Sarga 22

Verse 1

अथ तं व्यथया दीनं सविशेषममर्षितम्।श्वसन्तमिव नागेन्द्रं रोषविस्फारितेक्षणम्।।।।आसाद्य रामस्सौमित्रिं सुहृदं भ्रातरं प्रियम्।उवाचेदं स धैर्येण धारयन्सत्त्वमात्मवान्।।।।

అప్పుడు ఆత్మవంతుడైన రాముడు ధైర్యంతో మనస్సును స్థిరపరచుకొని, వ్యథతో దుఃఖించి, మరింతగా కోపంతో, రోషంతో విస్తరించిన కన్నులతో, నాగేంద్రంలా ఫుసఫుసలాడుతున్న ప్రియ సోదరుడు, సుహృదుడు అయిన సౌమిత్రి లక్ష్మణుని సమీపించి, ఈ విధంగా పలికాడు.

Verse 2

अथ तं व्यथया दीनं सविशेषममर्षितम्। श्वसन्तमिव नागेन्द्रं रोषविस्फारितेक्षणम्।।2.22.1।।आसाद्य रामस्सौमित्रिं सुहृदं भ्रातरं प्रियम्।उवाचेदं स धैर्येण धारयन्सत्त्वमात्मवान्।।2.22.2।।

అప్పుడు ఆత్మనిగ్రహముగల ధైర్యవంతుడైన శ్రీరాముడు, తన ప్రియ సోదరుడూ సుహృదుడైన సౌమిత్రిని సమీపించి, వ్యథతో దుఃఖితుడై అమర్షంతో మండుతూ క్రోధవిస్ఫారిత నేత్రాలతో ఫుసఫుసలాడే నాగేంద్రునివలె ఉన్న అతనిని చూచి, సత్త్వాన్ని ధారించి ధైర్యంగా ఈ వాక్యమును పలికెను.

Verse 3

निगृह्य रोषं शोकं च धैर्यमाश्रित्य केवलम्।अवमानं निरस्येमं गृहीत्वा हर्षमुत्तमम्।।।।उपक्लृप्तं हि यत्किञ्चिदभिषेकार्थमद्य मेसर्वं विसर्जय क्षिप्रं कुरु कार्यं निरत्ययम्।।।।

కోపమును, శోకమును రెండింటినీ నియంత్రించు; కేవలం ధైర్యాన్నే ఆశ్రయించు. ఈ అవమానభావాన్ని తొలగించి, ఉత్తమ ఆనందాన్ని హృదయంలో నిలుపు.

Verse 4

निगृह्य रोषं शोकं च धैर्यमाश्रित्य केवलम्।अवमानं निरस्येमं गृहीत्वा हर्षमुत्तमम्।।2.22.3।।उपक्लृप्तं हि यत्किञ्चिदभिषेकार्थमद्य मेसर्वं विसर्जय क्षिप्रं कुरु कार्यं निरत्ययम्।।2.22.4।।

ఈ రోజు నా అభిషేకార్థం ఏ ఏర్పాట్లు చేసినా, అవన్నీ వెంటనే విరమింపజేయి. త్వరగా కార్యం చేయి; ఏ విఘ్నమూ లేకుండా చేయవలసినదాన్ని నెరవేర్చు।

Verse 5

सौमित्रे योऽभिषेकार्थे मम सम्भार सम्भ्रमः।अभिषेकनिवृत्त्यर्थे सोऽस्तु संभारसम्भ्रमः।।।।

హే సౌమిత్ర, నా అభిషేకానికి చేసిన ఏర్పాట్లలో ఉన్న అదే ఉత్సాహాన్ని ఇప్పుడు ఆ ఏర్పాట్లను నిలిపివేయుటకే వినియోగించు।

Verse 6

यस्या मदभिषेकार्थे मानसं परितप्यते।माता मे सा यथा न स्यात्सविशङ्का तथा कुरु।।।।

నా అభిషేక విషయమున ఆమె మనస్సు దగ్ధమైంది; నా తల్లి ఇక సందేహంతో కలత చెందకుండా ఉండునట్లు నీవు వ్యవహరించు।

Verse 7

तस्याश्शङ्कामयं दुःखं मुहूर्तमपि नोत्सहे।मनसि प्रतिसंजातं सौमित्रेऽहमुपेक्षितुम्।।।।

హే సౌమిత్ర, ఆమె మనస్సులో పుట్టిన సందేహజనిత దుఃఖాన్ని నేను క్షణమాత్రమైనా నిర్లక్ష్యం చేయలేను।

Verse 8

न बुद्धिपूर्वं नाबुद्धं स्मरामीह कदाचन।मातृ़णां वा पितुर्वाऽहं कृतमल्पं च विप्रियम्।।।।

నేను ఎప్పుడూ—జ్ఞానపూర్వకంగా గానీ, అజ్ఞానవశంగా గానీ—నా మాతృమూర్తులకు లేదా పితృదేవునికి స్వల్పమాత్రమైనా అప్రీతి కలిగించినట్లు నాకు స్మరణ లేదు।

