Adhyaya 1
Invocation, Purāṇa Lakṣaṇas, Kurma at the Samudra-manthana, and Indradyumna’s Liberation Teaching (Iśvara-Gītā Prelude)
അധ്യായം നാരായണൻ, നരൻ, സരസ്വതി ദേവി എന്നിവർക്കു നമസ്കാരം അർപ്പിച്ച് ആരംഭിക്കുന്നു. നൈമിഷാരണ്യത്തിൽ ഋഷിമാർ വ്യാസപരമ്പരയിൽ ലഭിച്ച ശ്രേഷ്ഠമായ കൂർമപുരാണം സൂത രോമഹർഷണൻ പറയണമെന്നു അപേക്ഷിക്കുന്നു. സൂതൻ പുരാണത്തിന്റെ അഞ്ചു ലക്ഷണങ്ങൾ വിശദീകരിച്ച് അഷ്ടാദശ മഹാപുരാണങ്ങളെ പട്ടികപ്പെടുത്തി, കൂർമപുരാണം പ്രധാനമാണെന്നും അതിൽ അന്തർസംഹിതാ വിഭജനങ്ങളുണ്ടെന്നും പറയുന്നു. തുടർന്ന് ക്ഷീരസാഗരമഥനത്തിൽ വിഷ്ണു കൂർമരൂപം ധരിച്ചു മന്ദരപർവതത്തെ താങ്ങുന്നു; ഋഷിമാർ ശ്രീ/ലക്ഷ്മിയുടെ സ്വരൂപം ചോദിക്കുന്നു. ഭഗവാൻ ശ്രീ/ലക്ഷ്മി തന്റെ മായാശക്തി—ത്രിഗുണാത്മക പ്രകൃതി ആണെന്നും, അത് ലോകത്തെ മോഹിപ്പിച്ച് സൃഷ്ടി-ലയങ്ങളെ നടത്തുന്നതായും, എന്നാൽ ആത്മവിവേകമുള്ള ഭക്തർ അതിനെ അതിക്രമിക്കാമെന്നും ഉപദേശിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ ശരണാഗതിയാൽ മായയെ കടന്നവനെന്നു പരിചയപ്പെടുത്തി, ശ്രീ മുഖേനയും സാക്ഷാൽ നാരായണദർശനത്തിലൂടെയും ഉപദേശം ലഭിച്ച് കൃപാജന്യ ജ്ഞാനം നേടിയതായി പറയുന്നു. പ്രഭു വർണാശ്രമധർമ്മം, കർമയോഗം, ത്രിവിധ ഭാവന എന്നിവ നിർദേശിക്കുകയും, ജ്ഞാന-ഭക്തിയോടെ മഹേശ്വരാരാധനയെ പ്രത്യേകമായി വിധിച്ച് വൈഷ്ണവ-ശൈവ സമന്വയം സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അവസാനം ഋഷിമാർ പൂർണ്ണോപദേശം കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുമ്പോൾ, രസാതലത്തിൽ കൂർമൻ പറഞ്ഞതെല്ലാം താൻ വിവരിക്കാമെന്ന് സൂതൻ വാഗ്ദാനം ചെയ്ത്, തുടർ അധ്യായങ്ങളിൽ സർഗ-പ്രതിസർഗ, മന്വന്തരങ്ങൾ, ഭൂഗോളം, തീർത്ഥങ്ങൾ, വ്രതങ്ങൾ എന്നിവ വരുമെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
कूर्मपुराण (ग्रेतिल्) कूर्मपुराण हेअदेर् थिस् फ़िले इस् अन् ह्त्म्ल् त्रन्स्फ़ोर्मतिओन् ओफ़् स_कुर्मपुरन।xम्ल् wइथ् अ रुदिमेन्तर्य् हेअदेर्। फ़ोर् अ मोरे एxतेन्सिवे हेअदेर् प्लेअसे रेफ़ेर् तो थे सोउर्चे फ़िले। दत एन्त्र्य्: मेम्बेर्स् ओफ़् थे सन्स्क्नेत् प्रोजेच्त् चोन्त्रिबुतिओन्: मेम्बेर्स् ओफ़् थे सन्स्क्नेत् प्रोजेच्त् दते ओफ़् थिस् वेर्सिओन्: २०२०-०७-३१ सोउर्चे: । पुब्लिस्हेर्: गऺत्तिन्गेन् रेगिस्तेर् ओफ़् एलेच्त्रोनिच् तेxत्स् इन् इन्दिअन् लन्गुअगेस् (ग्रेतिल्), सुब् गऺत्तिन्गेन् लिचेन्चे: थिस् ए-तेxत् wअस् प्रोविदेद् तो ग्रेतिल् इन् गोओद् फ़ैथ् थत् नो चोप्य्रिघ्त् रिघ्त्स् हवे बेएन् इन्फ़्रिन्गेद्। इफ़् अन्योने wइस्हेस् तो अस्सेर्त् चोप्य्रिघ्त् ओवेर् थिस् फ़िले, प्लेअसे चोन्तच्त् थे ग्रेतिल् मनगेमेन्त् अत् ग्रेतिल्(अत्)सुब्(दोत्)उनि-गोएत्तिन्गेन्(दोत्)दे। थे फ़िले wइल्ल् बे इम्मेदिअतेल्य् रेमोवेद् पेन्दिन्ग् रेसोलुतिओन् ओफ़् थे च्लैम्। दिस्त्रिबुतेद् उन्देर् अ च्रेअतिवे चोम्मोन्स् अत्त्रिबुतिओन्-नोन्चोम्मेर्चिअल्-स्हरेअलिके ४।० इन्तेर्नतिओनल् लिचेन्से। इन्तेर्प्रेतिवे मर्कुप्: नोने नोतेस्: थिस् फ़िले हस् बेएन् च्रेअतेद् ब्य् मस्स् चोन्वेर्सिओन् ओफ़् ग्रेतिल्ऽस् सन्स्क्रित् चोर्पुस् फ़्रोम् कुर्म्प्१उ।ह्त्म्। दुए तो थे हेतेरोगेनेइत्य् ओफ़् थे सोउर्चेस् थे हेअदेर् मर्कुप् मिघ्त् बे सुबोप्तिमल्। फ़ोर् थे सके ओफ़् त्रन्स्परेन्च्य् थे हेअदेर् ओफ़् थे लेगच्य् फ़िले इस् दोचुमेन्तेद् इन् थे <नोते> एलेमेन्त् बेलोw: कुर्म-पुरन, पर्त् १ इन्पुत् ब्य् मेम्बेर्स् ओफ़् थे सन्स्क्नेत् प्रोजेच्त् (www।सन्स्क्नेत्।ओर्ग्) थिस् ग्रेतिल् वेर्सिओन् हस् बेएन् चोन्वेर्तेद् फ़्रोम् अ चुस्तोम् देवनगरि एन्चोदिन्ग्। थेरेफ़ोरे, wओर्द् बोउन्दरिएस् अरे उसुअल्ल्य् नोत् मर्केद् ब्य् ब्लन्क्स्। थेसे अन्द् ओथेर् इर्रेगुलरितिएस् चन्नोत् बे स्तन्दर्दिज़ेद् अत् प्रेसेन्त्। थे तेxत् इस् नोत् प्रोओफ़्-रेअद्! रेविसिओन्स्: २०२०-०७-३१: तेइ एन्चोदिन्ग् ब्य् मस्स् चोन्वेर्सिओन् ओफ़् ग्रेतिल्ऽस् सन्स्क्रित् चोर्पुस् तेxत् कूर्मपुराणम्-१ अथ श्रीकूर्मपुराणम् पूर्वविभागः नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् / देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयमुदीरयेत् // कूर्म्प्१,मन्ग्।१ // नमस्कृत्वाप्रमेयाय विष्णवे कूर्मरूपिणे / पुराणं संप्रवक्ष्यामि यदुक्तं विश्वयोनिना
നാരായണനെയും, നരശ്രേഷ്ഠനായ നരനെയും, ദേവി സരസ്വതിയെയും നമസ്കരിച്ച്, പിന്നെ മംഗളാരംഭമായി “ജയ” എന്നു ഉച്ചരിക്കണം।
Verse 2
सत्रान्ते सूतमनघं नैमिषीया महर्षयः / पुराणसंहितां पुण्यां पप्रच्छू रोमहर्षणम्
സത്രാന്തത്തിൽ നൈമിഷാരണ്യത്തിലെ മഹർഷിമാർ നിർദോഷനായ സൂതൻ രോമഹർഷണനോട് പുണ്യകരമായ പുരാണസംഹിതയെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു।
Verse 3
त्वया सूत महाबुद्धे भगवान् ब्रह्मवित्तमः / इतिहासपुराणार्थं व्यासः सम्यगुपासितः
ഹേ മഹാബുദ്ധിയുള്ള സൂതാ! ബ്രഹ്മവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഭഗവാൻ വ്യാസനെ ഇതിഹാസ-പുരാണങ്ങളുടെ തത്ത്വാർത്ഥം അറിയാൻ നീ യഥാവിധി ഉപാസിച്ച് പഠിച്ചിട്ടുണ്ട്।
Verse 4
तस्य ते सर्वरोमाणि वचसा हृषितानि यत् / द्वैपायनस्य भगवांस्ततो वै रोमहर्षणः
ആ വചനങ്ങളാൽ നിന്റെ ശരീരത്തിലെ എല്ലാ രോമങ്ങളും ഹർഷത്തോടെ എഴുന്നേറ്റു; അതുകൊണ്ട് ഭഗവാൻ ദ്വൈപായനൻ (വ്യാസൻ) നിന്നെ ‘രോമഹർഷണൻ’ എന്നു നാമകരണം ചെയ്തു।
Verse 5
