Sukta 93

Mantra 1

उद्घेदभि श्रुतामघं वृषभं नर्यापसम् । अस्तारमेषि सूर्य ॥

હે સૂર્ય, ઊઠ—શ્રુતામઘ, પ્રસિદ્ધ દાતાર, નર્યા કાર્યો કરનાર વૃષભ તરફ. તું પાર ઉતારનાર (અસ્તાર) પાસે જાય છે—જે જીતે છે અને પાર લઈ જાય છે, તેની તરફ.

Mantra 2

नव यो नवतिं पुरो बिभेद बाह्वोजसा । अहिं च वृत्रहावधीत् ॥

જે પોતાના બાહુબળના ઓજથી નવ્વાણું કિલ્લાઓ (પુરો) ભેદી નાખે છે, અને વૃત્રહા બની અહિ (સર્પ) ને પણ સંહાર્યો—એ વિજયી શક્તિ અમારામાં અંતરમાં કાર્યશીલ રહે.

Mantra 3

स न इन्द्रः शिवः सखाश्वावद्गोमद्यवमत् । उरुधारेव दोहते ॥

એ ઇન્દ્ર અમારે માટે શિવ—કૃપાળુ મિત્ર રહે; અશ્વવત્ (ગતિશક્તિથી) સમૃદ્ધ, ગોમત્ (કિરણ-ધેનુઓથી) સમૃદ્ધ, યવમત્ (પોષક અન્નથી) સમૃદ્ધ; વિશાળ ધારા વહાવતી ધેનુની જેમ તે પરિપૂર્ણતાનું દૂધ દોહે છે.

Mantra 4

यदद्य कच्च वृत्रहन्नुदगा अभि सूर्य । सर्वं तदिन्द्र ते वशे ॥

આજે, હે વૃત્રહન્, તું સૂર્ય તરફ જે કંઈ ઉદગાર્યું—ઉઠાવ્યું છે, તે સર્વ, હે ઇન્દ્ર, તારા વશે છે; પ્રકાશ તરફ અમારી શક્તિઓની ગતિ તારો જ કર્મ અને તારી જ અધિનતા છે.

Mantra 5

यद्वा प्रवृद्ध सत्पते न मरा इति मन्यसे । उतो तत्सत्यमित्तव ॥

હે સત્યના સ્વામી, સદા વધતા! જો તું એમ માને કે ‘હું નાશ પામું નહીં’, તો એ જ તારો સત્ય છે— તારો અસ્તિત્વ અક્ષય સત્યમાં સ્થિર છે અને કદી ખસી પડતો નથી.

Mantra 6

ये सोमासः परावति ये अर्वावति सुन्विरे । सर्वाँस्ताँ इन्द्र गच्छसि ॥

જે સોમરસના પાન-અર્પણો દૂરથી છે અને જે નજીકથી છે, જે કોઈ તેને પિષે અને અર્પે— હે ઇન્દ્ર, તું તે બધાં પાસે જાય છે; દરેક સાચી આહ્વાન-આકાંક્ષાને તારો બળ પ્રતિઉત્તર આપે છે.

Mantra 7

तमिन्द्रं वाजयामसि महे वृत्राय हन्तवे । स वृषा वृषभो भुवत् ॥

તે ઇન્દ્રને અમે બળની સમૃદ્ધિઓથી બળવાન કરીએ છીએ— મહાન વૃત્રવધ માટે. તે વृषા, વೃಷભ બને; અવરોધને ભેદી જીતતી વિજયી શક્તિ બની રહે.

Mantra 8

इन्द्रः स दामने कृत ओजिष्ठः स मदे हितः । द्युम्नी श्लोकी स सोम्यः ॥

ઇન્દ્ર—તે દામનમાં (ગૃહમાં) સ્થાપિત છે; તે સર્વથી ઓજસ્વી છે, મદ (ઉલ્લાસ)માં સ્થાપિત છે. તે દ્યુમ્ની છે—તેજસ્વી વૈભવમાં અને શ્લોકી—પ્રેરિત સ્તુતિમાં; તે સોમ્ય છે—સોમ-સ્વભાવવાળો, આનંદદાયક.

