Sukta 93

Mantra 1

उद्घेदभि श्रुतामघं वृषभं नर्यापसम् । अस्तारमेषि सूर्य ॥

उठ, हे सूर्य! श्रुतामघ—प्रसिद्ध दानशील—त्या वृषभाकडे, नर्य-आपस् (पुरुषार्थी कर्मांचा कर्ता) याच्याकडे. तू त्या अस्तार (पार उतरविणारा) याच्याकडे जातोस—पार नेणाऱ्या विजेत्याकडे.

Mantra 2

नव यो नवतिं पुरो बिभेद बाह्वोजसा । अहिं च वृत्रहावधीत् ॥

ज्याने बाहुबलाने नव्याण्णव किल्ले फोडून टाकले, आणि वृत्रहन् होऊन त्या अहि (सर्पा)लाही वध केले—तीच विजयी शक्ती आमच्या अंतरी क्रियाशील होवो.

Mantra 3

स न इन्द्रः शिवः सखाश्वावद्गोमद्यवमत् । उरुधारेव दोहते ॥

तो इंद्र आमच्यासाठी शिव, मित्ररूप होवो—अश्वसंपन्न, गोसंपन्न (किरणसंपन्न), यव/अन्नवृद्धीने परिपूर्ण; विस्तीर्ण धारांनी वाहणाऱ्या धेनूसारखा तो प्राचुर्याचे दूध दुहतो.

Mantra 4

यदद्य कच्च वृत्रहन्नुदगा अभि सूर्य । सर्वं तदिन्द्र ते वशे ॥

हे वृत्रहन्, आज तू सूर्याच्या दिशेने जे काही उचलून/उदित केले आहेस—ते सर्व, हे इंद्रा, तुझ्या वशात आहे; प्रकाशाकडे आमची गती तुझ्याच शासनाने व कर्तृत्वाने घडते.

Mantra 5

यद्वा प्रवृद्ध सत्पते न मरा इति मन्यसे । उतो तत्सत्यमित्तव ॥

हे सत्पते, हे निरंतर प्रवृद्ध! तू जर असे मानतोस—“मी न मरणार”—तर निश्चयच तेच तुझे सत्य आहे; तुझे अस्तित्व अविनाशी सत्यात प्रतिष्ठित आहे आणि कधीही क्षीण होत नाही.

Mantra 6

ये सोमासः परावति ये अर्वावति सुन्विरे । सर्वाँस्ताँ इन्द्र गच्छसि ॥

दूरून आणि जवळून जे सोमरस पिळले जातात—जे-जे त्यांचे पेषण करतात—हे इंद्रा, त्या सर्वांकडे तू जातोस; प्रत्येक प्रामाणिक आवाहनाला तुझे बळ प्रतिसाद देते.

Mantra 7

तमिन्द्रं वाजयामसि महे वृत्राय हन्तवे । स वृषा वृषभो भुवत् ॥

त्या इंद्राला आम्ही बळाच्या समृद्धींनी पुष्ट करतो, महान वृत्र-वधासाठी. तो वृषा होवो, वृषभ-बलवान—आतील अडथळा फोडणारी विजयशक्ती होवो.

Mantra 8

इन्द्रः स दामने कृत ओजिष्ठः स मदे हितः । द्युम्नी श्लोकी स सोम्यः ॥

इंद्र—तो धाम/गृहात प्रतिष्ठित आहे; तो परम-ओजस्वी, मद (आनंद-उन्माद) मध्ये स्थित आहे. तो द्युम्न (तेज) ने दीप्त, श्लोक (प्रेरित वाणी) ने प्रकाशमान; तो सोम्य—सोम-स्वभावाचा, आनंद-प्रद आहे.

Mantra 9

गिरा वज्रो न सम्भृतः सबलो अनपच्युतः । ववक्ष ऋष्वो अस्तृतः ॥

गिरा (मंत्र-वाणी) ने—संचित वज्रासारखा—तो सबळ, अनपच्युत (अडिग) आहे. तो वाढून विशाल झाला—ऋष्व (उन्नत), अस्तृत (अखंड).

Mantra 10

दुर्गे चिन्नः सुगं कृधि गृणान इन्द्र गिर्वणः । त्वं च मघवन्वशः ॥

दुर्ग मार्गातही आमच्यासाठी सुगम पथ कर, हे इंद्रा, गिर्वण (स्तुति-प्रिय). आणि तूच, हे मघवन्, वश (अधिपती/नियंता) आहेस.

Mantra 12

अधा ते अप्रतिष्कुतं देवी शुष्मं सपर्यतः । उभे सुशिप्र रोदसी ॥

मग, हे सु-शिप्र (सुंदर-ओठांची) देवी, तुझे अप्रतिष्कुत—अप्रतिहत—शुष्म (पराक्रम) उपासक शक्ती सेवा करून जपतात; आणि उभ्या रोधसी (द्यौः व पृथिवी)ही तुला प्रत्युत्तर देतात.