भवन्तमेव भगवान् व्याजहार स्वयं प्रभुः / मुनीनां संहितां वक्तुं व्यासः पौराणिकीं पुरा
സ്വയംപ്രഭുവായ ഭഗവാൻ നിന്നെയേ മാത്രം അഭിസംബോധന ചെയ്തു; കൂടാതെ പുരാതനകാലത്ത് പുരാണവിദനായ വ്യാസൻ മുനിമാർക്കായി പുരാണസംഹിത ഉപദേശിച്ചു।
Verse 6
त्वं हि स्वायंभुवे यज्ञे सुत्याहे वितते हरिः / संभूतः संहितां वक्तुं स्वांशेन पुरुषोत्तमः
സ്വായംഭുവ മനുവിന്റെ യാഗത്തിൽ സോമസൂത്യാഹം വിപുലമായപ്പോൾ, നീ തന്നേ ഹരി—പുരുഷോത്തമൻ—സ്വാംശത്തോടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു ഈ സംഹിത പ്രസ്താവിക്കുവാൻ അവതരിച്ചവൻ।
Verse 7
तस्माद् भवन्तं पृच्छामः पुराणं कौर्ममुत्तमम् / वक्तुमर्हसि चास्माकं पुराणार्थविशारद
അതുകൊണ്ട് ഞങ്ങൾ നിങ്ങളോടു ഉത്തമമായ കൂർമപുരാണത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കുന്നു. ഹേ പുരാണാർത്ഥവിശാരദാ, ഞങ്ങൾക്ക് അത് വ്യാഖ്യാനിച്ച് പറയാൻ നിങ്ങൾ അർഹൻ।
Verse 8
मुनीनां वचनं श्रुत्वा सूतः पौराणिकोत्तमः / प्रणम्य मनसा प्राह गुरुं सत्यवतीसुतम्
മുനിമാരുടെ വചനങ്ങൾ ശ്രവിച്ച ശേഷം, പൗരാണികന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ സൂതൻ മനസ്സിൽ നമസ്കരിച്ചു സത്യവതീപുത്രനായ ഗുരുവായ (വ്യാസനെ) അഭിസംബോധന ചെയ്തു പറഞ്ഞു।
Verse 9
रोमहर्षण उवाच नमस्कृत्वा जगद्योनिं कूर्मरूपधरं हरिम् / वक्ष्ये पौराणिकीं दिव्यां कथां पापप्रणाशिनीम्
രോമഹർഷണൻ പറഞ്ഞു—ജഗദ്യോനിയായും കൂർമരൂപധാരിയായും ഉള്ള ഹരിയെ നമസ്കരിച്ചു, പാപനാശിനിയായ ദിവ്യ പൗരാണികകഥ ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും।
Verse 10
यां श्रुत्वा पापकर्मापि गच्छेत परमां गतिम् / न नास्तिके कथां पुण्यामिमां ब्रूयात् कदाचन
ഈ പുണ്യകഥ ശ്രവിച്ചാൽ പാപകർമ്മത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടവനും പരമഗതി പ്രാപിക്കും; അതിനാൽ നാസ്തികനോട് ഈ പുണ്യകഥ ഒരിക്കലും പറയരുത്।
Verse 11
श्रद्दधानाय शान्ताय धार्मिकाय द्विजातये / इमां कथामनुब्रूयात् साक्षान्नारायणेरिताम्
ശ്രദ്ധയുള്ള, ശാന്തചിത്തനും ധർമ്മനിഷ്ഠനുമായ ദ്വിജനോട് ഈ പുണ്യകഥ പറയണം; ഇത് സാക്ഷാൽ നാരായണൻ അരുളിച്ചെയ്തതാണ്.
Verse 12
सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च / वंशानुचरितं चैव पुराणं पञ्चलक्षणम्
സർഗം, പ്രതിസർഗം, വംശം, മന്വന്തരങ്ങൾ, വംശാനുചരിതം—ഈ അഞ്ചു ലക്ഷണങ്ങളാൽ ‘പുരാണം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 13
ब्राह्मं पुराणं प्रथमं पाद्मं वैष्णवमेव च / शैवं भागवतं चैव भविष्यं नारदीयकम्
ആദ്യം ബ്രാഹ്മപുരാണം; തുടർന്ന് പാദ്മവും വൈഷ്ണവവും; അതുപോലെ ശൈവവും ഭാഗവതവും; കൂടാതെ ഭവിഷ്യവും നാരദീയവും.
Verse 14
मार्कण्डेयमथाग्नेयं ब्रह्मवैवर्तमेव च / लैङ्गं तथा च वाराहं स्कान्दं वामनमेव च
തുടർന്ന് മാർക്കണ്ഡേയ, ആഗ്നേയ, ബ്രഹ്മവൈവർത്ത; അതുപോലെ ലൈംഗ, വാരാഹ, സ്കാന്ദ, വാമന (പുരാണങ്ങൾ).
Verse 15
कौर्मं मात्स्यं गारुडं च वायवीयमनन्तरम् / अष्टादशं समुद्दिष्टं ब्रह्मण्डमिति संज्ञितम्
പിന്നീട് കൂർമം, മാത്സ്യം, ഗാരുഡം; അതിനുശേഷം വായവീയം; പതിനെട്ടാമത്തെ പുരാണം ‘ബ്രഹ്മാണ്ഡം’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധം.
Verse 16
अन्यान्युपराणानि मुनिभिः कथितानि तु / अष्टादशपुराणानि श्रुत्वा संक्षेपतो द्विजाः
മറ്റു ഉപപുരാണങ്ങളും മുനിമാർ നിശ്ചയമായി പ്രസ്താവിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, അഷ്ടാദശ മഹാപുരാണങ്ങൾ സംക്ഷേപമായി ശ്രവിച്ച ശേഷം, ഇവിടെ ഉപദേശിക്കപ്പെടുന്ന താത്പര്യം അറിയാൻ നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
Verse 17
आद्यं सनत्कुमारोक्तं नारसिहमतः परम् / तृतीयं स्कान्दमुद्दिष्टं कुमारेण तु भाषितम्
ആദ്യ ഉപദേശം സനത്കുമാരൻ പ്രസ്താവിച്ചു; അതിനുശേഷം നാരസിംഹമതം. മൂന്നാമത്തേത് ‘സ്കാന്ദം’ എന്നു നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നു; അതും കുമാരൻ തന്നെയാണ് വ്യാഖ്യാനിച്ചത്.
Verse 18
चतुर्थं शिवधर्माख्यं साक्षान्नन्दीशभाषितम् / दुर्वाससोक्तमाश्चर्यं नारदोक्तमतः परम्
നാലാമത്തെ വിഭാഗം ‘ശിവധർമ്മം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; അത് സാക്ഷാൽ നന്ദീശൻ പ്രസ്താവിച്ചു. തുടർന്ന് ദുർവാസസിന്റെ അത്ഭുതോപദേശം, പിന്നെ നാരദന്റെ ഉപദേശം വരുന്നു.
Verse 19
कापिलं मानवं चैव तथैवोशनसेरितम् / ब्रह्माण्डं वारुणं चाथ कालिकाह्वयमेव च
‘കാപിലം’, ‘മാനവം’, അതുപോലെ ഉശനസ് ഉപദേശിച്ചത്; ‘ബ്രഹ്മാണ്ഡം’, ‘വാരുണം’, കൂടാതെ ‘കാലികാ’ എന്ന പേരിലുള്ളതും—ഇവയും (ഗ്രന്ഥ/പരമ്പര) എന്നു പറയുന്നു.
Verse 20
माहेश्वरं तथा साम्बं सौरं सर्वार्थसंचयम् / पराशरोक्तमपरं मारीचं भार्गवाह्वयम्
അതുപോലെ ‘മാഹേശ്വരം’, ‘സാംബം’, ‘സൗരം’, ‘സർവാർത്ഥസഞ്ചയം’ (സകലാർത്ഥങ്ങളുടെ സമാഹാരം); തുടർന്ന് പരാശരൻ പ്രസ്താവിച്ച മറ്റൊരു ഗ്രന്ഥം, ‘മാരീചം’ എന്നും ‘ഭാർഗവം’ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നതും ഉണ്ട്.
Verse 21
इदं तु पञ्चदशमं पुराणं कौर्ममुत्तमम् / चतुर्धा संस्थितं पुण्यं संहितानां प्रभेदतः
ഇത് തന്നേ പതിനഞ്ചാമത്തെ പുരാണം—ഉത്തമമായ കൂർമപുരാണം. സംഹിതകളുടെ ഭേദപ്രകാരം ഈ പുണ്യഗ്രന്ഥം നാലായി വിഭജിച്ച് സ്ഥാപിതമാണ്.
Verse 22
ब्राह्मी भगवती सौरी वैष्णवी च प्रकीर्तिताः / चतस्त्रः संहिताः पुण्या धर्मकामार्थमोक्षदाः
അവ ബ്രാഹ്മീ, ഭഗവതീ, സൗരീ, വൈഷ്ണവീ എന്നു പ്രസിദ്ധം. ഈ നാലു പുണ്യ സംഹിതകൾ ധർമ്മം, കാമം, അർത്ഥം, മോക്ഷം എന്നിവ നൽകുന്നു.
