Adhyaya 2
Cosmic Manifestation, Mahāmāyā’s Mandate, Varṇāśrama-Dharma, and the Unity of the Trimūrti
അധ്യായം 1ന്റെ ഉപസംഹാരത്തിൽ നിന്ന് തുടർന്നു, കൂർമൻ അധ്യായം 2ൽ ഋഷികളുടെ ക്ഷേമപ്രശ്നത്തിന് മറുപടി നൽകുകയും ഈ ഉപദേശങ്ങൾ മുൻപ് ഇന്ദ്രദ്യുമ്നരാജാവിനോട് പറഞ്ഞതാണെന്ന് സ്മരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പുരാണം പുണ്യപ്രദവും ധർമ്മം വെളിപ്പെടുത്തി മോക്ഷമാർഗം കാണിക്കുന്ന ദിവ്യപ്രകാശനവുമാണെന്ന് നിർവചിക്കുന്നു. തുടർന്ന് സൃഷ്ടിവിവരണം—നാരായണൻ മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ; യോഗനിദ്രയിൽ നിന്ന് ജാഗരിതനായപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നു, ബ്രഹ്മാവിന്റെ ക്രോധത്തിൽ നിന്ന് രുദ്രൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; ശ്രീ നാരായണീ രൂപത്തിൽ മഹാമായ—അവ്യയ മൂലപ്രകൃതി—പ്രകടമാകുന്നു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ അഭ്യർത്ഥനപ്രകാരം അവൾ ‘മോഹ’യായി സൃഷ്ടിവിസ്താരത്തിന് നിയുക്തയാകുന്നു; എന്നാൽ ജ്ഞാനയോഗികൾ, ധ്യാനനിഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണർ, സത്യഭക്തർ, ഭഗവദാജ്ഞാപരായണർ എന്നിവരെ മോഹിപ്പിക്കരുതെന്ന ആജ്ഞ—ആത്മീയ സംരക്ഷണത്തിന്റെ നൈതിക വർഗ്ഗീകരണം സ്ഥാപിക്കുന്നു. മനസാപുത്ര ഋഷികൾ, നാല് വർണങ്ങൾ, അനാദി വേദസ്വരൂപമായ വാക് എന്നിവ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; നാസ്തിക/പാഷണ്ഡ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ അന്ധകാരത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നവയെന്ന് നിന്ദിക്കുന്നു. കാലം മുന്നേറുമ്പോൾ അധർമ്മം ഉയരുന്നതിനാൽ വർണാശ്രമധർമ്മവ്യവസ്ഥ, ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം, പുരുഷാർത്ഥക്രമത്തിൽ ധർമ്മം മോക്ഷത്തിൽ പര്യവസാനിക്കുന്നതും വിശദമാക്കുന്നു. പ്രവൃത്തി–നിവൃത്തി യോഗം വ്യാഖ്യാനിച്ച് നിവൃത്തിയെ മോക്ഷദായിനിയായി സ്തുതിക്കുകയും, സർവ്വസാധാരണ ഗുണങ്ങളും സാധനാഭേദപ്രകാരം പരലോകഗതികളും സൂചിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ‘ഒറ്റ ആശ്രമം’ യോഗികളെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യം വന്നപ്പോൾ, സമാധിനിഷ്ഠ സന്ന്യാസം ഒഴികെ അഞ്ചാം ആശ്രമമില്ലെന്ന് വ്യക്തമാക്കുകയും ആശ്രമഭേദങ്ങളും യോഗിവർഗ്ഗങ്ങളും വർഗ്ഗീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അവസാനം സമന്വയം—ബ്രഹ്മാ സൃഷ്ടിക്കുന്നു, വിഷ്ണു പാലിക്കുന്നു, ശിവൻ പ്രളയം നടത്തുന്നു; എന്നാൽ പരമസത്യത്തിൽ വിഷ്ണുവും മഹാദേവനും അഭിന്നർ. ത്രിവിധ ഉപാസന, ലിംഗ/ത്രിപുണ്ഡ്ര, ത്രിശൂലചിഹ്നം, തിലകം തുടങ്ങിയ ചിഹ്നവിധാനങ്ങൾ പറഞ്ഞ്, സ്വധർമ്മത്തിൽ ഭക്തിയോടെ പരമേശ്വരാരാധന ചെയ്താൽ അക്ഷയ മോക്ഷം ലഭിക്കും എന്ന് ഉപസംഹരിക്കുന്നു; തുടർന്നുള്ള അധ്യായങ്ങൾ ഉപാസന-യോഗ സമന്വയം വികസിപ്പിക്കും.
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे प्रथमो ऽध्यायः श्रीकूर्म उवाच शृणुध्वमृषयः सर्वे यत्पृष्टो ऽहं जगद्धितम् / वक्ष्यमाणं मया सर्वमिन्द्रद्युम्नाय भाषितम्
ഇങ്ങനെ ശ്രീകൂർമപുരാണത്തിലെ ഷട്സാഹസ്ത്രീ സംഹിതയുടെ പൂർവവിഭാഗത്തിലെ ആദ്യ അധ്യായം സമാപ്തം. ശ്രീകൂർമൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ സർവ്വ ഋഷിമാരേ, ലോകഹിതാർത്ഥം നിങ്ങൾ എന്നോടു ചോദിച്ചതെല്ലാം കേൾക്കുക; ഞാൻ ഇന്ദ്രദ്യുമ്ന രാജാവിനോട് പറഞ്ഞതുപോലെ എല്ലാം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും।
Verse 2
भूतैर्भव्यैर्भविष्यद्भिश्चरितैरुपबृंहितम् / पुराणं पुण्यदं नृणां मोक्षधर्मानुकीर्तनम्
ഭൂതം, വർത്തമാനം, ഭാവി എന്നീ ചരിതങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായതിനെ പുരാണം എന്നു പറയുന്നു; അത് മനുഷ്യർക്കു പുണ്യം നൽകുകയും മോക്ഷധർമ്മത്തെ പാടിപ്പറയുകയും ചെയ്യുന്നു।
Verse 3
अहं नारायणो देवः पूर्वमासं न मे परम् / उपास्य विपुलां निद्रां भोगिशय्यां समाश्रितः
ഞാൻ നാരായണദേവൻ; ആദിയിൽ ഞാൻ മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ, എനിക്കുമേൽ മറ്റൊരുത്തനും ഇല്ല. വിപുലമായ യോഗനിദ്രയിൽ ലീനനായി ഞാൻ ഭോഗിശയ്യയായ ശേഷശയ്യയിൽ ശയിച്ചിരുന്നു।
Verse 4
चिन्तयामि पुनः सृष्टिं निशान्ते प्रतिबुध्य तु / ततो मे सहसोत्पन्नः प्रसादो मुनिपुङ्गवा
പ്രളയരാത്രി അവസാനിച്ച് ഞാൻ ഉണരുമ്പോൾ, വീണ്ടും സൃഷ്ടിയെ ഞാൻ ധ്യാനിക്കുന്നു; അപ്പോൾ, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, എന്റെ അന്തരത്തിൽ സഹസാ പ്രസാദരൂപമായ ശുഭസങ്കൽപ്പം ഉദിക്കുന്നു।
Verse 5
चतुर्मुखस्ततो जातो ब्रह्मा लोकपितामहः / तदन्तरे ऽभवत् क्रोधः कस्माच्चित् कारणात् तदा
അനന്തരം ചതുര്മുഖനായ ബ്രഹ്മാവ്, ലോകപിതാമഹൻ, ജനിച്ചു. ആ സൃഷ്ടിപ്രവാഹത്തിനിടയിൽ ഏതോ കാരണത്താൽ അപ്പോൾ ക്രോധം ഉദിച്ചു.
Verse 6
आत्मनो मुनिशार्दूलास्तत्र देवो महेश्वरः / रुद्रः क्रोधात्मजो जज्ञे शूलपाणिस्त्रिलोचनः / तेजसा सूर्यसंकाशस्त्रैलोक्यं संहरन्निव
ഹേ മുനിശാർദൂലന്മാരേ, അപ്പോൾ ആത്മസ്വരൂപത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ദേവ മഹേശ്വരൻ പ്രത്യക്ഷനായി—ക്രോധതത്ത്വജന്യനായ രുദ്രൻ, ശൂലപാണി, ത്രിനയനൻ; സൂര്യസമാന തേജസ്സോടെ, ത്രൈലോക്യം സംഹരിക്കാനൊരുങ്ങിയവനെന്നപോലെ.
