Opening the text

Rishi: Khila/Anukramaṇī tradition uncertain; Book 20 often assigns Ṛgvedic attributions; here treated as ancillary laud-verse.
Devata: Nārāśaṃsa (personified praise; sometimes linked with Agni/ritual laudation)
Chandas: Triṣṭubh-like cadence (as in many RV-style laud verses; exact metrical diagnosis uncertain without full pada-count verification)
ഈ 20-ാം മണ്ഡലത്തിലെ ഋഗ്വേദശൈലിയിലുള്ള സ്തുതിസൂക്തം നാരാശംസനെ—“മനുഷ്യരുടെ സ്തുതി” എന്ന വ്യക്തീകരണത്തെ—കേന്ദ്രമാക്കുന്നു. വലിയ രാജകീയ/കുരു ദാനത്തെ പൊതുവിൽ പ്രഖ്യാപിച്ച് പവിത്രീകരിച്ച്, സമ്പത്തിനെ ദീർഘകാല യശസ്സായും സാമൂഹിക നിയമ്യതയായും മാറ്റുന്നു. ദാനസ്തുതിയോടൊപ്പം, സ്ഥിരതയുള്ള സുരക്ഷ (ക്ഷേമം), അതിർത്തി-നിർണ്ണയം, ഉറച്ച ഗൃഹക്രമം എന്നിവയുള്ള രാഷ്ട്രീയ-ഗൃഹസ്ഥ ആദർശവും വരച്ചുകാട്ടുന്നു; അവസാനം, മംഗളവാക്കും ദൈവാനന്ദവും അശുഭമായ വനധ്വനികളിൽ നിന്നുള്ള ഹാനി അകറ്റട്ടെ എന്ന ശാന്തികര അഭ്യർത്ഥനയോടെ സമാപിക്കുന്നു.
Mantra 1
खिलानि । इ॒दं जना॒ उप॑ श्रुत॒ नरा॒शंस॒ स्तवि॑ष्यते । ष॒ष्टिं स॒हस्रा॑ नव॒तिं च॑ कौरम॒ आ रु॒शमे॑षु दद्महे
ജനങ്ങളേ, ഇത് കേൾക്കുവിൻ; സമീപിച്ചു ചെവി കൊടുക്കുവിൻ: നരാശംസനെ സ്തുതിക്കും. അറുപതിനായിരവും അതിലധികം തൊണ്ണൂറും—കൗരവരുടെ ദാനം—ഇവയിൽ നിന്നു ഞങ്ങൾ റൂശനു അർപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 2
उष्ट्रा॒ यस्य॑ प्रवा॒हणो॑ व॒धूम॑न्तो द्वि॒र्दश॑ । व॒र्ष्मा रथ॑स्य॒ नि जि॑हीडते दि॒व ई॒षमा॑णा उप॒स्पृशः॑
ആരുടെ മുന്നേറ്റവാഹകസംഘം ഒട്ടകങ്ങളോ, അവരുടെ പിന്നാലെ വധുക്കളുടെ നിര—രണ്ടു ദശ (ഇരുപത്) എണ്ണത്തിൽ. രഥത്തിന്റെ ഉയർന്ന ഘടനം ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നു; അവർ ദിവ്യത്തിലേക്ക് വലിഞ്ഞുയർന്ന്, സ്പർശിക്കുവാൻ സമീപിക്കുന്നു.
Mantra 3
ए॒ष इ॒षाय॑ मामहे श॒तं नि॒ष्कान् दश॒ स्रजः॑ । त्रीणि॑ श॒तान्यर्व॑तां स॒हस्रा॒ दश॒ गोना॑म्
ഇതിനെ ഞങ്ങൾ ബലവർധനത്തിനായി പ്രസ്താവിക്കുന്നു: നൂറ് നിഷ്ക (സ്വർണം), പത്ത് സ്രജ് (മാലകൾ). മൂന്നു നൂറ് കുതിരകൾ, പത്ത് ആയിരം പശുക്കൾ.
Mantra 4
वच्य॑स्व रेभ॑ वच्यस्व वृ॒क्षे न प॒क्वे श॒कुनः॑ । नष्टे॑ जि॒ह्वा च॑र्चरीति क्षु॒रो न भु॒रिजो॑रिव
ഹേ രേഭാ, സംസാരിക്ക; വ്യക്തമായി സംസാരിക്ക—പഴുത്ത വൃക്ഷത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന പക്ഷിയെപ്പോലെ. നാവ് നഷ്ടപ്പെട്ടാലും അത് കഠിനമായി ചര്ചരിക്കുന്നു—ഭുരിജന്റെ ക്ഷൗരക്കത്തി പോലെ.
