात: स बभूव नरेश्वर:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—തേജസ്വിയായ അനുഹ്വാദൻ, ഏറ്റവും ഇളയവനായിട്ടും പ്രസിദ്ധനായവൻ, ധൃഷ്ടകേതു എന്ന പേരിൽ ഖ്യാതനായി മനുഷ്യരിൽ രാജാവായി ഉയർന്നു।
Verse 8
यस्तु राजज्छिबिरनाम दैतेय:ः परिकीर्तित: । द्रुम इत्यभिविख्यात: स आसीदू भुवि पार्थिव:,राजन्! जो शिबि नामका दैत्य कहा गया है, वही इस पृथ्वीपर ट्रुम नामसे विख्यात राजा हुआ
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! ‘ശിബി’ എന്നു കീർത്തിക്കപ്പെട്ട ദൈത്യൻ തന്നെയാണ് ഈ ഭൂമിയിൽ ‘ദ്രുമ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ രാജാവായത്।
Verse 9
बाष्कलो नाम यस्तेषामासीदसुरसत्तम: । भगदत्त इति ख्यात: स जज्ञे पुरुषर्षभ:,असुरोंमें श्रेष्ठ जो बाष्कल था, वही नरश्रेष्ठ भगदत्तके नामसे उत्पन्न हुआ
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അവരിൽ അസുരശ്രേഷ്ഠനായ ബാഷ്കലൻ തന്നെയാണ് പുരുഷർഷഭനായ ഭഗദത്തൻ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി ജനിച്ചത്।
Verse 10
अयःशिरा अश्वशिरा अय:शड्कुश्च वीर्यवान् तथा गगनमूर्धा च वेगवांश्षात्र पजचम:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! അയഃശിര, അശ്വശിര, വീര്യവാനായ അയഃശങ്കു, കൂടാതെ ഗഗനമൂർധാ, വേഗവാൻ—ഈ അഞ്ചു മഹാബലമുള്ള മഹാദാനവർ കേകയദേശത്ത് പ്രധാന മഹാത്മരാജാക്കളായി ജനിച്ചു.
Verse 11
पज्चैते जज्ञिरे राजन् वीर्यवन्तो महासुरा: । केकयेषु महात्मान: पार्थिवर्षभसत्तमा: | केतुमानिति विख्यातो यस्ततो<न्य: प्रतापवान्
രാജാവേ! ഈ അഞ്ചു വീര്യവാന്മാരായ മഹാസുരർ കേകയരിൽ മഹാത്മാക്കളായി, രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠരായി (പാർത്ഥിവവൃഷഭന്മാരായി) ജനിച്ചു. അവരിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി മറ്റൊരു പ്രതാപവാൻ ‘കേതുമാൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി.
Verse 12
जनमेजयने कहा--भगवन्! मैं मनुष्य-योनिमें अंशतः उत्पन्न हुए देवता
ജനമേജയൻ പറഞ്ഞു—ഭഗവൻ! മനുഷ്യയോനിയിൽ അംശതഃ ജനിച്ച ദേവന്മാർ, ദാനവർ, ഗന്ധർവർ, നാഗങ്ങൾ, രാക്ഷസർ, കൂടാതെ സിംഹം, വ്യാഘ്രം, മാൻ, സർപ്പം, പക്ഷി—എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ സകലഭൂതങ്ങളുടെയും ജന്മവൃത്താന്തം ഞാൻ യഥാർത്ഥമായി ക്രമമായി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. മനുഷ്യരിൽ മഹാത്മാക്കളായ പുരുഷന്മാരുടെയും ഇവരൊക്കെയുടെയും ജന്മ–കർമ്മങ്ങളുടെ ക്രമവും എനിക്ക് പറയുക.
Verse 13
उग्रसेन इति ख्यात उग्रकर्मा नराधिप: । यस्त्वश्व इति विख्यात: श्रीमानासीन्महासुर:
‘ഉഗ്രസേന’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ ഉഗ്രകർമ്മനായ ഒരു നരാധിപൻ ജനിച്ചു. ‘അശ്വ’ എന്ന പേരിൽ വിഖ്യാതനായ ശ്രീമാനായ മഹാസുരനും ഇവിടെ മനുഷ്യലോകത്ത് (രാജരൂപത്തിൽ) ജനിച്ചു.
Verse 14
अशोको नाम राजाभूनन््महावीर्योडपराजित: । तस्मादवरजो यस्तु राजन्नश्वपति: स्मृत:
‘അശോക’ എന്ന പേരിൽ ഒരു രാജാവ് ഉണ്ടായി—മഹാവീര്യവാനും അപരാജിതനും. രാജാവേ! അവന്റെ ഇളയ സഹോദരൻ ‘അശ്വപതി’ എന്ന പേരിൽ സ്മരിക്കപ്പെട്ടു.
Verse 15
दैतेय: सो5भवद् राजा हार्दिक्यो मनुजर्षभ: । वृषपर्वेति विख्यात: श्रीमान् यस्तु महासुर:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— ആ ദൈത്യൻ മനുഷ്യലോകത്തിൽ ഹാർദിക്യൻ എന്ന പേരിൽ രാജാവായി ജനിച്ചു, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ. വൃഷപർവൻ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ ശ്രീമാൻ മഹാസുരനും മനുഷ്യലോകത്തിൽ അതേ നാമത്തിൽ തന്നെ പ്രസിദ്ധനായി.
Verse 16
दीर्घप्रज्ञ इति ख्यात: पृथिव्यां सोडभवन्नूप: । अजक स्त्ववरो राजन् य आसीद् वृषपर्वण:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— അവൻ ഭൂമിയിൽ ദീർഘപ്രജ്ഞൻ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ രാജാവായി. രാജാവേ, വൃഷപർവന്റെ ഇളയ സഹോദരനായ അജകൻ ഇവിടെ അനൂപൻ എന്ന പേരിൽ നൃപനായി ജനിച്ചു.
Verse 17
स शाल्व इति विख्यात: पृथिव्यामभवन्नूप: । अश्वग्रीव इति ख्यातः सत्त्ववान् यो महासुर:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— ആ അജകൻ ഭൂമിയിൽ ശാൽവൻ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ രാജാവായി. അശ്വഗ്രീവൻ എന്നു ഖ്യാതനായ സത്ത്വവാൻ മഹാസുരനും പിന്നീടു മനുഷ്യലോകത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
Verse 18
रोचमान इति ख्यात:ः पृथिव्यां सो5भवन्नूष: । सूक्ष्मस्तु मतिमान् राजन् कीर्तिमान् यः प्रकीर्तित:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— അവൻ ഭൂമിയിൽ രോചമാനൻ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ രാജാവായി. രാജാവേ, സൂക്ഷ്മൻ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ ബുദ്ധിമാനും കീർത്തിമാനും ആയ ദൈത്യൻ ഇവിടെ ബൃഹദ്രഥൻ എന്ന പേരിൽ രാജാവായി ജനിച്ചു.
Verse 19
बृहद्रथ इति ख्यात: क्षितावासीत् स पार्थिव: । तुहुण्ड इति विख्यातो य आसीदसुरोत्तम:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— അവൻ ഭൂമിയിൽ ബൃഹദ്രഥൻ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ രാജാവായി. തുഹുണ്ഡൻ എന്നു ഖ്യാതനായ അസുരോത്തമനും ഇവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
Verse 20
सेनाबिन्दुरिति ख्यात: स बभूव नराधिप: । इषुपान्नाम यस्तेषामसुराणां बलाधिक:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അവരിൽ ‘സേനാബിന്ദു’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായവൻ മനുഷ്യലോകത്തിൽ രാജാവായി ജനിച്ചു. കൂടാതെ അസുരന്മാരിൽ ബലത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ‘ഇഷുപാദ്’ എന്ന അസുരൻ ഭൂമിയിൽ മഹാപരാക്രമിയായ നരാധിപനായി വിഖ്യാതനായി.
Verse 21
नग्नजिन्नाम राजासीद् भुवि विख्यातविक्रम: । एकचक्र इति ख्यात आसीद्ू यस्तु महासुर:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഭൂമിയിൽ ‘നഗ്നജിത്’ എന്നൊരു രാജാവുണ്ടായിരുന്നു; അവൻ തന്റെ പരാക്രമത്താൽ വിഖ്യാതനായിരുന്നു. ‘ഏകചക്ര’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ മഹാസുരൻ ഇവിടെ മനുഷ്യലോകത്തിൽ അതേ നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായ രാജാവായി ജനിച്ചു.
Verse 22
प्रतिविन्ध्य इति ख्यातो बभूव प्रथित: क्षितौ । विरूपाक्षस्तु दैतेयश्चित्रयोधी महासुर:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഭൂമിയിൽ ‘പ്രതിവിന്ധ്യ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായ ഒരു രാജാവ് ഉദിച്ചു; അവൻ ദൂരദൂരത്തോളം പ്രശസ്തനായിരുന്നു. കൂടാതെ വിചിത്രവിധത്തിൽ യുദ്ധം ചെയ്യുന്ന ‘വിരൂപാക്ഷ’ എന്ന ദൈത്യൻ—ആ മഹാസുരൻ—ഇവിടെ ‘ചിത്രധർമ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായ രാജാവായി ജനിച്ചു.
Verse 23
चित्रधर्मेति विख्यात: क्षितावासीत् स पार्थिव: । हरस्त्वरिहरो वीर आसीद्ू यो दानवोत्तम:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഭൂമിയിൽ ‘ചിത്രധർമ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായ ഒരു രാജാവുണ്ടായിരുന്നു. ശത്രുസംഹാരകനായ വീര ദാനവശ്രേഷ്ഠൻ ‘ഹര’—അവൻ തന്നെയാണ് ഇവിടെ അതേ രൂപത്തിൽ ആ രാജാവായി ജനിച്ചത്.
Verse 24
सुबाहुरिति विख्यात: श्रीमानासीत् स पार्थिव: । अहरस्तु महातेजा: शत्रुपक्षक्षयंकर:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—‘സുബാഹു’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ ആ രാജാവ് ശ്രീസമ്പന്നനായിരുന്നു. കൂടാതെ ‘അഹര’ മഹാതേജസ്സുള്ളവനും ശത്രുപക്ഷനാശകനുമായിരുന്നുവ്.
Verse 25
बाह्लीको नाम राजा स बभूव प्रथित: क्षितौ । निचन्द्रश्नन्द्रवक््त्रस्तु य आसीदसुरोत्तम:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഭൂമിയിൽ ബാഹ്ലീക എന്നൊരു രാജാവ് ഉദിച്ചു; രാജാക്കന്മാരിൽ അദ്ദേഹം പ്രസിദ്ധനായിരുന്നു. അതുപോലെ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ മനോഹരമുഖമുള്ള, ശ്രീസമ്പന്നനായ അസുരശ്രേഷ്ഠൻ നിചന്ദ്രനും മനുഷ്യലോകത്ത് നൃപരൂപത്തിൽ ജനിച്ചു. ഇങ്ങനെ കഥ സൂചിപ്പിക്കുന്നു—ദാനവ–ആസുര ശക്തികളും രാജരൂപത്തിൽ മനുഷ്യജന്മം എടുക്കാം; അതിനാൽ വെറും വൈഭവവും കീർത്തിയും കണ്ടു ഭരണാധികാരിയെ വിലയിരുത്താതെ, ധർമ്മബുദ്ധിയോടെ അവന്റെ കർമ്മവും ആചരണവും കൊണ്ടാണ് വിധിക്കേണ്ടത്.
Verse 26
मुञ्जकेश इति ख्यात: श्रीमानासीत् स पार्थिव: । निकुम्भस्त्वजित: संख्ये महामतिरजायत
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—മുഞ്ജകേശൻ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ, ശ്രീസമ്പന്നനായ ഒരു രാജാവ് ജനിച്ചു. നികുംഭനും—മഹാബുദ്ധിയുള്ളവനും യുദ്ധത്തിൽ അജേയനുമായവൻ—ഭൂമിയിൽ ജനിച്ചു. ഈ ആദിപർവ്വഭാഗം വംശകഥയോടൊപ്പം ഒരു നൈതിക സൂചനയും നൽകുന്നു: ദാനവ–ദൈത്യ സ്വഭാവമുള്ള പ്രബല ശക്തികൾ മനുഷ്യരാജാക്കന്മാരിൽ ജന്മമെടുത്തു പഴയ വൈരങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയത്തിലും യുദ്ധത്തിലും വീണ്ടും ഉയർത്തുന്നു; അതിനാൽ ഭരണാധികാരിയുടെ സ്വഭാവവും കർമ്മവും സൂക്ഷ്മമായി പരിശോധിക്കണം.