Verse 7
ततः श्रीरभवद् देवि कमलायतलोचना / सुरूपा सौम्यवदना मोहिनी सर्वदेहिनाम्
അനന്തരം, ഹേ ദേവി, ശ്രീ പ്രത്യക്ഷയായി—കമലവിസ്തൃതനയന, സുന്ദരരൂപിണി, സൗമ്യവദന, സർവ്വദേഹികളെയും മോഹിപ്പിക്കുന്ന മോഹിനി.
Verse 8
शुचिस्मिता सुप्रसन्ना मङ्गला महिमास्पदा / दिव्यकान्तिसमायुक्ता दिव्यमाल्योपशोभिता
അവളുടെ പുഞ്ചിരി ശുദ്ധദീപ്തിയോടെ തിളങ്ങി; അവൾ അതിപ്രസന്നയും കൃപാമയിയും; മംഗളമയി, മഹിമയുടെ ആസനം. ദിവ്യകാന്തിയാൽ യുക്തയായി, ദിവ്യമാലകളാൽ ശോഭിതയായി.
Verse 9
नारायणी महामाया मूलप्रकृतिरव्यया / स्वधाम्ना पूरयन्तीदं मत्पार्श्वं समुपाविशत्
നാരായണീ—മഹാമായ, അവ്യയ മൂലപ്രകൃതി—സ്വധാമത്തിന്റെ തേജസ്സാൽ ഈ സമസ്ത ധാമവും നിറച്ച്, എന്റെ പാർശ്വത്തിൽ വന്ന് ആസീനയായി.
Verse 10
तां दृष्टवा भगवान् ब्रह्मा मामुवाच जगत्पतिः / मोहायाशेषभूतानां नियोजय सुरूपिणीम् / येनेयं विपुला सृष्टिर्वर्धते मम माधव
അവളെ കണ്ട ജഗത്പതി ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മ എന്നോടു പറഞ്ഞു— “ഹേ മാധവാ, ആ സുന്ദരരൂപിണിയെ സർവ്വഭൂതങ്ങൾക്കുള്ള ‘മോഹ’മായി നിയോഗിക്ക; അവളുടെ കാരണത്താൽ എന്റെ ഈ വിപുല സൃഷ്ടി വർദ്ധിച്ചു വ്യാപിക്കട്ടെ।”
Verse 11
तथोक्तो ऽहं श्रियं देवीमब्रुवं प्रहसन्निव / देवीदमखिलं विश्वं सदेवासुरमानुषम् / मोहयित्वा ममादेशात् संसारे विनिपातय
അങ്ങനെ പറയപ്പെട്ട ഞാൻ, പുഞ്ചിരിയോടെ ദേവി ശ്രീയോട് പറഞ്ഞു— “ദേവീ, എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ദേവാസുരമാനവന്മാരോടുകൂടിയ ഈ സമസ്ത വിശ്വത്തെയും മോഹിപ്പിച്ച് അവരെ സംസാരചക്രത്തിലേക്ക് വീഴ്ത്തുക।”
Verse 12
ज्ञानयोगरतान् दान्तान् ब्रह्मिष्ठान् ब्रह्मवादिनः / अक्रोधनान् सत्यपरान् दूरतः परिवर्जय
ജ്ഞാനയോഗത്തിൽ രതരായി, ദാന്തരായി, ബ്രഹ്മനിഷ്ഠരായി, ബ്രഹ്മവാദികളായി—ക്രോധരഹിതരും സത്യപരരുമായവരെ ദൂരത്തുനിന്നുതന്നെ ഒഴിവാക്കുക।
Verse 13
ध्यायिनो निर्ममान् शान्तान् धार्मिकान् वेदपारगान् / जापिनस्तापसान् विप्रान् दूरतः परिवर्जय
ധ്യാനത്തിൽ ലീനരായി, നിർമമരായി, ശാന്തരായി, ധർമ്മനിഷ്ഠരായി, വേദപാരഗരായ ബ്രാഹ്മണരെ—അതുപോലെ ജപത്തിലും തപസ്സിലും നിരതരായ വിപ്രരെ—ദൂരത്തുനിന്നുതന്നെ ഒഴിവാക്കുക।
Verse 14
वेदवेदान्तविज्ञानसंछिन्नाशेषसंशयान् / महायज्ञपरान् विप्रान् दूरतः परिवर्जय
വേദവും വേദാന്തവും സംബന്ധിച്ച വിജ്ഞാനത്താൽ എല്ലാ സംശയങ്ങളും ഛേദിച്ചവരായി, മഹായജ്ഞങ്ങളിൽ പ്രധാനമായി പരരായ വിപ്രരെയും ദൂരത്തുനിന്നുതന്നെ ഒഴിവാക്കുക।
Verse 15
ये यजन्ति जपैर्हेमैर्देवदेवं महेश्वरम् / स्वाध्यायेनेज्यया दूरात् तान् प्रयत्नेन वर्जय
സ്വർണ്ണലോഭത്തിൽ ആകർഷിതരായി ജപമാത്രം കൊണ്ടു ദേവദേവനായ മഹേശ്വരനെ ‘ആരാധിക്കുന്നവർ’, സ്വാധ്യായവും യഥാർത്ഥ യജ്ഞാരാധനയും ഗൗണമാക്കുന്നവർ—അവരെ ദൂരത്തുനിന്നുതന്നെ പരിശ്രമപൂർവ്വം ഒഴിവാക്കുക।
Verse 16
भक्तियोगसमायुक्तानीश्वरार्पितमानसान् / प्राणायामादिषु रतान् दूरात् परिहरामलान्
ഭക്തിയോഗത്തിൽ യുക്തരായി, മനസ്സ് ഈശ്വരനിൽ അർപ്പിച്ചവരും, പ്രാണായാമാദി യോഗസാധനങ്ങളിൽ രമിക്കുന്ന നിർമ്മലരുമായവരെ പോലും ദൂരത്തുനിന്ന് പരിഹരിക്കുക।
Verse 17
प्रणवासक्तमनसो रुद्रजप्यपरायणान् / अथर्वशिरसो ऽध्येतृन् धर्मज्ञान् परिवर्जय
മനം പ്രണവം (ഓം) മാത്രത്തിൽ ആസക്തരായി, രുദ്രമന്ത്രജപത്തിൽ മാത്രം പരായണരായി, അതർവശിരസ് മാത്രം പഠിക്കുന്നവർ—ധർമ്മം അറിയുന്നവരായാലും—അവരെ ഒഴിവാക്കുക।
Verse 18
बहुनात्र किमुक्तेन स्वधर्मपरिपालकान् / ईश्वराराधनरतान् मन्नियोगान्न मोहय
ഇവിടെ കൂടുതലായി എന്തു പറയണം? സ്വധർമ്മം പാലിക്കുന്നവരും, ഈശ്വരാരാധനയിൽ രതരുമായും, എന്റെ നിയോഗപ്രകാരം പ്രവർത്തിക്കുന്നവരുമായവരെ മോഹിപ്പിക്കരുത്।
Verse 19
एवं मया महामाया प्रेरिता हरिवल्लभा / यथादेशं चकारासौ तस्माल्लक्ष्मीं समर्चयेत्
ഇങ്ങനെ എന്റെ പ്രേരണയാൽ ആ മഹാമായ—ഹരിവല്ലഭ—ആജ്ഞാനുസാരം തന്നേ ചെയ്തു; അതുകൊണ്ട് ലക്ഷ്മീ (ശ്രീ)യെ വിധിപൂർവ്വം സമർചിക്കണം।
Verse 20
श्रियं ददाति विपुलां पुष्टिं मेधां यशो बलम् / अर्चिता भगवत्पत्नी तस्माल्लक्ष्मीं समर्चयेत्
ഭഗവാന്റെ പത്നിയായ ലക്ഷ്മിയെ ആരാധിച്ചാൽ അവൾ അപാരമായ ശ്രീ, പുഷ്ടി, മേധ, യശസ്, ബലം എന്നിവ നൽകുന്നു; അതിനാൽ ലക്ഷ്മിയെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കണം।
Verse 21
ततो ऽसृजत् स भगवान् ब्रह्मा लोकपितामहः / चराचराणि भूतानि यथापूर्वं ममाज्ञया
അതിനുശേഷം ലോകപിതാമഹനായ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മൻ എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, മുൻപുപോലെ ചരവും അചരവും ആയ എല്ലാ ജീവികളെയും സൃഷ്ടിച്ചു।
Verse 22
परीचिभृग्वङ्गिरसः पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् / दक्षमत्रिं वसिष्ठं च सो ऽसृजद् योगविद्यया