Verse 23
इयं तु संहिता ब्राह्मी चतुर्वेदैस्तु सम्मिता / भवन्ति षट्सहस्त्राणि श्लोकानामत्र संख्यया
ഈ ബ്രാഹ്മീ സംഹിത ചതുര്വേദങ്ങളോടു സമന്വിതമാണ്. ഇതിലെ ശ്ലോകങ്ങളുടെ എണ്ണം ആകെ ആറായിരം എന്നു കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 24
यत्र धर्मार्थकामानां मोक्षस्य च मुनीश्वराः / माहात्म्यमखिलं ब्रह्म ज्ञायते परमेश्वरः
അവിടെ, ഹേ മുനീശ്വരന്മാരേ, ധർമ്മം-അർത്ഥം-കാമം-മോക്ഷം എന്നിവയോടൊപ്പം പരമേശ്വരസ്വരൂപമായ ബ്രഹ്മത്തിന്റെ സമഗ്ര മഹാത്മ്യം അറിയപ്പെടുന്നു.
Verse 25
सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च / वंशानुचरितं दिव्याः पुण्याः प्रासङ्गिकीः कथाः
സർഗവും പ്രതിസർഗവും, വംശവും മന്വന്തരങ്ങളും, വംശാനുചരിതവും—കൂടാതെ ദിവ്യവും പുണ്യവും പ്രസംഗബന്ധിതവുമായ കഥകളും—ഇവയാണ് പുരാണവിഷയങ്ങളായി അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നത്.
Verse 26
ब्राह्मणाद्यैरियं धार्या धार्मिकैः शान्तमानसैः / तामहं वर्तयिष्यामि व्यासेन कथितां पुरा
ഈ പുണ്യപുരാണം ബ്രാഹ്മണാദി എല്ലാ വർണ്ണങ്ങളിലുമുള്ള ധാർമ്മികരും ശാന്തമനസ്സുള്ളവരും ധരിക്കേണ്ടതാണ്. വ്യാസൻ പുരാതനത്തിൽ പറഞ്ഞ അതേ ഉപദേശത്തെ ഞാൻ ഇപ്പോൾ ക്രമമായി പ്രസ്താവിക്കും.
Verse 27
पुरामृतार्थं दैतेयदानवैः सह देवताः / मन्थानं मन्दरं कृत्वा ममन्थुः क्षीरसागरम्
അമൃതം ആഗ്രഹിച്ചു ദേവന്മാർ ദൈത്യ-ദാനവരോടൊപ്പം മന്ദരപർവ്വതത്തെ മഥനദണ്ഡമാക്കി ക്ഷീരസമുദ്രം മഥിച്ചു.
Verse 28
मथ्यमाने तदा तस्मिन् कूर्मरूपी जनार्दनः / बभार मन्दरं देवो देवानां हितकाम्यया
മഥനം നടക്കുമ്പോൾ ജനാർദനൻ കൂർമരൂപം ധരിച്ചു ദേവന്മാരുടെ ഹിതം ആഗ്രഹിച്ചു മന്ദരപർവ്വതത്തെ താങ്ങി വഹിച്ചു.
Verse 29
देवाश्च तुष्टुवुर्देवं नारदाद्या महर्षयः / कूर्मरूपधरं दृष्ट्वा साक्षिणं विष्णुमव्ययम्
കൂർമരൂപം ധരിച്ച അവ്യയ സാക്ഷിയായ വിഷ്ണുദേവനെ കണ്ടു ദേവന്മാരും നാരദാദി മഹർഷിമാരും അദ്ദേഹത്തെ സ്തുതിച്ചു.
Verse 30
तदन्तरे ऽभवद् देवी श्रीर्नारायणवल्लभा / जग्राह भगवान् विष्णुस्तामेव पुरुषोत्तमः
അതിനിടയിൽ നാരായണവല്ലഭയായ ദേവി ശ്രീ പ്രത്യക്ഷയായി; പുരുഷോത്തമനായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു അവളെയേ തന്റെതായി സ്വീകരിച്ചു.
Verse 31
तेजसा विष्णुमव्यक्तं नारदाद्या महर्षयः / मोहिताः सह शक्रेण श्रियो वचनमब्रुवन्
അവ്യക്തവിഷ്ണുവിന്റെ തേജസ്സാൽ മോഹിതരായ നാരദാദി മഹർഷിമാർ ശക്രനോടുകൂടി ശ്രീ (ലക്ഷ്മി)യെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു।
Verse 32
भगवन् देवदेवेश नारायण जगन्मय / कैषा देवी विशालाक्षी यथावद् ब्रूहि पृच्छताम्
ഹേ ഭഗവൻ, ഹേ ദേവദേവേശ, ജഗന്മയ നാരായണാ! ഈ വിശാലാക്ഷി ദേവി ആരാണ്? ഞങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നു—യഥാവിധി വിശദമാക്കുക।
Verse 33
श्रुत्वा तेषां तदा वाक्यं विष्णुर्दानवमर्दनः / प्रोवाच देवीं संप्रेक्ष्य नारदादीनकल्मषान्
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ദാനവമർദനനായ വിഷ്ണു ദേവിയെ നോക്കി, നാരദാദി നിർമല മഹർഷിമാരിലേക്കു ദൃഷ്ടി ചെലുത്തി അരുളിച്ചെയ്തു।
Verse 34
इयं सा परमा शक्तिर्मन्मयी ब्रह्मरूपिणी / माया मम प्रियानन्ता ययेदं मोहितं जगत्
ഇവളാണ് ആ പരമശക്തി—എന്റെ തന്നെ സ്വരൂപമയി, ബ്രഹ്മരൂപിണി. ഇവളാണ് എന്റെ പ്രിയയായ അനന്ത മായ; ഇതാൽ ഈ ജഗത്ത് മോഹിതമാണ്।
Verse 35
अनयैव जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम् / मोहयामि द्विजश्रेष्ठा ग्रसामि विसृजामि च
ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! ഈ മായാശക്തിയാൽ തന്നെയാണ് ഞാൻ ദേവ-അസുര-മനുഷ്യരുള്പ്പെടെ സർവ്വജഗത്തെയും മോഹിപ്പിക്കുന്നത്; ഇതാൽ തന്നെയാണ് ഞാൻ എല്ലാം ഗ്രസിക്കുകയും വീണ്ടും സൃഷ്ടിക്കായി വിട്ടയക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്।
Verse 36
उत्पत्तिं प्रलयं चैव भूतनामागतिं गतिम् / विज्ञायान्वीक्ष्य चात्मानं तरन्ति विपुलामिमाम्
ഭൂതങ്ങളുടെ ഉത്പത്തിയും പ്രളയവും, അവയുടെ വരവ്-പോക്ക് ഗതിയും അറിഞ്ഞ്, ആത്മാവിനെ വിവേചിച്ച് ധ്യാനിക്കുന്നവർ ഈ വിശാലമായ സംസാരസമുദ്രം കടന്നുപോകുന്നു।
Verse 37
अस्यास्त्वंशानधिष्ठाय शक्तिमन्तो ऽभवन् द्विजाः / ब्रह्मेशानादयो देवाः सर्वशक्तिरियं मम
ഈ ദേവീശക്തിയുടെ അംശങ്ങളെ അധിഷ്ഠാനമാക്കി തേജസ്സുള്ള ദ്വിജരും ശക്തിമാന്മാരായി; ബ്രഹ്മാ, ഈശാനൻ (ശിവൻ) മുതലായ ദേവന്മാരും ഉദ്ഭവിച്ചു. ഇതുതന്നെ എന്റെ സർവശക്തിമയിയായ ശക്തിയാണ്।
Verse 38
सैषा सर्वजगत्सूतिः प्रकृतिस्त्रिगुणात्मिका / प्रागेव मत्तः संजाता श्रीकल्पे पद्मवासिनी
ത്രിഗുണാത്മികയായ ഈ പ്രകൃതിയേ സർവ്വജഗത്തിന്റെ ജനനീമൂലം; അവൾ മുൻപേ ശ്രീകൽപത്തിൽ എന്നിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച് പദ്മവാസിനി—കമലനിവാസിനി—രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷയായി।
Verse 39
चतुर्भुजा शङ्खचक्रपद्महस्ता शुभान्विता / कोटिसूर्यप्रतीकाशा मोहिनी सर्वदेहिनाम्
അവൾ ചതുര്ഭുജയായി, കൈകളിൽ ശംഖം-ചക്രം-പദ്മം ധരിച്ച്, ശുഭലക്ഷണങ്ങളാൽ സമ്പന്നയായി, കോടി സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തിയായി—സകല ദേഹികളെയും മോഹിപ്പിക്കുന്ന മോഹിനിയായിരുന്നു।
Verse 40
नालं देवा न पितरो मानवा वसवो ऽपि च / मायामेतां समुत्तर्तुं ये चान्ये भुवि देहिनः
ഈ മായയെ കടന്നുപോകാൻ ദേവന്മാർക്കും പിതൃകൾക്കും മനുഷ്യർക്കും വസുക്കൾക്കും പോലും കഴിയില്ല; ഭൂമിയിൽ വസിക്കുന്ന മറ്റു ദേഹികൾക്കും ഇതു കടക്കാനാവില്ല।
Verse 41
इत्युक्तो वासुदेवेन मुनयो विष्णुमब्रुवन् / ब्रूहि त्वं पुण्डरीकाक्ष यदि कालत्रये ऽपि च / को वा तरति तां मायां दुर्जयां देवनिर्मिताम्
വാസുദേവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മുനികൾ വിഷ്ണുവിനോട് പറഞ്ഞു— “ഹേ പുണ്ടരീകാക്ഷാ! മൂന്നു കാലങ്ങളിലും പറയുക; ദേവനിർമ്മിതമായ ആ ദുർജയമായ മായയെ ആര് കടക്കാൻ കഴിയും?”