Verse 27
भूमौ भूमिपति: क्षेष्ठो देवाधिप इति स्मृतः । शरभो नाम यस्तेषां दैतेयानां महासुर:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഭൂമിയിൽ ഭൂപതികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഒരാൾ ‘ദേവാധിപ’ എന്ന ബിരുദത്തിൽ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ആ ദൈത്യന്മാരിൽ ‘ശരഭ’ എന്നൊരു മഹാസുരനും ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവിടെ സൂചന—ലോകത്തിലെ രാജത്വം മുൻജന്മബന്ധം, സ്വഭാവം, കർമ്മം എന്നിവയാൽ ബന്ധിതമാണ്; അതിനാൽ മഹത്വവും കീർത്തിയും ധർമ്മം കൊണ്ട് നിയന്ത്രിക്കപ്പെടാത്തപക്ഷം അതുതന്നെ വിനാശത്തിന്റെ നിഴലാകും.
Verse 28
पौरवो नाम राजर्षि: स बभूव नरोत्तम: । कुपटस्तु महावीर्य: श्रीमान् राजन् महासुर:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—മനുഷ്യരിൽ പൗരവൻ എന്നൊരു ഉത്തമ രാജർഷി ജനിച്ചു. രാജാവേ, മഹാവീര്യവും ശ്രീസമ്പത്തും ഉള്ള മഹാസുരൻ കുപടനും മനുഷ്യലോകത്ത് ശക്തിയുള്ള രാജാവായി ജനിച്ചു.
Verse 29
सुपार्श्व इति विख्यात: क्षितौ जज्ञे महीपति: । क्रथस्तु राजन् राजर्षि: क्षितौ जज्ञे महासुर:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഭൂമിയിൽ സുപാർശ്വൻ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ ഒരു രാജാവ് ജനിച്ചു. രാജാവേ, മഹാസുരൻ ക്രഥനും ഭൂമിയിൽ രാജർഷിരൂപത്തിൽ ജനിച്ചു.
Verse 30
पार्वतेय इति ख्यात: काउज्चनाचलसंनिभ: । द्वितीय: शलभस्तेषामसुराणां बभूव ह
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— ‘ക്രഥ’ എന്ന മഹാബല ദാനവൻ മനുഷ്യലോകത്തിൽ ‘പാർവതേയ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി; അവന്റെ ദേഹം സ്വർണ്ണപർവ്വതംപോലെ വിപുലമായിരുന്നു. ആ അസുരന്മാരിൽ രണ്ടാമനായ ‘ശലഭ’ എന്നവനും മനുഷ്യലോകത്തിൽ ജനിച്ചു. ഈ അവതാര-പട്ടികയിലൂടെ മഹാകാവ്യം ഒരു നൈതിക മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു— നാശശക്തികൾ മനുഷ്യരൂപം ധരിക്കുമ്പോൾ, അവ പലപ്പോഴും മഹത്തായ രാജാക്കന്മാരായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടും; അവരുടെ ഐശ്വര്യവും തേജസ്സും അധർമ്മത്തിന്റെ മറഞ്ഞ പ്രേരണയെ മറച്ചുവെക്കും, അത് പിന്നീടു ധർമ്മസമതുലിതാവസ്ഥയെ കലക്കിത്തീർക്കും।
Verse 31
प्रह्दो नाम बाह्लीक: स बभूव नराधिप: । चन्द्रस्तु दितिजश्रेष्ठो लोके ताराधिपोपम:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— ‘പ്രഹ്ദ’ എന്ന രാജാവ് ബാഹ്ലീക വംശത്തിൽ ജനിച്ചു. ദിതിജ ദൈത്യങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ‘ചന്ദ്ര’—ലോകത്തിൽ താരാധിപൻ (ചന്ദ്രൻ) പോലെ ദീപ്തനായവൻ—അവനും രാജരൂപത്തിൽ ജനിച്ചു. ഈ സന്ദർഭത്തിൽ പട്ടിക സൂചിപ്പിക്കുന്നത്: രാജാധികാരവും യുദ്ധശക്തിയും നൈതികമായി ദ്വന്ദ്വസ്വഭാവമുള്ളവ; വംശവും ശക്തിയും മാത്രം ധർമ്മത്തിന്റെ ഉറപ്പല്ല—ആചാരവും സംയമവും തന്നെയാണ് രാജനെ അളക്കുന്ന മാനദണ്ഡം।
Verse 32
चन्द्रवर्मेति विख्यात: काम्बोजानां नराधिप: । अर्क इत्यभिविख्यातो यस्तु दानवपुड्रव:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— കാംബോജരിൽ ‘ചന്ദ്രവർമൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ ഒരു രാജാവ് ഉദിച്ചു. ‘അർക്ക’ എന്നു ഖ്യാതനായ—ദാനവന്മാരിൽ അഗ്രഗണ്യൻ—അവൻ ഇവിടെ മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജർഷിരൂപത്തിൽ ജനിച്ചു. ഈ ഭാഗം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്: ഭൂമിയിലെ രാജ്യം മനുഷ്യകാരണമാത്രം കൊണ്ടല്ല നീങ്ങുന്നത്; പ്രാചീനവും ചിലപ്പോൾ തമസ്സിൽ മുങ്ങിയതുമായ ശക്തികളും സിംഹാസനം പിടിച്ച് സംഘർഷങ്ങളുടെ വിത്ത് വിതയ്ക്കുന്നു।
Verse 33
ऋषिको नाम राजर्षिबभूव नृपसत्तम: । मृतपा इति विख्यातो य आसीदसुरोत्तम:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— ‘ഋഷിക’ എന്ന പേരുള്ള രാജർഷി, നൃപന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, ജനിച്ചു. ‘മൃതപാ’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ അസുരോത്തമനും മനുഷ്യലോകത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി. ഈ പരമ്പര സൂചിപ്പിക്കുന്നത്: ദൈത്യ-അസുരശക്തി ഭൂമിയിൽ രാജരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു പിന്നീടു പീഡനത്തിനും അതിക്രമത്തിനും കാരണമാകാം; അതിനാൽ ധർമ്മരക്ഷയുടെ അടിസ്ഥാനം ശീലവും സംയമവും തന്നെയാണ്।
Verse 34
पश्चिमानूपकं विद्धि तं नूपं नृपसत्तम | गविष्ठस्तु महातेजा य: प्रख्यातो महासुर:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— നൃപശ്രേഷ്ഠാ, ‘മൃതപാ’യെ പാശ്ചാത്യ അനൂപദേശത്തിന്റെ രാജാവെന്നു അറിയുക. ‘ഗവിഷ്ഠ’ എന്ന മഹാതേജസ്വിയും പ്രസിദ്ധ മഹാസുരനും ഭൂമിയിൽ ‘ദ്രുമസേന’ എന്ന പേരിൽ രാജാവായി ജനിച്ചു. അതുപോലെ അയഃശിരസ്, അശ്വശിരസ്, അയഃശങ്കു, ഗഗനമൂർധാ, വേഗവാൻ മുതലായ അനേകം ദൈത്യ-അസുരർ കേകയ, ശാൽവ, കാംബോജ, കാശി മുതലായ ദേശങ്ങളിൽ പ്രമുഖ രാജാക്കന്മാരായി ജനിച്ചു. ഈ ഭാഗം ധർമ്മദൃഷ്ടിയിൽ പറയുന്നു— രാജശ്രീ വംശശുദ്ധിയുടെ തെളിവ് മാത്രമല്ല; ക്രൂരസ്വഭാവങ്ങളും സിംഹാസനം പിടിച്ച് ലോകക്രമത്തെ കലക്കുന്നു. അതിനാൽ രാജന്റെ ധർമ്മം അളക്കപ്പെടുന്നത് ആചാരവും സംയമവും കൊണ്ടാണ്।
Verse 35
ट्रुमसेन इति ख्यातः पृथिव्यां सो5भवन्नूष: । मयूर इति विख्यात: श्रीमान् यस्तु महासुर:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ, അസുരന്മാരിൽ ദ്രുമസേനൻ എന്നു പ്രസിദ്ധനായവൻ ഭൂമിയിൽ മനുഷ്യരൂപത്തിൽ രാജാവായി ജനിച്ചു. അതുപോലെ മയൂരൻ എന്നു ഖ്യാതനായ ശ്രീമാനായ മഹാസുരനും ഇവിടെ ജനിച്ച് നൃപതിയായി. രാജാവേ, അയഃശിരാ, അശ്വശിരാ, വീര്യവാൻ അയഃശങ്കു, ഗഗനമൂർധാ, വേഗവാൻ—ഈ അഞ്ചു പരാക്രമശാലി മഹാദൈത്യർ കേക്കയദേശത്ത് പ്രധാന മഹാത്മ രാജാക്കന്മാരായി അവതരിച്ചു. ഈ വിവരണം അമാനുഷ ശക്തികൾ മനുഷ്യവംശങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ച് രാഷ്ട്രീയലോകത്തെ രൂപപ്പെടുത്തിയതിനെ കാണിക്കുന്നു; കൂടാതെ രാജശക്തിയിലൂടെ ഉള്ളിലെ ദൈവീ/ആസുരീ സ്വഭാവങ്ങൾ പ്രകടമാകാമെന്ന ധർമ്മബോധവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
Verse 36
स विश्व इति विख्यातो बभूव पृथिवीपति: । सुपर्ण इति विख्यातस्तस्मादवरजस्तु य:
അവൻ ‘വിശ്വ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി ഭൂമിയുടെ അധിപതിയായി. അവന്റെ ഇളയ സഹോദരൻ ‘സുപർണ’ എന്നു ഖ്യാതനായവനും ഇവിടെ രാജാവായി ജനിച്ചു.
Verse 37
कालकीर्तिरिति ख्यात: पृथिव्यां सो5भवन्नूप: । चन्द्रहन्तेति यस्तेषां कीर्तित: प्रवरोडसुर:
അവൻ ഭൂമിയിൽ ‘കാലകീർത്തി’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായ രാജാവായി. ‘ചന്ദ്രഹന്താ’ (ചന്ദ്രനെ ഹന്താവൻ) എന്നു കീർത്തിക്കപ്പെട്ട ശ്രേഷ്ഠ അസുരനും മനുഷ്യലോകത്തിൽ അവതരിച്ചു.
Verse 38
शुनको नाम राजर्षि: स बभूव नराधिप: । विनाशनस्तु चन्द्रस्य य आख्यातो महासुर:
‘ശുനക’ എന്ന നാമമുള്ള രാജർഷി മനുഷ്യരിൽ നരാധിപനായി ജനിച്ചു. ‘ചന്ദ്രവിനാശന’ എന്നു ഖ്യാതനായ ആ മഹാസുരനും നൃപരൂപത്തിൽ മനുഷ്യലോകത്തിൽ അവതരിച്ചു.
Verse 39
जानकिरननम विख्यात: सो5भवन्मनुजाधिप: । दीर्घजिद्वस्तु कौरव्य य उक्तो दानवर्षभ:
അവൻ ‘ജാനകി’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി മനുഷ്യരിൽ രാജാവായി. ഹേ കൗരവ, ‘ദീർഘജിഹ്വ’ എന്നു പറയപ്പെട്ട ആ ദാനവശ്രേഷ്ഠൻ ഈ ഭൂമിയിൽ ‘കാശിരാജൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായി. ഇങ്ങനെ അനേകം ദാനവരും അസുരരും ഭൂമിയിൽ മഹാനൃപതികളുടെ രൂപത്തിൽ ജനിച്ചു—മാനുഷ നാമങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചാലും അവരുടെ ഉഗ്രതേജസ്സും കഠിനസ്വഭാവവും കൂടെ വഹിച്ചു. ഈ ഭാഗത്തിന്റെ ധർമ്മബലം ഇതാണ്: വരാനിരിക്കുന്ന സംഘർഷം വെറും രാഷ്ട്രീയംമാത്രമല്ല; ആസുരീ പ്രവൃത്തി രാജശക്തിയിൽ അവതരിച്ചു അധർമ്മത്തിനും യുദ്ധത്തിനും നിലമൊരുക്കുന്നു; കൂടാതെ ശക്തിയും രാജപദവും മാത്രം സദ്ഗുണത്തിന്റെ ഉറപ്പല്ലെന്ന മുന്നറിയിപ്പും നൽകുന്നു.
Verse 40
काशिराज: स विख्यात: पृथिव्यां पृथिवीपते । ग्रहं तु सुषुवे यं तु सिंहिकार्केन्दुमर्दनम् । स क्राथ इति विख्यातो बभूव मनुजाधिप:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭൂമിപതേ! കാശിയിലെ ആ രാജാവ് ലോകത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായിരുന്നു. സിംഹിക പ്രസവിച്ച, സൂര്യചന്ദ്രന്മാരെ മർദിക്കുന്ന ‘രാഹു’ എന്ന ഗ്രഹം തന്നെയാണ് ഇവിടെ മനുഷ്യരിൽ ‘ക്രാഥ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രശസ്തനായ രാജാവായി ജനിച്ചത്.