യോഗവിദ്യയുടെ ശക്തിയാൽ അദ്ദേഹം പരീചി, ഭൃഗു, അങ്ഗിരസ്, പുലസ്ത്യ, പുലഹ, ക്രതു, ദക്ഷ, അത്രി, വസിഷ്ഠൻ എന്നിവരെ സൃഷ്ടിച്ചു।
Verse 23
नवैते ब्रह्मणः पुत्रा ब्रह्माणो ब्राह्मणोत्तमाः / ब्रह्मवादिन एवैते मरीच्याद्यास्तु साधकाः
ഇവർ ഒമ്പതുപേരും ബ്രഹ്മന്റെ പുത്രന്മാർ—ബ്രഹ്മജ്ഞർ, ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ ഉത്തമർ. ഇവർ ബ്രഹ്മവാദികൾ; മരീചി മുതലായവർ സിദ്ധസാധകർ।
Verse 24
ससर्ज ब्राह्मणान् वक्त्रात् क्षत्रियांश्च भुजाद् विभुः / वैश्यानूरुद्वयाद् देवः पादार्छूद्रान् पितामहः
സർവ്വശക്തനായ പിതാമഹ ദേവൻ മുഖത്തിൽ നിന്ന് ബ്രാഹ്മണരെ, ഭുജങ്ങളിൽ നിന്ന് ക്ഷത്രിയരെ, ഇരുഊരുക്കളിൽ നിന്ന് വൈശ്യരെ, പാദങ്ങളിൽ നിന്ന് ശൂദ്രരെ പ്രകടമാക്കി।
Verse 25
यज्ञनिष्पत्तये ब्रह्मा शूद्रवर्जं ससर्ज ह / गुप्तये सर्ववेदानां तेभ्यो यज्ञो हि निर्बभौ
യജ്ഞസിദ്ധിക്കായി ബ്രഹ്മാവ് ശൂദ്രനെ വर्जിച്ച് ത്രിവർണ്ണങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചു; സർവ്വവേദങ്ങളുടെ ഗുപ്തരക്ഷയ്ക്കായി അവരിൽ നിന്നുതന്നെ യജ്ഞം ഉദ്ഭവിച്ചു।
Verse 26
ऋचो यजूंषि सामानि तथैवाथर्वणानि च / ब्रह्मणः सहजं रूपं नित्यैषा शक्तिरव्यया
ഋക്ക്, യജുസ് മന്ത്രങ്ങൾ, സാമഗാനങ്ങൾ, അതർവണ സ്തുതികൾ—ഇവയാണ് ബ്രഹ്മന്റെ സഹജസ്വരൂപം; ഇതുതന്നെ അവന്റെ നിത്യവും അവ്യയവുമായ ശക്തി.
Verse 27
अनादिनिधना दिव्या वागुत्सृष्टा स्वयंभुवा / आदौ वेदमयी भूता यतः सर्वाः प्रवृत्तयः
ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്ത ദിവ്യവാക് സ്വയംഭൂവായ (ബ്രഹ്മാവാൽ) ഉത്സൃഷ്ടമായി; ആദിയിൽ അത് വേദമയമായിരുന്നു, അതിൽ നിന്നുതന്നെ സർവ്വ പ്രവൃത്തികളും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു।
Verse 28
अतो ऽन्यानितु शास्त्राणिपृथिव्यांयानिकानिचित् / न तेषु रमते धीरः पाषण्डी तेन जायते
അതുകൊണ്ട് ഭൂമിയിൽ ഉള്ള മറ്റു ശാസ്ത്രങ്ങൾ ഏതായാലും—ധീരൻ അവയിൽ രമിക്കുകയില്ല; അവയോടുള്ള ആസക്തി മൂലം പാഷണ്ഡി, കുദൃഷ്ടിയുള്ളവൻ ആകുന്നു।
Verse 29
वेदार्थवित्तमैः कार्यं यत्स्मृतं मुनिभिः पुरा / स ज्ञेयः परमो धर्मो नान्यशास्त्रेषु संस्थितः
മുനിമാർ പുരാതനമായി സ്മരിച്ചതുപോലെ—വേദാർത്ഥം അറിയുന്നവരുടെ അനുസാരമായി കർത്തവ്യം ആചരിക്കണം—അതുതന്നെ പരമധർമ്മം; അത് മറ്റു ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ സ്ഥാപിതമല്ല।
Verse 30
या वेदबाह्याः स्मृतयो याश्च काश्च कुदृष्टयः / सर्वास्ता निष्फलाः प्रेत्यतमोनिष्ठाहिताः स्मृताः
വേദപ്രാമാണ്യത്തിന് പുറത്തുള്ള സ്മൃതികളും, കുദൃഷ്ടിയുള്ള ഏതൊരു വാദങ്ങളും—അവ എല്ലാം ഫലശൂന്യമെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; മരണാനന്തരം അവ തമസ്സിന്റെ അന്ധകാരത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു, കാരണം അവ തമോഗുണനിഷ്ഠമായവയായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।
Verse 31
पूर्वकल्पे प्रजा जाताः सर्वबादाविवर्जिताः / शुद्धान्तः करणाः सर्वाः स्वधर्मनिरताः सदा
പൂർവകൽപ്പത്തിൽ പ്രജകൾ എല്ലാ ബാധകളിലും നിന്നു വിമുക്തരായി ജനിച്ചു; എല്ലാവരുടെയും അന്തഃകരണങ്ങൾ ശുദ്ധമായിരുന്നു, അവർ എപ്പോഴും തങ്ങളുടെ സ്വധർമ്മത്തിൽ നിരതരായിരുന്നു।
Verse 32
ततः कालवशात् तासां रागद्वेषादिको ऽभवत् / अधर्मो मुनिशार्दूलाः स्वधर्मप्रतिबन्धकः
അതിനുശേഷം കാലവശാൽ അവരിൽ രാഗദ്വേഷാദികൾ ഉദിച്ചു; ഹേ മുനിശാർദൂലന്മാരേ, സ്വധർമ്മത്തെ തടയുന്ന അധർമ്മം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।
Verse 33
ततः सा सहजा सिद्धिस्तासां नातीव जायते / रजोमात्रात्मिकास्तासां सिद्धयो ऽन्यास्तदाभवन्
അപ്പോൾ അവരുടെ സഹജസിദ്ധി വളരെ അധികം ഉദിച്ചില്ല; പകരം രജോഗുണപ്രധാനമായ മറ്റു സിദ്ധികൾ അന്നേ അവർക്കുണ്ടായി।
Verse 34
तासु क्षीणास्वशेषासु कालयोगेन ताः पुनः / वार्तोपायं पुनश्चक्रुर्हस्तसिद्धिं च कर्मजाम् / ततस्तासां विभुर्ब्रह्मा कर्माजीवमकल्पयत्
കാലയോഗത്താൽ അവയെല്ലാം പൂർണ്ണമായി ക്ഷയിച്ചപ്പോൾ, അവർ വീണ്ടും ഉപജീവനമാർഗം ആവിഷ്കരിച്ചു—വാർത്താ (കൃഷി/വ്യാപാരം)യും കർമജന്യമായ കൈപ്പണി-സിദ്ധിയും. തുടർന്ന് സർവ്വശക്തനായ ബ്രഹ്മാവ് അവർക്കു കർമാധിഷ്ഠിതമായ ആജീവിക നിശ്ചയിച്ചു।
Verse 35
स्वायंभुवो मनुः पूर्वं धर्मान् प्रोवाच धर्मदृक् / साक्षात् प्रजापतेर्मूर्तिर्निसृष्टा ब्रह्मणा द्विजाः / भृग्वादयस्तद्वदनाच्छ्रुत्वा धर्मानथोचिरे
പൂർവകാലത്ത് ധർമ്മദർശിയായ സ്വായംഭുവ മനു ധർമ്മങ്ങളെ ഉപദേശിച്ചു. ബ്രഹ്മാവ് ഭൃഗു മുതലായ ദ്വിജ ഋഷികളെ പ്രജാപതിയുടെ മൂർത്തിപോലെ സൃഷ്ടിച്ചു; അവർ മനുവിന്റെ വദനത്തിൽ നിന്ന് ധർമ്മങ്ങൾ കേട്ട് വീണ്ടും പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തി.
