Sukta 16
Sukta 2.16
Gṛtsamada Bhārgava (RV 2.16)
Indra
Triṣṭubh (probable; verify with Anukramaṇī)
RV 2.16 ହେଉଛି ସାତ ପଦ୍ୟର ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସ୍ତୋତ୍ର; ଏଠାରେ ଗୃତ୍ସମଦ ଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନିକୁ ଆହୁତି ପରି ସାବଧାନରେ “ବହନ କରାଯାଇଥିବା” ସ୍ତୁତି ଅର୍ପଣ କରି, ପୁରାତନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସଦା ଯୁବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସୋମ-ପୀଡନ ସଭାକୁ ଆସିବାକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି। ସ୍ତୋତ୍ରଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସାହସୀ ବୃଷଭ ଭାବେ ଗୌରବାନ୍ୱିତ କରେ—ଯିଏ ଜନମାନଙ୍କର ସଙ୍କଳ୍ପ (କ୍ରତୁ) ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି—ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ଶକ୍ତି ସହ ସୋମ ପାନ କରିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ଉପାସକମାନଙ୍କ ଉପରେ ଧନ ଓ ରକ୍ଷା ବର୍ଷାଇବେ।
Mantras
Mantra 1
प्र वः सतां ज्येष्ठतमाय सुष्टुतिमग्नाविव समिधाने हविर्भरे । इन्द्रमजुर्यं जरयन्तमुक्षितं सनाद्युवानमवसे हवामहे ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର—ସତ୍ୟବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଜ୍ୟେଷ୍ଠ—ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ଉତ୍ତମ ସ୍ତୁତି ଆଗେ ଧରୁଛି; ଯେପରି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନିରେ ସମିଧା ସହ ହବି ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ। ଅଜର, ସଦା ନବଯୌବନ, ବଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ପ୍ରାଚୀନ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଯୁବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆମେ ସହାୟତା ଓ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛୁ।
Mantra 2
यस्मादिन्द्राद्बृहतः किं चनेमृते विश्वान्यस्मिन्त्सम्भृताधि वीर्या । जठरे सोमं तन्वी सहो महो हस्ते वज्रं भरति शीर्षणि क्रतुम् ॥
ବିଶାଳ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି କେହି—ଅଳ୍ପମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ—ଅଲଗା ରହିପାରେ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ବୀର୍ୟ (ଶକ୍ତି) ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକତ୍ରିତ ଓ ସ୍ଥାପିତ। ତାଙ୍କ ଜଠରରେ ସୋମ; ତାଙ୍କ ତନୁରେ ସହୋ ଓ ମହୋ—ବଳ ଓ ମହତ୍ତ୍ୱ; ତାଙ୍କ ହସ୍ତରେ ବଜ୍ର; ତାଙ୍କ ଶିରରେ କ୍ରତୁ—କାର୍ଯ୍ୟସାଧକ ଜ୍ଞାନ-ସଙ୍କଳ୍ପ—ବିରାଜେ।
Mantra 3