Mantra 9

गिरा वज्रो न सम्भृतः सबलो अनपच्युतः । ववक्ष ऋष्वो अस्तृतः ॥

ગિરા (વાણી) દ્વારા—સંગ્રહિત વજ્ર સમાન—બળવાન અને અચલ, તે વિશાળ થયો છે; ઊંચો, અસ્તૃત—અખંડ. મંત્રવાણી અંદર અવિનાશી વિજય-શસ્ત્ર ઘડે છે.

Mantra 10

दुर्गे चिन्नः सुगं कृधि गृणान इन्द्र गिर्वणः । त्वं च मघवन्वशः ॥

દુર્ગે પણ અમારે માટે સુગમ માર્ગ કર, હે ઇન્દ્ર ગિર્વણ, સ્તુતિમાં આનંદ પામનાર. અને તું, હે મઘવન, વશઃ—અમારો અધિપતિ-માર્ગદર્શક છે.

Mantra 12

अधा ते अप्रतिष्कुतं देवी शुष्मं सपर्यतः । उभे सुशिप्र रोदसी ॥

પછી, હે સુશિપ્રી (સુંદર હોઠવાળી), તારો અપ્રતિષ્કુત—અપ્રતિરોધ્ય—શુષ્મ (વીર્ય/બળ) દેવીઓ, દેવશક્તિઓ, ભક્તિપૂર્વક સેવા કરી પોષે છે; અને બંને રોદસી—દ્યુ અને પૃથ્વી—તને પ્રતિધ્વનિત થાય છે.

Mantra 13

त्वमेतदधारयः कृष्णासु रोहिणीषु च । परुष्णीषु रुशत्पयः ॥

તું આ તેજસ્વી પયઃ (દૂધ/પોષક રસ)ને કૃષ્ણાસુ અને રોહિણીષુ—અંધકારમય અને લાલિમાવાળી શક્તિઓમાં પણ—અને પરુષ્ણીષુ—કઠોર પ્રવાહોમાં પણ—ધારી રાખ્યું.

Mantra 14

वि यदहेरध त्विषो विश्वे देवासो अक्रमुः । विदन्मृगस्य ताँ अमः ॥

જ્યારે અહિ (સર્પ)ની ત્વિષા—ચમક/તેજ—વિખેરાઈ ગઈ, ત્યારે સર્વ દેવો પોતાની શક્તિઓમાં આગળ વધ્યા; મૃગ (વન્ય)ના પદચિહ્નો શોધીને તેઓએ તેને જાણ્યા.

Mantra 15

आदु मे निवरो भुवद्वृत्रहादिष्ट पौंस्यम् । अजातशत्रुरस्तृतः ॥

ત્યારે મારા માટે નિવારણ (પાછું ફેરવનાર સંયમ) રક્ષાકવચ બની આવ્યું; વૃત્રહા (વૃત્ર-હનન કરનાર) એ પૌંસ્ય—પુરુષાર્થ/વીર્ય—નિયત કર્યું. અજાતશત્રુ, અસ્તૃતઃ—અભેદ્ય—યુદ્ધમાં અવિદિર્ણ, અઘાતિત ઊભો રહે છે.

Mantra 16

श्रुतं वो वृत्रहन्तमं प्र शर्धं चर्षणीनाम् । आ शुषे राधसे महे ॥

તમારું અતિ વૃત્રહનન-શક્તિમત્ત્વ અમે સાંભળ્યું છે—ચર્ષણીનામ્ (જનસમુદાયો)નું આગળ ધપતું શર્ધ (સેનાબળ). મહાન રાધસ (સમૃદ્ધિ/દાન) માટે, અમારી તીવ્ર હાકને સાંભળી અહીં આવો.

Mantra 17

अया धिया च गव्यया पुरुणामन्पुरुष्टुत । यत्सोमेसोम आभवः ॥

આ ધિયા (વિચાર/ધ્યાન) અને ગવ્યયા (ગો-પ્રાપ્તિ, તેજસ્વી દૃષ્ટિ) દ્વારા, હે પુરુણામન્ (અਨੇક નામવાળા), પુરુષ્ટુત (ઘણું સ્તુત), કારણ કે સોમેસોમ—દરેક સોમમાં, ફરી ફરી—તમે પ્રકટ થાઓ છો.