Verse 36
यजनं याजनं दानं ब्राह्मणस्य प्रतिग्रहम् / अध्यापनं चाध्ययनं षट् कर्माणि द्विजोत्तमाः
യജ്ഞം ചെയ്യുക, മറ്റുള്ളവർക്കായി യജ്ഞം നടത്തിക്കുക, ദാനം നൽകുക, ബ്രാഹ്മണന് ദാനം സ്വീകരിക്കൽ; അധ്യാപനവും അധ്യയനവും—ഹേ ദ്വിജോത്തമരേ, ഇവയാണ് ആറു കർമങ്ങൾ.
Verse 37
दानमध्ययनं यज्ञो धर्मः क्षत्रियवैश्ययोः / दण्डो युद्धं क्षत्रियस्य कृषिर्वैश्यस्य शस्यते
ക്ഷത്രിയനും വൈശ്യനും ദാനം, വേദാധ്യയനം, യജ്ഞം—ഇവയാണ് പൊതുധർമ്മം. ക്ഷത്രിയന് ദണ്ഡധാരണംയും യുദ്ധവും; വൈശ്യന് കൃഷി പ്രത്യേകമായി പ്രശംസിതം.
Verse 38
शुश्रूषैव द्विजातीनां शूद्राणां धर्मसाधनम् / कारुकर्म तथाजीवः पाकयज्ञो ऽपि धर्मतः
ശൂദ്രർക്കു ദ്വിജാതികളുടെ ശുശ്രൂഷ തന്നെയാണ് ധർമ്മസാധനം. അതുപോലെ കരുകർമ്മത്തിലൂടെ ഉപജീവനം, പാകയജ്ഞം ചെയ്യുന്നതും ധർമ്മപ്രകാരം അംഗീകൃതമാണ്.
Verse 39
ततः स्थितेषु वर्णेषु स्थापयामास चाश्रमान् / गृहस्थं च वनस्थं च भिक्षुकं ब्रह्मचारिणम्
പിന്നീട് വർണങ്ങൾ സ്ഥിരമായപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ആശ്രമങ്ങളെയും സ്ഥാപിച്ചു—ഗൃഹസ്ഥൻ, വനസ്ഥൻ (വാനപ്രസ്ഥൻ), ഭിക്ഷുകൻ (സന്ന്യാസി), ബ്രഹ്മചാരി.
Verse 40
अग्नयो ऽतिथिशुश्रूषा यज्ञो दानं सुरार्चनम् / गृहस्थस्य समासेन धर्मो ऽयं मुनिपुङ्गवाः
പവിത്ര അഗ്നികളുടെ പരിപാലനം, അതിഥിശുശ്രൂഷ, യജ്ഞം, ദാനം, ദേവാരാധനം—ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, സംക്ഷേപത്തിൽ ഇതാണ് ഗൃഹസ്ഥധർമ്മം।
Verse 41
होमो मूलफलाशित्वं स्वाध्यायस्तप एव च / संविभागो यथान्यायं धर्मो ऽयं वनवासिनाम्
ഹോമം, മൂല-ഫലാഹാരജീവനം, സ്വാധ്യായവും തപസ്സും; കൂടാതെ നിയമപ്രകാരം യഥോചിത വിഭജനം—ഇതാണ് വനവാസികളുടെ ധർമ്മം।
Verse 42
भैक्षाशनं च मौनित्वं तपो ध्यानं विशेषतः / सम्यग्ज्ञानं च वैराग्यं धर्मो ऽयं भिक्षुके मतः
ഭിക്ഷാഭക്ഷണം, മൗനം, തപസ്സും പ്രത്യേകിച്ച് ധ്യാനവും; കൂടാതെ സമ്യക്ജ്ഞാനവും വൈരാഗ്യവും—ഇതാണ് ഭിക്ഷുവിന്റെ ധർമ്മമെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു।
Verse 43
भिक्षाचर्या च शुश्रूषा गुरोः स्वाध्याय एव च / सन्ध्याकर्माग्निकार्यं च धर्मो ऽयं ब्रह्मचारिणाम्
വിധിപ്രകാരം ഭിക്ഷാചര്യ, ഗുരുവിന്റെ ശുശ്രൂഷ, സ്വാധ്യായം; കൂടാതെ സന്ധ്യാകർമ്മവും അഗ്നികാര്യവും—ഇതാണ് ബ്രഹ്മചാരികളുടെ ധർമ്മം।
Verse 44
ब्रह्मचारिवनस्थानां भिक्षुकाणां द्विजोत्तमाः / साधारणं ब्रह्मचर्यं प्रोवाच कमलोद्भवः
ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, കമലോദ്ഭവനായ ബ്രഹ്മാവ് ബ്രഹ്മചാരികൾക്കും വനസ്ഥർക്കും ഭിക്ഷുക്കൾക്കും പൊതുവായ ബ്രഹ്മചര്യാനുഷ്ഠാനം പ്രസ്താവിച്ചു।
Verse 45
ऋतुकालाभिगामित्वं स्वदारेषु न चान्यतः / पर्ववर्जं गृहस्थस्य ब्रह्मचर्यमुदाहृतम्
ഗൃഹസ്ഥന്റെ ‘ബ്രഹ്മചര്യം’ എന്നത്—ഋതുകാലത്തിൽ സ്വന്തം ഭാര്യയോടുമാത്രം സമീപിക്കുക, പരസ്ത്രീയെ ഒരിക്കലും സമീപിക്കാതിരിക്കുക, കൂടാതെ പർവ്വദിനങ്ങളിൽ സംയമത്തോടെ വിരമിക്കുക എന്നതാണ്।
Verse 46
आगर्भसंभवादाद्यात् कार्यं तेनाप्रमादतः / अकुर्वाणस्तु विप्रेन्द्रा भ्रूणहा तु प्रजायते
ഗർഭം ഉദിക്കുന്ന നിമിഷം മുതൽ അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിധികർമ്മങ്ങൾ അപ്രമാദത്തോടെ നിർവഹിക്കണം. അത് ചെയ്യാത്തവൻ—ഹേ വിപ്രേന്ദ്രന്മാരേ—ഭ്രൂണഹന്താവായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു।
Verse 47
वेदाभ्यासो ऽन्वहं शक्त्या श्राद्धं चातिथिपूजनम् / गृहस्थस्य परो धर्मो देवताभ्यर्चनं तथा
ഗൃഹസ്ഥന്റെ പരമധർമ്മം ഇതാണ്—ശക്തിയനുസരിച്ച് നിത്യവും വേദാഭ്യാസം, ശ്രാദ്ധകർമ്മം, അതിഥിപൂജ, കൂടാതെ ദേവതാരാധന।
Verse 48
वैवाह्ममग्निमिन्धीत सायं प्रातर्यथाविधि / देशान्तरगतो वाथ मृतपत्नीक एव वा
വിധിപ്രകാരം സായാഹ്നവും പ്രഭാതവും വൈവാഹിക ഗൃഹ്യാഗ്നി ജ്വലിപ്പിക്കണം—അവൻ ദേശാന്തരത്തിലായാലും, അല്ലെങ്കിൽ ഭാര്യ മരിച്ച് ഭാര്യയില്ലാത്തവനായാലും പോലും।
Verse 49
त्रयाणामाश्रमाणां तु गृहस्थो योनिरुच्यते / अन्ये तमुपजीवन्ति तस्माच्छ्रेयान् गृहाश्रमी
മൂന്ന് ആശ്രമങ്ങളിൽ ഗൃഹസ്ഥാശ്രമം അവയുടെ ‘യോനി’ അഥവാ മൂലമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; മറ്റു ആശ്രമങ്ങൾ അവനെയാശ്രയിച്ചാണ് ജീവിക്കുന്നത്. അതിനാൽ ഗൃഹസ്ഥധർമ്മം ശ്രേഷ്ഠം।
Verse 50
ऐकाश्रम्यं गृहस्थस्य त्रयाणां श्रुतिदर्शनात् / तस्माद् गार्हस्थ्यमेवैकं विज्ञेयं धर्मसाधनम्
ശ്രുതിസാക്ഷ്യപ്രകാരം ഗൃഹസ്ഥൻ തന്നെ മറ്റു മൂന്നു ആശ്രമങ്ങളുടെ അധാരമാണ്; അതിനാൽ ഗാർഹസ്ഥ്യാശ്രമം തന്നെയാണ് ധർമ്മസാധനത്തിന്റെ മുഖ്യ മാർഗമെന്ന് അറിയണം।
Verse 51
परित्यजेदर्थकामौ यौ स्यातां धर्मवर्जितौ / सर्वलोकविरुद्धं च धर्ममप्याचरेन्न तु
ധർമ്മരഹിതമായ അർത്ഥവും കാമവും ഉപേക്ഷിക്കണം; സർവ്വലോകഹിതത്തിനും പൊതുസമ്മതത്തിനും വിരുദ്ധമായ ‘ധർമ്മം’ പോലും ആചരിക്കരുത്।
Verse 52
धर्मात् संजायते ह्यर्थो धर्मात् कामो ऽभिजायते / धर्म एवापवर्गाय तस्माद् धर्मं समाश्रयेत्
ധർമ്മത്തിൽ നിന്നാണ് അർത്ഥം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്, ധർമ്മത്തിൽ നിന്നാണ് കാമവും ജനിക്കുന്നത്; ധർമ്മം തന്നെയാണ് അപവർഗം (മോക്ഷം) നൽകുന്നത്, അതിനാൽ ധർമ്മത്തെ ആശ്രയിക്കണം।
Verse 53