Mantra 5
प्र रे॒भासो॑ मनी॒षा वृषा॒ गाव॑ इवेरते । अ॒मो॒त॒पुत्र॑का ए॒षाम॒मोत॑ गा॒ इवा॑सते
ഗായകരുടെ പ്രചോദിത മനീഷ മുന്നോട്ടു പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടുന്നു—കാളകളെപ്പോലെ; പശുക്കളെപ്പോലെ അവർ പ്രേരിതരാകുന്നു. അമോതന്റെ പുത്രന്മാർ—അവരിൽ അമോതന്റെ പശുക്കളെപ്പോലെ (ശക്തികൾ) സ്ഥിരസഞ്ചയത്തിൽ വസിക്കുന്നു.
Mantra 6
प्र रे॑भ॒ धीं भ॑रस्व गो॒विदं॑ वसु॒विद॑म्। दे॒व॒त्रेमां वाचं॑ स्रीणी॒हीषु॒र्नावी॑र॒स्तार॑म्
മുന്നോട്ട് വരിക, ഹേ ഗായകാ (രേഭ), പ്രചോദിതമായ ധീ (ധ്യാന-ബുദ്ധി) കൊണ്ടുവരിക—ഗോവിദം, വസുവിദം. ദേവന്മാരിലേക്കായി ഈ വാക്കിനെ—അമ്പുപോലെ—മൂർച്ഛിപ്പിക്ക; കടക്കുന്നതിനായി നാവിനെയും അതിന്റെ നാവികനെയും (സ്താര) ഒരുക്കുക.
Mantra 7
राज्ञो॑ विश्व॒जनी॑नस्य॒ यो दे॒वोऽमर्त्यां॒ अति॑ । वै॒श्वा॒न॒रस्य॒ सुष्टु॑ति॒मा सु॒नोता॑ परि॒क्षितः॑
രാജാവിനായി—സകലജനങ്ങളുടെ അധിപതിക്കായി—അമർത്ത്യ (അമര) ലോകത്തെയും അതിക്രമിക്കുന്ന ആ ദേവനായി; വൈശ്വാനരന്റെ മനോഹരമായ സ്തുതിയെ പിഴിഞ്ഞ് പുറപ്പെടുവിക്ക—പ്രസവിപ്പിക്ക—പരിക്ഷിതന്റെ (ഈ) പ്രശംസയെ.
Mantra 8
प॒रि॒च्छिन्नः॒ क्षेम॑मकरो॒त् तम॒ आस॑नमा॒चर॑न्। कुला॑यन् कृ॒ण्वन् कौर॑व्यः॒ पति॒र्वद॑ति जा॒यया॑
പരിച്ഛിന്നനായി അവൻ ക്ഷേമം (സുരക്ഷ) സ്ഥാപിച്ചു; ആ ആസനം പതിവുപോലെ ആചരിച്ച് അവൻ ഇരുന്നു. കുലായം (കൂട്) പണിതും നിർമ്മിച്ചും—കൗരവ്യ രാജകുമാരൻ, സ്വാമി—തന്റെ ജായയോടു സംസാരിക്കുന്നു.
Mantra 9
क॒त॒रत् त॒ आ ह॑राणि॒ दधि॒ मन्थां॑ परि॒ श्रुत॑म्। जा॒याः पतिं॒ वि पृ॑च्छति रा॒ष्ट्रे राज्ञः॑ परि॒क्षितः॑
“നിനക്കിവിടെ എന്ത് കൊണ്ടുവരട്ടെ—തൈര്, അല്ലെങ്കിൽ ദൂരദൂരത്തോളം പ്രസിദ്ധമായ മഥിതപാനം (മന്ഥാ)?” എന്ന് ജായ തന്റെ പതിയോട് ചോദിക്കുന്നു—രാജാ പരിക്ഷിത്തിന്റെ രാജ്യത്തിൽ.