Verse 42
अथोवाच हृषीकेशो मुनीन् मुनिगणार्चितः / अस्ति द्विजातिप्रवर इन्द्रद्युम्न इति श्रुतः
അപ്പോൾ മുനിഗണങ്ങൾ ആരാധിച്ച ഹൃഷീകേശൻ മുനികളോട് പറഞ്ഞു— “ദ്വിജന്മാരിൽ ഒരുത്തൻ ശ്രേഷ്ഠനുണ്ട്; ‘ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധൻ എന്നു ശ്രുതിയുണ്ട്.”
Verse 43
पूर्वजन्मनि राजासावधृष्यः शङ्करादिभिः / दृष्ट्वा मां कूर्मसंस्थानं श्रुत्वा पौराणिकीं स्वयम् / संहितां मन्मुखाद् दिव्यां पुरस्कृत्य मुनीश्वरान्
പൂർവ്വജന്മത്തിൽ ആ രാജാവ് ശങ്കരാദി ദേവന്മാർക്കും അജേയനായിരുന്നു. അവൻ എന്നെ കൂർമരൂപത്തിൽ ദർശിച്ചു, എന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്നു ദിവ്യമായ പൗരാണിക സംഹിത സ്വയം ശ്രവിച്ചു; പിന്നെ മുനീശ്വരന്മാരെ ആദരിച്ചു മുൻസ്ഥാനത്ത് സ്ഥാപിച്ചു.
Verse 44
ब्रह्माणं च महादेवं देवांश्चान्यान् स्वशक्तिभिः / मच्छक्तौ संस्थितान् बुद्ध्वा मामेव शरणं गतः
ബ്രഹ്മാവും മഹാദേവനും മറ്റു ദേവന്മാരും തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ശക്തികളോടുകൂടി എന്റെ ശക്തിയിലേ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു എന്നു ബോധിച്ച്, അവൻ എന്നെയേ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
Verse 45
संभाषितो मया चाथ विप्रयोनिं गमिष्यसि / इन्द्रद्युम्न इति ख्यातो जातिं स्मरसि पौर्विकीम्
ഞാൻ ഇങ്ങനെ സംഭാഷിച്ചതിനുശേഷം നീ വിപ്രയോനിയിൽ ജന്മം പ്രാപിക്കും. അവിടെ ‘ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനാകും; മുൻജന്മസ്ഥിതിയെ നീ സ്മരിക്കും.
Verse 46
सर्वेषामेव भूतानां देवानामप्यगोचरम् / वक्तव्यं यद् गुह्यतमं दास्ये ज्ञानं तवानघ / लब्ध्वा तन्मामकं ज्ञानं मामेवान्ते प्रवेक्ष्यसि
ഹേ അനഘാ! സർവ്വഭൂതങ്ങൾക്കും ദേവന്മാർക്കും പോലും അഗോചരമായ പരമഗുഹ്യ ഉപദേശം ഞാൻ നിന്നോട് പ്രസ്താവിക്കുന്നു. എന്റെ ഈ ജ്ഞാനം ലഭിച്ചാൽ നീ അവസാനം എനിക്കുള്ളിലേയ്ക്ക് തന്നെ പ്രവേശിക്കും.
Verse 47
अंशान्तरेण भूम्यां त्वं तत्र तिष्ठ सुनिर्दृतः / वैवस्वते ऽन्तरे ऽतिते कार्यार्थं मां प्रवेक्ष्यसि
ഭൂമിയിൽ നീ കുറെക്കാലം കൂടി അവിടെ ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ നിലകൊള്ളുക. വൈവസ്വത മന്വന്തരമതിർത്താൽ, ആവശ്യമായ കര്മ്മസിദ്ധിക്കായി നീ എനിക്കുള്ളിലേയ്ക്ക് പ്രവേശിക്കും.
Verse 48
मां प्रणम्य पुरीं गत्वा पालयामास मेदिनीम् / कालधर्मं गतः कालाच्छ्वेतद्वीपे मया सह
എന്നെ പ്രണാമം ചെയ്ത് അവൻ നഗരത്തിലേക്ക് പോയി ഭൂമിയെ പാലിച്ചു ഭരിച്ചു. കാലധർമ്മപ്രകാരം നിശ്ചിത സമയം വന്നപ്പോൾ, അവൻ തന്റെ സമയത്ത് തന്നെ പ്രസ്ഥാനം ചെയ്ത് ശ്വേതദ്വീപിൽ എനോടൊപ്പം വസിച്ചു.
Verse 49
भुक्त्वा तान् वैष्णवान् भोगान् योगिनामप्यगोचरान् / मदाज्ञया मुनिश्रेष्ठा जज्ञे विप्रकुले पुनः
യോഗികൾക്കും അഗോചരമായ ആ വൈഷ്ണവ ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച ശേഷം, മുനിശ്രേഷ്ഠയായ അവൾ എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം വീണ്ടും ബ്രാഹ്മണകുലത്തിൽ ജനിച്ചു.
Verse 50
ज्ञात्वा मां वासुदेवाख्यं यत्र द्वे निहिते ऽक्षरे / विद्याविद्ये गूढरूपे यत्तद् ब्रह्म परं विदुः
‘വാസുദേവ’ എന്ന നാമത്തിൽ എന്നെ അറിഞ്ഞാൽ—എന്നിൽ ഗൂഢരൂപത്തിൽ നിക്ഷിപ്തമായ രണ്ട് അക്ഷയ തത്ത്വങ്ങൾ, വിദ്യയും അവിദ്യയും—അതേ തത്ത്വത്തെ ജ്ഞാനികൾ പരബ്രഹ്മം എന്നു അറിയുന്നു.
Verse 51
सोर्ऽचयामास भूतानामाश्रयं परमेश्वरम् / व्रतोपवासनियमैर्हेमैर्ब्राह्मणतर्पणैः
അവൻ സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ ആശ്രയമായ പരമേശ്വരനെ വ്രതം, ഉപവാസം, നിയമങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ടും, സ്വർണ്ണദാനവും ബ്രാഹ്മണതർപ്പണ-സത്കാരങ്ങളുംകൊണ്ടും ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചു।
Verse 52
तदाशीस्तन्नमस्कारस्तन्निष्ठस्तत्परायणः / आराधयन् महादेवं योगिनां हृदि संस्थितम्
അവന്റെ ആശീർവാദവും നമസ്കാരവും അതിലേക്കേ; അതിൽ തന്നെ നിഷ്ഠയോടെ, അതിനെ പരമാശ്രയമായി കരുതി, യോഗികളുടെ ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥാപിതനായ മഹാദേവനെ അവൻ നിരന്തരം ആരാധിച്ചു।
Verse 53
तस्यैवं वर्तमानस्य कदाचित् परमा कला / स्वरूपं दर्शयामास दिव्यं विष्णुसमुद्भवम्
അവൻ അങ്ങനെ തന്നെ തുടരുമ്പോൾ, ഒരിക്കൽ പരമകല (പരാശക്തി) തന്റെ തന്നെ സ്വരൂപം—ദിവ്യവും ദീപ്തിമയവും വിഷ്ണുസമുദ്ഭവവുമായത്—അവനു ദർശിപ്പിച്ചു।
Verse 54
दृष्ट्वा प्रणम्य शिरसा विष्णोर्भगवतः प्रियाम् / संस्तूय विविधैः स्तोत्रैः कृताञ्जलिरभाषत
ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രിയയായ ദേവിയെ കണ്ടു അവൻ ശിരസ്സു നമിച്ച് പ്രണാമം ചെയ്തു; പിന്നെ വിവിധ സ്തോത്രങ്ങളാൽ സ്തുതിച്ച്, കൃതാഞ്ജലിയോടെ ഭക്തിപൂർവ്വം സംസാരിച്ചു।
Verse 55
इर्न्द्दयुम्न उवाच का त्वं देविविशालाक्षि विष्णुचिह्नङ्किते शुभे / याथातथ्येन वै भावं तवेदानीं ब्रवीहि मे
ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവി വിശാലാക്ഷി, വിഷ്ണുചിഹ്നങ്ങളാൽ അങ്കിതയായ ശുഭേ! നീ ആരാണ്? യഥാതഥ്യമായി നിന്റെ സ്വഭാവസ്ഥിതി ഇപ്പോൾ എനിക്ക് പറയുക।
Verse 56
तस्य तद् वाक्यमाकर्ण्य सुप्रसन्ना सुमङ्गला / हसन्ती संस्मरन् विष्णुं प्रियं ब्राह्मणमब्रवीत्
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് പരമപ്രസന്നയും അതിസുമംഗളയും ആയ ദേവി പുഞ്ചിരിച്ചു; വിഷ്ണുവിനെ സ്മരിച്ച് പ്രിയ ബ്രാഹ്മണനോട് പറഞ്ഞു।
Verse 57
न मां पश्यन्ति मुनयो देवाः शक्रपुरोगमाः / नारायणात्मिका चैका मायाहं तन्मया परा
മുനിമാരും ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാരും പോലും എന്നെ യഥാർത്ഥമായി കാണുന്നില്ല. ഞാൻ ഏകയായ നാരായണാത്മികമായ മായയാണ്; അവനിൽ തന്മയയായി ഞാൻ പരാശക്തി.