धर्मश्चार्थश्च कामश्च त्रिवर्गस्त्रिगुणो मतः / सत्त्वं रजस्तमश्चेति तस्माद्धर्मं समाश्रयेत्
ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം എന്ന ത്രിവർഗം ത്രിഗുണാത്മകമാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു—സത്ത്വം, രജസ്, തമസ്; അതിനാൽ ധർമ്മത്തെ ആശ്രയിക്കണം।
Verse 54
ऊर्ध्वं गच्छन्ति सत्त्वस्था मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः / जघन्यगुणवृत्तिस्था अधो गच्छन्ति तामसाः
സത്ത്വത്തിൽ സ്ഥാപിതർ ഉയരത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; രജസ്സാൽ ആധിപത്യമുള്ളവർ മദ്ധ്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; തമസ്സിന്റെ നികൃഷ്ടവൃത്തിയിൽ ഉള്ളവർ അധോഗതിയിലേക്കു പോകുന്നു।
Verse 55
यस्मिन् धर्मसमायुक्तावर्थकामौ व्यवस्थितौ / इह लोके सुखी भूत्वा प्रेत्यानन्त्याय कल्पते
ധർമ്മത്തോടു ചേർന്ന് അർത്ഥവും കാമവും യഥാവിധി സ്ഥാപിതമായിടത്ത് മനുഷ്യൻ ഈ ലോകത്തിൽ സുഖത്തോടെ ജീവിച്ച്, മരണാനന്തരം അനന്ത മംഗല്യത്തിന് യോഗ്യനാകുന്നു।
Verse 56
धर्मात् संजायते मोक्षो ह्यर्थात् कामो ऽभिजायते / एवं साधनसाध्यत्वं चातुर्विध्ये प्रदर्शितम्
ധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് മോക്ഷം ജനിക്കുന്നു; അർത്ഥത്തിൽ നിന്ന് കാമം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ചതുര്വിധ പുരുഷാർത്ഥങ്ങളിൽ സാധന–സാധ്യബന്ധം വ്യക്തമായി കാണിച്ചിരിക്കുന്നു।
Verse 57
य एवं वेद धर्मार्थकाममोक्षस्य मानवः / माहात्म्यं चानुतिष्ठेत स चानन्त्याय कल्पते
ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്ന ബോധം ഇങ്ങനെ അറിയുകയും ഈ പവിത്ര മഹാത്മ്യം അനുഷ്ഠിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ അനന്തപദത്തിന് യോഗ്യനാകുന്നു।
Verse 58
तस्मादर्थं च कामं च त्यक्त्वा धर्मं समाश्रयेत् / धर्मात् संजायते सर्वमित्याहुर्ब्रह्मवादिनः
അതുകൊണ്ട് അർത്ഥവും കാമവും എന്ന ആസക്തി വിട്ട് ധർമ്മത്തെ ആശ്രയിക്കണം; ധർമ്മത്തിൽ നിന്നാണ് എല്ലാം ജനിക്കുന്നത് എന്ന് ബ്രഹ്മവാദികൾ പറയുന്നു।
Verse 59
धर्मेण धार्यते सर्वं जगत् स्थावरजङ्गमम् / अनादिनिधना शक्तिः सैषा ब्राह्मी द्विजोत्तमाः
ധർമ്മം കൊണ്ടുതന്നെ സ്ഥാവര-ജംഗമമായ സർവ്വജഗത്തും നിലനിൽക്കുന്നു. ഈ ശക്തി അനാദിയും അനന്തവും; ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, ഇതുതന്നെ ബ്രാഹ്മീ ശക്തിയാണ്।
Verse 60
कर्मणा प्राप्यते धर्मो ज्ञानेन च न संशयः / तस्माज्ज्ञानेन सहितं कर्मयोगं समाचरेत्
കർമ്മത്തിലൂടെ ധർമ്മം ലഭിക്കുന്നു; ജ്ഞാനത്തിലൂടെയും—ഇതിൽ സംശയമില്ല. അതിനാൽ സത്യജ്ഞാനത്തോടുകൂടിയ കർമയോഗം സ്ഥിരമായി ആചരിക്കണം।
Verse 61
प्रवृत्तं च निवृत्तं च द्विविधं कर्म वैदिकम् / ज्ञानपूर्वं निवृत्तं स्यात् प्रवृत्तं यदतो ऽन्यथा
വൈദികകർമ്മം രണ്ടുവിധം—പ്രവൃത്തി, നിവൃത്തി. സത്യജ്ഞാനപൂർവമായത് നിവൃത്തി; അതിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമായത് പ്രവൃത്തി എന്നു പറയുന്നു।
Verse 62
निवृत्तं सेवमानस्तु याति तत् परमं पदम् / तस्मान्निवृत्तं संसेव्यमन्यथा संसरेत् पुनः
നിവൃത്തി മാർഗം അനുസരിക്കുന്നവൻ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു. അതിനാൽ നിവൃത്തിയെ ശ്രദ്ധയോടെ അഭ്യസിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ വീണ്ടും സംസാരത്തിലേക്ക് മടങ്ങും।
Verse 63
क्षमा दमो दया दानमलोभस्त्याग एव च / आर्जवं चानसूया च तीर्थानुसरणं तथा
ക്ഷമ, ദമം, ദയ, ദാനം, അലോഭം, ത്യാഗം; അതുപോലെ ആർജവം, അനസൂയ, തീർത്ഥാനുസരണം—ഇവയെല്ലാം പാലിക്കേണ്ടതാണ്।
Verse 64
सत्यं सन्तोष आस्तिक्यं श्रद्धा चेन्द्रियनिग्रहः / देवताभ्यर्चनं पूजा ब्राह्मणानां विशेषतः
സത്യം, സന്തോഷം, ആസ്തിക്യം, ശ്രദ്ധ, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം; കൂടാതെ ദേവതകളുടെ അർച്ചന-പൂജ, പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രാഹ്മണരുടെ സേവനവും വന്ദനവും—ഇവ ധർമ്മത്തിന്റെ തൂണുകളായി പ്രസ്താവിക്കുന്നു।
Verse 65
आहिंसा प्रियवादित्वमपैशुन्यमकल्कता / सामासिकमिमं धर्मं चातुर्वर्ण्ये ऽब्रवीन्मनुः
അഹിംസ, മധുരവാക്ക്, പരനിന്ദ ഒഴിവാക്കൽ, കളങ്കരഹിത ശുദ്ധി—ഇതാണ് നാലു വർണങ്ങൾക്കും സംക്ഷിപ്ത ധർമ്മമെന്ന് മനു ഉപദേശിച്ചു।
Verse 66
प्राजापत्यं ब्राह्मणानां स्मृतं स्थानं क्रियावताम् / स्थानमैन्द्रं क्षत्रियाणां संग्रामेष्वपलायिनाम्
കർമ്മാനുഷ്ഠാനങ്ങളിൽ നിഷ്ഠരായ ബ്രാഹ്മണർക്കു പ്രാജാപത്യ ലോകം നിശ്ചിത വാസസ്ഥലമെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; യുദ്ധത്തിൽ പിന്മാറാത്ത ക്ഷത്രിയർക്കു ഐന്ദ്ര ലോകം വാസസ്ഥലമെന്നു പ്രസിദ്ധം।
Verse 67
वैश्यानां मारुतं स्थानं स्वधर्ममनुवर्तताम् / गान्धर्वं शूद्रजातीनां परिचारेण वर्तताम्
സ്വധർമ്മം അനുസരിക്കുന്ന വൈശ്യർക്കു മാർുത ലോകം സ്ഥാനമെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; സേവാ-പരിചരണത്തിലൂടെ ജീവിക്കുന്ന ശൂദ്രർക്കു ഗന്ധർവ ലോകം സ്ഥാനമെന്നു പ്രസിദ്ധം।
Verse 68
अष्टाशीतिसहस्त्राणामृषीणामूर्ध्वरेतसाम् / स्मृतं तेषां तु यत्स्थानं तदेव गुरुवासिनाम्
