Sukta 76
Sukta 9.76
Soma Pavamāna
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପବମାନ ସୂକ୍ତରେ ସୋମଙ୍କୁ ପବିତ୍ରୀକରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିବା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଦେବ-କୌଶଳରେ ପାରଙ୍ଗତ ସାରତତ୍ତ୍ୱ, ଯାହା ‘ନଦୀ’ (ଚ୍ୟାନେଲ/ଧାରା) ମଧ୍ୟରେ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଦେବମାନଙ୍କ ଭୋଗ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ କରାଯାଏ। ପୁନଃପୁନଃ ଏହା ସୋମଙ୍କ ସ୍ପଷ୍ଟ ଉଦ୍ଗାରକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିବର୍ଦ୍ଧନ ସହ ଯୋଡ଼େ—ଅନ୍ତର୍ଗତ ପାତ୍ରମାନେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ବିଜୁଳି ପରି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରି, ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ବଳ ଓ ବିଜୟ ଦାନ କରେ।
Mantras
Mantra 1
धर्ता दिवः पवते कृत्व्यो रसो दक्षो देवानामनुमाद्यो नृभिः । हरिः सृजानो अत्यो न सत्वभिर्वृथा पाजांसि कृणुते नदीष्वा ॥
ଦିବର ଧାରକ ପବମାନ ଭାବେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ—କୃତ୍ୱ୍ୟ ରସ, ଦେବମାନଙ୍କର ଦକ୍ଷ (କୌଶଳ-ଶକ୍ତି), ନରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁମାଦ୍ୟ (ଆନନ୍ଦରେ ଆସ୍ୱାଦ୍ୟ)। ହରିବର୍ଣ୍ଣ ଏ, ମୁକ୍ତ ହେଉଥିବା, ବଳବାନ ଅଶ୍ୱ ପରି, ନଦୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାବେଳେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ନିଜ ମହାନ ପାଜାଂସି (ପ୍ରବଳ ଶକ୍ତି) ଗଢ଼େ।
Mantra 2
शूरो न धत्त आयुधा गभस्त्योः स्वः सिषासन्रथिरो गविष्टिषु । इन्द्रस्य शुष्ममीरयन्नपस्युभिरिन्दुर्हिन्वानो अज्यते मनीषिभिः ॥
ଶୂର ପରି ସେ ଗଭସ୍ତ୍ୟୋଃ (ହସ୍ତଗ୍ରହଣରେ) ଆୟୁଧ ଧାରଣ କରେ; ସ୍ୱଃ (ପ୍ରକାଶମୟ ଲୋକ)କୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରି, ଗବିଷ୍ଟି (କିରଣ-ଅନ୍ୱେଷଣ)ରେ ରଥପଥରେ ଦୃଢ଼ ରହେ। ଅପସ୍ୟୁଭିଃ (ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତିମୟ କର୍ମଦ୍ୱାରା) ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶୁଷ୍ମ (ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବଳ)କୁ ଉଦ୍ଦୀପିତ କରି, ହିନ୍ୱାନ (ଆଗକୁ ଚାଳିତ) ଇନ୍ଦୁ ମନୀଷିଭିଃ (ଋଷି-ଚିନ୍ତନ) ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ ହୁଏ।
Mantra 3
इन्द्रस्य सोम पवमान ऊर्मिणा तविष्यमाणो जठरेष्वा विश । प्र णः पिन्व विद्युदभ्रेव रोदसी धिया न वाजाँ उप मासि शश्वतः ॥
ହେ ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ପବମାନ ହୋଇ ତୁମେ, ଉଛ୍ଛ୍ୱାସିତ ଊର୍ମି (ତରଙ୍ଗ) ସହ, ଶକ୍ତିରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ, ଏହି ଅନ୍ତର୍ଜଠରମାନେ—ଗ୍ରାହକ ପାତ୍ରମାନେ—ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କର। ଆମକୁ ପୋଷ—ମେଘରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଦୁଇ ଲୋକ (ରୋଦସୀ) ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ—ବଳର ସମୃଦ୍ଧି ସହ, ଧିୟା (ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତା) ସହ, ସଦାକାଳ ଆମ ନିକଟକୁ ଆସ।
Mantra 4
विश्वस्य राजा पवते स्वर्दृश ऋतस्य धीतिमृषिषाळवीवशत् । यः सूर्यस्यासिरेण मृज्यते पिता मतीनामसमष्टकाव्यः ॥
ସମସ୍ତଙ୍କର ରାଜା ପବମାନ ହୋଇ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ, ସ୍ୱର (ପ୍ରକାଶମୟ ଲୋକ)କୁ ଦେଖୁଥିବା; ଋତ (ସତ୍ୟ-କ୍ରମ)ର ପ୍ରେରିତ ଧୀତିକୁ ଜାଗ୍ରତ କରେ, ଋଷିଷାଳ—କୁଋଷିତ୍ୱକୁ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା। ଯେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାରାରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ସେ ମତିମାନଙ୍କ (ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତାମାନଙ୍କ)ର ପିତା ହୁଏ—ଅସମ, ଅତୁଳ ସଂଯୋଜନର କବି।
Mantra 5
वृषेव यूथा परि कोशमर्षस्यपामुपस्थे वृषभः कनिक्रदत् । स इन्द्राय पवसे मत्सरिन्तमो यथा जेषाम समिथे त्वोतयः ॥
ବୃଷଭ ପରି, ଯୂଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ପାତ୍ରଟିର ଚାରିପାଖେ ଧାଉଛ; ଜଳମାନଙ୍କ ଉପସ୍ଥରେ ବୃଷଭ ଗର୍ଜେ। ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ତୁମେ ପବମାନ ହୋଇ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅ, ମଦରେ ସର୍ବାଧିକ ରସମୟ, ଯେପରି ତୁମ ଓଟ (ସହାୟତା)ରେ ଆମେ ସମରରେ ଜୟୀ ହେବୁ।
