
Rishi: Khila/Anukramaṇī tradition uncertain; Book 20 often assigns Ṛgvedic attributions; here treated as ancillary laud-verse.
Devata: Nārāśaṃsa (personified praise; sometimes linked with Agni/ritual laudation)
Chandas: Triṣṭubh-like cadence (as in many RV-style laud verses; exact metrical diagnosis uncertain without full pada-count verification)
अयं विंशतितमे काण्डे ऋग्वदीय-शैली-स्तुतिसूक्तः नराशंसं—“नृणां शंसः” इति पुरुषीकृतं स्तवम्—केन्द्रे कृत्वा महता राज्ञा/कुरुभिः कृतस्य दानस्य सार्वजनिकं घोषणां पावनीकरणं च करोति, धनं चिरस्थायि यशसि सामाजिक-प्रामाण्ये च परिवर्तयति। दानस्तुत्या सह क्षेमस्य, सीम्नां निर्धारणस्य, स्थिर-गृहस्थ-व्यवस्थायाश्च राजकीय-गृह्य-आदर्शं चित्रयति; अन्ते च मङ्गलवाक् देवताप्रीतिश्च वन्य-शब्द-निमित्तान् अमङ्गलान् अपहन्तु इति शान्त्यर्थं प्रार्थयति।
Mantra 1
खिलानि । इ॒दं जना॒ उप॑ श्रुत॒ नरा॒शंस॒ स्तवि॑ष्यते । ष॒ष्टिं स॒हस्रा॑ नव॒तिं च॑ कौरम॒ आ रु॒शमे॑षु दद्महे
शृणुतेदं जनाः, उप श्रुत नरा॒शंसः स्तूयते। षष्टिं सहस्राणि नवतिं च अधिकानि—कौरवदानम्—एतेषु मध्ये रूशाय वयं दद्मः।
Mantra 2
उष्ट्रा॒ यस्य॑ प्रवा॒हणो॑ व॒धूम॑न्तो द्वि॒र्दश॑ । व॒र्ष्मा रथ॑स्य॒ नि जि॑हीडते दि॒व ई॒षमा॑णा उप॒स्पृशः॑
यस्य प्रवा॒हणम् उष्ट्राः, वधूमन्तः द्विर्दश। रथस्य वर्ष्मा दृढं निहितम्; दिवम् ईषमाणाः उपस्पृशो भवन्ति।
Mantra 3
ए॒ष इ॒षाय॑ मामहे श॒तं नि॒ष्कान् दश॒ स्रजः॑ । त्रीणि॑ श॒तान्यर्व॑तां स॒हस्रा॒ दश॒ गोना॑म्
एष इषाय मामहे—शतं निष्कान्, दश स्रजः। त्रीणि शतान्यर्वतां, सहस्राणि दश गोनाम्।
Mantra 4
वच्य॑स्व रेभ॑ वच्यस्व वृ॒क्षे न प॒क्वे श॒कुनः॑ । नष्टे॑ जि॒ह्वा च॑र्चरीति क्षु॒रो न भु॒रिजो॑रिव
वच्यस्व रेभ वच्यस्व वृक्षे न पक्वे शकुनः। नष्टे जिह्वा च चर्चरीति क्षुरो न भुरिजोरिव॥
Mantra 5
प्र रे॒भासो॑ मनी॒षा वृषा॒ गाव॑ इवेरते । अ॒मो॒त॒पुत्र॑का ए॒षाम॒मोत॑ गा॒ इवा॑सते
प्र रेभासो मनीषा वृषा गाव इवेरते। अमोतपुत्रका एषाममोत गा इवासते॥
Mantra 6
प्र रे॑भ॒ धीं भ॑रस्व गो॒विदं॑ वसु॒विद॑म्। दे॒व॒त्रेमां वाचं॑ स्रीणी॒हीषु॒र्नावी॑र॒स्तार॑म्
प्र रेभ, धीं भरस्व—गोविदं वसुविदम्। देवत्रेमां वाचं स्रीणीहि—इषुं; नावीः अस्तारं च तरणाय।
Mantra 7
राज्ञो॑ विश्व॒जनी॑नस्य॒ यो दे॒वोऽमर्त्यां॒ अति॑ । वै॒श्वा॒न॒रस्य॒ सुष्टु॑ति॒मा सु॒नोता॑ परि॒क्षितः॑
राज्ञे विश्वजनीनाय, तस्मै देवाय यः अमर्त्यां अतिगच्छति—वैश्वानरस्य सुष्टुतिं परिक्षितः स्तुतिं च आ सुनोत।