ഊർധ്വരേതസ്സായ, ബ്രഹ്മചര്യനിഷ്ഠ എൺപത്തിയെട്ടായിരം ഋഷികൾക്കു സ്മരിക്കപ്പെടുന്ന വാസസ്ഥലം ഏതാണ്, അതേ വാസസ്ഥലം ഗുരുവിനോടൊപ്പം പാർത്തു സേവിക്കുന്നവർക്കും തന്നെയാണ്।
Verse 69
सप्तर्षोणां तु यत्स्थानं स्मृतं तद् वै वनौकसाम् / प्राजापत्यं गृहस्थानां स्थानमुक्तं स्वयंभुवा
സപ്തർഷികളുടെ വാസസ്ഥലമായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നതുതന്നെ വനവാസി തപസ്വികളുടെ സ്ഥാനമാണ്; ഗൃഹസ്ഥർക്കു പ്രാജാപത്യ ലോകം സ്ഥാനമെന്നു സ്വയംഭൂ ബ്രഹ്മാ പ്രസ്താവിച്ചു।
Verse 70
यतीनां यतचित्तानां न्यासिनामूर्ध्वरेतसाम् / हैरण्यगर्भं तत् स्थानं यस्मान्नावर्तते पुनः
യതചിത്തരായ യതികളും മനോനിഗ്രഹമുള്ള ഋഷികളും ഊർധ്വരേതസ് സന്ന്യാസികളും പ്രാപിക്കുന്ന ധാമം തന്നെയാണ് ഹിരണ്യഗർഭസ്ഥാനം; അവിടെ നിന്ന് വീണ്ടും മടങ്ങിവരികയില്ല।
Verse 71
योगिनाममृतं स्थानं व्योमाख्यं परमाक्षरम् / आनन्दमैश्वरं धाम सा काष्ठा सा परागतिः
യോഗികൾക്കായി ‘വ്യോമ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന അമൃതസ്ഥാനം ഉണ്ട്; അതാണ് പരമാക്ഷരം. അത് ആനന്ദവും ഐശ്വര്യവും നിറഞ്ഞ ദിവ്യധാമം; അതേ പരമകാഷ്ഠ, അതേ പരാഗതിയുമാണ്।
Verse 72
ऋषच ऊचुः भगवन् देवतारिघ्न हिरण्याक्षनिषूदन / चत्वारो ह्याश्रमाः प्रोक्ता योगिनामेक उच्यते
ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഭഗവൻ, ദേവതകളുടെ ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്നവനേ, ഹിരണ്യാക്ഷനിഷൂദനേ! നാലു ആശ്രമങ്ങൾ പ്രസിദ്ധമാണ്; എന്നാൽ യോഗികൾക്കായി ഒരൊറ്റ (പരമ) ആശ്രമം മാത്രമെന്നു പറയുന്നു।
Verse 73
श्रीकूर्म ऊवाच सर्वकर्माणि संन्यस्य समाधिमचलं श्रितः / य आस्ते निश्चलो योगी स संन्यासी न पञ्चमः
ശ്രീകൂർമൻ അരുളിച്ചെയ്തു—സകലകർമ്മങ്ങളും സന്ന്യാസിച്ച് അചല സമാധിയെ ആശ്രയിക്കുന്നവൻ, നിശ്ചലമായി നിലകൊള്ളുന്ന യോഗി—അവനേ സന്ന്യാസി; ഇതിന് പുറമെ ‘പഞ്ചമ’ ആശ്രമമില്ല।
Verse 74
सर्वेषामाश्रमाणां तु द्वैविध्यं श्रुतदर्शितम् / ब्रह्मचार्युपकुर्वाणो नैष्ठिको ब्रह्मतत्परः
എല്ലാ ആശ്രമങ്ങൾക്കും ശ്രുതി കാണിച്ച ദ്വൈവിധ്യം ഉണ്ട്. ബ്രഹ്മചാരിയും രണ്ടുവിധം—ഉപകുർവാണൻ (വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കി അടുത്ത ആശ്രമത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നവൻ)യും നൈഷ്ഠികൻ (ജീവിതാന്തം ബ്രഹ്മചര്യത്തിൽ സ്ഥിരമായി ബ്രഹ്മപരായണനായിരിക്കുന്നവൻ)യും।
Verse 75
यो ऽधीत्यविधिवद्वेदान् गृहस्थाश्रममाव्रजेत् / उपकुर्वाणको ज्ञेयो नैष्ठिको मरणान्तिकः
വിധിപൂർവ്വം വേദങ്ങൾ അധ്യയനം ചെയ്ത് ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നവൻ ‘ഉപകുർവാണകൻ’ എന്നു അറിയപ്പെടുന്നു; ‘നൈഷ്ഠികൻ’ ആകുന്നവൻ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ ബ്രഹ്മചര്യത്തിൽ നിലകൊണ്ട് മരണം വരെ സ്വാധ്യായത്തിൽ നിരതനായി ഇരിക്കും।
Verse 76
उदासीनः साधकश्च गृहस्थो द्विविधो भवेत् / कुटुम्बभरणे यत्तः साधको ऽसौ गृही भवेत्
ഗൃഹസ്ഥൻ രണ്ടുവിധം—ഉദാസീനനും സാധകനും. കുടുംബഭരണത്തിൽ പരിശ്രമിക്കുന്നവൻ ‘സാധക-ഗൃഹസ്ഥൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു।
Verse 77
ऋणानित्रीण्यपाकृत्यत्यक्त्वा भार्याधनादिकम् / एकाकी यस्तु विचरेदुदासीनः स मौक्षिकः
മൂന്നു ഋണങ്ങളും തീർത്തു, ഭാര്യ-ധനം മുതലായവ ഉപേക്ഷിച്ച്, ഏകാകിയായി സഞ്ചരിക്കുന്ന—ലൗകികബന്ധങ്ങളിൽ ഉദാസീനനായ—അവൻ ‘മൗക്ഷികൻ’ (മോക്ഷസാധകൻ) എന്നു പറയപ്പെടുന്നു।
Verse 78
तपस्तप्यति यो ऽरण्ये यजेद् देवान् जुहोति च / स्वाध्याये चैव निरतो वनस्थस्तापसो मतः
അരണ്യത്തിൽ തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ച്, ദേവന്മാരെ യജിച്ച്, അഗ്നിയിൽ ഹോമാഹുതികൾ അർപ്പിച്ച്, സ്വാധ്യായത്തിൽ നിരന്തരം നിരതനായിരിക്കുന്നവൻ—അവൻ വനംവാസിയായ ‘താപസൻ’ എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു।
Verse 79
तपसा कर्षितो ऽत्यर्थं यस्तु ध्यानपरो भवेत् / सांन्यासिकः स विज्ञेयो वानप्रस्थाश्रमे स्थितः
തപസ്സാൽ അത്യന്തം ക്ഷീണിച്ച്, ധ്യാനത്തിൽ സദാ പരനായിരിക്കുന്നവൻ—വാനപ്രസ്ഥാശ്രമത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും—‘സാന്യാസികൻ’ (സന്ന്യാസഭാവമുള്ളവൻ) എന്നു അറിയണം।
Verse 80
योगाभ्यासरतो नित्यमारुरुक्षुर्जितेन्द्रियः / ज्ञानाय वर्तते भिक्षुः प्रोच्यते पारमेष्ठिकः
നിത്യം യോഗാഭ്യാസത്തിൽ രതനായി, സമാധിയിലേക്കു आरोഹിക്കാൻ ശ്രമിച്ച്, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ച ഭിക്ഷു—മോക്ഷദായകമായ ജ്ഞാനത്തിനായി മാത്രം ജീവിക്കുന്നവൻ ‘പാരമേഷ്ഠികൻ’, അഥവാ പരമേശ്വരാശ്രിതൻ എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 81
यस्त्वात्मरतिरेव स्यान्नित्यतृप्तो महामुनिः / सम्यग् दर्शनसंपन्नः स योगी भिक्षुरुच्यते
എന്നാൽ ആത്മത്തിൽ മാത്രം രമിക്കുന്ന, നിത്യ തൃപ്തനായ, സമ്യഗ്ദർശനസമ്പന്നനായ മഹാമുനിയേ യോഗി, യഥാർത്ഥ ഭിക്ഷു എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 82
ज्ञानसंन्यासिनः केचिद् वेदसंन्यासिनो ऽपरे / कर्मसन्यासिनः केचित् त्रिविधाः परामेष्ठिकाः
ചിലർ ജ്ഞാനനിഷ്ഠ സന്ന്യാസികൾ, ചിലർ വൈദിക കർമകാണ്ഡം ഉപേക്ഷിച്ച സന്ന്യാസികൾ, ചിലർ കർമം തന്നെയുപേക്ഷിച്ച സന്ന്യാസികൾ—ഇങ്ങനെ പാരമേഷ്ഠിക സന്ന്യാസികൾ മൂന്നു തരമാണ്.
