Sarga 22

Verses 1-2

अथ तं व्यथया दीनं सविशेषममर्षितम् ।श्वसन्तमिव नागेन्द्रं रोषविस्फारितेक्षणम् ॥१॥आसाद्य रामस्सौमित्रिं सुहृदं भ्रातरं प्रियम् ।उवाचेदं स धैर्येण धारयन्सत्त्वमात्मवान् ॥२॥

ಆಮೇಲೆ ಆತ್ಮಸಂಯಮಿಯಾದ ಧೈರ್ಯವಂತನಾದ ಶ್ರೀರಾಮನು, ಸುಹೃದನೂ ಪ್ರಿಯ ಸಹೋದರನೂ ಆದ ಸೌಮಿತ್ರಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು. ವ್ಯಥೆಯಿಂದ ದೀನನಾಗಿ, ವಿಶೇಷ ಅಮರ್ಷದಿಂದ ದಹಿಸುತ್ತ, ಕ್ರೋಧದಿಂದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಹಾನಾಗನಂತೆ ಹಿಸುಕುತ್ತ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅವನಿಗೆ ರಾಮನು ಸ್ಥೈರ್ಯದಿಂದ, ಸತ್ತ್ವವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಮಾತಾಡಿದನು.

Verses 3-4

निगृह्य रोषं शोकं च धैर्यमाश्रित्य केवलम् ।अवमानं निरस्येमं गृहीत्वा हर्षमुत्तमम् ॥३॥उपक्लृप्तं हि यत्किञ्चिदभिषेकार्थमद्य मे ।सर्वं विसर्जय क्षिप्रं कुरु कार्यं निरत्ययम् ॥४॥

ನಿನ್ನ ಕೋಪ ಮತ್ತು ಶೋಕವನ್ನು ಅಡಗಿಸು. ಈ ಅವಮಾನವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ತೊಡೆದುಹಾಕು. ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಉತ್ತಮ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಪಡೆ. ಇಂದು ನನ್ನ ಅಭಿಷೇಕಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಎಲ್ಲಾ ಸಿದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕು, ಮತ್ತು ಅಡ್ಡಿಯಾಗದಂತೆ ತಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡು.

Verse 5

सौमित्रे योऽभिषेकार्थे मम सम्भार सम्भ्रमः ।अभिषेकनिवृत्त्यर्थे सोऽस्तु संभारसम्भ्रमः ॥५॥

ಹೇ ಸೌಮಿತ್ರೇ! ನನ್ನ ಅಭಿಷೇಕಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದಿದ್ದ ಅದೇ ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಪ್ರಯತ್ನವು, ಈಗ ಆ ಸಿದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಇರಲಿ.

Verse 6

यस्या मदभिषेकार्थे मानसं परितप्यते ।माता मे सा यथा न स्यात्सविशङ्का तथा कुरु ॥६॥

ನನ್ನ ಅಭಿಷೇಕದ ವಿಚಾರದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ದಹಿಸಿದ್ದ ನನ್ನ ತಾಯಿ, ಸಂಶಯದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲಳಾಗಿ ಉಳಿಯದಂತೆ—ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಹಾಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡು.

Verse 7

तस्याश्शङ्कामयं दुःखं मुहूर्तमपि नोत्सहे ।मनसि प्रतिसंजातं सौमित्रेऽहमुपेक्षितुम् ॥७॥

ಹೇ ಸೌಮಿತ್ರೇ! ಅವಳ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಂಶಯಮಯ ದುಃಖವನ್ನು ನಾನು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರವೂ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಿಸಲು ಶಕ್ತನಲ್ಲ.

Verse 8

न बुद्धिपूर्वं नाबुद्धं स्मरामीह कदाचन ।मातृ़णां वा पितुर्वाऽहं कृतमल्पं च विप्रियम् ॥८॥

ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ಎಂದಿಗೂ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ—ಜಾಣತೆಯಿಂದಾಗಲಿ ಅಜಾಣತೆಯಿಂದಾಗಲಿ—ನನ್ನ ತಾಯಂದಿರಿಗಾಗಲಿ ತಂದೆಗೆಗಾಗಲಿ ಅಲ್ಪಮಾತ್ರವೂ ಅಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದೇನೆಂದು.

