Sarga 22

Verse 1

अथ तं व्यथया दीनं सविशेषममर्षितम्।श्वसन्तमिव नागेन्द्रं रोषविस्फारितेक्षणम्।।।।आसाद्य रामस्सौमित्रिं सुहृदं भ्रातरं प्रियम्।उवाचेदं स धैर्येण धारयन्सत्त्वमात्मवान्।।।।

പിന്നീട് ആത്മസംയമിയായ രാമൻ ധൈര്യത്തോടെ തന്റെ മനോബലം ഉറപ്പാക്കി, വ്യഥയിൽ ദീനനായി അത്യന്തം അമർഷത്തോടെ നിറഞ്ഞ—നാഗേന്ദ്രനെപ്പോലെ ശ്വാസം മുട്ടിച്ചുകൊണ്ട്, കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ വിരിഞ്ഞ—പ്രിയ സഹോദരനും സുഹൃത്തുമായ ലക്ഷ്മണനെ (സൗമിത്രി) സമീപിച്ച്, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 2

अथ तं व्यथया दीनं सविशेषममर्षितम्। श्वसन्तमिव नागेन्द्रं रोषविस्फारितेक्षणम्।।2.22.1।।आसाद्य रामस्सौमित्रिं सुहृदं भ्रातरं प्रियम्।उवाचेदं स धैर्येण धारयन्सत्त्वमात्मवान्।।2.22.2।।

അപ്പോൾ ആത്മസംയമനവും ധൈര്യവും ഉള്ള ശ്രീരാമൻ, പ്രിയ സഹോദരനും സുഹൃത്തുമായ സൗമിത്രിയുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു. വ്യഥയാൽ ദീനനായി, പ്രത്യേക അമർഷത്തിൽ ജ്വലിച്ച്, ക്രോധത്തിൽ വിരിഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ മഹാനാഗം പോലെ ശ്വാസം ചീറ്റുന്ന അവനോടു രാമൻ സത്ത്വം ഉറപ്പിച്ചു ധൈര്യത്തോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 3

निगृह्य रोषं शोकं च धैर्यमाश्रित्य केवलम्।अवमानं निरस्येमं गृहीत्वा हर्षमुत्तमम्।।।।उपक्लृप्तं हि यत्किञ्चिदभिषेकार्थमद्य मेसर्वं विसर्जय क्षिप्रं कुरु कार्यं निरत्ययम्।।।।

കോപവും ശോകവും രണ്ടും അടക്കി, ധൈര്യത്തെ മാത്രം ആശ്രയിക്കൂ; ഈ അപമാനബോധം നീക്കി, ഉന്നതമായ ആനന്ദത്തെ दृഢമായി ധരിക്കൂ.

Verse 4

निगृह्य रोषं शोकं च धैर्यमाश्रित्य केवलम्।अवमानं निरस्येमं गृहीत्वा हर्षमुत्तमम्।।2.22.3।।उपक्लृप्तं हि यत्किञ्चिदभिषेकार्थमद्य मेसर्वं विसर्जय क्षिप्रं कुरु कार्यं निरत्ययम्।।2.22.4।।

ഇന്ന് എന്റെ അഭിഷേകത്തിനായി ഒരുക്കിയിരിക്കുന്ന എല്ലാം ഉടൻ തന്നെ മാറ്റിവെക്കുക; വേഗത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ച്, യാതൊരു വിഘ്നവും കൂടാതെ ചെയ്യേണ്ടത് നിർവഹിക്കൂ.

Verse 5

सौमित्रे योऽभिषेकार्थे मम सम्भार सम्भ्रमः।अभिषेकनिवृत्त्यर्थे सोऽस्तु संभारसम्भ्रमः।।।।

ഹേ സൗമിത്രേ! എന്റെ അഭിഷേകത്തിനായി ഉണ്ടായിരുന്ന അതേ ഉത്സാഹപരമായ പരിശ്രമം, ഇപ്പോൾ ആ ഒരുക്കങ്ങൾ അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിനായിരിക്കട്ടെ.

Verse 6

यस्या मदभिषेकार्थे मानसं परितप्यते।माता मे सा यथा न स्यात्सविशङ्का तथा कुरु।।।।

എന്റെ അഭിഷേകചിന്തയിൽ ഹൃദയം കത്തിയ എന്റെ മാതാവ് സംശയത്തിൽ കലങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കാതിരിക്കുവാൻ—അങ്ങനെ നീ ക്രമീകരിക്കൂ.

