
Sukta 9.20
Pavamāna Soma seer tradition (RV 9).
Soma Pavamāna
Gāyatrī
આ ટૂંકું ગાયત્રી સૂક્ત, ઊનની ગાળણી (પવિત્ર)માંથી વેગથી વહેતા, દેવોના આસ્વાદ માટે તૈયાર થયેલા ઋષિ-સદૃશ પ્રવાહરૂપ સોમ પાવમાનની સ્તુતિ કરે છે. કવિ શુદ્ધ થયેલા સોમને વિનંતી કરે છે કે તે સર્વ વિરોધી શક્તિઓને પરાજિત કરે અને સ્થિર સંપત્તિ (ધ્રુવ રયિ), વૃદ્ધિ માટેનું પોષણ/પ્રેરણા (ઇષ્), તથા વીરશક્તિ (સુવીર્ય) આ સ્તોત્રમાં અને યજમાનના જીવનમાં લાવે.
Mantra 1
प्र कविर्देववीतयेऽव्यो वारेभिरर्षति । साह्वान्विश्वा अभि स्पृधः ॥
દેવોના આનંદાર્થે કવિ આગળ વહે છે—સોમ, અવ્ય (ભેંસના ઊનના) ગાળણથી ગાળાયેલો, ઉત્તમ ધારાઓ સાથે ધસી નીકળે છે; વિરોધરૂપ સર્વ સ્પર્ધાઓને દબાવી દેતો.
Mantra 2
स हि ष्मा जरितृभ्य आ वाजं गोमन्तमिन्वति । पवमानः सहस्रिणम् ॥
કારણ કે એ જ પવમાન, ગાયક-સ્તુતિકારો માટે ગોમંત (કિરણસમૃદ્ધ) બળનો વાજ (વિજય-બળ) પ્રેરિત કરે છે—સહસ્રિણ, હજારગણું વધતું સમૃદ્ધિભંડાર.
Mantra 3
परि विश्वानि चेतसा मृशसे पवसे मती । स नः सोम श्रवो विदः ॥
તમે ચેતનાથી સર્વ વસ્તુઓને પરિભ્રમો છો; તમે પવિત્ર કરો છો, સ્પર્શી ને અમારી મતિ (વિચાર)ને ઘડો છો. હે સોમ, અમને શ્રવઃ—પ્રેરિત યશ, સત્યપ્રસારક કીર્તિ—પ્રદાન કરો.
Mantra 4
अभ्यर्ष बृहद्यशो मघवद्भ्यो ध्रुवं रयिम् । इषं स्तोतृभ्य आ भर ॥
હે સોમ! વિશાળ યશ સાથે અમારી તરફ અભિઅર્ષ—વહે; મઘવદ્ભ્યો માટે ધ્રુવ રયિ (સ્થિર સમૃદ્ધિ) પ્રદાન કર. અને સ્તોતૃઓને—જે સ્તુતિથી તને સ્થાપે છે—વૃદ્ધિની ઇષ (પ્રેરક શક્તિ) પણ અહીં લાવી દે.
Mantra 5
त्वं राजेव सुव्रतो गिरः सोमा विवेशिथ । पुनानो वह्ने अद्भुत ॥
હે સોમ! સુવ્રત રાજા સમાન તું ગિરઃ—પ્રેરિત વાણીમાં પ્રવેશ્યો છે. હે અદ્ભુત વહ્નિ! પોતાને શુદ્ધ કરતો તું યજ્ઞવાહક બની, અમારી હવિ અને ચેતનાને આગળ વહન કરે છે.
Mantra 6
स वह्निरप्सु दुष्टरो मृज्यमानो गभस्त्योः । सोमश्चमूषु सीदति ॥
તે વહ્નિ—વાહક શક્તિ—જળોમાં દુષ્ટર, અવરોધવા કઠિન છે; હાથોમાં મૃજ્યમાન—શુદ્ધ થતો—સોમ ચમૂષુ (પાત્રોમાં) બેસે છે, યજ્ઞકર્મ માટે તૈયાર કરાયેલા આંતરિક પાત્રોમાં પોતાને સ્થાપે છે.
Mantra 7
क्रीळुर्मखो न मंहयुः पवित्रं सोम गच्छसि । दधत्स्तोत्रे सुवीर्यम् ॥
મહિમામાં ક્રીડન કરતો, યજ્ઞમાં ઉત્સુક, હે સોમ, તું પવિત્ર (પવિત્રક) તરફ જાય છે; સ્તોત્રમાં સુવીર્ય—વીરશક્તિ—સ્થાપિત કરીને તું વાણીમાં વિજયબળ ભરે છે, આંતરિક સંઘર્ષમાં જય અપાવનારું.
Soma Pavamāna is Soma as he is being purified—flowing through the ritual filter—so he becomes fit for the gods and powerful for the sacrificer.
The woolen filter (pavitra/avya) is the key ritual instrument that clarifies Soma; the hymn uses it as a symbol of purification that turns raw force into luminous, beneficial power.
It asks for victory over opposition, steadfast prosperity (dhruva rayi), nourishing increase (iṣ), and heroic strength (suvīrya) that empowers both life and sacred speech.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.