Verse 9

सत्यस्सत्याभिसन्धश्च नित्यं सत्यपराक्रमः ।परलोकभयाद्भीतो निर्भयोऽस्तु पिता मम ॥९॥

ನನ್ನ ತಂದೆ—ಸತ್ಯವಂತನು, ಸದಾ ಸತ್ಯದಲ್ಲೇ ಸಂಕಲ್ಪಿತನು, ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಿಯು—ಪರಲೋಕದ ಭಯದಿಂದ ಭೀತನಾಗಿದ್ದರೂ, ಈಗ ನಿರ್ಭಯನಾಗಲಿ.

Verse 10

तस्याऽपि हि भवेदस्मिन्कर्मण्यप्रतिसंहृते ।सत्यं नेति मनस्तापस्तस्य तापस्तपेच्च माम् ॥१०॥

ಈ ಕಾರ್ಯ—ನನ್ನ ಅಭಿಷೇಕದ ಸಿದ್ಧತೆ—ಇಲ್ಲಿಯೇ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದೆ ಉಳಿದರೆ, ‘ನನ್ನ ಸತ್ಯ ನೆರವೇರಲಿಲ್ಲ’ ಎಂಬ ಮನೋವ್ಯಥೆಯಿಂದ ತಂದೆಯೂ ದಗ್ಧನಾಗುವನು; ಅವನ ಆ ತಾಪವೇ ನನಗೂ ತಟ್ಟಿಬಾಧಿಸುವುದು.

Verse 11

अभिषेकविधानं तु तस्मात्संहृत्य लक्ष्मण ।अन्वगेवाहमिच्छामि वनं गन्तुमितःपुनः ॥११॥

ಆದುದರಿಂದ, ಹೇ ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಅಭಿಷೇಕವಿಧಾನವನ್ನು ಸಂಹರಿಸು; ಅದಾದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ನಾನು ಇಲ್ಲಿಂದ ಮತ್ತೆ ವನಕ್ಕೆ ಹೊರಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 12

मम प्रव्राजनादद्य कृतकृत्या नृपात्मजा ।सुतं भरतमव्यग्रमभिषेचयिता ततः ॥१२॥

ನಾನು ಇಂದು ಪ್ರವ್ರಜ್ಯೆಗೆ ಹೊರಟ ಬಳಿಕ, ನೃಪಾತ್ಮಜೆ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯ ಸಾಧಿಸಿ, ನಂತರ ನಿರ್ವಿಘ್ನವಾಗಿ ತನ್ನ ಪುತ್ರ ಭರತನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿಸುವಳು.

Verse 13

मयि चीराजिनधरे जटामण्डलधारिणि ।गतेऽरण्यं च कैकेय्या भविष्यति मनस्सुखम् ॥१३॥

ನಾನು ಚೀರಾಜಿನ ಧರಿಸಿ, ಜಟಾಮಂಡಲವನ್ನು ಧರಿಸಿದವನಾಗಿ ವನಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ, ಆಗ ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಕೊನೆಗೂ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸುಖವಾಗುವುದು.

Verse 14

बुद्धिः प्रणीता येनेयं मनश्च सुसमाहितम् ।तं तु नार्हामि संक्लेष्टुं प्रव्रजिष्यामि मा चिरम् ॥१४॥

ಈ ನಿರ್ಣಯ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದು, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಸುಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಸಂಕ್ಲೇಶ ಕೊಡಲು ನಾನು ಯೋಗ್ಯನಲ್ಲ; ನಾನು ವಿಳಂಬವಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರವ್ರಜ್ಯೆಗೆ ಹೊರಡುವೆನು.

Verse 15

कृतान्तस्त्वेव सौमित्रे द्रष्टव्यो मत्प्रवासने ।राज्यस्य च वितीर्णस्य पुनरेव निवर्तने ॥१५॥

ಸೌಮಿತ್ರೇ, ನನ್ನ ವನವಾಸದಲ್ಲಿಯೂ, ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಜ್ಯವು ಮತ್ತೆ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೂ ಕಾರಣವೆಂದು ಕೃತಾಂತನೇ—ವಿಧಿಯೇ—ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

Verse 16

कैकेय्याः प्रतिपत्तिर्हि कथं स्यान्मम पीडने ।यदि भावो न दैवोऽयं कृतान्तविहितो भवेत् ॥१६॥

ಈ ಮನೋಭಾವವೂ ಈ ದುರ್ಭಾಗ್ಯವೂ ಕೃತಾಂತವಿಹಿತ ದೈವವಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ನನ್ನನ್ನು ಪೀಡಿಸಲು ಕೈಕೇಯಿ ಹೇಗೆ ಅಂತಹ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬರಬಹುದಿತ್ತು?