Mantra 13

त्वमेतदधारयः कृष्णासु रोहिणीषु च । परुष्णीषु रुशत्पयः ॥

तू हे रुशत्-पयः (दीप्त दूध/उज्ज्वल पोषण) कृष्णासु (अंधकारमय) व रोहिणीषु (लालिमायुक्त) शक्तींमध्येही, आणि परुष्णीषु (कठोर प्रवाहांत)ही धारण केलेस.

Mantra 14

वि यदहेरध त्विषो विश्वे देवासो अक्रमुः । विदन्मृगस्य ताँ अमः ॥

अहि (सर्प)ची त्विष् (दीप्ती/ज्वाला) विखुरली तेव्हा सर्व देव आपापल्या शक्तींनी पुढे चालून गेले; मृग (वन्य)चे पदचिन्हे मिळवून त्यांनी ती ओळखली.

Mantra 15

आदु मे निवरो भुवद्वृत्रहादिष्ट पौंस्यम् । अजातशत्रुरस्तृतः ॥

मग माझ्यासाठी निवर्तन—रक्षक ठरणारा एक संयम—उपस्थित झाला. वृत्र-हन्‌ने पौंस्य (पौरुष-शक्ती)चे विधान केले. अजातशत्रु, तो अछिन्न—अविद्ध; अंतःसंग्रामातही अक्षत उभा आहे.

Mantra 16

श्रुतं वो वृत्रहन्तमं प्र शर्धं चर्षणीनाम् । आ शुषे राधसे महे ॥

तुमची परम वृत्र-हंता शक्ती आम्ही ऐकली आहे—जनांची अग्रगामी शर्ध (सेना)ही. महे राधसे (महादान/समृद्धी)साठी, आमच्या उत्कट हाकेला या.

Mantra 17

अया धिया च गव्यया पुरुणामन्पुरुष्टुत । यत्सोमेसोम आभवः ॥

या धिया (अंतर्दृष्टी)ने, आणि या गव्य (गौ-प्रद, प्रकाशमय) दृष्टिने—हे पुरुणामन्, पुरुष्टुत—कारण सोमात्‌सोम, पुन्हा पुन्हा, तू प्रकट होतोस.

Mantra 18

बोधिन्मना इदस्तु नो वृत्रहा भूर्यासुतिः । शृणोतु शक्र आशिषम् ॥

आमच्यासाठी मनाने जागृत होवो वृत्रहा—अनेक सोम-निष्पीडनांनी समृद्ध. शक्र (इंद्र) आमची आशीर्वाद-प्रार्थना ऐको.

Mantra 19

कया त्वं न ऊत्याभि प्र मन्दसे वृषन् । कया स्तोतृभ्य आ भर ॥

हे वृषन्, कोणत्या सहाय्याने तू आमच्यावर प्रसन्न होतोस? कोणत्या उपायाने स्तोत्रकर्त्यांसाठी तुझे दान/वृद्धी घेऊन येतोस?

Mantra 20

कस्य वृषा सुते सचा नियुत्वान्वृषभो रणत् । वृत्रहा सोमपीतये ॥

कोणाच्या निष्पीडित सोमासह, अश्वांनी युक्त (नियुत्वान्) वृषभ गर्जना करतो—वृत्रहा—सोमपानासाठी?

Mantra 21

अभी षु णस्त्वं रयिं मन्दसानः सहस्रिणम् । प्रयन्ता बोधि दाशुषे ॥

होय; तू आनंदित होऊन सहस्रगुण रयि (समृद्धी) घेऊन आमच्याकडे अभिमुख हो. अर्पण करणाऱ्या दाशुषे (दाता)साठी, पुढे नेणारा म्हणून जागृत राहा.

Mantra 22

पत्नीवन्तः सुता इम उशन्तो यन्ति वीतये । अपां जग्मिर्निचुम्पुणः ॥

हे सुता (सोमरसाचे पिळ) ‘पत्नीवन्त’—सहचर शक्तींनी युक्त—उत्सुकतेने वीति (देव-आस्वाद) यासाठी जातात. ते अपः (जल) कडे गेले आहेत—खाली झुकून पिणारे—आतील गहन प्रवाहाचा शोध घेत.

Mantra 23

इष्टा होत्रा असृक्षतेन्द्रं वृधासो अध्वरे । अच्छावभृथमोजसा ॥

इष्ट होत्रा (इच्छित स्तुती/आह्वाने) मुक्त झाली; वृद्धास (वर्धक) यांनी अध्वर (यज्ञ) मध्ये इंद्राला पाठविले—ओजाच्या बळाने—अच्छावभृथ (शुद्धि-स्नान) कडे.