Verse 41
दनायुषस्तु पुत्राणां चतुर्णा प्रवरो5सुर: । विक्षरो नाम तेजस्वी वसुमित्रो नृप: स्मृत:,दनायुके चार पुत्रोंमें जो सबसे बड़ा है, वह विक्षर नामक तेजस्वी असुर यहाँ राजा वसुमित्र बताया गया है
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ദനായുവിന്റെ നാലു പുത്രന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ തേജസ്വിയായ ‘വിക്ഷര’ എന്ന അസുരൻ; ഈ വൃത്താന്തത്തിൽ അവൻ ‘വസുമിത്ര’ എന്ന രാജാവായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 42
द्वितीयो विक्षराद् यस्तु नराधिप महासुर: । पाण्ड्यराष्ट्राधिप इति विख्यात: सो5भवन्नूप:,नराधिप! विक्षरसे छोटा उसका दूसरा भाई बल, जो असुरोंका राजा था, पाण्ड्य देशका सुविख्यात राजा हुआ
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—വിക്ഷരന്റെ രണ്ടാമത്തെ സഹോദരൻ മഹാബലവാനായ അസുരനും നരാധിപനുമായി, പാണ്ഡ്യരാജ്യാധിപൻ എന്ന നിലയിൽ ലോകത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി.
Verse 43
बली वीर इति ख्यातो यस्त्वासीदसुरोत्तम: । पौण्ड्रमात्स्यक इत्येवं बभूव स नराधिप:,महाबली वीर नामसे विख्यात जो श्रेष्ठ असुर (विक्षरका तीसरा भाई) था, पौण्ड्रमात्स्यक नामसे प्रसिद्ध राजा हुआ
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—‘ബലീ വീര’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ ആ അസുരോത്തമൻ മനുഷ്യലോകത്തിൽ ‘പൗണ്ഡ്രമാത്സ്യക’ എന്ന നാമത്തിൽ രാജാവായി.
Verse 44
वृत्र इत्यभिविख्यातो यस्तु राजन् महासुर: । मणिमाजन्नाम राजर्षि: स बभूव नराधिप:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! ‘വൃത്ര’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ ആ മഹാസുരൻ ഭൂമിയിൽ ‘മണിമാൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രശസ്തനായ രാജർഷി-രാജാവായി ജനിച്ചു.
Verse 45
क्रोधहन्तेति यस्तस्य बभूवावरजो5सुर: । दण्ड इत्यभिविख्यात: स आसीन्नूपति: क्षितौ,क्रोधहन्ता नामक असुर जो उसका छोटा भाई (कालाके पुत्रोंमें तीसरा) था, वह इस पृथ्वीपर दण्ड नामसे विख्यात नरेश हुआ
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അവന്റെ ഇളയ സഹോദരനായ ‘ക്രോധഹന്താ’ എന്ന അസുരൻ ഭൂമിയിൽ ‘ദണ്ഡ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ രാജാവായി.
Verse 46
क्रोधवर्धन इत्येवं यस्त्वन्य: परिकीर्तित: । दण्डधार इति ख्यात: सो5भवन्मनुजर्षभ:,क्रोधवर्धन नामक जो दूसरा दैत्य कहा गया है, वह मनुष्योंमें श्रेष्ठ दण्डधार नामसे विख्यात हुआ
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—മറ്റൊരാൾ ‘ക്രോധവർധന’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായവൻ; മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായി ‘ദണ്ഡധാര’ എന്ന പേരിൽ ഖ്യാതനായി.
Verse 47
कालेयानां तु ये पुत्रास्तेषामष्टी नराधिपा: । जज्ञिरे राजशार्दूल शार्टूलसमविक्रमा:,नृपश्रेष्ठत कालेय नामक दैत्योंके जो पुत्र थे, उनमेंसे आठ इस पृथ्वीपर सिंहके समान पराक्रमी राजा हुए
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജശാർദൂലാ! കാലേയരുടെ പുത്രന്മാരിൽ എൺപതു പേർ ഭൂമിയിൽ രാജാക്കളായി ജനിച്ചു; അവരുടെ വീര്യം വ്യാഘ്രസമമായിരുന്നു.
Verse 48
मगधेषु जयत्सेनस्तेषामासीत् स पार्थिव: । अष्टानां प्रवरस्तेषां कालेयानां महासुरः,उन आठों कालेयोंमें श्रेष्ठ जो महान् असुर था, वही मगध देशमें जयत्सेन नामक राजा हुआ
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—മഗധദേശത്ത് ‘ജയത്സേന’ എന്ന രാജാവ് ഉണ്ടായി; അവൻ ആ എട്ട് കാലേയരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ മഹാസുരനായിരുന്നു.
Verse 49
द्वितीयस्तु ततस्तेषां श्रीमान् हरिहयोपमः । अपराजित इत्येवं स बभूव नराधिप:,उन कालेयोंमेंसे जो दूसरा इन्द्रके समान श्रीसम्पन्न था, वही अपराजित नामक राजा हुआ
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അവരിൽ രണ്ടാമൻ ശ്രീമാനായി, ഹരിഹയസമനായവൻ; അവൻ ‘അപരാജിത’ എന്ന നരാധിപനായി.
Verse 50
तृतीयस्तु महातेजा महामायो महासुर: । निषादाधिपतिर्जज्ञे भुवि भीमपराक्रम:,तीसरा जो महान् तेजस्वी और महामायावी महादैत्य था, वह इस पृथ्वीपर भयंकर पराक्रमी निषादनरेशके रूपमें उत्पन्न हुआ
മൂന്നാമൻ മഹാതേജസ്സും മഹാമായാശക്തിയും ഉള്ള മഹാസുരൻ; ഭൂമിയിൽ ഭീമപരാക്രമിയായ നിഷാദാധിപതിയായി ജനിച്ചു.
Verse 51
तेषामन्यतमो यस्तु चतुर्थ: परिकीर्तित: । श्रेणिमानिति विख्यात: क्षितौ राजर्षिसत्तम:,कालेयोंमेंसे ही एक जो चौथा बताया गया है, वह इस भूमण्डलमें राजर्षिप्रवर श्रेणिमान्के नामसे विख्यात हुआ
അവരിൽ (കാലേയരിൽ) നാലാമനെന്നു കീര്ത്തിക്കപ്പെട്ടവൻ ഭൂമിയിൽ രാജർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ‘ശ്രേണിമാൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി.
Verse 52
पजञ्चमस्त्वभवत् तेषां प्रवरो यो महासुर: । महौजा इति विख्यातो बभूवेह परंतप:,कालेयोंमें जो पाँचवाँ श्रेष्ठ महादैत्य था, वही इस लोकमें शत्रुतापन महौजाके नामसे विख्यात हुआ
അവരിൽ അഞ്ചാമൻ—ശ്രേഷ്ഠനായ മഹാസുരൻ—ഈ ലോകത്തിൽ ശത്രുക്കളെ തപിപ്പിക്കുന്ന ‘മഹൗജാ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി.
Verse 53
षष्ठस्तु मतिमान् यो वै तेषामासीन्महासुर: । अभीरुरिति विख्यात: क्षितौ राजर्षिसत्तम:,उन कालेयोंमें जो छठा महान् असुर था, वह भूमण्डलमें राजर्षिशिरोमणि अभीरुके नामसे प्रसिद्ध हुआ
അവരിൽ ആറാമൻ ബുദ്ധിമാനായ മഹാസുരൻ; ഭൂമിയിൽ രാജർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ‘അഭീരു’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി.
Verse 54
समुद्रसेनस्तु नृपस्तेषामेवाभवद् गणात् । विश्रुत: सागरान्तायां क्षितौ धर्मार्थतत्त्ववित्
അതേ ഗണത്തിൽ നിന്നു ‘സമുദ്രസേനൻ’ എന്നൊരു രാജാവ് ഉദിച്ചു; സമുദ്രാന്തമായ ഭൂമിയിലുടനീളം അദ്ദേഹം പ്രസിദ്ധനായിരുന്നു, ധർമ്മവും അർത്ഥവും എന്ന തത്ത്വങ്ങൾ അറിഞ്ഞവനുമായിരുന്നു.
Verse 55
बृहन्नामाष्टमस्तेषां कालेयानां नराधिप । बभूव राजा धर्मात्मा सर्वभूतहिते रत:,राजन! कालेयोंमें जो आठवाँ था, वह बृहत् नामसे प्रसिद्ध सर्वभूतहितकारी धर्मात्मा राजा हुआ
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നരാധിപാ! ആ കാലേയന്മാരിൽ എട്ടാമൻ ‘ബൃഹത്’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായിരുന്നു. അവൻ ധർമ്മാത്മാവായ രാജാവായി, സർവ്വഭൂതഹിതത്തിൽ നിരതനായി വർത്തിച്ചു.
Verse 56
कुक्षिस्तु राजन् विख्यातो दानवानां महाबल: । पार्वतीय इति ख्यात: काउज्चनाचलसंनिभ:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! ദാനവന്മാരിൽ ‘കുക്ഷി’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായ മഹാബലവാനായ ഭരണാധികാരി ഉണ്ടായിരുന്നു. അവൻ പിന്നീട് ‘പാർവതീയ’ എന്നു ഖ്യാതനായി; കാഞ്ചനാചലത്തെപ്പോലെ ഉയർന്നും ദീപ്തമായും നിന്നു.
Verse 57
क्रथनश्न महावीर्य: श्रीमान् राजा महासुर: । सूर्याक्ष इति विख्यात: क्षितौ जज्ञे महीपति:,महापराक्रमी क्रथन नामक जो श्रीसम्पन्न महान् असुर था, वह भूमण्डलमें पृथ्वीपति राजा सूर्याक्ष नामसे उत्पन्न हुआ
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—മഹാവീര്യനും ശ്രീമാനുമായ മഹാസുരരാജാവായ ‘ക്രഥനശ്ന’ ഭൂമിയിൽ മഹീപതിയായി ജനിച്ചു; ‘സൂര്യാക്ഷ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി.
Verse 58
असुराणां तु यः सूर्य: श्रीमांश्नैव महासुर: । दरदो नाम बाह्लीको वर: सर्वमहीक्षिताम्,असुरोंमें जो सूर्य नामक श्रीसम्पन्न महान् असुर था, वही पृथ्वीपर सब राजाओंमें श्रेष्ठ दरद नामक बाह्लीकराज हुआ
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അസുരന്മാരിൽ ‘സൂര്യ’ എന്ന നാമമുള്ള ശ്രീമാനായ മഹാസുരൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവൻ തന്നെയാണ് ഭൂമിയിൽ ‘ദരദ’ എന്ന പേരിൽ ബാഹ്ലീക രാജാവായി ജനിച്ച്, സർവ്വമഹീക്ഷിതന്മാരിലും ശ്രേഷ്ഠനായി പ്രസിദ്ധനായത്.
Verse 59
गण: क्रोधवशो नाम यस्ते राजन् प्रकीर्तित: । तत: संजज्षिरे वीरा: क्षिताविह नराधिपा:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! ‘ക്രോധവശ’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ, ഞാൻ മുമ്പേ വിവരിച്ച ആ ഗണത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ഈ ഭൂമിയിൽ ചില വീര നരാധിപന്മാർ ജനിച്ചു.
Verse 60
मद्रक: कण्विष्टश्ष॒ सिद्धार्थ: कीटकस्तथा । सुवीरश्न सुबाहुश्च महावीरो5थ बाह्विक:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—മദ്രകൻ, കൺവിഷ്ടൻ, സിദ്ധാർത്ഥൻ, കീടകൻ; അതുപോലെ സുവീരനും സുബാഹുവും, മഹാവീരനും; പിന്നെ മഹാവീര്യനായ ബാഹ്ലികനും രാജാക്കളിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.
Verse 61
क्रथो विचित्र: सुरथ: श्रीमान् नीलश्न भूमिप: । चीरवासाश्न कौरव्य भूमिपालश्न नामत:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഓ കൗരവ്യാ! പേരുപേരായി ഇവരും രാജാക്കന്മാർ—ക്രഥൻ, വിചിത്രൻ, സുരഥൻ, ശ്രീമാനായ നീലൻ, ചീരവാസൻ, ഭൂമിപാലൻ.
Verse 62
दन्तवक्त्रश्न नामासीद् दुर्जयश्वैव दानव: । रुक्मी च नृपशार्दूलो राजा च जनमेजय:
ദന്തവക്ത്രൻ എന്ന പേരുള്ള ഒരു ദാനവൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; അതുപോലെ ദുര്ജയൻ എന്ന പേരുള്ള മറ്റൊരു ദാനവനും ഉണ്ടായിരുന്നു. രാജാക്കന്മാരിൽ വ്യാഘ്രസമനായ രുക്മിയും, രാജാവ് ജനമേജയനും ഉണ്ടായിരുന്നു.
Verse 63
आषाढो वायुवेगश्च भूरितेजास्तथैव च । एकलव्य: सुमित्रश्न वाटधानो5थ गोमुख:
ആഷാഢൻ, വായുവേഗൻ, ഭൂരിതേജസ്; അതുപോലെ ഏകലവ്യൻ, സുമിത്രൻ, വാടധാനൻ, ഗോമുഖൻ—ഇവരും (അവിടെ) ഉണ്ടായിരുന്നു.
