Opening the text

Sukta 8.75
Unknown/uncertain.
Agni (as Hotṛ).
Likely Anuṣṭubh (requires verification).
આ સૂક્ત અગ્નિને ખાસ કરીને હોતૃ (યજ્ઞપુરોહિત) રૂપે આહ્વાન કરે છે—દેવો દ્વારા સર્વોત્તમ રીતે બોલાવવામાં આવનાર, યજ્ઞવિધિમાં આસન ગ્રહણ કરનાર, અને પ્રાચીન અધિકાર સાથે કુશળતાપૂર્વક હવિષ્યને વહન કરનાર. વિધિગત આમંત્રણની સાથે કવિ વૈરભાવ વચ્ચે રક્ષણ માટે પ્રાર્થના કરે છે—ચારે તરફના શત્રુઓનો પ્રહાર નૌકાને તરંગ અથડાય તેમ ઉપાસકોને ન અથડાય, એવી વિનંતી કરે છે. સૂક્ત અંતે પુત્રસદૃશ વિશ્વાસથી સમાપ્ત થાય છે: અગ્નિની સહાય ‘પ્રાચીન કાળથી’ જાણીતી છે, પિતાના આધાર જેવી; અને તેની કૃપા (સુમ્ન) ફરીથી માંગવામાં આવે છે.
Mantra 1
युक्ष्वा हि देवहूतमाँ अश्वाँ अग्ने रथीरिव । नि होता पूर्व्यः सदः ॥
હે અગ્નિ, દેવો દ્વારા સર્વોત્તમ રીતે આહ્વાનિત એવા તું—રથીની જેમ પોતાના અશ્વોને જોડ; અને પ્રાચીન હોતૃ બની અમારા યજ્ઞાસનમાં બેસી જા.
Mantra 2
उत नो देव देवाँ अच्छा वोचो विदुष्टरः । श्रद्विश्वा वार्या कृधि ॥
અને અમારા હિત માટે, હે દેવશક્તિ, દેવોને સંબોધી બોલ—તેમને અહીં નજીક બોલાવ; તું સર્વથી વધુ જાણનાર છે. સર્વ વર્યો (ઇચ્છનીય ધનો) પ્રાપ્ત કરાવતી શ્રદ્ધા અમામાં સ્થાપિત કર.
Mantra 3
त्वं ह यद्यविष्ठ्य सहसः सूनवाहुत । ऋतावा यज्ञियो भुवः ॥
હે યવಿಷ್ಠ (સર્વથી યુવાન) સહસના પુત્ર, જ્યારે તને આહ્વાન કરીએ ત્યારે તું ઋતાવાન—ઋતનો રક્ષક—બને છે; તું યજ્ઞિય, યજ્ઞને યોગ્ય, બની અમારા અર્પણને સીધું અને તેજસ્વી કરનાર શક્તિ બને છે.
Mantra 4
अयमग्निः सहस्रिणो वाजस्य शतिनस्पतिः । मूर्धा कवी रयीणाम् ॥
આ અગ્નિ સહસ્રગুণ વાજનો સ્વામી છે, શતગুণ બળ-સમૃદ્ધિનો અધિપતિ છે; તે ધનોનો મસ્તક અને કવિ (દ્રષ્ટા) છે—અમારા અસ્તિત્વને પૂર્ણતાની દિશામાં ઉર્ધ્વગતિ કરાવનાર.
Mantra 5
तं नेमिमृभवो यथा नमस्व सहूतिभिः । नेदीयो यज्ञमङ्गिरः ॥
તેને—જેમ ઋભુઓ નેમિ (ચક્રની નાભિ)ને—એકત્રિત આહુતિઓ સાથે નમો; હે અંગિરસ, યજ્ઞને વધુ નજીક લાવ, રૂપાંતરણનું કર્મ તેજસ્વી પૂર્ણતાની પાસે ખેંચી લાવ.
