
Sukta 2.16
Gṛtsamada Bhārgava (RV 2.16)
Indra
Triṣṭubh (probable; verify with Anukramaṇī)
ಋಗ್ವೇದ 2.16 ಏಳು ಪದ್ಯಗಳ ತ್ರಿಷ್ಟುಭ್ ಸ್ತೋತ್ರ. ಇಲ್ಲಿ ಗೃತ್ಸಮದನು ಪ್ರಜ್ವಲಿತ ಅಗ್ನಿಗೆ ಹವಿರಂತೆ ಜಾಗರೂಕವಾಗಿ “ಹೊತ್ತು ತಂದ” ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಪುರಾತನನಾಗಿಯೂ ಸದಾ ಯೌವನವಂತನಾಗಿರುವ ಇಂದ್ರನನ್ನು ಸೋಮಪೀಡನಗಳಿಗೆ ಆಗಮಿಸಬೇಕೆಂದು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸ್ತೋತ್ರವು ಇಂದ್ರನನ್ನು ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ವೃಷಭನೆಂದು ಮಹಿಮಾಪಡಿಸಿ, ಜನರ ಸಂಕಲ್ಪ (ಕ್ರತು)ವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ; ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಬಲದೊಂದಿಗೆ ಸೋಮವನ್ನು ಪಾನಮಾಡುವಂತೆ ಅವನನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ, ಆಗ ಅವನು ಆರಾಧಕರ ಮೇಲೆ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಸುರಿಸಲಿ ಎಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
Mantra 1
प्र वः सतां ज्येष्ठतमाय सुष्टुतिमग्नाविव समिधाने हविर्भरे । इन्द्रमजुर्यं जरयन्तमुक्षितं सनाद्युवानमवसे हवामहे ॥
ಹೇ ಇಂದ್ರ—ಸತ್ಯವಂತರಲ್ಲಿ ಅತಿಜ್ಯೇಷ್ಠ—ನಿಮಗಾಗಿ ನಾನು ಸುಂದರ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮುಂದಿಡುತ್ತೇನೆ; ಪ್ರಜ್ವಲಿತ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಿಧೆಯೊಂದಿಗೆ ಹವಿಯನ್ನು ಹೊರುವವನಂತೆ. ಅಜರ, ಸದಾ ನವಯೌವನ, ಬಲದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧ, ಪುರಾತನನಾಗಿಯೂ ಯುವನಾಗಿಯೂ ಇರುವ ಇಂದ್ರನನ್ನು ನಾವು ಸಹಾಯ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಆವಾಹಿಸುತ್ತೇವೆ.
Mantra 2
यस्मादिन्द्राद्बृहतः किं चनेमृते विश्वान्यस्मिन्त्सम्भृताधि वीर्या । जठरे सोमं तन्वी सहो महो हस्ते वज्रं भरति शीर्षणि क्रतुम् ॥
ವಿಶಾಲನಾದ ಇಂದ್ರನಿಂದ ಯಾರೂ—ಸ್ವಲ್ಪವೂ—ಬೇರ್ಪಡಲಾರರು; ಎಲ್ಲ ವೀರ್ಯಗಳು (ಶಕ್ತಿಗಳು) ಅವನಲ್ಲೇ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ. ಅವನ ಜಠರದಲ್ಲಿ ಸೋಮ; ಅವನ ತನುವಿನಲ್ಲಿ ಸಹೋ ಮತ್ತು ಮಹೋ—ಬಲ ಮತ್ತು ಮಹತ್ತ್ವ; ಅವನ ಹಸ್ತದಲ್ಲಿ ವಜ್ರ; ಅವನ ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರತು—ಕಾರ್ಯಸಾಧಕ ಜ್ಞಾನಸಂಕಲ್ಪ—ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ.
Mantra 3
न क्षोणीभ्यां परिभ्वे त इन्द्रियं न समुद्रैः पर्वतैरिन्द्र ते रथः । न ते वज्रमन्वश्नोति कश्चन यदाशुभिः पतसि योजना पुरु ॥
ಹೇ ಇಂದ್ರ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ದ್ಯೌ—ಎರಡು ಲೋಕಗಳು—ನಿನ್ನ ಇಂದ್ರಿಯ (ಪರಾಕ್ರಮ)ವನ್ನು ಆವರಿಸಲಾರವು; ಸಮುದ್ರಗಳೂ ಪರ್ವತಗಳೂ, ಹೇ ಇಂದ್ರ, ನಿನ್ನ ರಥವನ್ನು ತಡೆಯಲಾರವು. ನೀನು ನಿನ್ನ ಆಶು (ವೇಗಿಗಳು) ಜೊತೆ ಅನೇಕ ಯೋಜನಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಹಾರುವಾಗ, ಯಾರೂ ನಿನ್ನ ವಜ್ರವನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ತಲುಪಲಾರರು.