Verse 64
कारूषकाश्न राजान: क्षेमधूर्तिस्तथैव च । श्रुतायुरुद्वहश्चैव बृहत्सेनस्तथैव च
കാരൂഷദേശത്തിലെ രാജാക്കളും (വന്നു)—ക്ഷേമധൂർത്തി; അതുപോലെ ശ്രുതായു, ഉദ്വഹൻ, ബൃഹത്സേനൻ എന്നിവരും.
Verse 65
क्षेमोग्रतीर्थ: कुहर: कलिज्ेषु नराधिप: । मतिमांश्व मनुष्येन्द्र ईश्वरश्वेति विश्वुत:ः
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—കലിംഗരാജാക്കന്മാരിൽ കുഹരനും ക്ഷേമ-ഉഗ്രതീർത്ഥനും ഉണ്ടായിരുന്നു; മനുഷ്യരിൽ പരമബുദ്ധിമാനായി പ്രസിദ്ധനായ അധിപൻ ഈശ്വരനും ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവരോടൊപ്പം അനേകം നരാധിപന്മാർ—മദ്രക, കൃണവേഷ്ട, സിദ്ധാർത്ഥ, കീടക, സുവീര, സുബാഹു, മഹാവീര, ബാഹ്ലിക, ക്രഥ, വിചിത്ര, സുരഥ, ശ്രീമാൻ രാജാ നീലൻ, ചീരവാസാ, ഭൂമിപാല, ദന്തവക്ത്ര, ദാനവ-ദുർജയ, നൃപശ്രേഷ്ഠൻ രുക്മി, രാജാ ജനമേജയ, ആശാഢ, വായുവേഗ, ഭൂരിതേജാ, ഏകലവ്യ, സുമിത്ര, വാടധാന, ഗോമുഖ; കൂടാതെ കരൂഷദേശത്തിലെ പല രാജാക്കന്മാരും; ക്ഷേമധൂർത്തി, ശ്രുതായു, ഉദ്വഹ, ബൃഹത്സേന മുതലായവരും സമാഗമിച്ചു. ഇങ്ങനെ സമവേത രാജാക്കന്മാരുടെ പേരുകൾ കഥയിൽ നിരത്തപ്പെട്ടു.
Verse 66
गणात् क्रोधवशादेष राजपूगो5भवत् क्षितौ | जात: पुरा महाभागो महाकीर्तिमहाबल:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—‘ക്രോധവശ’ എന്ന ഗണത്തിൽ നിന്നാണ് ഈ രാജസമൂഹം ഒരുകാലത്ത് ഭൂമിയിൽ ഉദ്ഭവിച്ചത്. അവർ മുൻകാലത്ത് മഹാഭാഗ്യശാലികളായി, മഹാകീർത്തിയോടും മഹാബലത്തോടും കൂടി ജനിച്ചു.
Verse 67
कालनेमिरिति ख्यातो दानवानां महाबल: । स कंस इति विख्यात उग्रसेनसुतो बली
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ദാനവരിൽ മഹാബലവാനായി ‘കാലനേമി’ എന്നു ഖ്യാതനായവൻ, അതേ ഉഗ്രസേനന്റെ ബലവാനായ പുത്രനായി ‘കംസ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി.
Verse 68
यस्त्वासीद् देवको नाम देवराजसमझ्युति: । स गन्धर्वपतिर्मुख्य: क्षितौ जज्ञे नराधिप:,इन्द्रके समान कान्तिमान् राजा देवकके रूपमें इस पृथ्वीपर श्रेष्ठ गन्धर्वराज ही उत्पन्न हुआ था
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—മുമ്പ് ‘ദേവക’ എന്ന നാമത്തിൽ ദേവരാജൻ ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ ദീപ്തിയുള്ളവൻ, ഭൂമിയിൽ മനുഷ്യരുടെ നരാധിപനായി ജനിച്ചു—ഗന്ധർവന്മാരുടെ മുഖ്യാധിപതിയായി.
Verse 69
बृहस्पतेर्बृहत्कीरतेंदिवर्षेविद्धि भारत । अंशाद् द्रोणं समुत्पन्नं भारद्वाजमयोनिजम्,भारत! महान् कीर्तिशाली देवर्षि बृहस्पतिके अंशसे अयोनिज भरद्वाजनन्दन द्रोण उत्पन्न हुए, यह जान लो
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭാരതാ! മഹാകീർത്തിയുള്ള ദിവ്യർഷി ബൃഹസ്പതിയുടെ അംശത്തിൽ നിന്നാണ് ദ്രോണൻ ഉദ്ഭവിച്ചതെന്ന് അറിയുക—ഭരദ്വാജന്റെ പുത്രൻ, അയോനിജൻ.
Verse 70
धन्विनां नृपशार्दूल यः सर्वस्त्रिविदुत्तम: । महाकीर्तिमिहातेजा: स जज्ञे मनुजेश्वर
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നൃപശാർദൂല, ഹേ മനുജേശ്വര, ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠ ജനമേജയ! ധനുർധരന്മാരിൽ അഗ്രഗണ്യനും സമസ്ത അസ്ത്രവിദ്യയുടെ ഉത്തമജ്ഞാനിയുമായ മഹാകീർത്തിയും മഹാതേജസ്സും ഉള്ള ദ്രോണാചാര്യൻ ജനിച്ചു; അവന്റെ കീർത്തി ദൂരദൂരാന്തരം വ്യാപിച്ചു.
Verse 71
धनुर्वेदे च वेदे च यं त॑ वेदविदो विदु: । वरिष्ठ चित्रकर्माणं द्रोणं स्वकुलवर्धनम्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—വേദവിദ്വാന്മാർ ദ്രോണനെ ധനുർവേദത്തിലും വേദജ്ഞാനത്തിലും ഒരുപോലെ ശ്രേഷ്ഠനെന്ന് അംഗീകരിച്ചു. അവൻ അപൂർവകൃത്യങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധനും തന്റെ കുലത്തിന്റെ മാനവും കീർത്തിയും വർധിപ്പിച്ചവനുമായിരുന്നു.
Verse 72
महादेवान्तकाभ्यां च कामात् क्रोधाच्च भारत । एकत्वमुपपन्नानां जज्ञे शूर: परंतप:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭാരത! മഹാദേവനും അന്തകനും (യമനും), കൂടാതെ കാമവും ക്രോധവും—ഇവയുടെ അംശങ്ങൾ ഏകത്വം പ്രാപിച്ച് ഒന്നായി ചേർന്നപ്പോൾ, ശത്രുക്കളെ ദഹിപ്പിക്കുന്ന പരന്തപനായ ഒരു ശൂരൻ ജനിച്ചു.
Verse 73
अश्वत्थामा महावीर्य: शत्रुपक्षभयावह: । वीर: कमलपत्राक्ष: क्षितावासीन्नराधिप
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നരാധിപ! അശ്വത്ഥാമ മഹാവീര്യവാനായിരുന്നു; ശത്രുപക്ഷത്തിന് ഭയാവഹൻ. താമരയിതളുപോലെയുള്ള കണ്ണുകളുള്ള ആ വീരൻ ഈ ഭൂമിയിൽ വസിച്ചു.
Verse 74
जज्ञिरे वसवस्त्वष्टौ गज़ायां शान्तनो: सुता: | वसिष्ठस्य च शापेन नियोगाद् वासवस्य च,महर्षि वसिष्ठके शाप और इन्द्रके आदेशसे आठों वसु गंगाजीके गर्भसे राजा शान्तनुके पुत्ररूपमें उत्पन्न हुए
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—മഹർഷി വസിഷ്ഠന്റെ ശാപത്താലും വാസവൻ (ഇന്ദ്രൻ) നൽകിയ നിയോഗത്താലും, എട്ടു വസുക്കൾ ഗംഗയുടെ ഗർഭത്തിൽ രാജാവ് ശാന്തനുവിന്റെ പുത്രന്മാരായി ജനിച്ചു.
Verse 75
तेषामवरजो भीष्म: कुरूणामभयंकर: । मतिमान् वेदविद् वाग्मी शत्रुपक्षक्षयंकर:
അവരിൽ ഏറ്റവും ഇളയവൻ ഭീഷ്മൻ—കുരുവംശത്തെ നിർഭയമാക്കിയവൻ. അവൻ അത്യന്തം ബുദ്ധിമാൻ, വേദവിദഗ്ധൻ, വാഗ്മി, ശത്രുപക്ഷസംഹാരകൻ.
Verse 76
जामदग्न्येन रामेण सर्वास्त्रिविदुषां वर: । योब्युध्यत महातेजा भार्गवेण महात्मना
സകല ആയുധവിദ്യാവിദഗ്ധരിലും ശ്രേഷ്ഠനായ മഹാതേജസ്വി ഭീഷ്മൻ, ഭാർഗവ മഹാത്മാവായ ജാമദഗ്ന്യ രാമൻ (പരശുരാമൻ)നോടു യുദ്ധം ചെയ്തു.
Verse 77
यस्तु राजन् कृपो नाम ब्रह्मूर्षिरभवत् क्षितौ । रुद्राणां तु गणाद् विद्धि सम्भूतमतिपौरुषम्
രാജാവേ! ഭൂമിയിൽ ‘കൃപ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ ബ്രഹ്മർഷി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അവന്റെ പുരുഷാർത്ഥം അപാരം. അവനെ രുദ്രഗണത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച അംശമെന്നു അറിയുക.
Verse 78
शकुनिर्नाम यस्त्वासीद् राजा लोके महारथ: । द्वापरं विद्धि तं राजन् सम्भूतमरिमर्दनम्
രാജാവേ! ലോകത്തിൽ മഹാരഥനായ ശകുനി എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ രാജാവിനെ, ദ്വാപരയുഗത്തിന്റെ അംശത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചവനെന്നു അറിയുക. അവൻ ശത്രുക്കളുടെ അഭിമാനം മർദിക്കുന്നവൻ ആയിരുന്നു.
Verse 79
सात्यकि: सत्यसन्धश्न योडसौ वृष्णिकुलोद्वह: । पक्षात् स जज्ञे मरुतां देवानामरिमर्दन:,वृष्णिवंशका भार वहन करनेवाले जो सत्यप्रतिज्ञ शत्रुमर्दन सात्यकि थे, वे मरुत्- देवताओंके अंशसे उत्पन्न हुए थे
വൃഷ്ണികുലത്തിന്റെ ഭാരവാഹിയായ, സത്യസന്ധനും ശത്രുമർദകനുമായ സാത്യകി—മരുത് ദേവന്മാരുടെ അംശത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചവൻ ആയിരുന്നു.
Verse 80
द्रुपदश्चैव राजर्षिसतत एवाभवद् गणात् | मानुषे नृप लोकेडस्मिन् सर्वशस्त्रभूृतां वर:,राजा जनमेजय! सम्पूर्ण शस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ राजर्षि द्रपद भी इस मनुष्यलोकमें उस मरुदगणसे ही उत्पन्न हुए थे
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാ ജനമേജയ! ഈ മനുഷ്യലോകത്തിൽ രാജർഷി ദ്രുപദൻ സദാ സർവ്വായുധധാരികളിലും ശ്രേഷ്ഠനായിരുന്നു; അവൻ ആ മരുৎഗണത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ജനിച്ചതെന്ന് അറിക.
Verse 81
ततश्न कृतवर्माणं विद्धि राजज्जनाधिपम् । तमप्रतिमकर्माणि क्षत्रियर्षभसत्तमम्,महाराज! अनुपम कर्म करनेवाले, क्षत्रियोंमें श्रेष्ठ राजा कृतवर्माको भी तुम मरुदगणोंसे ही उत्पन्न मानो
അനന്തരം, ഹേ രാജാ! ജനാധിപനായ കൃതവർമ്മനെയും അറിക—അവന്റെ കർമ്മങ്ങൾ അപ്രതിമം, ക്ഷത്രിയരിൽ ശ്രേഷ്ഠവൃഷഭൻ. മഹാരാജാ! ആ അനുപമകർമ്മവാനായ കൃതവർമ്മനെയും മരുৎഗണത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ജനിച്ചതായി കരുതുക.
Verse 82
मरुतां तु गणाद् विद्धि संजातमरिमर्दनम् | विराट नाम राजानं परराष्ट्प्रतापनम्,शत्रुराष्ट्रको संताप देनेवाले शत्रुमर्दन राजा विराटको भी मरुदगणोंसे ही उत्पन्न समझो
മരുৎകളുടെ ഗണത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ജനിച്ചതെന്ന് അറിക—ശത്രുമർദ്ദനായ ‘വിരാട’ എന്ന രാജാവിനെ, പരരാജ്യങ്ങൾക്ക് താപം വരുത്തുന്നവനെ.
Verse 83
अरिष्ायास्तु यः पुत्रो हंस इत्यभिविश्रुत: । स गन्धर्वपतिर्जज्ञे कुरुवंशविवर्धन:
അരിഷ്ടായുടെ പുത്രൻ ‘ഹംസ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി; അവൻ ഗന്ധർവപതിയായി ജനിച്ചു, കുരുവംശത്തെ വർദ്ധിപ്പിച്ചവനായി തീർന്നു.
