Shloka 32
आदि पर्व, अध्याय 67 — गान्धर्वविवाह-समयः
Duḥṣanta–Śakuntalā: Gandharva Marriage and Succession Condition
चन्द्रवर्मेति विख्यात: काम्बोजानां नराधिप: । अर्क इत्यभिविख्यातो यस्तु दानवपुड्रव:
candravarmeti vikhyātaḥ kāmbojānāṃ narādhipaḥ | arka ityabhivikhyāto yastu dānavapuṅgavaḥ ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— കാംബോജരിൽ ‘ചന്ദ്രവർമൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ ഒരു രാജാവ് ഉദിച്ചു. ‘അർക്ക’ എന്നു ഖ്യാതനായ—ദാനവന്മാരിൽ അഗ്രഗണ്യൻ—അവൻ ഇവിടെ മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജർഷിരൂപത്തിൽ ജനിച്ചു. ഈ ഭാഗം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്: ഭൂമിയിലെ രാജ്യം മനുഷ്യകാരണമാത്രം കൊണ്ടല്ല നീങ്ങുന്നത്; പ്രാചീനവും ചിലപ്പോൾ തമസ്സിൽ മുങ്ങിയതുമായ ശക്തികളും സിംഹാസനം പിടിച്ച് സംഘർഷങ്ങളുടെ വിത്ത് വിതയ്ക്കുന്നു।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage suggests that political history in the epic is not merely human: rulers may embody Asuric or Dānavic forces. This frames ethical vigilance—power and fame do not guarantee dharmic character—and prepares the reader to see later conflicts as driven by deep-seated cosmic tendencies.
Vaiśampāyana continues a genealogical account describing how certain powerful non-human beings (Asuras/Dānavas) take birth on earth as kings. In this verse he identifies Candravarman as a famed Kāmboja ruler and mentions Arka as a celebrated Dānava who becomes a foremost figure among human kings.