Verse 58
न मे नारायणाद् भेदो विद्यते हि विचारतः / तन्मयाहं परं ब्रह्म स विष्णुः परमेश्वरः
സത്യവിചാരത്തിൽ എനിക്കും നാരായണനും തമ്മിൽ യാതൊരു ഭേദവും ഇല്ല. ഞാൻ അവനിൽ തന്മയയാണ്; അവൻ തന്നെയാണ് പരബ്രഹ്മം—അവൻ തന്നെയാണ് വിഷ്ണു പരമേശ്വരൻ.
Verse 59
येर्ऽचयन्तीह भूतानामाश्रयं परमेश्वरम् / ज्ञानेन कर्मयोगेन न तेषां प्रभवाम्यहम्
ഈ ലോകത്തിൽ സകലഭൂതങ്ങളുടെയും ആശ്രയമായ പരമേശ്വരനെ ജ്ഞാനത്താലും കർമയോഗത്താലും ആരാധിക്കുന്നവരിൽ ഞാൻ പ്രാബല്യം ചെലുത്തുകയില്ല.
Verse 60
तस्मादनादिनिधनं कर्मयोगपरायणः / ज्ञानेनाराधयानन्तं ततो मोक्षमवाप्स्यसि
അതുകൊണ്ട് കർമയോഗത്തിൽ പരായണനായി, ജ്ഞാനത്താൽ ആദിയില്ലാത്ത അന്തമില്ലാത്ത അനന്തനെ ആരാധിക്ക; അപ്പോൾ നീ മോക്ഷം പ്രാപിക്കും.
Verse 61
इत्युक्तः स मुनिश्रेष्ठ इन्द्रद्युम्नो महामतिः / प्रणम्य शिरसा देवीं प्राञ्जलिः पुनरब्रवीत्
ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്യപ്പെട്ട മഹാമതി മുനിശ്രേഷ്ഠൻ ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ ദേവിയെ ശിരസാ നമസ്കരിച്ചു; പിന്നെ കരംകൂപ്പി വീണ്ടും വിനയത്തോടെ പറഞ്ഞു।
Verse 62
कथं स भगवानीशः शाश्वतो निष्कलो ऽच्युतः / ज्ञातुं हि शक्यते देवि ब्रूहि मे परमेश्वरि
ഹേ ദേവി, ആ ഭഗവാൻ ഈശൻ—ശാശ്വതൻ, നിഷ്കലൻ, അച്യുതൻ—അവനെ യഥാർത്ഥത്തിൽ എങ്ങനെ അറിയാം? ഹേ പരമേശ്വരി, എനിക്ക് അരുളുക।
Verse 63
एकमुक्ताथ विप्रेण देवी कमलवासिनी / साक्षान्नारायणो ज्ञानं दास्यतीत्याह तं मुनिम्
അപ്പോൾ വിപ്രന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട കമലവാസിനിയായ ദേവി ആ മുനിയോട് പറഞ്ഞു—“സാക്ഷാൽ നാരായണൻ തന്നേ നിനക്കു ജ്ഞാനം ദാനം ചെയ്യും।”
Verse 64
उभाभ्यामथ हस्ताभ्यां संस्पृश्य प्रणतं मुनिम् / स्मृत्वा परात्परं विष्णुं तत्रैवान्तरधीयत
പിന്നീട് ഇരുകൈകളാലും പ്രണതനായ മുനിയെ സ്പർശിച്ച്, പരാത്പരനായ വിഷ്ണുവിനെ സ്മരിച്ചു, അവൻ അവിടെയേ അപ്രത്യക്ഷനായി।
Verse 65
सो ऽपि नारायणं द्रष्टुं परमेण समाधिना / आराधयद्धृषीकेशं प्रणतार्तिप्रभञ्जनम्
അവനും നാരായണനെ ദർശിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, പരമ സമാധിയിൽ നിലകൊണ്ട്, ശരണാഗത പ്രണതരുടെ ആർതി ഭഞ്ജിക്കുന്ന ഹൃഷീകേശനെ ആരാധിച്ചു।
Verse 66
ततो बहुतिथे काले गते नारायणः स्वयम् / प्रादुरासीन्महायोगी पीतवासा जगन्मयः
ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ സ്വയം നാരായണൻ പ്രത്യക്ഷനായി—മഹായോഗി, പീതവസ്ത്രധാരി, സർവ്വജഗത്തിലും വ്യാപിച്ച ജഗന്മയൻ।
Verse 67
दृष्ट्वा देवं समायान्तं विष्णुमात्मानमव्ययम् / जानुभ्यामवनिं गत्वा तुष्टाव गरुडध्वजम्
അടുത്തുവരുന്ന ദേവനായ വിഷ്ണുവിനെ—അവ്യയ പരമാത്മാവിനെ—കണ്ട് അവൻ മുട്ടുകുത്തി ഭൂമിയിൽ വീണു ഗരുഡധ്വജധാരിയെ സ്തുതിച്ചു।
Verse 68
इन्द्रद्युम्न उवाच यज्ञेशाच्युत गोविन्द माधवानन्त केशव / कुष्ण विष्णो हृषीकेश तुभ्यं विश्वात्मने नमः
ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ പറഞ്ഞു—യജ്ഞേശാ! അച്യുതാ, ഗോവിന്ദാ, മാധവാ, അനന്താ, കേശവാ; കൃഷ്ണാ, വിഷ്ണോ, ഹൃഷീകേശാ—സർവ്വാന്തര്യാമിയായ വിശ്വാത്മാവേ, നമസ്കാരം।
Verse 69
नमो ऽस्तु ते पुराणाय हरये विश्वमूर्तये / सर्गस्थितिविनाशानां हेतवे ऽनन्तशक्ये
ഹേ പുരാണപുരുഷനായ ഹരി, വിശ്വമൂർത്തിയായ നിനക്കു നമസ്കാരം; സൃഷ്ടി-സ്ഥിതി-പ്രളയങ്ങളുടെ കാരണമായ അനന്തശക്തിയുള്ള പ്രഭുവേ, പ്രണാമം।
Verse 70
निर्गुणाय नमस्तुभ्यं निष्कलायामलात्मने / पुरुषाय नमस्तुभ्यं विश्वरूपाय ते नमः
നിർഗുണനേ, നിഷ്കലനേ, അമലാത്മസ്വരൂപനേ—നിനക്കു നമസ്കാരം; പരമപുരുഷനേ—നിനക്കു നമസ്കാരം; വിശ്വരൂപനേ—നിനക്കു പ്രണാമം।
Verse 71
नमस्ते वासुदेवाय विष्णवे विश्वयोनये / आदिमध्यान्तहीनाय ज्ञानगम्याय ते नमः
ഹേ വാസുദേവ-വിഷ്ണോ, വിശ്വയോനി! നിനക്കു നമസ്കാരം. ആദി-മധ്യ-അന്തമില്ലാത്തവനും ജ്ഞാനത്തിലൂടെ മാത്രം പ്രാപ്യനുമായ നിനക്കു പ്രണാമം.
Verse 72
नमस्ते निर्विकाराय निष्प्रपञ्चाय ते नमः / भेदाभेदविहीनाय नमो ऽस्त्वानन्दरूपिणे
ഹേ നിർവികാരനേ, നിഷ്പ്രപഞ്ചനേ! നിനക്കു നമസ്കാരം. ഭേദവും അഭേദവും രണ്ടിലും നിന്നു വിമുക്തനായ ആനന്ദസ്വരൂപനേ, നിനക്കു നമോ നമഃ.
Verse 73
नमस्ताराय शान्ताय नमो ऽप्रतिहतात्मने / अनन्तमूर्तये तुभ्यममूर्ताय नमो नमः
ഹേ താരകാ, ഹേ ശാന്താ! നിനക്കു നമസ്കാരം. അപ്രതിഹതാത്മാവായ നിനക്കു പ്രണാമം. അനന്തമൂർത്തിയായ നിനക്കു നമസ്കാരം; അമൂർത്തനായ നിനക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.
Verse 74
नमस्ते परमार्थाय मायातीताय ते नमः / नमस्ते परमेशाय ब्रह्मणे परमात्मने
ഹേ പരമാർത്ഥമേ, മായാതീതനേ! നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹേ പരമേശ്വരാ, ബ്രഹ്മനേ, പരമാത്മനേ—നിനക്കു നമസ്കാരം.
Verse 75
नमो ऽस्तु ते सुसूक्ष्माय महादेवाय ते नमः / नमः शिवाय शुद्धाय नमस्ते परमेष्ठिने
അതി സൂക്ഷ്മസ്വരൂപനേ നിനക്കു നമസ്കാരം; മഹാദേവനേ നിനക്കു പ്രണാമം. ശുദ്ധ ശിവനേ നിനക്കു നമസ്കാരം; ഹേ പരമേഷ്ഠിൻ, നിനക്കു നമസ്കാരം.
Verse 76
त्वयैव सृष्टमखिलं त्वमेव परमा गतिः / त्वं पिता सर्वभूतानां त्वं माता पुरुषोत्तम
ഹേ പുരുഷോത്തമാ! ഈ സമസ്ത ജഗത്ത് നിനക്കൊണ്ടുതന്നെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതു; നീയേ പരമശരണം, പരമഗതി. നീ സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ പിതാവും നീ തന്നേ മാതാവും ആകുന്നു.