Mantra 10
अ॒भीवस्वः॒ प्र जि॑हीते॒ यवः॑ प॒क्वः प॒थो बिल॑म्। जनः॒ स भ॒द्रमेध॑ति रा॒ष्ट्रे राज्ञः॑ परि॒क्षितः॑
സമ്പത്തോടുകൂടി പാകമായ യവം (ബാർലി) കൊണ്ടുപോകപ്പെടുന്നു; വഴിയിലെ കുഴി/ബിലം നീക്കപ്പെടുന്നു. ജനങ്ങൾ—ഇവർ—മംഗളകരമായ നന്മയിൽ വളരുന്നു, രാജാ പരിക്ഷിത്തിന്റെ രാജ്യത്തിൽ.
Mantra 11
इन्द्रः॑ का॒रुम॑बूबुध॒दुत्ति॑ष्ठ॒ वि च॑रा॒ जन॑म्। ममेदु॒ग्रस्य॒ चर्कृ॑धि॒ सर्व॒ इत् ते॑ पृणाद॒रिः
ഗായകൻ (കാരു) ഇന്ദ്രനെ ഉണർത്തിയിരിക്കുന്നു: എഴുന്നേൽക്കുക, പുറപ്പെടുക, ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ സഞ്ചരിക്കുക. എനിക്കായി—അതെ, ഉഗ്രനായ നിന്റെ കൃത്യം സിദ്ധമാക്കുക; നിന്റെ ഓരോ ശത്രുവും നിനക്കു കരമായി നിറഞ്ഞു കൊടുക്കട്ടെ.
Mantra 12
इ॒ह गावः॒ प्रजा॑यध्वमि॒हाश्वा इ॒ह पूरु॑षाः । इ॒हो स॒हस्र॑दक्षि॒णोऽपि॑ पू॒षा नि षी॑दति
ഇവിടെ പശുക്കൾ പ്രസവിക്കട്ടെ; ഇവിടെ കുതിരകളും, ഇവിടെ പുരുഷന്മാരും വർധിക്കട്ടെ. ആയിരം ദക്ഷിണകൾ (ദാനങ്ങൾ) ഉള്ള പൂഷനും ഇവിടെ നമ്മുടെ ഇടയിൽ ഇരിക്കട്ടെ.
Mantra 13
नेमा इ॑न्द्र॒ गावो॑ रिष॒न् मो आ॒सां गोप॑ रीरिषत्। मासा॑म॒मित्र॒युर्जन॒ इन्द्र॒ मा स्ते॒न ई॑शत
ഹേ ഇന്ദ്രാ, ഈ പശുക്കൾക്ക് ഹാനി വരാതിരിക്കട്ടെ; അവയുടെ ഗോപൻ (പശുപാലകൻ) അവയെ വേദനിപ്പിക്കാതിരിക്കട്ടെ. ശത്രുഭാവമുള്ള ഒരാളും അവയ്ക്കുമേൽ അധികാരം നേടാതിരിക്കട്ടെ; ഹേ ഇന്ദ്രാ, കള്ളൻ അവയുടെ അധിപനായിരിക്കരുത്.
Mantra 14
उप॑ नो न रमसि॒ सूक्ते॑न॒ वच॑सा व॒यं भ॒द्रेण॒ वच॑सा व॒यम्। वना॑दधिध्व॒नो गि॒रो न रि॑ष्येम क॒दा च॒न
സുവചനത്തിലൂടെ—ശുഭവാണിയിലൂടെ—ഞങ്ങളുടെ അടുക്കൽ അടുത്തുവന്ന് ഞങ്ങളിൽ ആനന്ദിക്കണമേ. വനത്തിൽ നിന്നുമുള്ള, ഗർജ്ജനസദൃശമായ ശബ്ദങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള ഹാനി ഞങ്ങൾക്ക് ഒരിക്കലും ഏതു സമയത്തും വരാതിരിക്കട്ടെ.
Nārāśaṃsa is the personified power of “praise of men”—the force by which public, well-formed laudation makes generosity famous, legitimate, and spiritually fruitful.
Both, but its core is prosperity-through-praise: it sacralizes a donation (dānastuti/paustika). The ending also functions as a pacifying protection, asking that auspicious speech prevent harm from ominous or wild threats.
Most naturally at a public act of giving: the priest recites it before witnesses, names and counts the gift, and closes with auspicious-speech formulas to ‘seal’ the donation and stabilize the donor’s settled security (kṣema).
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.