Verse 84
धृतराष्ट्र इति ख्यात: कृष्णद्वैपायनात्मज: । दीर्घबाहुर्महातेजा: प्रज्ञाचक्षुर्नराधिप:
അവൻ ‘ധൃതരാഷ്ട്രൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി—കൃഷ്ണദ്വൈപായനൻ (വ്യാസൻ)ന്റെ പുത്രൻ. ദീർഘബാഹുവും മഹാതേജസ്സും ഉള്ളവൻ; പ്രജ്ഞ തന്നെയായിരുന്നു അവന്റെ ദൃഷ്ടി—അങ്ങനെയൊരു നരാധിപൻ.
Verse 85
मातुर्दोषादृषे: कोपादनन््ध एव व्यजायत | अरिष्टाका पुत्र जो हंस नामसे विख्यात गन्धर्वराज था
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—മാതാവിന്റെ ദോഷവും ഋഷിയുടെ കോപവും മൂലം അവൻ അന്ധനായിട്ടുതന്നെ ജനിച്ചു. അരിഷ്ടകയുടെ പുത്രനായ ‘ഹംസ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ ഗന്ധർവരാജൻ, വ്യാസന്റെ പുത്രനായി കുരുവംശവർദ്ധകനായി ‘ധൃതരാഷ്ട്രൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രശസ്തനായി. ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ ഭുജങ്ങൾ അത്യന്തം വിശാലമായിരുന്നു; മഹാതേജസ്വിയായ രാജാവായിട്ടും ‘പ്രജ്ഞാചക്ഷു’—അഥവാ അന്ധൻ. ഇങ്ങനെ മാതൃദോഷവും മഹർഷികോപവും കാരണം അവൻ ദൃഷ്ടിവിഹീനനായി ജനിച്ചു. അവന്റെ ഇളയ സഹോദരൻ മഹാസത്ത്വവും മഹാബലവും ഉള്ളവനായി ‘പാണ്ഡു’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി—സത്യധർമ്മങ്ങളിൽ രതനും ആചാരശുദ്ധിയുള്ളവനും. കൂടാതെ വിദുരനെ—ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനും പരമസൗഭാഗ്യവാനും—ഈ ലോകത്ത് ധർമ്മത്തിന്റെ അംശത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച സൂര്യപുത്രനെന്നു അറിയുക.
Verse 86
स पाण्डुरिति विख्यात: सत्यधर्मरत: शुचि: । अत्रेस्तु- सुमहाभागं पुत्र पुत्रवतां वरम् । विदुरं विद्धि तं लोके जात॑ बुद्धिमतां वरम्
അവൻ ‘പാണ്ഡു’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി—സത്യധർമ്മങ്ങളിൽ രതനും ആചാരശുദ്ധിയുള്ളവനും. വിദുരനെ ഈ ലോകത്ത് പരമസൗഭാഗ്യവാനായി അറിയുക—പുത്രവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ അഗ്രഗണ്യൻ—ധർമ്മത്തിന്റെ അംശത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച സൂര്യപുത്രൻ.
Verse 87
कलेरंशस्तु संजज्ञे भुवि दुर्योधनो नृप: । दुर्बृद्धिर्दुर्मतिश्वैव कुरूणामयशस्कर:,खोटी बुद्धि और दूषित विचारवाले कुरुकुलकलंक राजा दुर्योधनके रूपमें इस पृथ्वीपर कलिका अंश ही उत्पन्न हुआ था
ഈ ഭൂമിയിൽ രാജാവ് ദുര്യോധനൻ കലിയുടെയൊരു അംശമായി ജനിച്ചു—ദുർബുദ്ധിയും ദുഷ്ടസങ്കൽപ്പവും നിറഞ്ഞവൻ, കുരുവംശത്തിന് അപകീർത്തി വരുത്തുന്നവൻ.
Verse 88
जगतो यस्तु सर्वस्य विद्विष्ट: कलिपूरुष: । य: सर्वा घातयामास पृथिवीं पृथिवीपते,राजन्! वह कलिस्वरूप पुरुष सबका द्वेषपात्र था। उसने सारी पृथ्वीके वीरोंको लड़ाकर मरवा दिया था
ഹേ ഭൂമിപതേ രാജാവേ! ആ കലിയുരൂപനായ പുരുഷൻ സർവ്വലോകത്തിനും ദ്വേഷപാത്രമായിരുന്നു; അവൻ തന്നെയാണ് ഭൂമിയിലെ വീരന്മാരെ പരസ്പരം പോരാടിച്ചു നശിപ്പിച്ചത്.
Verse 89
उद्दीपितं येन वैरं भूतान्तकरणं महत् | पौलस्त्या भ्रातरश्नास्य जज्ञिरे मनुजेष्विह
അവൻ തന്നെയാണ് വൈരത്തിന്റെ മഹാഗ്നിയെ ജ്വലിപ്പിച്ചത്—അത് അനേകം ജീവികളുടെ നാശത്തിന് കാരണമായി. കൂടാതെ ഇവിടെ മനുഷ്യലോകത്ത് അവന്റെ സഹോദരന്മാർ പുലസ്ത്യവംശത്തിലെ രാക്ഷസരൂപത്തിൽ ജനിച്ചു.
Verse 90
शतं दुःशासनादीनां सर्वेषां क्रूरकर्मणाम् । दुर्मुखो दुःसहश्नैव ये चान्ये नानुकीर्तिता:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ദുഃശാസനനെ തുടക്കമാക്കി അവരുടെ എണ്ണം പൂർണ്ണം നൂറായിരുന്നു; എല്ലാവരും ക്രൂരകർമ്മികളായിരുന്നു. അവരിൽ ദുര്മുഖനും ദുഃസഹനും, ഇവിടെ പേരുകൾ പറയാത്ത മറ്റു പലരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
Verse 91
दुर्योधनसहायास्ते पौलस्त्या भरतर्षभ । वैश्यापुत्रो युयुत्सुश्न धार्तराष्ट्र: शताधिक:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, ആ പൗലസ്ത്യവംശസംബന്ധികളായവർ ദുര്യോധനന്റെ സഹായികളായിരുന്നു. വൈശ്യസ്ത്രീയിൽ ജനിച്ച യുയുത്സുവും ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ പുത്രനേ; അതിനാൽ എണ്ണം നൂറിനെക്കാൾ അധികമായി.
Verse 92
जनमेजय उवाच ज्येष्ठानुज्येष्ठतामेषां नामधेयानि वा विभो । धृतराष्ट्रस्य पुत्राणामानुपूर्व्येण कीर्तय,जनमेजयने कहा--प्रभो! धृतराष्ट्रके जो सौ पुत्र थे, उनके नाम मुझे बड़े-छोटेके क्रमसे एक-एक करके बताइये
ജനമേജയൻ പറഞ്ഞു—പ്രഭോ, ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ പുത്രന്മാരുടെ പേരുകളും അവരുടെ ജ്യേഷ്ഠ-കനിഷ്ഠക്രമവും യഥാക്രമം എനിക്ക് ഒന്നു വീതം പറഞ്ഞുതരിക.
Verse 93
वैशम्पायन उवाच दुर्योधनो युयुत्सुश्न राजन् दुःशासनस्तथा । दुःसहो दुःशलश्चैव दुर्मुखश्च॒ तथापर:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ, (ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ പുത്രന്മാരിൽ) ദുര്യോധനൻ, യുയുത്സു, കൂടാതെ ദുഃശാസനൻ; ദുഃസഹൻ, ദുഃശല, ദുര്മുഖൻ, പിന്നെയും മറ്റൊരുവനും ഉണ്ടായിരുന്നു.
Verse 94
विविंशतिर्विकर्णश्व जलसन्ध: सुलोचन: । विन्दानुविन्दी दुर्धर्ष: सुबाहुर्दुष्प्रधर्षण:
വിവിംശതി, വികർണൻ, ജലസന്ധൻ, സുലോചനൻ; വിന്ദനും അനുവിന്ദനും; ദുര്ധർഷൻ, സുബാഹു, ദുഷ്പ്രധർഷണൻ—ഇവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
Verse 95
दुर्मर्षणो दुर्मुखश्न दुष्कर्ण: कर्ण एव च । चित्रोपचित्रौ चित्राक्षक्षारुक्षित्राड्रदश्ष ह
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അവരിൽ ദുര്മർഷണൻ, ദുര്മുഖൻ, ദുഷ്കർണൻ, കർണൻ; കൂടാതെ ചിത്രോപചിത്രൻ, ചിത്രാക്ഷൻ, ക്ഷാരുക്ഷിത്രൻ, അദ്രദശനും ഉണ്ടായിരുന്നു.
Verse 96
दुर्मदो दुष्प्रधर्षश्व विवित्सुर्विकट: सम: । ऊर्णनाभ: पद्मनाभस्तथा नन्दोपनन्दकौ
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ദുര്മദൻ, ദുഷ്പ്രധർഷൻ, വിവിത്സു, വികടൻ, സമൻ; ഊർണനാഭൻ, പദ്മനാഭൻ; കൂടാതെ നന്ദനും ഉപനന്ദനും ഉണ്ടായിരുന്നു.
Verse 97
सेनापति: सुषेणश्न॒ कुण्डोदरमहोदरौ । चित्रबाहुश्नित्रवर्मा सुवर्मा दुर्विरोचन:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—സേനാപതി സുഷേണൻ; കുണ്ഡോദരനും മഹോദരനും എന്ന രണ്ടു പേർ; കൂടാതെ ചിത്രബാഹു, ചിത്രവർമ, സുവർമ്മ, ദുര്വിരോചനനും ഉണ്ടായിരുന്നു.
Verse 98
अयोबाहुर्महाबाहुश्रित्रचापसुकुण्डलौ । भीमवेगो भीमबलो बलाकी भीमविक्रमौ
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അവർ അയോബാഹുവും മഹാബാഹുവും; വർണവൈവിധ്യമുള്ള ധനുസ്സുകളും മനോഹര കുണ്ഡലങ്ങളും ധരിച്ചവർ; ഭീമവേഗവും ഭീമബലവും ഉള്ളവർ; ബലാകിയെപ്പോലെ പെട്ടെന്ന് പാഞ്ഞുകയറുന്നവർ; ഭീമവിക്രമർ.
Verse 99
उग्रायुधो भीमशर: कनकायुर्दढायुध: । दृढवर्मा दृढक्षत्र: सोमकीर्तिरनूदर:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഉഗ്രായുധൻ, ഭീമശരൻ, കനകായു, ദൃഢായുധൻ; കൂടാതെ ദൃഢവർമ, ദൃഢക്ഷത്ര, സോമകീർത്തി, അനൂദരനും ഉണ്ടായിരുന്നു.
Verse 100
जरासन्धो दृढसन्ध: सत्यसन्ध: सहस्रवाक् । उग्रश्नवा उग्रसेन: क्षेममूर्तिस्तथैव च
ജരാസന്ധൻ; ദൃഢസന്ധൻ—സന്ധികളിൽ അചഞ്ചലൻ; സത്യസന്ധൻ—പ്രതിജ്ഞയിൽ സത്യനിഷ്ഠൻ; സഹസ്രവാക്—ആയിരം വചനങ്ങളാൽ പ്രസിദ്ധൻ; കൂടാതെ ഉഗ്രശ്നവാ, ഉഗ്രസേനൻ, ക്ഷേമമൂർത്തിയും ഉണ്ടായിരുന്നു।
Verse 101
अपराजित: पण्डितको विशालाक्षो दुराधन:
അവൻ അപരാജിതൻ, പണ്ഡിതൻ, വിശാലനേത്രൻ, കീഴടക്കാൻ ദുഷ്കരൻ ആയിരുന്നു।
Verse 102
दृढ्हस्त: सुहस्तश्न॒ वातवेगसुवर्चसौ । आदित्यकेतुर्बह्वाशी नागदत्तानुयायिनौ
ദൃഢഹസ്തനും സുഹസ്തനും; വാതവേഗനും സുവർച്ചസും; ആദിത്യകേതുവും ബഹ്വാശിയും; കൂടാതെ നാഗദത്തനെ അനുഗമിച്ചവരും ഉണ്ടായിരുന്നു।
Verse 103
कवची निषज्जी दण्डी दण्डधारो धरनुग्रहः । उग्रो भीमरथो वीरो वीरबाहुरलोलुप:
അവൻ കവചധാരിയും സദാ സജ്ജനും; ദണ്ഡധാരിയും ദണ്ഡപ്രയോഗത്തിൽ നിപുണനും; ഭൂമിക്കു അനുഗ്രഹകനുമായിരുന്നു. ഉഗ്രൻ, ഭീമരഥൻ, വീരൻ—വീരബാഹുവും ലോഭരഹിതനും.