Verse 17

जानासि हि यथा सौम्य न मातृषु ममान्तरम् ।भूतपूर्वं विशेषो वा तस्या मयि सुतेऽपि वा ॥१७॥

ಸೌಮ್ಯನೇ, ನನ್ನ ಮಾತೃಗಳ ನಡುವೆ ನಾನು ಎಂದಿಗೂ ಭೇದಭಾವ ಇಟ್ಟಿಲ್ಲವೆಂದು ನೀನು ತಿಳಿದಿರುವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಹಿಂದೆಯೂ ಅವಳು ನನ್ನಲ್ಲಿಯೂ ತನ್ನ ಮಗನಲ್ಲಿಯೂ ಯಾವುದೇ ವಿಶೇಷತೆ ತೋರಲಿಲ್ಲ.

Verse 18

सोऽभिषेकनिवृत्त्यर्थैप्रवासार्थैश्च दुर्वचैः ।उग्रैर्वाक्यैरहं तस्या नान्यद्दैवात्समर्थये ॥१८॥

ನನ್ನ ಅಭಿಷೇಕವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಮತ್ತು ನನ್ನನ್ನು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲು ಅವಳು ಹೇಳಿದ ಕಠೋರ, ಉಗ್ರ ವಚನಗಳಿಗೆ ನಾನು ದೈವವಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಕಾರಣವನ್ನು ಒಪ್ಪಲಾರೆ.

Verse 19

कथं प्रकृतिसम्पन्ना राजपुत्री तथागुणा ।ब्रूयात्सा प्राकृतेव स्त्री मत्पीडां भर्तृसन्निधौ ॥१९॥

ದೈವ ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿರದಿದ್ದರೆ, ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಉದಾತ್ತಳಾದ, ರಾಜಪುತ್ರಿಯಾದ ಗುಣವಂತಿ ಕೈಕೇಯಿ ಪತಿಯ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ತ್ರೀಯಂತೆ ನನ್ನನ್ನು ನೋಯಿಸುವ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಹೇಳಬಹುದಿತ್ತು?

Verse 20

यदचिन्त्यन्तु तद्दैवं भूतेष्वपि न विहन्यते ।व्यक्तं मयि च तस्यां च पतितो हि विपर्ययः ॥२०॥

ಯಾವುದು ಅಚಿಂತ್ಯವೋ ಅದೇ ದೈವ; ಅದರ ಬಲವನ್ನು ಯಾವ ಜೀವಿಯಲ್ಲಿಯೂ ತಡೆಯಲಾಗದು. ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವಿಪರ್ಯಾಸವು ನನ್ನ ಮೇಲೂ ಅವಳ ಮೇಲೂ ಬಿದ್ದಿದೆ.

Verse 21

कश्चिद्दैवेन सौमित्रे योद्धुमुत्सहते पुमान् ।यस्य न ग्रहणं किञ्चित्कर्मणोऽन्यत्र दृश्यते ॥२१॥

ಹೇ ಸೌಮಿತ್ರೇ, ದೈವದೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು ಯಾವ ಪುರುಷನು ಧೈರ್ಯ ತಾಳಬಲ್ಲನು? ಅದರ ಹಿಡಿತವು ನೇರವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲಾರದು; ಅದು ಕರ್ಮದ ಗತಿ ಮತ್ತು ಫಲದಿಂದ ಮಾತ್ರ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ, ಬೇರೆಲ್ಲೂ ಅಲ್ಲ.

Verse 22

सुखदुःखे भयक्रोधौ लाभालाभौ भवाभवौ ।यच्च किञ्चित्तथाभूतं ननु दैवस्य कर्म तत् ॥२२॥

ಸುಖದುಃಖ, ಭಯಕ್ರೋಧ, ಲಾಭಾಲಾಭ, ಜನನಮರಣ—ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಹಾಗೂ ಇಂತಹದ್ದಾಗಿ ಏನಾದರೂ ಸಂಭವಿಸುವುದೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ದೈವದ ಕಾರ್ಯವೇ.