Mantra 18

बोधिन्मना इदस्तु नो वृत्रहा भूर्यासुतिः । शृणोतु शक्र आशिषम् ॥

અમારા હિત માટે મનમાં જાગૃત થાઓ—હે વૃત્રહન, બહુ સોમ-પિષણો ધરાવનાર! શક્ર (ઇન્દ્ર) અમારી આશિષની પ્રાર્થના સાંભળે.

Mantra 19

कया त्वं न ऊत्याभि प्र मन्दसे वृषन् । कया स्तोतृभ्य आ भर ॥

હે વೃಷણ (બળવાન), કઈ સહાયથી તું અમારા ઉપર આનંદિત થાશે? કયા ઉપાયથી તું સ્તોતાઓ માટે તારો વધારો (દાન) લાવશે?

Mantra 20

कस्य वृषा सुते सचा नियुत्वान्वृषभो रणत् । वृत्रहा सोमपीतये ॥

કેનાં પિષાયેલાં સોમ સાથે, પોતાના અશ્વોથી જોડાયેલો વೃಷભ ગર્જના કરે છે—સંગમાં—વૃત્રહન, સોમપાન માટે?

Mantra 21

अभी षु णस्त्वं रयिं मन्दसानः सहस्रिणम् । प्रयन्ता बोधि दाशुषे ॥

હે (ઇન્દ્ર), આનંદિત થઈ તું સહસ્રગુણ સમૃદ્ધિરૂપ ‘રયિ’ લઈને ખરેખર અમારી તરફ વળ. અગ્રેસર દાતા બની, યજ્ઞાર્પણ કરનાર દાશુષ માટે જાગૃત રહેજે.

Mantra 22

पत्नीवन्तः सुता इम उशन्तो यन्ति वीतये । अपां जग्मिर्निचुम्पुणः ॥

સહચર શક્તિઓથી યુક્ત આ સોમસુત પ્રેસણો, ઉત્સુક બની, દેવના વીતિ (ભોજન/આસ્વાદ) માટે જાય છે. તેઓ અપાં—જળોમાં—પ્રવેશ્યા છે; નીચે તરફ ચુસી પીવનારા, અંદરના ઊંડા પ્રવાહને શોધતા.

Mantra 23

इष्टा होत्रा असृक्षतेन्द्रं वृधासो अध्वरे । अच्छावभृथमोजसा ॥

ઇચ્છિત હોત્રાઓ (સ્તુતિ-આહ્વાનો) મુક્ત થયા છે; વૃદ્ધાસો (વર્ધક સ્તોતાઓ)એ અધ્વર યજ્ઞમાં ઇન્દ્રને પ્રેર્યો છે—ઓજસના બળથી, અચ્છાવભૃથ (શુદ્ધિકારક અવભૃથ સ્નાન) તરફ.

Mantra 24

इह त्या सधमाद्या हरी हिरण्यकेश्या । वोळ्हामभि प्रयो हितम् ॥

અહીં તે બે સધમાદ્ય સખા—સુવર્ણકેશવાળા તે બે હરિ—સ્થાપિત અર્પણ, યાત્રા માટે તૈયાર કરાયેલ પોષણ તરફ તેમને અહીં લાવો.

Mantra 25

तुभ्यं सोमाः सुता इमे स्तीर्णं बर्हिर्विभावसो । स्तोतृभ्य इन्द्रमा वह ॥

તારા માટે આ સોમરસો સુત થયેલા છે; હે વિભાવસુ (પ્રકાશમાન), બર્હિ પાથરાયેલું છે. સ્તોતાઓ માટે ઇન્દ્રને અહીં લાવો—અમામાં વિજયી બળ જગાવનાર શક્તિને અહીં લાવો.