Verse 7

तस्याश्शङ्कामयं दुःखं मुहूर्तमपि नोत्सहे।मनसि प्रतिसंजातं सौमित्रेऽहमुपेक्षितुम्।।।।

ഹേ സൗമിത്രേ! അവളുടെ മനസ്സിൽ ഉദിച്ച സംശയജന്യ ദുഃഖത്തെ ഞാൻ ഒരു നിമിഷം പോലും അവഗണിക്കാൻ കഴിയില്ല.

Verse 8

न बुद्धिपूर्वं नाबुद्धं स्मरामीह कदाचन।मातृ़णां वा पितुर्वाऽहं कृतमल्पं च विप्रियम्।।।।

ഇവിടെ ഞാൻ ഒരിക്കലും ഓർക്കുന്നില്ല—അറിയിച്ചോ അറിയാതെയോ—എന്റെ മാതാക്കളെയോ പിതാവിനെയോ അല്പമെങ്കിലും അനിഷ്ടപ്പെടുത്തുന്ന ഒന്നും ഞാൻ ചെയ്തതായി.

Verse 9

सत्यस्सत्याभिसन्धश्च नित्यं सत्यपराक्रमः।परलोकभयाद्भीतो निर्भयोऽस्तु पिता मम।।।।

എന്റെ പിതാവ്—സത്യവാൻ, സത്യത്തിൽ നിത്യവും അഭിസന്ധിയുള്ളവൻ, സത്യപരാക്രമൻ—പരലോകഭയത്താൽ ഭീതനായിരുന്നാലും, ഇനി നിർഭയനായിരിക്കട്ടെ.

Verse 10

तस्याऽपि हि भवेदस्मिन्कर्मण्यप्रतिसंहृते।सत्यं नेति मनस्तापस्तस्य तापस्तपेच्च माम्।।।।

ഈ കര്‍മ്മം—എന്റെ അഭിഷേകത്തിനുള്ള ഒരുക്കം—പിന്‍വലിക്കപ്പെടാതെ തുടരുകയാണെങ്കില്‍, ‘എന്റെ സത്യം നിറവേറ്റപ്പെട്ടില്ല’ എന്ന മനോവേദനയില്‍ പിതാവും ദഹിക്കും; ആ ദുഃഖതാപം തന്നെയാകും എന്നെയും പീഡിപ്പിക്കുക.

Verse 11

अभिषेकविधानं तु तस्मात्संहृत्य लक्ष्मण।अन्वगेवाहमिच्छामि वनं गन्तुमितःपुनः।।।।

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ലക്ഷ്മണാ, അഭിഷേകവിധാനം പിന്‍വലിക്കൂ; അതിന് ശേഷം മാത്രമേ ഞാൻ ഇവിടെ നിന്ന് വനത്തിലേക്ക് പോകുവാൻ ആഗ്രഹിക്കൂ.

Verse 12

मम प्रव्राजनादद्य कृतकृत्या नृपात्मजा।सुतं भरतमव्यग्रमभिषेचयिता ततः।।।।

ഞാൻ ഇന്ന് പ്രവ്രജ്യയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടാൽ, രാജകുമാരി—തന്റെ ലക്ഷ്യം സിദ്ധിച്ചവളായി—പിന്നീട് മടിയില്ലാതെ തന്റെ പുത്രൻ ഭരതനെ അഭിഷേകം ചെയ്യിക്കും.

Verse 13

मयि चीराजिनधरे जटामण्डलधारिणि।गतेऽरण्यं च कैकेय्या भविष्यति मनस्सुखम्।।।।

ഞാൻ ചീരവും അജിനവും ധരിച്ചു, ജടാമണ്ഡലം വഹിച്ച് വനത്തിലേക്ക് പോയാൽ, അപ്പോൾ കൈകേയിക്ക് ഒടുവിൽ മനസ്സിന് സമാധാനം ലഭിക്കും.

Verse 14

बुद्धिः प्रणीता येनेयं मनश्च सुसमाहितम्।तं तु नार्हामि संक्लेष्टुं प्रव्रजिष्यामि मा चिरम्।।।।

ഈ നിശ്ചയം ഉറപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; എന്റെ മനസ്സ് ശാന്തമായി ഏകാഗ്രമാണ്. അതിനാൽ അവനെ ദുഃഖിപ്പിക്കേണ്ടതില്ല; ഞാൻ വൈകാതെ പ്രവ്രജ്യയ്ക്ക് പുറപ്പെടും.

Verse 15

कृतान्तस्त्वेव सौमित्रे द्रष्टव्यो मत्प्रवासने।राज्यस्य च वितीर्णस्य पुनरेव निवर्तने।।।।

സൗമിത്രേ, എന്റെ വനവാസത്തിലും, ഒരിക്കൽ നല്കപ്പെട്ട രാജ്യം വീണ്ടും പിൻവലിക്കപ്പെട്ടതിലും, കാരണമെന്നു കൃതാന്തം—വിധി—മാത്രമേ കാണേണ്ടത്.