Verse 83
योगी च त्रिविधो ज्ञेयो भौतिकः सांख्य एव च / तृतीयोत्याश्रमी प्रोक्ती योगमुत्तममास्थितः
യോഗിയും മൂന്നു തരമെന്നു അറിയണം—ഭൗതികൻ (സാംസാരികൻ), സാംഖ്യമുഖി, മൂന്നാമൻ ‘അത്യാശ്രമീ’. ഈ മൂന്നാമൻ ഉത്തമയോഗത്തിൽ സ്ഥാപിതനെന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു.
Verse 84
प्रथमा भावना पूर्वे सांख्ये त्वक्षरभावना / तृतीये चान्तिमा प्रोक्ता भावना पारमेश्वरी
പൂർവ സാംഖ്യോപദേശത്തിൽ ആദ്യ ഭാവന ‘അക്ഷര’ ധ്യാനമെന്നു പറയുന്നു; മൂന്നാമത്തെ (ഉപദേശത്തിൽ) അന്തിമ ഭാവനയായി ‘പാരമേശ്വരീ’ ഭാവന—അഥവാ പരമേശ്വരകേന്ദ്രിത ധ്യാനം—പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 85
तस्मादेतद् विजानीध्वमाश्रमाणां चतुष्टयम् / सर्वेषु वेदशास्त्रेषु पञ्चमो नोपपद्यते
അതുകൊണ്ട് ഇത് നന്നായി അറിഞ്ഞുകൊൾവിൻ—ആശ്രമങ്ങൾ നാലേ; എല്ലാ വേദശാസ്ത്രങ്ങളിലും അഞ്ചാമത്തെ ആശ്രമം അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നില്ല।
Verse 86
एवं वर्णाश्रमान् सृष्ट्वा देवदेवो निरञ्जनः / दक्षादीन् प्राह विश्वात्मा सृजध्वं विविधाः प्रजाः
ഇങ്ങനെ വർണാശ്രമങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം ദേവദേവനായ നിർമല വിശ്വാത്മാവ് ദക്ഷാദി പ്രജാപതിമാരോട്—“വിവിധ പ്രജകളെ സൃഷ്ടിക്കുവിൻ” എന്നു അരുളിച്ചെയ്തു।
Verse 87
ब्रह्मणो वचनात् पुत्रा दक्षाद्या मुनिसत्तमाः / असृजन्त प्रजाः सर्वा देवमानुषपूर्विकाः
ബ്രഹ്മാവിന്റെ വചനപ്രകാരം അവന്റെ പുത്രന്മാരായ ദക്ഷാദി മുനിശ്രേഷ്ഠർ ദേവന്മാരെ ആദിയായി മനുഷ്യരെ വരെ എല്ലാ പ്രജകളെയും സൃഷ്ടിച്ചു।
Verse 88
इत्येष भगवान् ब्रह्मा स्त्रष्ट्वत्वे स व्यवस्थितः / अहं वै पालयामीदं संहरिष्यति शूलभृत्
ഇങ്ങനെ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവ് സൃഷ്ടികർത്തൃത്വസ്ഥാനത്തിൽ സ്ഥാപിതനാകുന്നു. ഞാൻ തന്നേ ഇതിനെ പാലിച്ചു നിലനിർത്തുന്നു; ശൂലധാരി (ശിവൻ) ഇതിനെ സംഹരിക്കും।
Verse 89
तिस्त्रस्तु मूर्तयः प्रोक्ता ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः / रजः सत्त्वतमोयोगात् परस्य परमात्मनः
മൂന്നു മൂർത്തികൾ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു—ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, മഹേശ്വരൻ—പരമാത്മാവിലെ രജസ്, സത്ത്വം, തമസ് ഗുണങ്ങളുടെ യോഗത്തിൽ നിന്നു പ്രത്യക്ഷമാകുന്നവർ।
Verse 90
अनोयन्यमनुरक्तास्ते ह्यन्योन्यमुपजीविनः / अन्योन्यं प्रणताश्चैव लीलया परमेश्वराः
അവർ പരസ്പരം അനുരക്തരായി പരസ്പരം പോഷിപ്പിക്കുന്നു; പരമേശ്വരന്മാരായിട്ടും ലീലാമാത്രമായി പരസ്പരം പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു।
Verse 91
ब्राह्मी माहेश्वरी चैव तथैवाक्षरभावना / तिस्त्रस्तु भावना रुद्रे वर्तन्ते सततं द्विजाः
ഭാവനകൾ മൂന്നു—ബ്രാഹ്മീ, മാഹേശ്വരീ, കൂടാതെ അക്ഷര-ഭാവന. ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ഈ മൂന്നു ധ്യാനങ്ങളും നിരന്തരം രുദ്രനെയേ കേന്ദ്രീകരിച്ച് നിലനിർത്തണം।
Verse 92
प्रवर्तते मय्यजस्त्रमाद्या चाक्षरभावना / द्वितीया ब्रह्मणः प्रोक्ता देवस्याक्षरभावना
അക്ഷര-ഭാവനയിലെ ആദ്യധാര എനിക്കുള്ളിൽ ഇടവിടാതെ പ്രവഹിക്കുന്നു. രണ്ടാമത്തേത് ബ്രഹ്മനോടു ബന്ധപ്പെട്ടതെന്ന് പറയുന്നു; അതേ ദേവന്റെ അക്ഷര-ഭാവനയെന്നായും ഉപദേശിക്കുന്നു।
Verse 93
अहं चैव महादेवो न भिन्नौ परमार्थतः / विभज्यस्वेच्छयात्मानं सो ऽन्यर्यामीश्वरः स्थितः
ഞാനും മഹാദേവനും പരമാർത്ഥത്തിൽ വ്യത്യസ്തരല്ല. ആ ഈശ്വരൻ തന്റെ സ്വേച്ഛയാൽ സ്വയം വിഭജിച്ച് എല്ലാവരിലും അന്തര്യാമിയായി വസിക്കുന്നു।
Verse 94
त्रैलोक्यमखिलं स्त्रष्टुं सदेवासुरमानुषम् / पुरुषः परतो ऽव्यक्ताद् ब्रह्मत्वं समुपागमत्
ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരും ഉൾപ്പെടുന്ന സമസ്ത ത്രൈലോക്യവും സൃഷ്ടിക്കാനായി, അവ്യക്തത്തെ അതിക്രമിച്ച പുരുഷൻ ബ്രഹ്മത്വം (സൃഷ്ടികർത്തൃസ്ഥിതി) സ്വീകരിച്ചു।
Verse 95
तस्माद् ब्रह्मा महादेवो विष्णुर्विश्वेश्वरः परः / एकस्यैव स्मृतास्तिस्त्रस्तनूः कार्यवशात् प्रभोः
അതുകൊണ്ട് ബ്രഹ്മാവും മഹാദേവൻ (ശിവൻ)യും വിഷ്ണുവും—വിശ്വേശ്വരനായ പരമപ്രഭു—ഒരേയൊരു പരമാധിപന്റെ മൂന്ന് തനുക്കൾ/രൂപങ്ങൾ ആയി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; ലോകകാര്യാവശ്യപ്രകാരം അവ ധരിക്കപ്പെടുന്നു।
Verse 96
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन वन्द्याः पूज्याः प्रयत्नतः / यदीच्छेदचिरात् स्थानं यत्तन्मोक्षाख्यमव्ययम्
അതുകൊണ്ട് എല്ലാ ശ്രമത്തോടെയും അവരെ വന്ദിച്ച് ശ്രദ്ധാപൂർവം പൂജിക്കണം—ആർക്കെങ്കിലും അചിരത്തിൽ ‘മോക്ഷം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന അവ്യയസ്ഥാനത്തെ പ്രാപിക്കണമെങ്കിൽ।
Verse 97
वर्णाश्रमप्रयुक्तेन धर्मेण प्रीतिसंयुतः / पूजयेद् भावयुक्तेन यावज्जीवं प्रतिज्ञया