Verse 104
अभयो रौद्रकर्मा च तथा दृढरथश्न यः । अनाधृष्य: कुण्डभेदी विरावी दीर्घलोचन:
അഭയൻ—രൗദ്രകർമ്മൻ; കൂടാതെ ദൃഢരഥൻ; അനാധൃഷ്യനായ കുണ്ഡഭേദി; വിരാവിയും ദീർഘലോചനനും ഉണ്ടായിരുന്നു।
Verse 105
दीर्घबाहुर्महाबाहुर्व्यूडोरु: कनकाज्भद: । कुण्डजश्ित्रकश्चैव द:ःशला च शताधिका
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! ആ സന്താനങ്ങളിൽ ദീർഘബാഹു, മഹാബാഹു, വ്യൂഢോരു, കനകാംഗദൻ; കൂടാതെ കുണ്ഡജനും ചിത്രകനും; പിന്നെ ദുഃശലാ—ഇവരോടൊപ്പം നൂറിലധികം മറ്റുള്ളവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
Verse 106
वैशम्पायनजी बोले--राजन्! सुनो--१ दुर्योधन
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! കേൾക്കുക—ധൃതരാഷ്ട്രന് നൂറു പുത്രന്മാർ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു; വൈശ്യസ്ത്രീയുടെ ഗർഭത്തിൽ ജനിച്ച യുയുത്സുവും ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ പുത്രനാകയാൽ എണ്ണം നൂറിനെ മികന്നു. അതിനാൽ, രാജാവേ, നൂറൊന്നു പുത്രന്മാരും ഒരു കന്യകയും—ദുഃശലാ—എന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടു.
Verse 107
नामथधेयानुपूर्व्या च ज्येष्ठानुज्जेष्ठतां विदु: । सर्वे त्वतिरथा: शूरा: सर्वे युद्धविशारदा:
പേരുകൾ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ക്രമപ്രകാരം തന്നെയാണ് പണ്ഡിതർ അവരെ ജ്യേഷ്ഠ-കനിഷ്ഠരെന്ന് അറിയുന്നത്. അവർ എല്ലാവരും അതിരഥന്മാർ, ശൂരന്മാർ, യുദ്ധവിദ്യയിൽ നിപുണന്മാർ ആയിരുന്നു.
Verse 108
सर्वे वेदविदश्नैव राजच्छास्त्रे च पारगा: । सर्वे संग्रामविद्यासु विद्याभिजनशोभिन:
അവർ എല്ലാവരും വേദവിദഗ്ധരും രാജശാസ്ത്രത്തിൽ പാരംഗതരുമായിരുന്നു. അവർ എല്ലാവരും സമരവിദ്യകളിൽ നിപുണരായിരുന്നു; ഉത്തമവിദ്യയും ഉത്തമകുലവും കൊണ്ടു ദീപ്തരായി തിളങ്ങി നിന്നവർ.
Verse 109
सर्वेषामनुरूपाश्न कृता दारा महीपते । दुःशलां समये राजन् सिन्धुराजाय कौरव:
മഹീപതേ! അവരൊക്കെയും യോഗ്യയായ ഭാര്യമാരോടു വിവാഹിതരായി. പിന്നെ, രാജാവേ, സമയമെത്തിയപ്പോൾ കൗരവൻ തന്റെ സഹോദരി ദുഃശലയെ സിന്ധുരാജനു വിവാഹമായി നൽകി.
Verse 110
जयद्रथाय प्रददौ सौबलानुमते तदा । धर्मस्यांशं तु राजानं विद्धि राजन् युधिष्ठिरम्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ സൗബലൻ (ശകുനി)യുടെ അനുമതിയോടെ അവൻ (തന്റെ സഹോദരിയെ) സിന്ധുരാജൻ ജയദ്രഥനു വിവാഹമായി നൽകി. ഹേ രാജൻ, യുധിഷ്ഠിരനെ ധർമ്മത്തിന്റെ അംശമെന്നു നീ അറിയുക.
Verse 111
भीमसेनं तु वातस्य देवराजस्य चार्जुनम् । अश्रिनोस्तु तथैवांशौ रूपेणाप्रतिमौ भुवि
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഭീമസേനൻ വായുവിന്റെ അംശവും അർജുനൻ ദേവരാജൻ ഇന്ദ്രന്റെ അംശവും ആണെന്ന് അറിയുക. അതുപോലെ നകുലനും സഹദേവനും അശ്വിനീകുമാരന്മാരുടെ അംശങ്ങൾ—രൂപത്തിൽ ഭൂമിയിൽ അപ്രതിമർ.
Verse 112
नकुल: सहदेवश्व सर्वभूतमनोहरौ । यस्तु वर्चा इति ख्यात: सोमपुत्र: प्रतापवान्
നകുലനും സഹദേവനും സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ മനസ്സിനെ ആകർഷിക്കുന്നവർ. ‘വർചാ’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ, സോമന്റെ (ചന്ദ്രന്റെ) പ്രതാപവാൻ പുത്രൻ—
Verse 113
सोअभिमन्युर्बृहत्कीर्तिर्जुनस्य सुतो5भवत् । यस्यावतरणे राजन् सुरान् सोमो5ब्रवीदिदम्
ആ അഭിമന്യു—മഹാകീർത്തിയുള്ളവൻ—അർജുനന്റെ പുത്രനായി ജനിച്ചു. ഹേ രാജൻ, അവന്റെ അവതരണസമയത്ത് സോമൻ (ചന്ദ്രൻ) ദേവന്മാരോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു—
Verse 114
नाहं दद्यां प्रियं पुत्र मम प्राणैर्गरीयसम् । समय: क्रियतामेष न शक््यमतिवर्तितुम्
“എന്റെ പ്രിയപുത്രൻ എനിക്ക് പ്രാണത്തേക്കാൾ മഹത്തായ പ്രിയൻ; അതിനാൽ ഞാൻ അവനെ അനേകം ദിവസങ്ങൾക്കായി നൽകാൻ കഴിയില്ല. അവൻ മർത്ത്യലോകത്തിൽ പാർക്കേണ്ട കാലപരിധി നിശ്ചയിക്കപ്പെടട്ടെ—ആ പരിധി ലംഘിക്കാനാവില്ല.”
Verse 115
सुरकार्य हि नः कार्यमसुराणां क्षितौ वध: । तत्र यास्यत्ययं वर्चा न च स्थास्यति वै चिरम्
ഭൂമിയിൽ അസുരന്മാരെ വധിക്കുക എന്നത് ദേവന്മാരുടെ തന്നെ കർത്തവ്യമാണ്; അത് നമ്മളൊക്കെയും ചെയ്യേണ്ട കാര്യമാകുന്നു. അതിനാൽ ആ കാര്യസിദ്ധിക്കായി ഈ വർചയും അവിടെ തീർച്ചയായും പോകും; എന്നാൽ അവിടെ ദീർഘകാലം നില്ക്കുകയില്ല.
Verse 116
ऐन्द्रिनरस्तु भविता यस्य नारायण: सखा । सोर्ड्जुनेत्यभिविख्यात: पाण्डो: पुत्र: प्रतापवान्
നാരായണൻ സഖാവായും ഇന്ദ്രാംശം ധരിച്ചും ഉള്ള നരൻ ഭൂമിയിൽ അവതരിക്കും. അവിടെ അവൻ ‘അർജുനൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനാകും; പാണ്ഡുവിന്റെ പ്രതാപശാലിയായ പുത്രനായി കണക്കാക്കപ്പെടും.
Verse 117
तस्यायं भविता पुत्रो बालो भुवि महारथ: । ततः: षोडश वर्षाणि स्थास्यत्यमरसत्तमा:
അമരശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! ഈ വർച ഭൂമിയിൽ ആ അർജുനന്റെ പുത്രനാകും; ബാല്യത്തിലേ തന്നെ മഹാരഥനായി കണക്കാക്കപ്പെടും. ജനിച്ചതിന് ശേഷം പതിനാറാം വയസ്സുവരെ അവിടെ നില്ക്കും.
Verse 118
अस्य षोडशवर्षस्य स संग्रामो भविष्यति । यत्रांशा व: करिष्यन्ति कर्म वीरनिषूदनम्
ഇവന്റെ പതിനാറാം വയസ്സിൽ ആ മഹാസംഗ്രാമം സംഭവിക്കും; അവിടെ നിങ്ങളുടെ അംശങ്ങളിൽ നിന്നു ജനിച്ച വീരന്മാർ ശത്രുവീരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുന്ന അത്ഭുതപരാക്രമം നടത്തും.
Verse 119
नरनारायणाभ्यां तु स संग्रामो विना कृत: । चक्रव्यूहं समास्थाय योधयिष्यन्ति व: सुरा:
ദേവന്മാരേ! നരനും നാരായണനും ഇല്ലാതിരുന്നാലും ആ സംഗ्रामം നടക്കും. ശത്രുപക്ഷം ചക്രവ്യൂഹം ഒരുക്കി നിങ്ങളോടു യുദ്ധം ചെയ്യും.
Verse 120
विमुखाउ्छात्रवान् सर्वान् कारयिष्यति मे सुत: । बाल: प्रविश्य च व्यूहमभेद्यं विचरिष्यति
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— “എന്റെ പുത്രൻ ആ ശത്രുക്കളെയൊക്കെയും വിമുഖരാക്കി, അവരുടെ ഗർവവും രക്ഷാകവചവും കവർന്ന് യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഓടിച്ചുവിടും. ബാലനായിരിക്കെ പോലും അവൻ ആ അഭേദ്യവ്യൂഹത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് അതിനുള്ളിൽ നിർഭയമായി സഞ്ചരിക്കും.”
Verse 121
महारथानां वीराणां कदनं च करिष्यति । सर्वेषामेव शत्रूणां चतुर्थाशं नयिष्यति
“അവൻ മഹാരഥന്മാരായ വീരന്മാരെ വധിക്കുകയും, ശത്രുക്കളൊക്കെയിലുമുള്ള നാലിലൊരുഭാഗത്തെ മരണലോകത്തിലേക്ക് അയയ്ക്കുകയും ചെയ്യും.”
Verse 122
दिनार्थेन महाबाहु: प्रेतराजपुरं प्रति । ततो महारथैवीरि: समेत्य बहुशो रणे
“അർദ്ധദിനത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ മഹാബാഹു വീരൻ അനേകരെ പ്രേതരാജൻ യമന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് അയക്കും; തുടർന്ന് അനേകം മഹാരഥ വീരന്മാർ ഒന്നിച്ചു ചേർന്ന് യുദ്ധത്തിൽ ആവർത്തിച്ച് അവനെ ആക്രമിക്കും.”
Verse 123
दिनक्षये महाबाहुर्मया भूय: समेष्यति । एकं वंशकरं पुत्र वीर॑ वै जनयिष्यति
“ദിനാന്ത്യത്തിൽ ആ മഹാബാഹു വീരൻ വീണ്ടും എന്നെ കണ്ടുമുട്ടും. വംശം നിലനിർത്തുന്ന ഒരേയൊരു വീരപുത്രനെ അവൻ ജനിപ്പിക്കും.”
Verse 124
प्रणष्टं भारतं वंशं स भूयो धारयिष्यति । एतत् सोमवच: श्रुत्वा तथास्त्विति दिवौकस:
“അവൻ നശിച്ചുപോയ ഭാരതവംശത്തെ വീണ്ടും താങ്ങി നിലനിർത്തും.” സോമന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദേവന്മാർ “തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു സമ്മതിച്ചു.
Verse 125
प्रत्यूचु: सहिता: सर्वे ताराधिपमपूजयन् । एवं ते कथितं राजंस्तव जन्म पितु: पितु:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—എല്ലാ ദേവന്മാരും ഒരുമിച്ച് ‘തഥാസ്തു’ എന്നു സമ്മതിച്ച് നക്ഷത്രാധിപനായ ചന്ദ്രനെ പൂജിച്ചു. ഹേ രാജാവേ! ഇങ്ങനെ ഞാൻ നിന്റെ പിതാവിന്റെ പിതാവായ പിതാമഹന്റെ ജന്മവൃത്താന്തം നിനക്കു പറഞ്ഞു—ദൈവാനുമതിയും ലോകക്രമത്തോടുള്ള ഭക്തിപൂർവമായ ആദരവും രാജവംശപരമ്പര തുടരുന്നതിനുള്ള അടിസ്ഥാനം ആണെന്ന് വ്യക്തമാക്കിക്കൊണ്ട്.
Verse 126
अन्नेर्भागं तु विद्धि त्वं धृष्टद्युम्न॑ं महारथम् । शिखण्डिनमथो राजन स्त्रीपूर्व विद्धि राक्षमम्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—മഹാരഥനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ അഗ്നിയുടെ അംശമാണെന്ന് നീ അറിയുക. ഹേ രാജേന്ദ്രാ! ശിഖണ്ഡിനൻ രാക്ഷസാംശത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചതെന്നും അറിയുക—അവൻ ആദ്യം സ്ത്രീരൂപത്തിൽ ജനിച്ച് പിന്നീടു പുരുഷത്വം പ്രാപിച്ചു.