Verse 16

कैकेय्याः प्रतिपत्तिर्हि कथं स्यान्मम पीडने।यदि भावो न दैवोऽयं कृतान्तविहितो भवेत्।।।।

ഈ മനോഭാവവും ഈ ദുര്ഭാഗ്യവും കൃതാന്തവിഹിതമായ ദൈവവിധിയല്ലായിരുന്നെങ്കിൽ, എന്നെ പീഡിപ്പിക്കാൻ കൈകേയി എങ്ങനെ അത്തരം ദൃഢനിശ്ചയം കൈവരിക്കുമായിരുന്നു?

Verse 17

जानासि हि यथा सौम्य न मातृषु ममान्तरम्।भूतपूर्वं विशेषो वा तस्या मयि सुतेऽपि वा।।।।

സൗമ്യനേ, എന്റെ മാതാക്കളിൽ ഞാൻ ഒരിക്കലും ഭേദബോധം പുലർത്തിയിട്ടില്ലെന്ന് നീ അറിയുന്നു; അതുപോലെ, പണ്ടുകാലത്തും അവൾ എന്നെയും തന്റെ പുത്രനെയും തമ്മിൽ യാതൊരു വ്യത്യാസവും കാണിച്ചിട്ടില്ല.

Verse 18

सोऽभिषेकनिवृत्त्यर्थैप्रवासार्थैश्च दुर्वचैः।उग्रैर्वाक्यैरहं तस्या नान्यद्दैवात्समर्थये।।।।

എന്റെ അഭിഷേകം തടയാനും എന്നെ വനവാസത്തിലേക്ക് തള്ളിക്കളയാനും അവൾ പറഞ്ഞ കഠിനവും ഉഗ്രവുമായ വചനങ്ങൾക്ക്, ദൈവവിധിയല്ലാതെ മറ്റൊരു കാരണവും ഞാൻ അംഗീകരിക്കുന്നില്ല.

Verse 19

कथं प्रकृतिसम्पन्ना राजपुत्री तथागुणा।ब्रूयात्सा प्राकृतेव स्त्री मत्पीडां भर्तृसन्निधौ।।।।

ദൈവം പ്രവർത്തിച്ചില്ലായിരുന്നെങ്കിൽ, സ്വഭാവത്തിൽ മഹത്തായ രാജകുമാരിയും ഗുണസമ്പന്നയുമായ കൈകേയി, ഭർത്താവിന്റെ സന്നിധിയിൽ സാധാരണ സ്ത്രീപോലെ എന്നെ വേദനിപ്പിക്കുന്ന വചനങ്ങൾ എങ്ങനെ പറയും?

Verse 20

यदचिन्त्यन्तु तद्दैवं भूतेष्वपि न विहन्यते।व्यक्तं मयि च तस्यां च पतितो हि विपर्ययः।।।।

അചിന്ത്യമായതുതന്നെ ദൈവം; അതിന്റെ പ്രാബല്യം ഏതൊരു ജീവിയിലും തടയാൻ കഴിയില്ല. വ്യക്തമായി, വിപരീതാവസ്ഥ എനിക്കുമേലും അവൾക്കുമേലും വീണിരിക്കുന്നു.

Verse 21

कश्चिद्दैवेन सौमित्रे योद्धुमुत्सहते पुमान्।यस्य न ग्रहणं किञ्चित्कर्मणोऽन्यत्र दृश्यते।।।।

ഹേ സൗമിത്രേ, ദൈവത്തോട് യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ഏത് പുരുഷൻ ധൈര്യപ്പെടും? അതിന്റെ പിടി നേരിട്ട് ഗ്രഹിക്കാനാവില്ല; കർമത്തിന്റെ ഗതിയും ഫലവും കൊണ്ടുമാത്രം അത് അറിയപ്പെടുന്നു, മറ്റെവിടെയും അല്ല.

Verse 22

सुखदुःखे भयक्रोधौ लाभालाभौ भवाभवौ।यच्च किञ्चित्तथाभूतं ननु दैवस्य कर्म तत्।।।।

സുഖവും ദുഃഖവും, ഭയവും ക്രോധവും, ലാഭവും അലാഭവും, ജനനവും മരണവും—ഇങ്ങനെ സംഭവിക്കുന്നതെല്ലാം നിശ്ചയമായും ദൈവത്തിന്റെ പ്രവർത്തിയത്രേ.