Verse 9

सत्यस्सत्याभिसन्धश्च नित्यं सत्यपराक्रमः।परलोकभयाद्भीतो निर्भयोऽस्तु पिता मम।।।।

నా తండ్రి సత్యవాక్కు, సత్యసంకల్పుడు, నిత్యం సత్యపరాక్రముడు; పరలోకఫలభయంతో భయపడిన ఆయన ఇప్పుడు నిర్భయుడగునుగాక।

Verse 10

तस्याऽपि हि भवेदस्मिन्कर्मण्यप्रतिसंहृते।सत्यं नेति मनस्तापस्तस्य तापस्तपेच्च माम्।।।।

నా అభిషేక ఏర్పాట్లు ఉపసంహరించకపోతే, ‘నా సత్యం నెరవేరలేదు’ అనే మనోవేదనతో నా తండ్రి కూడా దగ్ధుడవుతాడు; ఆయన ఆ తాపమే నన్ను కూడా బాధిస్తుంది।

Verse 11

अभिषेकविधानं तु तस्मात्संहृत्य लक्ष्मण।अन्वगेवाहमिच्छामि वनं गन्तुमितःपुनः।।।।

కాబట్టి, ఓ లక్ష్మణా, అభిషేక విధానాన్ని ఉపసంహరించు; ఆ తరువాతనే నేను ఇక్కడి నుండి మళ్లీ అరణ్యానికి వెళ్లాలని కోరుతున్నాను।

Verse 12

मम प्रव्राजनादद्य कृतकृत्या नृपात्मजा।सुतं भरतमव्यग्रमभिषेचयिता ततः।।।।

ఈ రోజు నా ప్రవ్రజనం జరిగిపోయిన తరువాత, రాజకుమార్తె (కైకేయి) తన కార్యం సిద్ధించిందని భావించి, ఆపై సంకోచం లేకుండా తన కుమారుడు భరతుని అభిషేకింపజేస్తుంది।

Verse 13

मयि चीराजिनधरे जटामण्डलधारिणि।गतेऽरण्यं च कैकेय्या भविष्यति मनस्सुखम्।।।।

నేను వల్కలమూ మృగచర్మమూ ధరించి, జటామండలాన్ని ధరించినవాడై అరణ్యానికి వెళ్లినప్పుడు, కైకేయికి మనస్సుకు సుఖం కలుగుతుంది।

Verse 14

बुद्धिः प्रणीता येनेयं मनश्च सुसमाहितम्।तं तु नार्हामि संक्लेष्टुं प्रव्रजिष्यामि मा चिरम्।।।।

ఈ నిర్ణయం స్థిరపడింది, నా మనస్సు కూడా సుసమాధానంగా ఉంది; ఆయనను నేను బాధించకూడదు—నేను ఆలస్యం లేకుండా ప్రవ్రజిస్తాను।

Verse 15

कृतान्तस्त्वेव सौमित्रे द्रष्टव्यो मत्प्रवासने।राज्यस्य च वितीर्णस्य पुनरेव निवर्तने।।।।

హే సౌమిత్రీ! నా వనవాసంలోను, నాకు ప్రసాదించిన రాజ్యాన్ని మళ్లీ ఉపసంహరించడంలోను, కారణంగా కేవలం కృతాంతము (దైవవిధి)నే చూడవలెను।

Verse 16

कैकेय्याः प्रतिपत्तिर्हि कथं स्यान्मम पीडने।यदि भावो न दैवोऽयं कृतान्तविहितो भवेत्।।।।

ఈ మనోభావమూ ఈ దుర్దశయూ కృతాంతవిహితమైన దైవవిధి కాకపోతే, కైకేయి నాకు బాధ కలిగించుటకు అట్టి సంకల్పం ఎలా పొందగలదు?

Verse 17

जानासि हि यथा सौम्य न मातृषु ममान्तरम्।भूतपूर्वं विशेषो वा तस्या मयि सुतेऽपि वा।।।।

హే సౌమ్యా! నా మాతృముల మధ్య నేను ఎప్పుడూ భేదం పెట్టలేదని నీకు తెలుసు; ఆమె కూడా పూర్వకాలంలో నన్ను తన కుమారునితో పోల్చి ఏ ప్రత్యేకత చూపలేదు।

Verse 18

सोऽभिषेकनिवृत्त्यर्थैप्रवासार्थैश्च दुर्वचैः।उग्रैर्वाक्यैरहं तस्या नान्यद्दैवात्समर्थये।।।।

నా అభిషేకాన్ని ఆపుటకును, నన్ను వనవాసానికి పంపుటకును ఆమె పలికిన కఠినమైన ఉగ్రవాక్యాలకు, దైవము తప్ప మరే కారణమూ నేను అంగీకరించను।

Verse 19

कथं प्रकृतिसम्पन्ना राजपुत्री तथागुणा।ब्रूयात्सा प्राकृतेव स्त्री मत्पीडां भर्तृसन्निधौ।।।।

దైవము కార్యరతం కాకపోతే, స్వభావసంపన్నమైన గుణవంతురాలైన రాజకుమార్తె కైకేయి, భర్త సమక్షంలో సామాన్య స్త్రీవలె నాకు బాధ కలిగించే మాటలు ఎలా పలుకగలదు?