न क्षोणीभ्यां परिभ्वे त इन्द्रियं न समुद्रैः पर्वतैरिन्द्र ते रथः । न ते वज्रमन्वश्नोति कश्चन यदाशुभिः पतसि योजना पुरु ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟୌ—ଦୁଇ ଲୋକ—ତୁମ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ (ପରାକ୍ରମ)କୁ ଘେରିପାରେ ନାହିଁ; ସମୁଦ୍ର ଓ ପର୍ବତମାନେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ରଥକୁ ରୋକିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ନିଜ ଆଶୁ (ଦ୍ରୁତ) ସହଚରମାନଙ୍କ ସହ ଅନେକ ଯୋଜନା ଦୂର ଉଡ଼ିଯାଅ, ସେତେବେଳେ କେହି ତୁମ ବଜ୍ରକୁ ପଛୁଆଇ ପାରେ ନାହିଁ।
Mantra 4
विश्वे ह्यस्मै यजताय धृष्णवे क्रतुं भरन्ति वृषभाय सश्चते । वृषा यजस्व हविषा विदुष्टरः पिबेन्द्र सोमं वृषभेण भानुना ॥
ସମସ୍ତେ ହି ତାହାକୁ—ଯଜନୀୟ, ଧୃଷ୍ଣୁ ବୃଷଭକୁ—କ୍ରତୁ (ସଙ୍କଳ୍ପଶକ୍ତି) ଆଣି ଦେଉଛନ୍ତି ଏବଂ ତାହା ସହ ଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ହେ ବୃଷଭ, ହବିଷା ଦ୍ୱାରା ଯଜ; ହେ ସର୍ବାଧିକ ବିଦ୍ୱାନ, ଇନ୍ଦ୍ର, ନିଜ ବୃଷଭସଦୃଶ ଭାନୁ (ତେଜ) ସହ ସୋମ ପାନ କର।
Mantra 5
वृष्णः कोशः पवते मध्व ऊर्मिर्वृषभान्नाय वृषभाय पातवे । वृषणाध्वर्यू वृषभासो अद्रयो वृषणं सोमं वृषभाय सुष्वति ॥
ବୃଷ୍ଣର କୋଶ ମଧୁମୟ ଊର୍ମି ସହ ବହେ—ବୃଷଭ ପାଇଁ ଅନ୍ନରୂପେ, ବୃଷଭ ପାଇଁ ପାନ ପାଇଁ। ବୃଷଣ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁମାନେ, ବୃଷଭସଦୃଶ ଅଦ୍ରି (ପୀଡନଶିଳା), ବୃଷଭ ପାଇଁ ବୃଷଣ ସୋମକୁ ସୁଷ୍ୱତି (ଚାପି/ପୀଡନ କରନ୍ତି)।
Mantra 6
वृषा ते वज्र उत ते वृषा रथो वृषणा हरी वृषभाण्यायुधा । वृष्णो मदस्य वृषभ त्वमीशिष इन्द्र सोमस्य वृषभस्य तृप्णुहि ॥
ବୃଷଭ ହେଉଛି ତୁମ ବଜ୍ର, ଏବଂ ବୃଷଭ ହେଉଛି ତୁମ ରଥ; ବୃଷଭ ହେଉଛନ୍ତି ତୁମ ଦୁଇ ହରି (ଅଶ୍ୱ), ଏବଂ ବୃଷଭସଦୃଶ ତୁମ ଆୟୁଧମାନ। ହେ ବୃଷଭ, ବୃଷ୍ଣର ମଦ (ଉଲ୍ଲାସ) ଉପରେ ତୁମ ଅଧିକାର; ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ବୃଷଭସଦୃଶ ସୋମରେ ତୃପ୍ତ ହୁଅ।
Mantra 7
प्र ते नावं न समने वचस्युवं ब्रह्मणा यामि सवनेषु दाधृषिः । कुविन्नो अस्य वचसो निबोधिषदिन्द्रमुत्सं न वसुनः सिचामहे ॥
ହେ ଧୃଢ ଇନ୍ଦ୍ର! ପାର ହେବାକୁ ଯେପରି ନାଉ, ସେପରି ଉଚ୍ଚାର ଆକାଂକ୍ଷୀ ବଚନ ନେଇ, ବ୍ରହ୍ମ (ମନ୍ତ୍ର) ସହ, ସୋମ-ସବନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଯାଉଛି। ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଆମ ଏହି ବଚନକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେଉ; ଧନର ଉତ୍ସ ପରି ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଆମେ ଝରାଇ (ଅର୍ପି) ପାରିବା।
Frequently Asked Questions
It invites Indra to come to the Soma-pressings, drink Soma, and then grant protection and riches to the worshippers who praise him.
It highlights Indra’s timeless power: he is ever-present from of old, yet always fresh and renewing in strength when invoked and offered Soma.
The “boat” suggests the mantra helps the worshipper cross difficulties by reaching Indra, and the “fountain” portrays Indra as an overflowing source of wealth and blessings when he responds to the hymn.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.