Inside Sukta 76
How it unfolds
- Where it opens
Soma is hailed as the effective, god-skilled essence that upholds heaven and pours into the channels of flow as he is released.
- Development
The hymn intensifies Soma’s motion and power: he surges like a wave, enters inner receptacles, and awakens the two worlds like lightning—bringing increase and plenitude.
- Climax
Soma, bull-like and roaring in the lap of the waters, is explicitly purified for Indra as the most exhilarating force.
- Where it settles
The praise resolves into a practical boon: empowered by Soma-for-Indra, the worshippers ask for enduring increase and conquest in contest/battle through his aid.
The deity: Soma Pavamāna
- In the VedaSoma is the pressed plant-juice and its deified power, ‘pavamāna’ when it is flowing and self-purifying through the woolen filter into the waters; he is called hari (tawny), vṛṣabha (bull), and a potent rasa (essence).
- Cosmic functionHe mediates between gods and humans as the consecrated essence that strengthens Indra and other deities, sustains the order of heaven, and renews vitality through the ritual flow from pressing to clarified offering.
- Inner significanceThe hymn treats purification as an inner alchemy: the surge of inspired consciousness (Soma) enters the ‘bellies’ (receptacles of awareness), awakens the worlds, and converts raw impulse into luminous strength, clarity, and victorious will.
Famous verses
dhartā divaḥ pavate
इन्द्रस्य सोम पवमान ऊर्मिणा तविष्यमाणो जठरेष्वा विश । प्र णः पिन्व विद्युदभ्रेव रोदसी धिया न वाजाँ उप मासि शश्वतः ॥yathā jeṣāma samithe tvotayaḥ
Attributes of the deity
- Self-purifying flow (pavamāna)
- Tawny brilliance (hari)
- Bull-like virility and roar (vṛṣabha)
- Wave/surge of power (ūrmi)
- Indra-energizing intoxication (matsara)
- Heaven-upholding essence (dhartā divaḥ)
Also by this seer
- Part of the wider Pavamāna tradition of Maṇḍala 9 hymns used in Soma pressing and filtration liturgy
- Thematic parallels to other RV 9 hymns describing Soma as ‘hari’ (tawny), ‘vṛṣabha’ (bull), and as entering the waters/filters
The rite, step by step
- Press Soma stalks and express the juice (savana)
- Mix/guide the flow with water; direct it toward the filter (pavitra)
- Filter through wool/grass; collect in the vessel (kośa)
- Recite Pavamāna verses as Soma ‘runs’ and clarifies
- Offer clarified Soma as libation to Indra (and allied deities)
- Conclude with petitions for strength, increase, and victory for the sacrificers
Offerings
- Clarified Soma juice (filtered)
- Water used in purification/flow
- Optional accompanying oblations customary to the rite (e.g., ghee in related fire offerings)
Frequently Asked Questions
The hymn praises Soma in his Pavamāna form—Soma as he flows and purifies through the filter and waters, becoming fit to be offered to the gods, especially Indra.
It refers to the ritual filtration of Soma juice through the pavitra (sieve), and also symbolizes inner clarification—turning raw energy into luminous strength and clear inspiration.
Because Soma is offered to empower Indra, the god of force and conquest; the hymn asks that this Indra-strengthening Soma help the worshippers win in contests and overcome obstacles.
Ask anything about Sukta 76 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