Verse 23

ऋषयोऽप्युग्रतपसो दैवेनाभिप्रपीडिताः ।उत्सृज्य नियमांस्तीव्रान्भ्रश्यन्ते काममन्युभिः ॥२३॥

ಉಗ್ರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವ ಋಷಿಗಳೂ ದೈವದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾದಾಗ ತೀವ್ರ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧಕ್ಕೆ ವಶರಾಗಿ ಚ್ಯುತರಾಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 24

असङ्कल्पितमेवेह यदकस्मात्प्रवर्तते ।निवर्त्यारम्भमारब्धं ननु दैवस्य कर्म तत् ॥२४॥

ಇಲ್ಲಿ ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸದ ವಿಘ್ನವು ಉದ್ಭವಿಸಿ ಆರಂಭಿಸಿದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೆ, ಅದೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ದೈವದ ಕರ್ಮವೇ.

Verse 25

एतया तत्त्वया बुद्ध्या संस्तभ्यात्मानमात्मना ।व्याहतेऽप्यभिषेके मे परितापो न विद्यते ॥२५॥

ಈ ತತ್ತ್ವಮಯ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನಾನು ಆತ್ಮನಿಂದಲೇ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ; ನನ್ನ ಅಭಿಷೇಕಕ್ಕೆ ವಿಘ್ನವಾದರೂ ನನಗೆ ಯಾವುದೇ ಪರಿತಾಪವಿಲ್ಲ.

Verse 26

तस्मादपरितापस्संस्त्वमप्यनुविधाय माम् ।प्रतिसंहारय क्षिप्रमाभिषेचनिकीं क्रियाम् ॥२६॥

ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಪರಿತಾಪರಹಿತನಿರುವಂತೆ ನೀನೂ ಶೋಕವಿಲ್ಲದೆ ಇರು; ನನ್ನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಅಭಿಷೇಕಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊ.

Verse 27

एभिरेव घटै स्सर्वैरभिषेचनसम्भृतैः ।मम लक्ष्मण तापस्ये व्रतस्नानं भविष्यति ॥२७॥

ಅಭಿಷೇಕಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಇದೇ ಎಲ್ಲಾ ಘಟಗಳಿಂದ, ಓ ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಮುಂದಿರುವ ತಪೋವ್ರತ ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ವ್ರತಸ್ನಾನವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವೆನು.

Verse 28

अथवा किं ममैतेन राजद्रव्यमयेन तु ।उद्धृतं मे स्वयं तोयं व्रतादेशं करिष्यति ॥२८॥

ಅಥವಾ, ರಾಜನ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ರಾಜದ್ರವ್ಯಮಯ ನೀರು ನನಗೆ ಏನು ಬೇಕು? ನಾನು ಸ್ವಹಸ್ತದಿಂದ ಎತ್ತಿದ ನೀರೇ ನನ್ನ ವ್ರತಾಚರಣೆಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುವುದು.

Verse 29

मा च लक्ष्मण सन्तापं कार्षीर्लक्ष्म्या विपर्यये ।राज्यं वा वनवासो वा वनवासो महोदयः ॥२९॥

ಲಕ್ಷ್ಮಣನೇ, ಭಾಗ್ಯದ ಈ ವಿಪರ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ದುಃಖಪಡಬೇಡ. ರಾಜ್ಯವಾಗಲಿ ಅಥವಾ ವನವಾಸವಾಗಲಿ—ವನವಾಸವೇ ಮಹಾ ಮಹಿಮೆ, ಮಹೋದಯ.

Verse 30

न लक्ष्मणास्मिन्खलु कर्मविघ्ने माता यवीयस्यतिशङ्कनीया ।दैवाभिपन्ना हि वदत्यनिष्टं जानासि दैवं च तथा प्रभावम् ॥३०॥

ಲಕ್ಷ್ಮಣನೇ, ಈ ಕಾರ್ಯವಿಘ್ನದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಕಿರಿಯ ಮಾತೆಯನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ಸಂಶಯಿಸಬಾರದು. ದೈವದ ವಶಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಅವಳು ಅಪ್ರಿಯ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ; ದೈವದ ಪ್ರಭಾವ ಎಷ್ಟು ಬಲವೋ ನೀನು ತಿಳಿದಿರುವೆ.