Mantra 24

इह त्या सधमाद्या हरी हिरण्यकेश्या । वोळ्हामभि प्रयो हितम् ॥

इथे—सधमाद्य (समान आनंदाचे सहचर) असे ते दोन हरी, हिरण्यकेश्या (सुवर्ण-केश) अश्व—स्थापित यज्ञार्पण, या नियत प्रयोः (पोषक अन्न/यात्रेचे अन्न) कडे त्यांना इथे घेऊन या.

Mantra 25

तुभ्यं सोमाः सुता इमे स्तीर्णं बर्हिर्विभावसो । स्तोतृभ्य इन्द्रमा वह ॥

तुझ्यासाठी हे सोम सुते (पिळून) सिद्ध झाले आहेत; हे विभावसु (दीप्तिमान), बर्हि (पवित्र आसन) पसरले आहे. स्तोत्यांसाठी इंद्राला इथे आण—आमच्यात विजयी बल जागवणारी शक्तीही आण.

Mantra 26

आ ते दक्षं वि रोचना दधद्रत्ना वि दाशुषे । स्तोतृभ्य इन्द्रमर्चत ॥

दीप्तिमान प्रदेश (विरोचना) तुझा दक्ष (कार्यकारी सामर्थ्य) प्रकट करो, आणि दाशुष (दानकर्ता) याच्यासाठी रत्नांना व्यापक रीतीने स्थापन करो. स्तोत्यांसाठी इंद्राची अर्चना करा—अस्तित्वाचे धन उघडणाऱ्या त्या बलवान् प्रभूची.

Mantra 27

आ ते दधामीन्द्रियमुक्था विश्वा शतक्रतो । स्तोतृभ्य इन्द्र मृळय ॥

हे शतक्रतो इंद्रा! सर्व उक्थांद्वारे (स्तुतिगीतांद्वारे) मी तुझ्यात इंद्रिय—तुझे राजस पराक्रम—स्थापित करीतो. हे इंद्रा, स्तोतृांवर कृपा कर; आम्हांला क्षेम व बळ यांत वाढव.

Mantra 28

भद्रम्भद्रं न आ भरेषमूर्जं शतक्रतो । यदिन्द्र मृळयासि नः ॥

हे शतक्रतो! आमच्यासाठी वारंवार भद्र—पूर्ण भद्र—आण; ऊर्ज व पोषण-बलही आण. हे इंद्रा, जर तू आम्हांवर मृळयासि (कृपाळू) असशील.

Mantra 29

स नो विश्वान्या भर सुवितानि शतक्रतो । यदिन्द्र मृळयासि नः ॥

हे शतक्रतो! आमच्यासाठी सर्व सुवितानि—शुभ मार्गदर्शन व सम्यक् सौभाग्य—आण, जर इंद्रा तू आम्हांवर मृळयासि (कृपाळू) असशील.

Mantra 30

त्वामिद्वृत्रहन्तम सुतावन्तो हवामहे । यदिन्द्र मृळयासि नः ॥

हे वृत्रहंतम! सोम पिळणारे आम्ही तुलाच हाक मारतो; हे इंद्रा, तू आम्हांवर कृपा करशील तर.

Mantra 31

उप नो हरिभिः सुतं याहि मदानां पते । उप नो हरिभिः सुतम् ॥

हे मदांचा पती! तुझ्या हरि अश्वांसह आमच्याकडे, या पिळलेल्या सोमाकडे ये; तुझ्या हरि अश्वांसह आमच्याकडे, या पिळलेल्या सोमाकडे ये.

Mantra 32

द्विता यो वृत्रहन्तमो विद इन्द्रः शतक्रतुः । उप नो हरिभिः सुतम् ॥

जो द्विगुण रीतीने परम वृत्रहंतम म्हणून ओळखला जातो—तो इंद्र, शतक्रतु, प्रसिद्ध आहे; तुझ्या हरि अश्वांसह आमच्याकडे, या पिळलेल्या सोमाकडे ये.

Mantra 33

त्वं हि वृत्रहन्नेषां पाता सोमानामसि । उप नो हरिभिः सुतम् ॥

हे वृत्रहन्! या सोमांचा पाता (पान करणारा) तूच खरोखर आहेस. आपल्या हरि (तांबूस/पिवळट) अश्वांसह आमच्याजवळ—या सुते (पिळलेल्या) सोमाकडे—उप ये.

Mantra 34

इन्द्र इषे ददातु न ऋभुक्षणमृभुं रयिम् । वाजी ददातु वाजिनम् ॥

इंद्र आमच्या इषा (प्रेरणा) साठी ऋभुक्षण—ऋभु—चा रयि (समृद्धि) देवो. वाजी (विजयदाता) वाजिन (विजय-बल) देवो.