സ്നേഹഭക്തിയോടെ, സ്വന്തം വർണ്ണ-ആശ്രമധർമ്മം അനുസരിച്ചുള്ള കര്ത്തവ്യങ്ങൾ ആചരിച്ച്, ഭാവപൂർവം (പ്രഭുവിനെ) പൂജിക്കണം—ജീവിതാന്തം പ്രതിജ്ഞയോടെ।
Verse 98
चतुर्णामाश्रमाणां तु प्रोक्तो ऽयं विधिवद्द्विजाः / आश्रमो वैष्णवो ब्राह्मो हराश्रम इति त्रयः
ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, നാലു ആശ്രമങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഈ വിധി യഥാവിധി പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു: അവ മൂന്ന് തരങ്ങൾ—വൈഷ്ണവ ആശ്രമം, ബ്രാഹ്മ (ബ്രഹ്മാ-ബന്ധിത) ആശ്രമം, ഹര-ആശ്രമം (ശൈവ ആശ്രമം)।
Verse 99
तल्लिङ्गधारी सततं तद्भक्तजनवत्सलः / ध्यायेदथार्चयेदेतान् ब्रह्मविद्यापरायणः
ആ പവിത്ര ലിംഗചിഹ്നം നിരന്തരം ധരിച്ച്, ഭക്തജനങ്ങളോടു വാത്സല്യമുള്ളവനായി, ബ്രഹ്മവിദ്യയിൽ പരായണനായി—ആദ്യം ഇവയെ (ദിവ്യരൂപങ്ങളെ) ധ്യാനിച്ച് പിന്നെ അർച്ചന ചെയ്യണം।
Verse 100
सर्वेषामेव भक्तानां शंभोर्लिङ्गमनुत्तमम् / सितेन भस्मना कार्यं ललाटे तु त्रिपुण्ड्रकम्
സകല ഭക്തർക്കും ശംഭുവിന്റെ ലിംഗം തന്നെയാണ് പരമ ചിഹ്നം. വെളുത്ത വിഭൂതിയാൽ നെറ്റിയിൽ ത്രിപുണ്ഡ്രം ധരിക്കണം.
Verse 101
यस्तु नारायणं देवं प्रपन्नः परमं पदम् / धारयेत् सर्वदा शूलं ललाटे गन्धवारिभिः
പരമഗതിയായ നാരായണദേവനെ ശരണം പ്രാപിച്ചവൻ, സുഗന്ധജലത്തോടെ നെറ്റിയിൽ ശൂലചിഹ്നം എപ്പോഴും ധരിക്കണം.
Verse 102
प्रपन्ना ये जगद्बीजं ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् / तेषां ललाटे तिलकं धारणीयं तु सर्वदा
ജഗദ്ബീജനായ പരമേഷ്ഠി ബ്രഹ്മാവിനെ ശരണം പ്രാപിച്ചവർ, നെറ്റിയിൽ തിലകം എപ്പോഴും ധരിക്കണം.
Verse 103
यो ऽसावनादिर्भूतादिः कालात्मासौ धृतो भवेत् / उपर्यधो भावयोगात् त्रिपुण्ड्रस्य तु धारणात्
ത്രിപുണ്ഡ്രധാരണവും ഊർധ്വ-അധോ ഭാവയോഗധ്യാനവും കൊണ്ടു, അനാദിയും ഭൂതാദിയും കാലസ്വരൂപനുമായ ആ प्रभുവിനെ ദൃഢമായി ധരിക്കുന്നു.
Verse 104
यत्तत् प्रधानं त्रिगुणं ब्रह्मविष्णुशिवात्मकम् / धृतं त्रिशूलधरणाद् भवत्येव न संशयः
ത്രിഗുണമയമായ പ്രധാനം ബ്രഹ്മ-വിഷ്ണു-ശിവാത്മകമാണ്; ത്രിശൂലധാരി അതിനെ ധരിക്കുമ്പോൾ, സംശയമില്ലാതെ അത് പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
Verse 105
ब्रह्मतेजोमयं शुक्लं यदेतन् मण्डलं रवेः / भवत्येव धृतं स्थानमैश्वरं तिलके कृते
ബ്രഹ്മതേജോമയമായ സൂര്യന്റെ ആ ശ്വേതമണ്ഡലം—തിലകമായി ധരിക്കുമ്പോൾ—ധാരകനിൽ നിശ്ചയമായും ഈശ്വരസദൃശമായ ഐശ്വര്യപീഠമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
Verse 106
तस्मात् कार्यं त्रिशूलाङ्कं तथा च तिलकं शुभम् / त्रियायुषं च भक्तानां त्रयाणां विधिपूर्वकम्
അതുകൊണ്ട് വിധിപൂർവം ത്രിശൂലചിഹ്നമുള്ള ശുഭതിലകം ചെയ്യണം; കൂടാതെ ഭക്തർക്കു ത്രിവിധ ആയുസ്സ് നൽകുന്ന ആ ത്രയവിധാനവും നിയമപ്രകാരം ആചരിക്കണം.
Verse 107
यजेत जुहुयादग्नौ जपेद् दद्याज्जितेन्द्रियः / शान्तो दान्तो जितक्रोधो वर्णाश्रमविधानवित्
ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവൻ യജ്ഞം നടത്തട്ടെ, അഗ്നിയിൽ ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കട്ടെ, ജപം ചെയ്യട്ടെ, ദാനം നൽകട്ടെ; അവൻ ശാന്തനും സംയമിയും ക്രോധജയിയും വർണാശ്രമവിധാനജ്ഞനും ആയിരിക്കട്ടെ.
Verse 108
एवं परिचरेद् देवान् यावज्जीवं समाहितः / तेषां संस्थानमचलं सो ऽचिरादधिगच्छति
ഇങ്ങനെ ഏകാഗ്രചിത്തനായി ജീവപര്യന്തം ദേവന്മാരെ സേവിക്കണം; അവൻ शीഘ്രം അവരുടെ സ്ഥിരവും അചലവുമായ ധാമം പ്രാപിക്കുന്നു.
Frequently Asked Questions
It defines Purāṇa as a sacred compendium enriched with accounts of past, present, and future that grants merit and proclaims the dharma whose culmination is liberation (mokṣa), positioning Purāṇic narrative as both ethical instruction and soteriology.
The chapter emphasizes Brahman/Paramātman as the beginningless inner ruler (antaryāmin) within all, with liberation attained through nivṛtti grounded in true knowledge and steadfast samādhi; devotion and ordained duty purify the jīva, while the highest truth affirms non-difference of the Supreme across Viṣṇu and Mahādeva forms.
No. It states there are four āśramas only; the ‘single āśrama’ for yogins refers to renunciation established in unwavering samādhi, not an additional institutional stage beyond the four.
Because Śrī, though functioning as Mahāmāyā in cosmic delusion for worldly expansion, is also Hari’s beloved whose worship grants śrī (prosperity), puṣṭi (well-being), medhā (intelligence), yaśas (fame), and bala (strength), aligning worldly flourishing with dharmic order.