Verse 77
त्वमक्षरं परं धाम चिन्मात्रं व्योम निष्कलम् / सर्वस्याधारमव्यक्तमनन्तं तमसः परम्
നീ അക്ഷരം—പരമധാമം; ശുദ്ധ ചൈതന്യമാത്രം, നിഷ്കല വ്യോമം. നീ സർവ്വത്തിന്റെയും ആധാരം, അവ്യക്തൻ, അനന്തൻ; തമസ്സിനെ അതീതമായ പരമൻ.
Verse 78
प्रपश्यन्ति परात्मानं ज्ञानदीपेन केवलम् / प्रपद्ये भवतो रूपं तद्विष्णोः परमं पदम्
അവർ ജ്ഞാനദീപം മാത്രമുപയോഗിച്ച് പരമാത്മാവിനെ നേരിൽ ദർശിക്കുന്നു. ഞാൻ നിന്റെ ആ രൂപത്തിൽ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു—അതുതന്നെ വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദം, പരമസ്ഥിതി.
Verse 79
एवं स्तुवन्तं भगवान् भूतात्मा भूतभावनः / उभाभ्यामथ हस्ताभ्यां पस्पर्श प्रहसन्निव
ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന അവനെ, ഭഗവാൻ—സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ അന്തരാത്മാവും ഭൂതഭാവനനും—മന്ദഹാസം പോലെ, ഇരുകൈകളാലും സ്പർശിച്ചു.
Verse 80
स्पृष्टमात्रो भगवता विष्णुना मुनिपुङ्गवः / यथावत् परमं तत्त्वं ज्ञातवांस्तत्प्रसादतः
ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ സ്പർശമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ, ആ മുനിപുംഗവൻ അവിടുത്തെ പ്രസാദത്താൽ പരമതത്ത്വം യഥാവത് അറിഞ്ഞു.
Verse 81
ततः प्रहृष्टमनसा प्रणिपत्य जनार्दनम् / प्रोवाचोन्निद्रपद्माक्षं पीतवाससमच्युतम्
അപ്പോൾ ഹർഷഭരിതമായ മനസ്സോടെ അവൻ ജനാർദനനെ സാഷ്ടാംഗമായി നമസ്കരിച്ചു; ഉന്നിദ്രപദ്മാക്ഷനും പീതാംബരധാരിയും ആയ അച്യുതനോട് വിനയത്തോടെ പറഞ്ഞു।
Verse 82
त्वत्प्रसादादसंदिग्धमुत्पन्नं पुरुषोत्तम / ज्ञानं ब्रह्मैकविषयं परमानन्दसिद्धिदम्
ഹേ പുരുഷോത്തമാ! നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ എനിക്കുള്ളിൽ സംശയരഹിതമായ ജ്ഞാനം ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു—അതിന്റെ ഏകവിഷയം ബ്രഹ്മം, അതു പരമാനന്ദസിദ്ധി നൽകുന്നു।
Verse 83
नमो भगवते तुभ्यं वासुदेवाय वेधसे / किं करिष्यामि योगेश तन्मे वद जगन्मय
ഭഗവാൻ വാസുദേവാ, സർവ്വവിധാതാവേ! നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹേ യോഗേശാ, ജഗന്മയനായ പ്രഭോ! ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം? അത് എനിക്കു പറയുക।
Verse 84
श्रुत्वा नारायणो वाक्यमिन्द्रद्युम्नस्य माधवः / उवाच सस्मितं वाक्यमशेषजगतो हितम्
ഇന്ദ്രദ്യുമ്നന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട നാരായണൻ—മാധവൻ—മൃദുഹാസത്തോടെ, സർവ്വജഗത്തിന്റെ ഹിതത്തിനായുള്ള മറുപടി പറഞ്ഞു।
Verse 85
श्रीभगवानुवाच वर्णाश्रमाचारवतां पुंसां देवो महेश्वरः / ज्ञानेन भक्तियोगेन पूजनीयो न चान्यथा
ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—വർണ്ണാശ്രമാചാരം അനുസരിക്കുന്ന പുരുഷന്മാർ ദേവനായ മഹേശ്വരനെ ജ്ഞാനത്താലും ഭക്തിയോഗത്താലും മാത്രമേ പൂജിക്കേണ്ടത്; മറ്റെങ്ങനെ അല്ല।
Verse 86
विज्ञाय तत्परं तत्त्वं विभूतिं कार्यकारणम् / प्रवृतिं चापि मे ज्ञात्वा मोक्षार्थोश्वरमर्चयेत्
ആ പരമതത്ത്വം അറിഞ്ഞ്, കാര്യം‑കാരണമായി എന്റെ വിഭൂതിയും എന്റെ പ്രവൃത്തിയും ഗ്രഹിച്ച്, മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഈശ്വരനെ ആരാധിക്കട്ടെ।
Verse 87
सर्वसङ्गान् परित्यज्य ज्ञात्वा मायामयं जगत् / अद्वैतं भावयात्मानं द्रक्ष्यसे परमेश्वरम्
എല്ലാ ബന്ധങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച്, ഈ ലോകം മായാമയമാണെന്ന് അറിഞ്ഞ്, ആത്മാവിനെ അദ്വൈതമായി ധ്യാനിക്ക; അപ്പോൾ പരമേശ്വരനെ ദർശിക്കും।
Verse 88
त्रिविधा भावना ब्रह्मन् प्रोच्यमाना निबोध मे / एका मद्विषया तत्र द्वितीया व्यक्तसंश्रया / अन्या च भावना ब्राह्मी विज्ञेया सा गुणातिगा
ഹേ ബ്രഹ്മൻ, ഞാൻ ഉപദേശിക്കുന്ന ത്രിവിധ ഭാവന മനസ്സിലാക്കുക—ഒന്ന് എന്നിലേക്കുള്ളത്; രണ്ടാമത് വ്യക്ത (പ്രകട) ആശ്രിതം; മറ്റൊന്ന് ബ്രാഹ്മീ ഭാവന, അത് ഗുണാതീതമെന്ന് അറിയുക।
Verse 89
आसामन्यतमां चाथ भावनां भावयेद् बुधः / अशक्तः संश्रयेदाद्यामित्येषा वैदिकी श्रुतिः
അപ്പോൾ ജ്ഞാനി ആ ഏറ്റവും സർവ്വസാമാന്യ (പരമ) ഭാവന അഭ്യസിക്കട്ടെ; അശക്തനായാൽ ആദ്യം (ആദ്യ) ആശ്രയത്തിൽ ശരണം പ്രാപിക്കട്ടെ—ഇതാണ് വൈദിക ശ്രുതി।
Verse 90
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन तन्निष्ठस्तत्परायणः / समाराधय विश्वेशं ततो मोक्षमवाप्स्यसि
അതുകൊണ്ട്, സർവ്വശ്രമത്തോടും കൂടി അവനിൽ തന്നെ നിഷ്ഠയോടെ, അവനെ തന്നെ പരമാശ്രയമായി കരുതി, വിശ്വേശ്വരനെ സമ്യകമായി ആരാധിക്ക; അപ്പോൾ മോക്ഷം പ്രാപിക്കും।
Verse 91
इन्द्रद्युम्न उवाच किं तत् परतरं तत्त्वं का विभूतिर्जनार्दन / किं कार्यं कारणं कस्त्वं प्रवृत्तिश्चापि का तव
ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ജനാർദന! എല്ലാറ്റിനും അതീതമായ പരതര തത്ത്വം എന്ത്? നിന്റെ വിഭൂതി എന്ത്? കാര്യം എന്ത്, കാരണം എന്ത്? നീ തത്ത്വതഃ ആരാണ്, നിന്റെ പ്രവൃത്തി-പ്രേരണ (പ്രവൃത്തി) എന്ത്?
Verse 92
परात्परतरं तत्त्वं परं ब्रह्मैकमव्ययम् / नित्यानन्दं स्वयञ्ज्योतिरक्षरं तमसः परम्
പരാത്പരമായ ആ തത്ത്വം—ഏകമായ പരമ, അവ്യയ ബ്രഹ്മം—നിത്യാനന്ദസ്വരൂപം, സ്വയംജ്യോതി, അക്ഷയം, തമസ് (അജ്ഞാനം) അതീതം.
Verse 93
ऐश्वर्यं तस्य यन्नित्यं विभूतिरिति गीयते / कार्यं जगदथाव्यक्तं कारणं शुद्धमक्षरम्
ആ ഈശ്വരന്റെ നിത്യ ഐശ്വര്യമാണ് ‘വിഭൂതി’ എന്നു പാടപ്പെടുന്നത്. ഈ ജഗത് അവന്റെ കാര്യം; അവ്യക്തം അവന്റെ കാരണം—ശുദ്ധം, അക്ഷരം, അവിനാശി.
Verse 94
अहं हि सर्वभूतानामन्तर्यामीश्वरः परः / सर्गस्थित्यन्तकर्तृत्वं प्रवृत्तिर्मम गीयते
കാരണം ഞാൻ സർവ്വഭൂതങ്ങളിലുമുള്ള അന്തര്യാമി, പരമേശ്വരൻ ആകുന്നു. സൃഷ്ടി, സ്ഥിതി, സംഹാരം എന്നിവയുടെ കർത്തൃത്വം—അതുതന്നെ എന്റെ പ്രവൃത്തി (ദിവ്യക്രിയ) എന്നു പാടപ്പെടുന്നു.