Verse 127
द्रौपदेयाश्व ये पडच बभूवुर्भरतर्षभ । विश्वान् देवगणान् विद्धि संजातान् भरतर्षभ,भरतर्षभ! तुम्हें मालूम होना चाहिये कि द्रौपदीके जो पाँच पुत्र थे, उनके रूपमें पाँच विश्वेदेवगण ही प्रकट हुए थे
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭരതശ്രേഷ്ഠാ! ദ്രൗപദിക്കു ജനിച്ച അഞ്ചു പുത്രന്മാരെ വിശ്വേദേവഗണങ്ങളുടെ തന്നെ പ്രത്യക്ഷരൂപങ്ങളായി അറിയുക.
Verse 128
प्रतिविन्ध्य: सुतसोम: श्रुतकीर्तिस्तथापर: । नाकुलिस्तु शतानीक: श्रुतसेनश्न वीर्यवान्,उनके नाम क्रमशः इस प्रकार हैं--प्रतिविन्ध्य, सुतसोम, श्रुतकीर्ति, नकुलनन्दन शतानीक तथा पराक्रमी श्रुतसेन
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അവരുടെ പേരുകൾ ക്രമമായി: പ്രതിവിന്ധ്യൻ, സുതസോമൻ, ശ്രുതകീർത്തി; പിന്നെ നകുലന്റെ പുത്രൻ ശതാനീകൻ, കൂടാതെ വീര്യവാനായ ശ്രുതസേനൻ.
Verse 129
शूरो नाम यदुश्रेष्ठो वसुदेवपिताभवत् । तस्य कन्या पृथा नाम रूपेणासदृशी भुवि
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—യദുവംശത്തിൽ ശൂരൻ എന്നൊരു ശ്രേഷ്ഠപുരുഷൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൻ വസുദേവന്റെ പിതാവായി. അവന് പൃഥാ എന്നൊരു പുത്രിയുണ്ടായിരുന്നു; അവൾക്കു തുല്യമായ സൗന്ദര്യമുള്ള സ്ത്രീ ഭൂമിയിൽ മറ്റൊരാളുമില്ലായിരുന്നു.
Verse 130
पितुः स्वस्नीयपुत्राय सो5नपत्याय वीर्यवान् । अग्रमग्रे प्रतिज्ञाय स्वस्यापत्यस्य वै तदा
വൈശംപായനൻ പറഞ്ഞു— പിതാവിന്റെ സഹോദരിയുടെ പുത്രൻ സന്താനഹീനനെന്നു കണ്ട ആ വീരൻ മുമ്പേ തന്നെ അവനോടു ദൃഢപ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു— “എന്റെ ആദ്യസന്താനത്തെ ഞാൻ നിനക്കു നൽകും” എന്നു.
Verse 131
अग्रजातेति तां कन्यां शूरो<नुग्रहकाड्क्षया । अददात् कुन्तिभोजाय स तां दुहितरं तदा
വൈശംപായനൻ പറഞ്ഞു— അവൾ ആദ്യജനിച്ച പുത്രിയാകയാൽ, അനുഗ്രഹം കാണിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച ശൂരസേനൻ അന്നുതന്നെ തന്റെ മകളെ രാജാവ് കുന്തിഭോജനു നൽകി.
Verse 132
सा नियुक्ता पितुर्गेहे ब्राह्मणातिथिपूजने । उग्र॑ पर्यचरद् घोरें ब्राह्मणं संशितव्रतम्
വൈശംപായനൻ പറഞ്ഞു— പിതൃഗൃഹത്തിൽ കഴിയുമ്പോൾ പൃഥയ്ക്ക് ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും അതിഥികളെയും പൂജിച്ച് സൽക്കരിക്കുന്ന ചുമതല ഏല്പിച്ചിരുന്നു. ഒരിക്കൽ അവൾ കഠിനവ്രതനിഷ്ഠനായ, ഉഗ്രവും ഭയങ്കരസ്വഭാവവുമായ ഒരു ബ്രാഹ്മണ മഹർഷിയെ ശ്രദ്ധയോടെ സേവിച്ചു.
Verse 133
निगूढनिश्चयं धर्मे यं तं दुर्वाससं विदु: । तमुग्रं शंसितात्मानं सर्वयत्नैरतोषयत्
വൈശംപായനൻ പറഞ്ഞു— ധർമ്മകാര്യങ്ങളിൽ തന്റെ നിശ്ചയം മറച്ചുവെക്കുന്നവനും ‘ദുർവാസസ്’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനുമായ, ഉഗ്രനെങ്കിലും പ്രശംസനീയാത്മാവായ ആ മഹർഷിയെ പൃഥ എല്ലാ ശ്രമങ്ങളാലും സന്തുഷ്ടനാക്കി.
Verse 134
तुष्टोडभिचारसंयुक्तमाचचक्षे यथाविधि । उवाच चैनां भगवान् प्रीतो5स्मि सुभगे तव
വൈശംപായനൻ പറഞ്ഞു— സന്തുഷ്ടനായ ആ മുനി വിധിപൂർവ്വം പ്രയോഗസഹിതമായ ഒരു മന്ത്രം അവൾക്ക് ഉപദേശിച്ചു; പിന്നെ പ്രീതിയോടെ പറഞ്ഞു— “സുഭഗേ! ഞാൻ നിന്നിൽ അത്യന്തം പ്രസന്നനാണ്.”
Verse 135
य॑ य॑ देवं त्वमेतेन मन्त्रेणावाहयिष्यसि । तस्य तस्य प्रसादात् त्वं देवि पुत्राउजनिष्यसि,'देवि! तुम इस मन्त्रद्वारा जिस-जिस देवताका आवाहन करोगी, उसी-उसीके कृपाप्रसादसे पुत्र उत्पन्न करोगी”
ദേവി! നീ ഈ മന്ത്രംകൊണ്ട് ഏത് ഏത് ദേവനെ ആവാഹനം ചെയ്യുമോ, ആ ആ ദേവന്റെ കൃപാപ്രസാദത്താൽ നീ പുത്രന്മാരെ പ്രസവിക്കും.
Verse 136
एवमुक्ता च सा बाला तदा कौतूहलान्विता । कन्या सती देवमर्कमाजुहाव यशस्विनी,दुर्वासाके ऐसा कहनेपर वह सती-साध्वी यशस्विनी बाला यद्यपि अभी कुमारी कन्या थी, तो भी कौतूहलवश उसने भगवान् सूर्यका आवाहन किया
ദുർവാസൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, യശസ്സുള്ള ആ സതീ-സാധ്വിയായ ബാലിക—ഇനിയും കന്യകയായിരുന്നിട്ടും—കൗതുകവശാൽ ഭഗവാൻ സൂര്യനെ (അർക്കനെ) ആവാഹനം ചെയ്തു.
Verse 137
प्रकाशकर्ता भगवांस्तस्यां गर्भ दधौ तदा । अजीजनत् सुतं चास्यां सर्वशस्त्रभृतां वरम्
അപ്പോൾ ലോകത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന ഭഗവാൻ സൂര്യൻ അവളുടെ ഗർഭത്തിൽ ഭ്രൂണം സ്ഥാപിച്ചു; ആ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് അവൾ എല്ലാ ആയുധധാരികളിലും ശ്രേഷ്ഠനായ ഒരു പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു.
Verse 138
सकुण्डलं सकवचं देवगर्भश्रियान्वितम् । दिवाकरसमं दीप्त्या चारुसर्वाजड़भूषितम्
അവൻ കുണ്ഡലവും കവചവും സഹിതം തന്നെയായിരുന്നു പ്രത്യക്ഷനായത്. ദേവസന്തതിക്കുള്ള സ്വാഭാവിക കാന്തിയാൽ അവൻ ശോഭിച്ചു. തന്റെ തേജസ്സാൽ സൂര്യനെപ്പോലെ തോന്നി; അവന്റെ ഓരോ അവയവവും മനോഹരമായി, സമഗ്ര ദേഹസൗന്ദര്യം വർധിപ്പിച്ചു.
Verse 139
निगूहमाना जात वै बन्धुपक्षभयात् तदा | उत्ससर्ज जले कुन्ती तं कुमारं यशस्विनम्,उस समय कुन्तीने पिता-माता आदि बान्धव-पक्षके भयसे उस यशस्वी कुमारको छिपाकर एक पेटीमें रखकर जलमें छोड़ दिया
അപ്പോൾ കുന്തി പിതാമാതാക്കളടക്കമുള്ള ബന്ധുപക്ഷത്തിന്റെ ഭയത്താൽ ആ യശസ്സുള്ള കുമാരനെ മറച്ചുവെച്ച് (ഒരു പെട്ടിയിൽ വെച്ച്) വെള്ളത്തിലേക്ക് ഒഴുക്കിവിട്ടു.
Verse 140
तमुत्सूष्टं जले गर्भ राधाभर्ता महायशा: । राधाया: कल्पयामास पुत्रं सोडधिरथस्तदा,जलमें छोड़े हुए उस बालकको राधाके पति महायशस्वी अधिरथ सूतने लेकर राधाकी गोदमें दे दिया और उसे राधाका पुत्र बना लिया
ജലത്തിൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട ആ ശിശുവിനെ കണ്ട റാധയുടെ ഭർത്താവായ മഹായശസ്സുള്ള സൂതൻ അധിരഥൻ അവനെ എടുത്തുകൊണ്ട് റാധയുടെ പുത്രനായി അംഗീകരിച്ച് അവളുടെ മടിയിൽ ഏല്പിച്ചു।
Verse 141
चक्रतुर्नामधेयं च तस्य बालस्य तावुभौ । दम्पती वसुषेणेति दिक्षु सर्वासु विश्वुतम्,उन दोनों दम्पतिने उस बालकका नाम वसुषेण रखा। वह सम्पूर्ण दिशाओंमें भलीभाँति विख्यात था
ആ ദമ്പതികൾ ആ ബാലന് ‘വസുഷേണ’ എന്നു നാമകരണം ചെയ്തു; അങ്ങനെ അവൻ എല്ലാ ദിക്കുകളിലും പ്രസിദ്ധനായി।
Verse 142
संवर्धमानो बलवान् स्वस्त्रिषूत्तमो5भवत् | वेदाड़ानि च सर्वाणि जजाप जयतां वर:
വളരുന്തോറും അവൻ ബലവാനായി, തന്റെ അസ്ത്രശസ്ത്രപ്രയോഗത്തിൽ ഉത്തമനായി. ജയികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ആ വീരൻ സർവ്വ വേദാംഗങ്ങളും ജപിച്ച് അഭ്യസിച്ചു।
Verse 143
यस्मिन् काले जपन्नास्ते धीमान् सत्यपराक्रम: । नादेयं ब्राह्मणेष्वासीत् तस्मिन् काले महात्मन:
വസുഷേണൻ (കർണൻ) അത്യന്തം ധീമാനും സത്യപരാക്രമിയും ആയിരുന്നു. അവൻ ജപത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന സമയത്ത്, ബ്രാഹ്മണർ ചോദിച്ചാൽ നൽകാതെ വിടുന്ന ഒന്നും ആ മഹാത്മാവിനോടില്ലായിരുന്നു।
Verse 144
तमिन्द्रो ब्राह्मणो भूत्वा पुत्रार्थे भूतभावन: । ययाचे कुण्डले वीर॑ कवचं च सहाड्गजजम्
പുത്രഹിതാർത്ഥം ഭൂതഭാവനനായ ഇന്ദ്രൻ ബ്രാഹ്മണരൂപം ധരിച്ചു, വീരൻ കർണനോട് അവന്റെ രണ്ടു കുണ്ഡലങ്ങളും ശരീരത്തോടൊപ്പം സഹജമായി ജനിച്ച കവചവും യാചിച്ചു।
Verse 145
उत्कृत्य कर्णो ह्ददात् कवचं कुण्डले तथा । शक्ति शक्रो ददौ तस्मै विस्मितश्नलेदमब्रवीत्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— കർണ്ണൻ തന്റെ ശരീരത്തിൽ ചേർന്നിരുന്ന സ്വാഭാവിക കവചവും കുണ്ഡലങ്ങളും പിഴുതെടുത്ത് ദാനമായി നൽകി. അത് കണ്ട ഇന്ദ്രൻ വിസ്മയിച്ച് അവന് ഒരു ദിവ്യ ‘ശക്തി’ ആയുധം നൽകി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു— “ദുര്ധർഷ വീരാ! ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ, മനുഷ്യർ, ഗന്ധർവ്വർ, നാഗങ്ങൾ, രാക്ഷസർ— ഇവരിൽ ആരുടെ മേലും നീ ഈ ശക്തി എറിഞ്ഞാൽ, ആ ഒരാൾ തീർച്ചയായും ജീവൻ നഷ്ടപ്പെടും.”
Verse 146
देवासुरमनुष्याणां गन्धर्वोरगरक्षसाम् । यस्मिन् क्षेप्स्यसि दुर्धर्ष स एको न भविष्यति
“ദുര്ധർഷ വീരാ! ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ, മനുഷ്യർ, ഗന്ധർവ്വർ, നാഗങ്ങൾ, രാക്ഷസർ— ഇവരിൽ ആരുടെ മേലും നീ ഈ ആയുധം എറിഞ്ഞാൽ, ആ ഒരാൾ ജീവിച്ചിരിക്കുകയില്ല.”