Mantra 4
विश्वे ह्यस्मै यजताय धृष्णवे क्रतुं भरन्ति वृषभाय सश्चते । वृषा यजस्व हविषा विदुष्टरः पिबेन्द्र सोमं वृषभेण भानुना ॥
ಎಲ್ಲರೂ ಅವನಿಗೆ—ಯಜ್ಯನಾದ, ಧೃಷ್ಟನಾದ ವೃಷಭನಿಗೆ—ಕ್ರತು (ಸಂಕಲ್ಪಶಕ್ತಿ)ಯನ್ನು ತರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವನೊಡನೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಹೇ ವೃಷಭ, ಹವಿಷಿನಿಂದ ಯಜಿಸು; ಹೇ ಅತ್ಯಂತ ವಿದ್ಯಾವಂತನೇ, ಇಂದ್ರ, ನಿನ್ನ ವೃಷಭಸಮಾನ ಕಾಂತಿ (ಭಾನು)ಯೊಂದಿಗೆ ಸೋಮವನ್ನು ಪಾನಮಾಡು.
Mantra 5
वृष्णः कोशः पवते मध्व ऊर्मिर्वृषभान्नाय वृषभाय पातवे । वृषणाध्वर्यू वृषभासो अद्रयो वृषणं सोमं वृषभाय सुष्वति ॥
ವೃಷ್ಣನ ಕೋಶವು ಮಧುರ ಊರ್ಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ—ವೃಷಭನಿಗೆ ಅನ್ನವಾಗಿ, ವೃಷಭನಿಗೆ ಪಾನಕ್ಕಾಗಿ. ವೃಷಣ ಅಧ್ವರ್ಯುಗಳು, ವೃಷಭಸಮಾನ ಅದ್ರಿಗಳು (ಪೀಡನಶಿಲೆಗಳು), ವೃಷಭನಿಗಾಗಿ ವೃಷಣ ಸೋಮವನ್ನು ಸುಷ್ವತಿ (ಒತ್ತಿ ಪೀಡಿಸುತ್ತಾರೆ).
Mantra 6
वृषा ते वज्र उत ते वृषा रथो वृषणा हरी वृषभाण्यायुधा । वृष्णो मदस्य वृषभ त्वमीशिष इन्द्र सोमस्य वृषभस्य तृप्णुहि ॥
ವೃಷಭವೇ ನಿನ್ನ ವಜ್ರ, ವೃಷಭವೇ ನಿನ್ನ ರಥ; ವೃಷಭವೇ ನಿನ್ನ ಎರಡು ಹರಿ (ಅಶ್ವಗಳು), ವೃಷಭಸಮಾನವೇ ನಿನ್ನ ಆಯುಧಗಳು. ಹೇ ವೃಷಭ, ವೃಷ್ಣನ ಮದ (ಉಲ್ಲಾಸ)ದ ಮೇಲೆ ನೀನು ಅಧಿಪತಿ; ಹೇ ಇಂದ್ರ, ವೃಷಭಸಮಾನ ಸೋಮದಿಂದ ತೃಪ್ತನಾಗು.
Mantra 7
प्र ते नावं न समने वचस्युवं ब्रह्मणा यामि सवनेषु दाधृषिः । कुविन्नो अस्य वचसो निबोधिषदिन्द्रमुत्सं न वसुनः सिचामहे ॥
ಹೇ ಧೃಢನಾದ ಇಂದ್ರನೇ! ದಾಟಲು ದೋಣಿಯಂತೆ, ಉಚ್ಚಾರವನ್ನು ಬಯಸುವ ವಚನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಬ್ರಹ್ಮ (ಮಂತ್ರ) ಸಹಿತವಾಗಿ, ಸೋಮ-ಸವನಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬರುತ್ತೇನೆ. ಬಹುಶಃ ಅವನು ನಮ್ಮ ಈ ವಚನವನ್ನು ಗಮನಿಸಲಿ; ಸಂಪತ್ತಿನ ಉತ್ಸದಂತೆ ಇಂದ್ರನನ್ನು ನಾವು ಹರಿಸಿ (ಅರ್ಪಿಸಿ) ತುಂಬಿಸೋಣ.
It invites Indra to come to the Soma-pressings, drink Soma, and then grant protection and riches to the worshippers who praise him.
It highlights Indra’s timeless power: he is ever-present from of old, yet always fresh and renewing in strength when invoked and offered Soma.
The “boat” suggests the mantra helps the worshipper cross difficulties by reaching Indra, and the “fountain” portrays Indra as an overflowing source of wealth and blessings when he responds to the hymn.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.