Mantra 10
Sukta 127
Sanskrit (Devanagari)
अभीवस्वः प्र जिहीते यवः पक्वः पथो बिलम्। जनः स भद्रमेधति राष्ट्रे राज्ञः परिक्षितः
IAST Transliteration
abhī́vasvaḥ prá jihīte yávaḥ pakváḥ pátho bílām | jánaḥ sá bhadrám édhatī rāṣṭré rājñaḥ parikṣítaḥ ||
English Translation (Griffith/Whitney)
In wealth-abounding wise the ripe barley is borne away; the pit is cleared from off the road. The people—these—thrive in blessed good, within the realm of King Parikṣit.
Translation
സമ്പത്തോടുകൂടി പാകമായ യവം (ബാർലി) കൊണ്ടുപോകപ്പെടുന്നു; വഴിയിലെ കുഴി/ബിലം നീക്കപ്പെടുന്നു. ജനങ്ങൾ—ഇവർ—മംഗളകരമായ നന്മയിൽ വളരുന്നു, രാജാ പരിക്ഷിത്തിന്റെ രാജ്യത്തിൽ.
Word by Word
अभीवस्वःprosperous/abounding in wealth (or: prosperity)
अभीवस्वः:
Kartā (वाक्य-आरम्भे कर्तृ/विषय-रूपे) अथवा विशेष्य-सम्बन्ध
TypeNoun/Adjective
Rootअभीवस्- (प्रातिपदिक; ‘अभीवस्’ = समृद्धि/ऐश्वर्य/प्रभा) अथवा ‘अभीवस्वन्त्’ (विशेषण-प्रातिपदिक)
प्रforth, forward
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
जिहीतेlets go/abandons/throws off
जिहीते:
Kriyā (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Root√हा (जहाति) / वैदिक-आत्मनेपद रूप ‘जिहीते’ (जिहीते = त्यजते/विसृजते/अपहरति)
यवःbarley
यवः:
Kartā (जिहीते इत्यस्य कर्ता)
TypeNoun
Rootयव- (प्रातिपदिक)
पक्वःripe, cooked
पक्वः:
Kartā-विशेषण
TypeAdjective
Rootपक्व- (कृदन्त/विशेषण; √पच् → पक्व)
पथःof the path/road
पथः:
Adhikaraṇa/सम्बन्ध (स्थान/सम्बन्ध: ‘मार्गस्य’)
TypeNoun
Rootपथ्/पथ- (प्रातिपदिक)
बिलम्a hole, pit, burrow
बिलम्:
Karma (जिहीते इत्यस्य कर्म/लक्ष्य)
TypeNoun
Rootबिल- (प्रातिपदिक)
जनःthe people/person
जनः:
Kartā (मेधति इत्यस्य कर्ता)
TypeNoun
Rootजन- (प्रातिपदिक)
सhe/that (one)
स:
Kartā (जनः इत्यस्य पुनरुक्त-निर्देश)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
भद्रमेधतिprospers auspiciously / thrives well
भद्रमेधति:
Kriyā (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Root√मेध् (मेधते) ‘to thrive/be wise/prosper’ + भद्र- (उपसर्गवत्/पूर्वपद-विशेषण; ‘भद्रं’ = कल्याणम्)
राष्ट्रेin the realm/kingdom
राष्ट्रे:
Adhikaraṇa (स्थान: ‘राज्ये’)
TypeNoun
Rootराष्ट्र- (प्रातिपदिक)
राज्ञःof the king
राज्ञः:
सम्बन्ध (राष्ट्रे—राज्ञः: ‘राज्ञः राज्ये’)
TypeNoun
Rootराजन्- (प्रातिपदिक)
परिक्षितःwell-protected/surrounded; (or) Parikṣit
परिक्षितः:
Kartā-विशेषण
TypeAdjective/Noun
Rootपरिक्षित्/परि-√क्षि (कृदन्त/विशेषण; ‘परिक्षित’ = परितः क्षितः/पर्यवेक्षितः; अथवा नाम ‘परिक्षित्’)
Attribution
Rishi: Not determinable from excerpt alone.
Devata: Prosperity and public welfare within the rāṣṭra (conceptual); implicitly royal fortune.
Chandas: RV-style; exact meter requires syllable count.
Mantra Rasa
Primary: vira
Secondary: shanta