Verse 147
पुरा नाम च तस्यासीद् वसुषेण इति क्षितौ । ततो वैकर्तन: कर्ण: कर्मणा तेन सो5भवत्,पहले कर्णका नाम इस पृथ्वीपर वसुषेण था। फिर कवच और कुण्डल काटनेके कारण वह वैकर्तन नामसे प्रसिद्ध हुआ
മുമ്പ് ഈ ഭൂമിയിൽ അവന്റെ പേര് വസുഷേണൻ ആയിരുന്നു. പിന്നീടു ആ കർമം മൂലം— കവചവും കുണ്ഡലങ്ങളും മുറിച്ചു നൽകിയതിനാൽ— കർണ്ണൻ ‘വൈകർത്തനൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി.
Verse 148
आमुक्तकवचो वीरो यस्तु जज्ञे महायशा: । स कर्ण इति विख्यात: पृथाया: प्रथम: सुतः,जो महायशस्वी वीर कवच धारण किये हुए ही उत्पन्न हुआ, वह पृथाका प्रथम पुत्र कर्ण नामसे ही सर्वत्र विख्यात था
കവചം ധരിച്ചുതന്നെ ജനിച്ച മഹായശസ്സുള്ള ആ വീരൻ, പൃഥയുടെ ആദ്യപുത്രൻ— ‘കർണ്ണൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ എല്ലായിടത്തും പ്രസിദ്ധനായിരുന്നു.
Verse 149
स तु सूतकुले वीरो ववृधे राजसत्तम | कर्ण नरवरश्रेष्ठ सर्वशस्त्रभूृतां वरम्,महाराज! वह वीर सूतकुलमें पाला-पोसा जाकर बड़ा हुआ था। नरश्रेष्ठ कर्ण सम्पूर्ण शस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ था
ഹേ രാജസത്തമാ! ആ വീരൻ സൂതകുലത്തിൽ വളർത്തപ്പെട്ടു വളർന്നു. നരശ്രേഷ്ഠനായ കർണ്ണൻ ആയുധധാരികളിൽ എല്ലാം ശ്രേഷ്ഠനായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടു.
Verse 150
दुर्योधनस्यथ सचिवं मित्र शत्रुविनाशनम् | दिवाकरस्य त॑ विद्धि राजन्नंशमनुत्तमम्
അവൻ ദുര്യോധനന്റെ മന്ത്രിയും സുഹൃത്തും ആയിരുന്നു; അവന്റെ ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുന്നവനും. രാജാവേ! കർണനെ നീ സൂര്യദേവന്റെ അനുത്തമ അംശമായി അറിയുക.
Verse 151
यस्तु नारायणो नाम देवदेव: सनातन: । तस्यांशो मानुषेष्वासीद् वासुदेव: प्रतापवान्
ദേവന്മാരുടെയും ദേവനായ സനാതന നാരായണന്റെ അംശം തന്നെയാണ് മനുഷ്യരിൽ പ്രതാപവാനായ വാസുദേവൻ (ശ്രീകൃഷ്ണൻ) ആയി അവതരിച്ചത്.
Verse 152
शेषस्यांशश्ष नागस्य बलदेवो महाबल: । सनत्कुमार प्रद्युम्न॑ विद्धि राजन् महौजसम्,महाबली बलदेवजी शेषनागके अंश थे। राजन! महातेजस्वी प्रद्युम्मनको तुम सनत्कुमारका अंश जानो
മഹാബലവാനായ ബലദേവൻ ശേഷനാഗത്തിന്റെ അംശമാണ്. രാജാവേ! മഹാതേജസ്സോടെ ദീപ്തനായ പ്രദ്യുമ്നനെ സനത്കുമാരന്റെ അംശമായി അറിയുക.
Verse 153
एवमन्ये मनुष्येन्द्रा बहवों5शा दिवौकसाम् | जज्ञिरे वसुदेवस्य कुले कुलविवर्धना:
ഇങ്ങനെ വാസുദേവന്റെ വംശത്തിൽ ദേവന്മാരുടെ അംശങ്ങളായ അനേകം മറ്റ് രാജാക്കന്മാർ ജനിച്ചു; അവർ എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ കുലത്തെ വർധിപ്പിച്ചവർ ആയിരുന്നു.
Verse 154
गणस्त्वप्सरसां यो वै मया राजन प्रकीर्तित: । तस्य भाग: क्षितौ जज्ञे नियोगाद् वासवस्य ह,महाराज! मैंने अप्सराओोंके जिस समुदायका वर्णन किया है, उसका अंश भी इन्द्रके आदेशसे इस पृथ्वीपर उत्पन्न हुआ था
മഹാരാജാവേ! ഞാൻ പ്രസ്താവിച്ച അപ്സരസ്സുകളുടെ സംഘത്തിൽ നിന്നൊരു ഭാഗവും വാസവൻ (ഇന്ദ്രൻ) നൽകിയ നിയോഗപ്രകാരം ഈ ഭൂമിയിൽ ജനിച്ചു.
Verse 155
तानि षोडश देवीनां सहस्राणि नराधिप । बभूवुर्मानुषे लोके वासुदेवपरिग्रह:,नरेश्वर! वे अप्सराएँ मनुष्यलोकमें सोलह हजार देवियोंके रूपमें उत्पन्न हुई थीं, जो सब-की-सब भगवान् श्रीकृष्णकी पत्नियाँ हुईं
വൈശംപായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നരാധിപാ! ആ പതിനാറായിരം അപ്സരസ്സുകൾ മനുഷ്യലോകത്തിൽ ദേവീസ്വരൂപങ്ങളായി ജനിച്ചു; അവർ എല്ലാവരും വാസുദേവൻ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ പത്നിമാരായി.
Verse 156
श्रियस्तु भाग: संजज्ञे रत्यर्थ पृथिवीतले । भीष्मकस्य कुले साध्वी रुक्मिणी नाम नामत:
വൈശംപായനൻ പറഞ്ഞു—ഭൂതലത്തിൽ ലോകാനന്ദാർത്ഥം ശ്രീ (ലക്ഷ്മി)യുടെ ഒരു അംശം ജനിച്ചു; വിദർഭരാജൻ ഭീഷ്മകന്റെ കുലത്തിൽ സതി-സാധ്വിയായ രുക്മിണി എന്ന നാമത്തിൽ അവൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
Verse 157
द्रौपदी त्वथ संजज्ञे शचीभागादनिन्दिता । द्रुपदस्य कुले कन्या वेदिमध्यादनिन्दिता
വൈശംപായനൻ പറഞ്ഞു—അനന്തരം അനിന്ദിതയായ ദ്രൗപദി ശചിയുടെ അംശത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചു. രാജാവ് ദ്രുപദന്റെ കുലത്തിൽ അവൾ യജ്ഞവേദിയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിന്നു കന്യാരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
Verse 158
नातिहस्वा न महती नीलोत्पलसुगन्धिनी । पद्मायताक्षी सुश्रोणी स्वसिताज्चितमूर्थजा
വൈശംപായനൻ പറഞ്ഞു—അവൾ അതിയായി ചെറുതുമല്ല, അതിയായി വലുതുമല്ല. അവളുടെ അവയവങ്ങളിൽ നിന്നു നീലോത്പലത്തിന്റെ സുഗന്ധം പരന്നു. അവളുടെ കണ്ണുകൾ താമരയിതളുപോലെ വിശാലവും മനോഹരവും; നിതംബം സുന്ദരവും; കറുത്ത ചുരുളൻ മുടി അത്ഭുതകരമായി ശോഭിച്ചു.
Verse 159
सर्वलक्षणसम्पूर्णा वैदूर्यमणिसंनिभा । पज्चानां पुरुषेन्द्राणां चित्तप्रमथनी रह:
വൈശംപായനൻ പറഞ്ഞു—അവൾ എല്ലാ ശുഭലക്ഷണങ്ങളാലും സമ്പൂർണ്ണയും വൈദൂര്യമണിപോലെ കാന്തിമതിയുമായിരുന്നു. ഏകാന്തത്തിൽ വസിച്ചിട്ടും അവൾ അഞ്ചു പുരുഷേന്ദ്രന്മാരായ പാണ്ഡവരുടെ ചിത്തങ്ങളെ നിരന്തരം മോഹിപ്പിച്ചു കലക്കി.
Verse 160
सिद्धिर्धतिश्व ये देव्यौ पज्चानां मातरौ तु ते । कुन्ती माद्री च जज्ञाते मतिस्तु सुबलात्मजा
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— ‘സിദ്ധി’യും ‘ധൃതി’യും എന്ന രണ്ടു ദേവിമാരാണ് ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ച് അഞ്ചു പാണ്ഡവരുടെ രണ്ടു മാതാക്കളായി കുന്തിയും മാദ്രിയും എന്ന രൂപത്തിൽ ജനിച്ചത്. കൂടാതെ സുബലരാജന്റെ പുത്രിയായ ഗാന്ധാരി എന്ന രൂപത്തിൽ സ്വയം ‘മതി’ ദേവിയും പ്രത്യക്ഷയായി. ഇങ്ങനെ കുരു–പാണ്ഡവ വംശത്തിന്റെ പ്രധാന മാതൃമൂർത്തികൾ സിദ്ധി, ധൃതി, മതി എന്നീ ദിവ്യഗുണങ്ങളുടെ സാക്ഷാത്കാരമെന്നു മഹാകാവ്യം സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
Verse 161
इति देवासुराणां ते गन्धर्वाप्सरसां तथा । अंशावतरणं राजन् राक्षसानां च कीर्तितम्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— രാജാവേ, ഇങ്ങനെ ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും, അതുപോലെ ഗന്ധർവന്മാരുടെയും അപ്സരസ്സുകളുടെയും, കൂടാതെ രാക്ഷസന്മാരുടെയും അംശാവതരണം നിനക്കു വിവരിക്കപ്പെട്ടു.
Verse 162
ये पृथिव्यां समुद्भूता राजानो युद्ध दुर्मदा: । महात्मानो यदूनां च ये जाता विपुले कुले
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— ഭൂമിയിൽ യുദ്ധമദത്തിൽ ഉന്മത്തരായി ഉദ്ഭവിച്ച രാജാക്കന്മാരാരോ, യദുക്കളുടെ വിശാല കുലത്തിൽ ജനിച്ച മഹാത്മ യോദ്ധാക്കളാരോ—അവരൊക്കെയുടെയും സ്വരൂപവും ഉദ്ഭവവും ഞാൻ മുമ്പേ നിനക്കു പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു. ഈ അംശാവതരണപ്രസംഗം ദോഷദൃഷ്ടി വിട്ടു കേൾക്കണം; അത് ധനം, യശസ്, പുത്രസന്താനം, ദീർഘായുസ്സ്, വിജയം എന്നിവ നൽകുന്നു.
Verse 163
ब्राह्मणा: क्षत्रिया वैश्या मया ते परिकीर्तिता: । धन्यं यशस्यं पुत्रीयमायुष्यं विजयावहम् । इदमंशावतरणं श्रोतव्यमनसूयता
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ—ഇവരെല്ലാം ഞാൻ നിനക്കു പരികീർത്തനം ചെയ്തു. ഈ അംശാവതരണാഖ്യാനം മംഗളകരം; അത് ധനം, യശസ്, പുത്രസന്താനം, ദീർഘായുസ്സ്, വിജയം എന്നിവ നൽകുന്നു. രാജാവേ, ഇത് അനസൂയയായി—ദോഷദൃഷ്ടിയും അസൂയയും ഇല്ലാതെ—കേൾക്കണം.
Verse 164
अंशावतरणं श्रुत्वा देवगन्धर्वरक्षसाम् । प्रभवाप्ययवित् प्राज्ञो न कृच्छेष्ववसीदति
ദേവന്മാരുടെയും ഗന്ധർവന്മാരുടെയും രാക്ഷസന്മാരുടെയും അംശാവതരണം കേട്ട ശേഷം, ലോകത്തിന്റെ ഉദ്ഭവവും ലയവും അധിഷ്ഠിതമായ പരമാത്മാവിനെ അറിയുന്ന പ്രാജ്ഞൻ കടുത്ത കഷ്ടങ്ങളിലും നിരാശയിൽ മുങ്ങുകയില്ല.
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns how desire and immediacy can be reconciled with dharma: whether a union without the father’s immediate participation is legitimate, and which vivāha form is ethically permissible for a kṣatriya in this setting.
Ethical action is framed as context-sensitive: dharma is articulated through recognized social categories (vivāha types, varṇa appropriateness), but it is stabilized by truthful promises that protect vulnerable parties and secure legitimate succession.
There is no explicit phalaśruti formula; instead, a functional meta-commentary appears as Kaṇva’s validation and prophecy, which positions the union as dharmya and narratively anchors the future imperial outcome of their lineage.