Verse 95
एतद् विज्ञाय भावेन यथावदखिलं द्विज / ततस्त्वं कर्मयोगेन शाश्वतं सम्यगर्चय
ഹേ ദ്വിജാ! ഇതെല്ലാം യഥാവിധി ഭക്തിഭാവത്തോടെ അറിഞ്ഞ ശേഷം, കർമയോഗത്തിലൂടെ ശാശ്വത പരമേശ്വരനെ സമ്യകായി ആരാധിക്ക.
Verse 96
इन्द्रद्युम्न उवाच के ते वर्णाश्रमाचारा यैः समाराध्यते परः / ज्ञानं च कीदृशं दिव्यं भावनात्रयसंस्थितम्
ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ പറഞ്ഞു—ഏതു വർണാശ്രമാചാരങ്ങളാൽ പരമേശ്വരനെ യഥാവിധി ആരാധിക്കുന്നു? കൂടാതെ ത്രിവിധ ഭാവനയിൽ സ്ഥാപിതമായ ആ ദിവ്യജ്ഞാനം എങ്ങനെയുള്ളതാണ്?
Verse 97
कथं सृष्टमिदं पूर्वं कथं संह्रियते पुनः / कियत्यः सृष्टयो लोके वंशा मन्वन्तराणि च / कानि तेषां प्रमाणानि पावनानि व्रतानि च
ഈ ലോകം ആദിയിൽ എങ്ങനെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു, പിന്നെ എങ്ങനെ വീണ്ടും ലയിക്കുന്നു? ലോകത്തിൽ എത്രവിധ സൃഷ്ടികൾ, വംശപരമ്പരകളും മന്വന്തരങ്ങളും ഏതെല്ലാം? അവയുടെ പ്രമാണങ്ങൾ/അധികാരങ്ങൾ എന്ത്, കൂടാതെ ഏതു ശുദ്ധികര വ്രതങ്ങളാണ് ബന്ധപ്പെട്ടത്?
Verse 98
तीर्थान्यर्कादिसंस्थानं पृथिव्यायामविस्तरे / कति द्वीपाः समुद्राश्च पर्वताश्च नदीनदाः / ब्रूहि मे पुण्डरीकाक्ष यथावदधुनाखिलम्
ഹേ പുണ്ഡരീകാക്ഷാ! തീർത്ഥങ്ങൾ, സൂര്യാദി ജ്യോതിഷ്കങ്ങളുടെ ക്രമീകരണം, കൂടാതെ ഭൂമിയുടെ വിശാല വിസ്താരത്തിൽ എത്ര ദ്വീപുകൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, പർവതങ്ങൾ, നദികളും ഉപനദികളും ഉണ്ടെന്ന്—ഇവയെല്ലാം ഇപ്പോൾ യഥാവിധി പൂർണ്ണമായി എനിക്ക് പറയുക।
Verse 99
श्रीकूर्म उवाच एवमुक्तो ऽथ तेनाहं भक्तानुग्रहकाम्यया / यथावदखिलं सर्वमवोचं मुनिपुङ्गवाः
ശ്രീകൂർമൻ പറഞ്ഞു—അവൻ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചതിനാൽ, ഭക്തനോട് അനുഗ്രഹം ചെയ്യുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഞാൻ എല്ലാം യഥാവിധി പൂർണ്ണമായി പറഞ്ഞു।
Verse 100
व्याख्यायाशेषमेवेदं यत्पृष्टो ऽहं द्विजेन तु / अनुगृह्य च तं विप्रं तत्रैवान्तर्हितो ऽभवम्
ആ ദ്വിജൻ ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ ഒന്നും ശേഷിപ്പിക്കാതെ വിശദീകരിച്ചു; ആ വിപ്രനെ അനുഗ്രഹിച്ച ശേഷം, അതേ സ്ഥലത്തുതന്നെ ഞാൻ അന്തർധാനം ചെയ്തു।
Verse 101
सो ऽपि तेन विधानेन मदुक्तेन द्विजोत्तमः / आराधयामास परं भावपूतः समाहितः
അപ്പോൾ ആ ദ്വിജോത്തമൻ ഞാൻ പറഞ്ഞ വിധിപ്രകാരം, ഭക്തിയാൽ ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ സമാഹിതനായി പരമേശ്വരനെ ആരാധിച്ചു।
Verse 102
त्यक्त्वा पुत्रादिषु स्नेहं निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः / संन्यस्य सर्वकर्माणि परं वैराग्यमाश्रितः
പുത്രാദികളോടുള്ള സ്നേഹം ഉപേക്ഷിച്ച്, ദ്വന്ദ്വരഹിതനും നിർപരിഗ്രഹനും ആയി, സർവകർമ്മങ്ങളും സന്ന്യാസം ചെയ്ത് പരമ വൈരാഗ്യത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നു।
Verse 103
आत्मन्यात्मानमन्वीक्ष्य स्वात्मन्येवाखिलं जगत् / संप्राप्य भावनामन्त्यां ब्राह्मीमक्षरपूर्विकाम्
ആത്മനിൽ ആത്മാവിനെ നിരീക്ഷിച്ച്, സർവ്വജഗത്തും സ്വന്തം സ്വാത്മനിലേ നിലകൊള്ളുന്നതായി കണ്ടു, അക്ഷരത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായ ബ്രാഹ്മീ അന്തിമ ധ്യാനാവസ്ഥയെ പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 104
अवाप परमं योगं येनैकं परिपश्यति / यं विनिद्रा जितश्वासाः काङ्क्षन्ते मोक्षकाङ्क्षिणः
അവൻ പരമയോഗം പ്രാപിച്ചു; അതിലൂടെ ഏകമായ പരതത്ത്വം മാത്രം ദർശിക്കപ്പെടുന്നു. ആ അവസ്ഥയെ മോക്ഷകാംക്ഷികൾ, നിദ്രയെ ജയിച്ചവർ, ശ്വാസത്തെ കീഴടക്കിയവർ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।
Verse 105
ततः कदाचिद् योगीन्द्रो ब्रह्माणं द्रष्टुमव्ययम् / जगामादित्यनिर्देशान्मानसोत्तरपर्वतम् / आकाशेनैव विप्रेन्द्रो योगैश्वर्यप्रभावतः
പിന്നീട് ഒരിക്കൽ യോഗീന്ദ്രൻ അവ്യയ ബ്രഹ്മാവിനെ ദർശിക്കുവാൻ, സൂര്യൻ സൂചിപ്പിച്ച പാതയിലൂടെ മാനസോത്തര പർവതത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു; യോഗൈശ്വര്യത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ ആ വിപ്രേന്ദ്രൻ ആകാശമാർഗ്ഗത്തിലൂടെയായിരുന്നു ഗമനം।
Verse 106
विमानं सूर्यसंकाशं प्राधुर्भूतमनुत्तमम् / अन्वगच्छन् देवगणा गन्धर्वाप्सरसां गणाः / दृष्ट्वान्ये पथि योगीन्द्रं सिद्धा ब्रह्मर्षयो ययुः
സൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തമായ, അത്യുത്തമമായ വിമാനം പെട്ടെന്നു പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അതിനെ അനുഗമിച്ച് ദേവഗണങ്ങളും ഗന്ധർവ-അപ്സരസ്സുകളുടെ വലിയ സംഘങ്ങളും നീങ്ങി. വഴിയിൽ യോഗീന്ദ്രനെ കണ്ട മറ്റു സിദ്ധരും ബ്രഹ്മർഷിമാരും കൂടി അവിടേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
Verse 107
ततः स गत्वा तु गिरिं विवेश सुरवन्दितम् / स्थानं तद्योगिभिर्जुष्टं यत्रास्ते परमः पुमान्
അതിനുശേഷം അവൻ ദേവന്മാർ പോലും വന്ദിക്കുന്ന ആ പർവതത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു—യോഗികൾ സേവിക്കുന്ന ആ പുണ്യസ്ഥാനത്തിലേക്ക്, അവിടെ പരമപുരുഷൻ വസിക്കുന്നു.
Verse 108
संप्राप्य परमं स्थानं सूर्यायुतसमप्रभम् / विवेश चान्तर्भवनं देवानां च दुरासदम्
പതിനായിരം സൂര്യന്മാരുടെ തുല്യപ്രഭയുള്ള പരമസ്ഥാനത്തെ പ്രാപിച്ച്, അവൻ അന്തർഭവനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു—അത് ദേവന്മാരുടെ വാസസ്ഥലം, മറ്റുള്ളവർക്ക് ദുഷ്പ്രാപ്യം.
Verse 109
विचिन्तयामास परं शरण्यं सर्वदेहिनाम् / अनादिनिधनं देवं देवदेवं पितामहम्
അവൻ സർവ്വ ദേഹികളുടെയും പരമാശ്രയമായ, ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്ത ദേവനെ—ദേവദേവനെയും ആദിപിതാവായ പിതാമഹനെയും ധ്യാനിച്ചു.
Verse 110
ततः प्रादुरभूत् तस्मिन् प्रकाशः परमात्मनः / तन्मध्ये पुरुषं पूर्वमपश्यत् परमं पदम्
അപ്പോൾ അവിടെ പരമാത്മാവിന്റെ പ്രകാശം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; ആ ജ്യോതിയുടെ മദ്ധ്യേ അവൻ ആദിപുരുഷനെ ദർശിച്ചു—അവൻ തന്നെയാണ് പരമപദം.
