Sukta 76
Sukta 9.76
Soma Pavamāna
ਇਹ ਛੋਟਾ ਪਵਮਾਨ ਸੂਕਤ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ ਰਾਹੀਂ ਵਹਿੰਦੇ ਸੋਮ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦੇਵ-ਕੁਸ਼ਲ ਸਾਰ ਤੱਤ ਵਜੋਂ ਵਰਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ‘ਨਦੀਆਂ’ (ਚੈਨਲਾਂ) ਵਿੱਚ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਭੋਗ ਲਈ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸੋਮ ਦੇ ਸਾਫ਼ ਹੋਏ ਉਛਾਲ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ-ਵਰਧਨਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ—ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਬਲ ਤੇ ਜਿੱਤ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
धर्ता दिवः पवते कृत्व्यो रसो दक्षो देवानामनुमाद्यो नृभिः । हरिः सृजानो अत्यो न सत्वभिर्वृथा पाजांसि कृणुते नदीष्वा ॥
ਦਿਵ ਦਾ ਧਾਰਕ ਪਵਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਕ੍ਰਿਤ੍ਵ੍ਯ ਰਸ, ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਦਕ੍ਸ਼ (ਕੌਸ਼ਲ-ਸ਼ਕਤੀ), ਨਰਾਂ ਲਈ ਅਨੁਮਾਦ੍ਯ (ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਆਸਵਾਦਯੋਗ)। ਹਰਿਤ ਵਰਣ ਵਾਲਾ, ਛੁੱਟਦਾ ਹੋਇਆ, ਬਲਾਂ ਵਾਲੇ ਅਸ਼ਵ ਵਾਂਗ, ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਪਾਜਾਂਸਿ (ਪ੍ਰਬਲ ਊਰਜਾਵਾਂ) ਘੜਦਾ ਹੈ।
Mantra 2
शूरो न धत्त आयुधा गभस्त्योः स्वः सिषासन्रथिरो गविष्टिषु । इन्द्रस्य शुष्ममीरयन्नपस्युभिरिन्दुर्हिन्वानो अज्यते मनीषिभिः ॥
ਸੂਰਮੇ ਵਾਂਗ ਉਹ ਗਭਸਤ੍ਯੋਃ (ਪਕੜ ਵਿੱਚ) ਆਯੁਧ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸ੍ਵਃ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਯ ਲੋਕ) ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਗਵਿਸ਼ਟੀ (ਕਿਰਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜ) ਵਿੱਚ ਰਥ-ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਪਸ੍ਯੁਭਿਃ (ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਕਰਮਾਂ) ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ੁਸ਼੍ਮ (ਪ੍ਰਚੰਡ ਬਲ) ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਹਿਨ੍ਵਾਨ (ਅੱਗੇ ਧੱਕਿਆ ਹੋਇਆ) ਇੰਦੂ ਮਨੀਸ਼ਿਭਿਃ (ਰਿਸ਼ੀ-ਚਿੰਤਨ) ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Mantra 3
इन्द्रस्य सोम पवमान ऊर्मिणा तविष्यमाणो जठरेष्वा विश । प्र णः पिन्व विद्युदभ्रेव रोदसी धिया न वाजाँ उप मासि शश्वतः ॥
ਹੇ ਸੋਮ, ਇੰਦਰ ਲਈ ਪਵਮਾਨ ਬਣ ਕੇ ਤੂੰ, ਆਪਣੀ ਉੱਛਲਦੀ ਊਰਮੀ (ਲਹਿਰ) ਨਾਲ, ਬਲ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰਲੇ ਜਠਰਾਂ—ਗ੍ਰਾਹਕ ਪਾਤਰਾਂ—ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ। ਸਾਨੂੰ ਪਾਲ—ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਦੋ ਲੋਕ (ਰੋਦਸੀ) ਜਾਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ—ਬਲ ਦੀਆਂ ਭਰਪੂਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਧੀਆ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੋਚ) ਨਾਲ, ਸਦਾ ਲਈ ਸਾਡੇ ਨੇੜੇ ਆ।
Mantra 4
विश्वस्य राजा पवते स्वर्दृश ऋतस्य धीतिमृषिषाळवीवशत् । यः सूर्यस्यासिरेण मृज्यते पिता मतीनामसमष्टकाव्यः ॥
ਸਭ ਦਾ ਰਾਜਾ ਪਵਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਸਵਰ (ਚਮਕਦਾ ਲੋਕ) ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ; ਉਹ ਤ (ਸੱਚ-ਕ੍ਰਮ) ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਧੀਤੀ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਿਸਾਲ—ਝੂਠੇ ਰਿਸ਼ੀਪਣ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਾਲਾ। ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਤੀਆਂ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਿਚਾਰਾਂ) ਦਾ ਪਿਤਾ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਅਸਮਾਨ, ਅਦੁੱਤੀ ਸੰਯੋਜਨ ਦਾ ਕਵੀ।
Mantra 5
वृषेव यूथा परि कोशमर्षस्यपामुपस्थे वृषभः कनिक्रदत् । स इन्द्राय पवसे मत्सरिन्तमो यथा जेषाम समिथे त्वोतयः ॥
ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਵਾਂਗ, ਝੁੰਡਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਪਾਤਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈਂ; ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਗੱਜਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਲਈ ਤੂੰ ਪਵਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਮਦ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਰਸਭਰਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੇਰੀ ਓਟ (ਸਹਾਇਤਾ) ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸਮਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਸਕੀਏ।
Frequently Asked Questions
The hymn praises Soma in his Pavamāna form—Soma as he flows and purifies through the filter and waters, becoming fit to be offered to the gods, especially Indra.
It refers to the ritual filtration of Soma juice through the pavitra (sieve), and also symbolizes inner clarification—turning raw energy into luminous strength and clear inspiration.
Because Soma is offered to empower Indra, the god of force and conquest; the hymn asks that this Indra-strengthening Soma help the worshippers win in contests and overcome obstacles.
Ask anything about Sukta 76 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