Mantra 8
प॒रि॒च्छिन्नः॒ क्षेम॑मकरो॒त् तम॒ आस॑नमा॒चर॑न्। कुला॑यन् कृ॒ण्वन् कौर॑व्यः॒ पति॒र्वद॑ति जा॒यया॑
परिच्छिन्नः क्षेमम् अकरोत्; तम् आसनम् आचरन् अधितिष्ठत्। कुलायन् कृण्वन् कौरव्यः पतिः जाया सह वदति।
Mantra 9
क॒त॒रत् त॒ आ ह॑राणि॒ दधि॒ मन्थां॑ परि॒ श्रुत॑म्। जा॒याः पतिं॒ वि पृ॑च्छति रा॒ष्ट्रे राज्ञः॑ परि॒क्षितः॑
“कतरत् ते आ हराणि—दधि वा परिश्रुतं मन्थाम्?” इति जाया पतिं वि पृच्छति, राष्ट्रे राज्ञः परिक्षितः।
Mantra 10
अ॒भीवस्वः॒ प्र जि॑हीते॒ यवः॑ प॒क्वः प॒थो बिल॑म्। जनः॒ स भ॒द्रमेध॑ति रा॒ष्ट्रे राज्ञः॑ परि॒क्षितः॑
अभीवस्वः प्र जिहीते यवः पक्वः; पथो बिलं परि शुद्ध्यते। जनः स भद्रं एधति, राष्ट्रे राज्ञः परिक्षितः।
Mantra 11
इन्द्रः॑ का॒रुम॑बूबुध॒दुत्ति॑ष्ठ॒ वि च॑रा॒ जन॑म्। ममेदु॒ग्रस्य॒ चर्कृ॑धि॒ सर्व॒ इत् ते॑ पृणाद॒रिः
कारुणा इन्द्रम् अबूबुधत्—उत्तिष्ठ, विचर, जनं प्रति प्रचर। मम कृते—उग्रस्य कर्म—चर्कृधि; सर्वः ते अरिः त्वां पृणात् (करैः)।
Mantra 12
इ॒ह गावः॒ प्रजा॑यध्वमि॒हाश्वा इ॒ह पूरु॑षाः । इ॒हो स॒हस्र॑दक्षि॒णोऽपि॑ पू॒षा नि षी॑दति
इह गावः प्रजायन्ताम्, इहाश्वाः, इह पुरुषाः प्रवर्धन्ताम्। इहापि सहस्रदक्षिणः पूषा अस्मासु निषीदतु।
Mantra 13
नेमा इ॑न्द्र॒ गावो॑ रिष॒न् मो आ॒सां गोप॑ रीरिषत्। मासा॑म॒मित्र॒युर्जन॒ इन्द्र॒ मा स्ते॒न ई॑शत
हे इन्द्र, इमाः गावो मा रिषन्; आसां गोपः मा रीरिषत्। आसां अमित्रयुर्जनः मा ईशत; हे इन्द्र, स्तेनः मा ईशत।
Mantra 14
उप॑ नो न रमसि॒ सूक्ते॑न॒ वच॑सा व॒यं भ॒द्रेण॒ वच॑सा व॒यम्। वना॑दधिध्व॒नो गि॒रो न रि॑ष्येम क॒दा च॒न
उप नो रमस्व सूक्तेन वचसा, वयं भद्रेण वचसा। वनाद् अधिध्वनो गिरो न रिष्याम कदा चन।
Nārāśaṃsa is the personified power of “praise of men”—the force by which public, well-formed laudation makes generosity famous, legitimate, and spiritually fruitful.
Both, but its core is prosperity-through-praise: it sacralizes a donation (dānastuti/paustika). The ending also functions as a pacifying protection, asking that auspicious speech prevent harm from ominous or wild threats.
Most naturally at a public act of giving: the priest recites it before witnesses, names and counts the gift, and closes with auspicious-speech formulas to ‘seal’ the donation and stabilize the donor’s settled security (kṣema).
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.