Next Verse

Shloka 1

Cosmic Manifestation, Mahāmāyā’s Mandate, Varṇāśrama-Dharma, and the Unity of the Trimūrti

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे प्रथमो ऽध्यायः श्रीकूर्म उवाच शृणुध्वमृषयः सर्वे यत्पृष्टो ऽहं जगद्धितम् / वक्ष्यमाणं मया सर्वमिन्द्रद्युम्नाय भाषितम्

iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāṃ pūrvavibhāge prathamo 'dhyāyaḥ śrīkūrma uvāca śṛṇudhvamṛṣayaḥ sarve yatpṛṣṭo 'haṃ jagaddhitam / vakṣyamāṇaṃ mayā sarvamindradyumnāya bhāṣitam

ഇങ്ങനെ ശ്രീകൂർമപുരാണത്തിലെ ഷട്സാഹസ്ത്രീ സംഹിതയുടെ പൂർവവിഭാഗത്തിലെ ആദ്യ അധ്യായം സമാപ്തം. ശ്രീകൂർമൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ സർവ്വ ഋഷിമാരേ, ലോകഹിതാർത്ഥം നിങ്ങൾ എന്നോടു ചോദിച്ചതെല്ലാം കേൾക്കുക; ഞാൻ ഇന്ദ്രദ്യുമ്ന രാജാവിനോട് പറഞ്ഞതുപോലെ എല്ലാം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും।

itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/उद्धरणचिह्न)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormAvyaya; quotative particle (इति-प्रयोग)
śrī-kūrma-purāṇein the Śrī Kūrma Purāṇa
śrī-kūrma-purāṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक) + kūrma (प्रातिपदिक) + purāṇa (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (तत्पुरुष) title-compound; Napumsaka, Saptamī/Locative (सप्तमी), Ekavacana
ṣaṭ-sāhastryāmin the six-thousand (verses)
ṣaṭ-sāhastryām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootṣaṭ (संख्या-प्रातिपदिक) + sāhastrī (प्रातिपदिक)
FormDvigu (द्विगु) compound; Feminine (स्त्रीलिङ्ग), Saptamī/Locative, Ekavacana; qualifies saṃhitāyām
saṃhitāyāmin the compendium/saṃhitā
saṃhitāyām:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootsaṃhitā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Saptamī/Locative, Ekavacana
pūrva-vibhāgein the former section
pūrva-vibhāge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootpūrva (प्रातिपदिक) + vibhāga (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa; Masculine, Saptamī/Locative, Ekavacana
prathamaḥfirst
prathamaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootprathama (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Prathamā/Nominative, Ekavacana; ordinal adjective
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Prathamā/Nominative, Ekavacana
śrī-kūrmaḥŚrī Kūrma
śrī-kūrmaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक) + kūrma (प्रातिपदिक)
FormKarmadhāraya (कर्मधारय) honorific; Masculine, Prathamā/Nominative, Ekavacana
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (वच् धातु)
FormLiṭ/Perfect (लिट्), Prathama-puruṣa (प्रथमपुरुष), Ekavacana; parasmaipada
śṛṇudhvamlisten (you all)
śṛṇudhvam:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootśru (श्रु धातु)
FormLoṭ/Imperative (लोट्), Madhyama-puruṣa (मध्यमपुरुष), Bahuvacana; ātmanepada
ṛṣayaḥO sages
ṛṣayaḥ:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootṛṣi (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Prathamā/Nominative, Bahuvacana
sarveall
sarve:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Prathamā/Nominative, Bahuvacana; used with vocative sense
yatthat which / since
yat:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormRelative pronoun used as conjunction; Napumsaka, Prathamā/Dvitīyā, Ekavacana; correlates with tat (implicit)
pṛṣṭaḥasked
pṛṣṭaḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootprach (प्रच्छ् धातु) + kta (क्त)
FormPast passive participle (क्त); Masculine, Prathamā/Nominative, Ekavacana; agrees with aham (speaker)
ahamI
aham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (अस्मद् सर्वनाम)
FormPronoun; Prathamā/Nominative, Ekavacana
jagat-hitamthe welfare of the world
jagat-hitam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootjagat (प्रातिपदिक) + hita (प्रातिपदिक/कृदन्त)
FormTatpuruṣa (जगतः हितम्); Napumsaka, Dvitīyā/Accusative, Ekavacana; object of (implicit) question
vakṣyamāṇamthat which will be spoken
vakṣyamāṇam:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (वच् धातु) + śya (ष्य) + māna (मान)
FormFuture passive participle / prospective participle (भविष्यत्कर्मणि कृदन्त, -माण); Napumsaka, Prathamā/Dvitīyā, Ekavacana; refers to discourse to be spoken
mayāby me
mayā:
Kartṛ-karaṇa (कर्ता/करण)
TypeNoun
Rootasmad (अस्मद् सर्वनाम)
FormPronoun; Tṛtīyā/Instrumental, Ekavacana
sarvamall
sarvam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Prathamā/Dvitīyā, Ekavacana; qualifies vakṣyamāṇam
indradyumnāyato Indradyumna
indradyumnāya:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootindradyumna (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Caturthī/Dative (चतुर्थी), Ekavacana
bhāṣitamspoken
bhāṣitam:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootbhāṣ (भाष् धातु) + kta (क्त)
FormPast passive participle (क्त); Napumsaka, Prathamā/Dvitīyā, Ekavacana; predicate/attribute of sarvam/vakṣyamāṇam

Lord Kurma (Vishnu in Kurma form)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

K
Kurma
R
Rishis (sages)
I
Indradyumna

FAQs

This verse does not directly define Ātman; it frames Lord Kūrma as the authoritative teacher whose forthcoming instruction is intended for universal welfare (jagaddhita), a typical Purāṇic setup for later metaphysical exposition.

No specific yoga technique is taught in this line; it functions as a transition into instruction. In the Kūrma Purāṇa’s broader arc, such openings commonly introduce later guidance on dharma and yogic discipline (including Pāśupata-oriented themes in related sections).

The verse does not explicitly mention Śiva, but it establishes a Purāṇic teaching frame where Lord Kūrma (a Viṣṇu form) delivers doctrine that, in this Purāṇa, is often harmonized with Śaiva currents—supporting a synthetic, non-sectarian trajectory across chapters.