Verse 23

ऋषयोऽप्युग्रतपसो दैवेनाभिप्रपीडिताः।उत्सृज्य नियमांस्तीव्रान्भ्रश्यन्ते काममन्युभिः।।।।

ഉഗ്രതപസ്സുള്ള ഋഷിമാരും ദൈവത്തിന്റെ പീഡനത്തിൽ ആകുമ്പോൾ കടുത്ത നിയമങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, കാമവും ക്രോധവും കീഴടക്കി വഴുതിപ്പോകുന്നു.

Verse 24

असङ्कल्पितमेवेह यदकस्मात्प्रवर्तते।निवर्त्यारम्भमारब्धं ननु दैवस्य कर्म तत्।।।।

ഇവിടെ അപ്രതീക്ഷിതമായി ഉദിക്കുന്ന, കൽപ്പിക്കാത്ത തടസ്സം ആരംഭിച്ച പ്രവർത്തിയെ നിർത്തിവെച്ചാൽ അതും നിശ്ചയമായും ദൈവവിധിയുടെ കർമം തന്നെയാകുന്നു.

Verse 25

एतया तत्त्वया बुद्ध्या संस्तभ्यात्मानमात्मना।व्याहतेऽप्यभिषेके मे परितापो न विद्यते।।।।

ഈ തത്ത്വപരമായ ബുദ്ധിയാൽ ഞാൻ ആത്മാവിനെ ആത്മാവാൽ തന്നെ സ്ഥിരപ്പെടുത്തി; എന്റെ അഭിഷേകം തടസ്സപ്പെട്ടിട്ടും എനിക്കൊരു വ്യസനം ഇല്ല.

Verse 26

तस्मादपरितापस्संस्त्वमप्यनुविधाय माम्।प्रतिसंहारय क्षिप्रमाभिषेचनिकीं क्रियाम्।।।।

അതുകൊണ്ട്, ഞാൻ വ്യസനരഹിതനായിരിക്കുന്നതുപോലെ നീയും ദുഃഖമൊഴിഞ്ഞിരിക്കുക; എന്നെ അനുഗമിച്ച് അഭിഷേകത്തിനായി ഒരുക്കിയ കര്‍മ്മങ്ങളെ വേഗം പിൻവലിക്കൂ.

Verse 27

एभिरेव घटै स्सर्वैरभिषेचनसम्भृतैः।मम लक्ष्मण तापस्ये व्रतस्नानं भविष्यति।।।।

അഭിഷേകത്തിനായി ശേഖരിച്ച ഈ തന്നെയുള്ള എല്ലാ ഘടങ്ങളിലെ ജലത്താൽ, ഹേ ലക്ഷ്മണാ, വരാനിരിക്കുന്ന തപോവ്രതജീവിതത്തിനായി ഞാൻ വ്രതസ്നാനം ചെയ്യും.

Verse 28

अथवा किं ममैतेन राजद्रव्यमयेन तु।उद्धृतं मे स्वयं तोयं व्रतादेशं करिष्यति।।।।

അല്ലെങ്കിൽ, രാജാവിന്റെ പാത്രങ്ങളിൽ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ രാജദ്രവ്യമയ ജലം എനിക്കെന്തിന്? ഞാൻ സ്വന്തം കൈകളാൽ എടുത്ത ജലമേ എന്റെ വ്രതാനുഷ്ഠാനത്തിന് ഉപകരിക്കൂ.

Verse 29

मा च लक्ष्मण सन्तापं कार्षीर्लक्ष्म्या विपर्यये।राज्यं वा वनवासो वा वनवासो महोदयः।।।।

ലക്ഷ്മണാ, ഭാഗ്യത്തിന്റെ ഈ വിപരീതാവസ്ഥയിൽ നീ ദുഃഖിക്കരുത്. രാജ്യമാകട്ടെ വനവാസമാകട്ടെ—വനവാസം തന്നെയാണ് മഹത്തായ മഹിമയും മഹോദയവും.

Verse 30

न लक्ष्मणास्मिन्खलु कर्मविघ्नेमाता यवीयस्यतिशङ्कनीया।दैवाभिपन्ना हि वदत्यनिष्टंजानासि दैवं च तथा प्रभावम्।।।।

ലക്ഷ്മണാ, ഈ കര്‍മവിഘ്നത്തിൽ നമ്മുടെ ഇളയ മാതാവിനെ അതിയായി സംശയിക്കേണ്ടതില്ല. ദൈവവിധിയുടെ അധീനയായി അവൾ അപ്രിയവചനം പറയുന്നു; ദൈവത്തിന്റെ പ്രഭാവം എത്ര ശക്തമാണെന്ന് നീ അറിയുന്നല്ലോ.