Mantra 26

आ ते दक्षं वि रोचना दधद्रत्ना वि दाशुषे । स्तोतृभ्य इन्द्रमर्चत ॥

પ્રકાશમય પ્રદેશો તારો દક્ષ (કાર્યક્ષમ બળ) પ્રગટ કરે, દાનશીલને રત્નધન વિશાળ રીતે સ્થાપે. સ્તોતાઓ માટે ઇન્દ્રનું સ્તવન કરો—બળના સ્વામી, જે સત્તાના ઐશ્વર્યને ઉઘાડે છે.

Mantra 27

आ ते दधामीन्द्रियमुक्था विश्वा शतक्रतो । स्तोतृभ्य इन्द्र मृळय ॥

હે શતક્રતુ ઇન્દ્ર! સર્વ ઉક્થો (સ્તુતિગીતો) દ્વારા હું તારા અંદર ઇન્દ્રિય—તારું અધિપત્યમય પરાક્રમ—સ્થાપું છું. હે ઇન્દ્ર, સ્તોતાઓ પર કૃપા કર; અમને નિર્ભયતા અને બળમાં વૃદ્ધિ આપ.

Mantra 28

भद्रम्भद्रं न आ भरेषमूर्जं शतक्रतो । यदिन्द्र मृळयासि नः ॥

હે શતક્રતુ! અમને વારંવાર નવેસરથી ભદ્ર—પૂર્ણ ભદ્ર—લાવી આપ; ઇચ્છાશક્તિ (ઊર્જ) અને પોષક બળ પણ લાવી આપ, જો હે ઇન્દ્ર, તું અમ પર કૃપાળુ થતો હોય.

Mantra 29

स नो विश्वान्या भर सुवितानि शतक्रतो । यदिन्द्र मृळयासि नः ॥

હે શતક્રતુ! અમને સર્વ સુવિતાનિ—સારા માર્ગદર્શન અને યોગ્ય સુખસમૃદ્ધિઓ—લાવી આપ, જો હે ઇન્દ્ર, તું અમ પર કૃપાળુ થતો હોય.

Mantra 30

त्वामिद्वृत्रहन्तम सुतावन्तो हवामहे । यदिन्द्र मृळयासि नः ॥

હે વૃત્રહનતમ! સોમરસ પિરસનારાં અમે તને જ આહ્વાન કરીએ છીએ; હે ઇન્દ્ર, જો તું અમારે પ્રત્યે કૃપાળુ થશો તો.

Mantra 31

उप नो हरिभिः सुतं याहि मदानां पते । उप नो हरिभिः सुतम् ॥

હે મદાનાં પતે! તારા હરિ (કપિલ) અશ્વો સાથે પિરસાયેલા સોમ તરફ અમારી પાસે આવ; તારા હરિ અશ્વો સાથે પિરસાયેલા સોમ તરફ અમારી પાસે આવ.

Mantra 32

द्विता यो वृत्रहन्तमो विद इन्द्रः शतक्रतुः । उप नो हरिभिः सुतम् ॥

જે દ્વિગુણ રીતે સર્વોત્તમ વૃત્રહન છે—એ ઇન્દ્ર, શતક્રતુ, જાણીતો છે; તારા હરિ અશ્વો સાથે પિરસાયેલા સોમ તરફ અમારી પાસે આવ.

Mantra 33

त्वं हि वृत्रहन्नेषां पाता सोमानामसि । उप नो हरिभिः सुतम् ॥

હે વૃત્રહન! તું જ નિશ્ચયે આ સોમરસોનો પાતા છે. તારા હરિ (તામ્રવર્ણ) અશ્વો સાથે, પિષિત સુત સોમ લઈને અમારી પાસે નજીક આવ.

Mantra 34

इन्द्र इषे ददातु न ऋभुक्षणमृभुं रयिम् । वाजी ददातु वाजिनम् ॥

ઇન્દ્ર અમને પ્રેરણા માટે ઋભુક્ષણ—ઋભુ—ની સમૃદ્ધિ, પરિપૂર્ણતાનો રયિ આપે; અને વાજી અમને વાજિન—વિજયી બળ, શક્તિ વધારનાર પરાક્રમ—અર્પે.