Verse 111
महान्तं तेजसो राशिमगम्यं ब्रह्मविद्विषाम् / चतुर्मुखमुदाराङ्गमर्चिभिरुपशोभितम्
അവർ തേജസ്സിന്റെ മഹാരാശി ദർശിച്ചു—ബ്രഹ്മദ്വേഷികൾക്ക് അഗമ്യം; അതിന്റെ അന്തർഭാഗത്ത് ചതുര്മുഖൻ, ഉദാരാംഗൻ, മഹത്തായ രൂപധാരി, അർച്ചിസ്സുകളാൽ ശോഭിതനായി നിലകൊണ്ടു।
Verse 112
सो ऽपि योगिनमन्वीक्ष्य प्रणमन्तमुपस्थितम् / प्रत्युद्गम्य स्वयं देवो विश्वात्मा परिषस्वजे
പ്രണാമം ചെയ്ത് സമക്ഷത്ത് നിന്ന യോഗിയെ കണ്ടപ്പോൾ, സ്വയം ദേവൻ—വിശ്വാത്മാവ്—മുന്നോട്ട് വന്ന് അവനെ അഭിവാദ്യം ചെയ്ത് ആലിംഗനം ചെയ്തു।
Verse 113
परिष्वक्तस्य देवेन द्विजेन्द्रस्याथ देहतः / निर्गत्य महती ज्योत्स्ना विवेशादित्यमण्डलम् / ऋग्यजुः सामसंज्ञं तत् पवित्रममलं पदम्
അപ്പോൾ ദേവന്റെ ആലിംഗനത്താൽ ആ ദ്വിജേന്ദ്രന്റെ ദേഹത്തിൽ നിന്ന് മഹാജ്യോതി പുറപ്പെട്ടു സൂര്യമണ്ഡലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; ഋഗ്-യജുഃ-സാമ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ആ പരമപവിത്രവും നിർമ്മലവുമായ പദം പ്രാപിച്ചു।
Verse 114
हिरण्यगर्भो भगवान् यत्रास्ते हव्यकव्यभुक् / द्वारं तद् योगिनामाद्यं वेदान्तेषु प्रतिष्ठितम् / ब्रह्मतेजोमयं श्रीमन्निष्ठा चैव मनीषिणाम्
ഭഗവാൻ ഹിരണ്യഗർഭൻ—ഹവ്യകവ്യഭുക്ക്—എവിടെ വസിക്കുന്നുവോ, അതുതന്നെ യോഗികളുടെ ആദിദ്വാരം, വേദാന്തങ്ങളിൽ ദൃഢമായി പ്രതിഷ്ഠിതം. അത് ബ്രഹ്മതേജോമയം, ശ്രീമത്തും, മनीഷികളുടെ നിഷ്ഠാസ്ഥാനവും ആകുന്നു।
Verse 115
दृष्टमात्रो भगवतात ब्रह्मणार्चिर्मयो मुनिः / अपश्यदैश्वरं तेजः शान्तं सर्वत्रगं शिवम्
ഭഗവാനെ ദർശിച്ചതുമാത്രത്തിൽ, ബ്രഹ്മാർച്ചിസ്സമനായ മുനി ഐശ്വര്യമയമായ ദിവ്യതേജസ് കണ്ടു—അത് ശാന്തം, സർവത്രഗം, എല്ലായിടത്തും ശിവമയം।
Verse 116
स्वात्मानमक्षरं व्योमतद् विष्णोः परमं पदम् / आनन्दमचलं ब्रह्म स्थानं तत्पारमेश्वरम्
അവിനാശിയായ, വ്യോമസമമായ സർവ്വവ്യാപിയായ സ്വാത്മസ്വരൂപം തന്നെയാണ് വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദം—അചല ബ്രഹ്മം, ശുദ്ധാനന്ദം, പരമേശ്വരന്റെ പരമസ്ഥാനം।
Verse 117
सर्वभूतात्मभूतः स परमैश्वर्यमास्थितः / प्राप्तवानात्मनो धाम यत्तन्मोक्षाख्यमव्ययम्
സകലഭൂതങ്ങളിലുമുള്ള അന്തരാത്മയായി മാറിയവൻ പരമൈശ്വര്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; അവൻ തന്റെ തന്നെ ധാമം പ്രാപിച്ചു—അവ്യയം, ‘മോക്ഷം’ എന്നു പ്രസിദ്ധം।
Verse 118
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन वर्णाश्रमविधौ स्थितः / समाश्रित्यान्तिमं भावं मायां लक्ष्मीं तरेद् बुधः
അതുകൊണ്ട് സർവ്വശ്രമത്തോടെയും വർണാശ്രമവിധിയിൽ നിലകൊണ്ട്, അന്തിമ പരമഭാവത്തെ ആശ്രയിച്ച്, ജ്ഞാനി മായയെയും ലക്ഷ്മിയെയും പോലും അതിക്രമിക്കുന്നു।
Verse 119
सूत उवाच व्याहृता हरिणा त्वेवं नारादाद्या महर्षयः / शक्रेण सहिताः सर्वे पप्रच्छुर्गरुडध्वजम्
സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹരി ഇങ്ങനെ പ്രസ്താവിച്ചതിനുശേഷം, നാരദാദി മഹർഷിമാർ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) സഹിതം എല്ലാവരും ഗരുഡധ്വജനായ ഭഗവാനോട് ചോദിച്ചു।
Verse 120
ऋषय ऊचुः देवदेव हृषीकेश नाथ नारायणामल / तद् वदाशेषमस्माकं यदुक्तं भवता पुरा
ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ദേവദേവ ഹൃഷീകേശാ! നാഥാ, നിർമ്മല നാരായണാ! നീ മുൻകാലത്ത് അരുളിച്ചെയ്ത ഉപദേശം ഞങ്ങൾക്ക് പൂർണ്ണമായി പറയുക।
Verse 121
इन्द्रद्युम्नाय विप्रया ज्ञानं धर्मादिगोचरम् / शुश्रूषुश्चाप्ययं शक्रः सखा तव जगन्मय
ഹേ ജഗന്മയ! ആ ബ്രാഹ്മണീ ഇന്ദ്രദ്യുമ്നനു ധർമ്മാദി വിഷയഗോചരമായ ജ്ഞാനം ഉപദേശിച്ചു; സേവാഭിലാഷിയായ ഈ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ)യും നിന്റെ സഖാവായി.
Verse 122
ततः स भगवान् विष्णुः कूर्मरूपी जनार्दनः / रसातलगतो देवो नारदाद्यैर्महर्षिभिः
അനന്തരം ഭഗവാൻ വിഷ്ണു—ജനാർദനൻ—കൂർമരൂപം സ്വീകരിച്ച് രസാതലത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങി; നാരദാദി മഹർഷിമാരോടുകൂടെ ദേവൻ ഉണ്ടായിരുന്നു।
Verse 123
पृष्टः प्रोवाच सकलं पुराणं कौर्ममुत्तमम् / सन्निधौ देवराजस्य तद् वक्ष्ये भवतामहम्
ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അദ്ദേഹം ദേവരാജന്റെ സന്നിധിയിൽ ഉത്തമമായ കൂർമപുരാണം മുഴുവനായി പ്രസ്താവിച്ചു; അതേ വിവരണം ഞാൻ ഇപ്പോൾ നിങ്ങളോട് പറയും।
Verse 124
धन्यं यशस्यामायुष्यं पुण्यं मोक्षप्रदं नृणाम् / पुराणश्रवणं विप्राः कथनं च विशेषतः
ഹേ വിപ്രന്മാരേ! മനുഷ്യർക്കു പുരാണശ്രവണം—വിശേഷിച്ച് അതിന്റെ കഥനം—ധന്യവും യശസ്സും ആയുസ്സും വർധിപ്പിക്കുന്നതും പുണ്യവും മോക്ഷവും നൽകുന്നതുമാകുന്നു।
Verse 125
श्रुत्वा चाध्यायमेवैकं सर्वपापैः प्रमुच्यते / उपाख्यानमथैकं वा ब्रह्मलोके महीयते
ഒരു അധ്യായം മാത്രം ശ്രവിച്ചാലും എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും വിമുക്തനാകും; അല്ലെങ്കിൽ ഒരു ഉപാഖ്യാനം മാത്രം കേട്ടാലും ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ മഹത്വം പ്രാപിക്കും।
Verse 126
इदं पुराणं परमं कौर्मं कूर्मस्वरूपिणा / उक्तं देवाधिदेवेन श्रद्धातव्यं द्विजातिभिः
ഈ പരമ കൗർമപുരാണം കൂർമസ്വരൂപിയായ ദേവാധിദേവൻ പ്രസ്താവിച്ചതാകുന്നു; അതിനാൽ ദ്വിജന്മാർ ഇത് ശ്രദ്ധാഭക്തിയോടെ സ്വീകരിക്കണം।
Frequently Asked Questions
It gives the canonical fivefold definition: sarga (creation), pratisarga (re-creation), vaṃśa (genealogies), manvantara (Manu cycles), and vaṃśānucarita (dynastic histories), and reiterates that context-linked meritorious narratives support these themes.
Liberation is presented as grace-aided direct knowledge of the Supreme Reality: by discerning the Self and contemplating non-duality, the aspirant crosses Māyā; the realized one abides in the imperishable, all-pervading Brahman—described as Viṣṇu’s supreme abode—implying a Vedāntic non-dual culmination within a devotional framework.
Yes. Nārāyaṇa explicitly states that for those established in Varnāśrama, Maheśvara should be worshipped through jñāna and bhakti-yoga. This functions as samanvaya: the Supreme is affirmed as inner ruler and Brahman, while Śiva-worship is prescribed as a valid mode aligned with liberation-oriented knowledge and devotion.