Verse 20

यदचिन्त्यन्तु तद्दैवं भूतेष्वपि न विहन्यते।व्यक्तं मयि च तस्यां च पतितो हि विपर्ययः।।।।

అచింత్యమైన దైవాన్ని ఏ ప్రాణిలోనూ నివారించలేము. స్పష్టంగా—విపత్తు నాపైయూ ఆమెపైయూ పడింది.

Verse 21

कश्चिद्दैवेन सौमित्रे योद्धुमुत्सहते पुमान्।यस्य न ग्रहणं किञ्चित्कर्मणोऽन्यत्र दृश्यते।।।।

హే సౌమిత్రి! దైవంతో యుద్ధం చేయడానికి ఏ మనిషి ధైర్యం చేస్తాడు? దాని పట్టు ఎక్కడా ప్రత్యక్షంగా కనిపించదు; అది కర్మగతి మరియు ఫలితాల ద్వారానే తెలిసేది.

Verse 22

सुखदुःखे भयक्रोधौ लाभालाभौ भवाभवौ।यच्च किञ्चित्तथाभूतं ननु दैवस्य कर्म तत्।।।।

సుఖదుఃఖాలు, భయక్రోధాలు, లాభనష్టాలు, జననమరణాలు—ఇలా ఏది జరిగినా, అది నిశ్చయంగా దైవకర్మయే.

Verse 23

ऋषयोऽप्युग्रतपसो दैवेनाभिप्रपीडिताः।उत्सृज्य नियमांस्तीव्रान्भ्रश्यन्ते काममन्युभिः।।।।

ఉగ్రతపస్సు గల ఋషులకూడా దైవం చేత తీవ్రంగా పీడింపబడినప్పుడు, కఠిన నియమాలను విడిచి, కామక్రోధాలకు లోబడి చ్యుతులవుతారు.

Verse 24

असङ्कल्पितमेवेह यदकस्मात्प्रवर्तते।निवर्त्यारम्भमारब्धं ननु दैवस्य कर्म तत्।।।।

ఇక్కడ అనుకోని విధంగా అకస్మాత్తుగా ఏర్పడి, ఇప్పటికే ప్రారంభమైన కార్యాన్ని ఆపివేస్తే—అదికూడా నిశ్చయంగా దైవకర్మయే.

Verse 25

एतया तत्त्वया बुद्ध्या संस्तभ्यात्मानमात्मना।व्याहतेऽप्यभिषेके मे परितापो न विद्यते।।।।

ఈ తత్త్వమయమైన బుద్ధితో నేను నన్ను నేనే స్థిరపరచుకున్నాను; నా అభిషేకం అడ్డుపడినప్పటికీ నాకు ఎలాంటి పరితాపం లేదు.

Verse 26

तस्मादपरितापस्संस्त्वमप्यनुविधाय माम्।प्रतिसंहारय क्षिप्रमाभिषेचनिकीं क्रियाम्।।।।

కాబట్టి నీవు కూడా నా వలె శోకరహితుడవై, నన్ను అనుసరించి, అభిషేకానికి సిద్ధం చేసిన క్రియలన్నిటిని త్వరగా ఉపసంహరించు.

Verse 27

एभिरेव घटै स्सर्वैरभिषेचनसम्भृतैः।मम लक्ष्मण तापस्ये व्रतस्नानं भविष्यति।।।।

ఓ లక్ష్మణా! అభిషేకార్థం సమకూర్చిన ఈ నీటి ఘటాలన్నిటితోనే నా రాబోయే తపోవ్రత జీవనానికి వ్రతస్నానం జరుగుతుంది.

Verse 28

अथवा किं ममैतेन राजद्रव्यमयेन तु।उद्धृतं मे स्वयं तोयं व्रतादेशं करिष्यति।।।।

లేదా రాజసంపత్తికి చెందిన పాత్రల్లో ఉన్న ఈ నీరు నాకు ఎందుకు? నేను స్వయంగా చేతులతో తీసుకున్న నీరే నా వ్రతాచరణకు సరిపోతుంది।

Verse 29

मा च लक्ष्मण सन्तापं कार्षीर्लक्ष्म्या विपर्यये।राज्यं वा वनवासो वा वनवासो महोदयः।।।।

లక్ష్మణా, భాగ్యవిపర్యయంలో నీవు దుఃఖపడకుము. రాజ్యమో వనవాసమో—వనవాసమే మహత్తర గౌరవం.

Verse 30

न लक्ष्मणास्मिन्खलु कर्मविघ्नेमाता यवीयस्यतिशङ्कनीया।दैवाभिपन्ना हि वदत्यनिष्टंजानासि दैवं च तथा प्रभावम्।।।।

లక్ష్మణా, ఈ కార్యవిఘ్నంలో మన కనిష్ఠమాతపై అతిగా అనుమానం పెట్టకుము. దైవబలానికి లోబడి ఆమె అనిష్టమైన మాటలు పలుకుతుంది; దైవశక్తి ప్రభావం నీకు తెలుసు।