Shloka 26
आदि पर्व, अध्याय 67 — गान्धर्वविवाह-समयः
Duḥṣanta–Śakuntalā: Gandharva Marriage and Succession Condition
मुञ्जकेश इति ख्यात: श्रीमानासीत् स पार्थिव: । निकुम्भस्त्वजित: संख्ये महामतिरजायत
vaiśampāyana uvāca |
muñjakeśa iti khyātaḥ śrīmān āsīt sa pārthivaḥ |
nikumbhas tv ajitaḥ saṅkhye mahāmatir ajāyata ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—മുഞ്ജകേശൻ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ, ശ്രീസമ്പന്നനായ ഒരു രാജാവ് ജനിച്ചു. നികുംഭനും—മഹാബുദ്ധിയുള്ളവനും യുദ്ധത്തിൽ അജേയനുമായവൻ—ഭൂമിയിൽ ജനിച്ചു. ഈ ആദിപർവ്വഭാഗം വംശകഥയോടൊപ്പം ഒരു നൈതിക സൂചനയും നൽകുന്നു: ദാനവ–ദൈത്യ സ്വഭാവമുള്ള പ്രബല ശക്തികൾ മനുഷ്യരാജാക്കന്മാരിൽ ജന്മമെടുത്തു പഴയ വൈരങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയത്തിലും യുദ്ധത്തിലും വീണ്ടും ഉയർത്തുന്നു; അതിനാൽ ഭരണാധികാരിയുടെ സ്വഭാവവും കർമ്മവും സൂക്ഷ്മമായി പരിശോധിക്കണം.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse participates in a larger teaching-by-narrative: worldly power and conflict are not random—deep-seated tendencies and ancient rivalries can re-emerge through birth and lineage. Hence rulers must cultivate discernment and restraint, since prosperity (śrī) and intelligence (mahāmati) can serve dharma or intensify adharma depending on conduct.
Vaiśampāyana continues listing notable births among kings. Here he states that a king became famous as Muñjakeśa, and that Nikumbha—unconquered in battle and very intelligent—was born, as part of the broader catalogue linking non-human powers (asuras/dānavas) to human royal lines.