Mantra 6
तस्मै नूनमभिद्यवे वाचा विरूप नित्यया । वृष्णे चोदस्व सुष्टुतिम् ॥
હવે, જે પ્રકાશ તરફ અભિદ્યવે (આગળ ધસી જાય) છે, તેને માટે—વાણી દ્વારા—સદા નવી અને અનેકરૂપ—વૃષ્ણ (પરાક્રમી) માટે આ સુઘડ સ્તુતિને પ્રેર; જેથી આંતરિક બળ વધે.
Mantra 7
कमु ष्विदस्य सेनयाग्नेरपाकचक्षसः । पणिं गोषु स्तरामहे ॥
અગ્નિના કયા બળે, તેની સેના દ્વારા, અમે પ્રકાશના ક્ષેત્રોમાં પાણિ—જેનાં નેત્રો દૂર વળેલા છે—તેને જીતીએ, જેથી ગુપ્ત ગો-પ્રકાશો ફરી પ્રાપ્ત થાય?
Mantra 8
मा नो देवानां विशः प्रस्नातीरिवोस्राः । कृशं न हासुरघ्न्याः ॥
દેવોના તેજસ્વી ગોવંશો—ચરવા ભટકતી ગાયો સમા—અમને ન છોડે; અઘ્ન્યા, અખંડનીય કિરણો અમને કૃશ અને ક્ષીણ ન કરે.
Mantra 9
मा नः समस्य दूढ्यः परिद्वेषसो अंहतिः । ऊर्मिर्न नावमा वधीत् ॥
ચારે તરફના દ્વેષીઓનો દૂઢ આઘાત અમને ન પાડી દે—જેમ તરંગ નૌકાને આઘાતે—જ્યારે અમે સામૂહિક સંઘર્ષના દબાણમાં હોઈએ.
Mantra 10
नमस्ते अग्न ओजसे गृणन्ति देव कृष्टयः । अमैरमित्रमर्दय ॥
હે અગ્નિ, તારા ઓજસને નમસ્કાર; હે દેવ, માનવ જાતિઓ તને સ્તુતિથી ગાય છે. તારા બળોથી અમારા અંદરના અમિત્રને—વિરોધી, નિષેધક શક્તિને—ચૂંધી નાંખ.
Mantra 11
कुवित्सु नो गविष्टयेऽग्ने संवेषिषो रयिम् । उरुकृदुरु णस्कृधि ॥
શું ખરેખર, હે અગ્નિ, અમારી ગવિષ્ટયે—કિરણોની શોધ માટે—અમારા માટે રયિ (સમૃદ્ધિ) એકત્ર કરશો? હે ઉરુકૃત્, અમારા માટે વિશાળ અને મુક્ત ક્ષેત્ર રચી આપ.
Mantra 12
मा नो अस्मिन्महाधने परा वर्ग्भारभृद्यथा । संवर्गं सं रयिं जय ॥
આ મહાધન—મહાન સંપત્તિ-વિજયમાં—ભાર વહન કરનાર જેવી બાધા અમને બાજુએ ન ધકેલે. સંપૂર્ણ સંવર્ગ જીત; સંયુક્ત રીતે રયિ જીત—એક પૂર્ણતામાં એકત્ર કર.
Mantra 13
अन्यमस्मद्भिया इयमग्ने सिषक्तु दुच्छुना । वर्धा नो अमवच्छवः ॥
હે અગ્નિ, ભયથી પ્રેરિત આ દુષ્ટ ગતિ અમારાથી દૂર થઈ અન્ય તરફ વળી જાય; અમને ન સ્પર્શે. અમારે માટે અમવત્—બળ અને સહનશક્તિથી સમૃદ્ધ—એવો તેજ/બળ વધાર.
Mantra 14
यस्याजुषन्नमस्विनः शमीमदुर्मखस्य वा । तं घेदग्निर्वृधावति ॥
જેની આત્માર્પણ-હવિ (સ્વયં-અર્પણ) અસ્મિનઃ—આદરભર્યા ભક્તોને—પ્રિય થયું છે, તે યજ્ઞમાં અપૂર્ણ હોય કે ન હોય; તેને જ અગ્નિ નિશ્ચયે બહુવિધ રીતે પોષે છે, વૃદ્ધિ આપે છે.
Mantra 15
परस्या अधि संवतोऽवराँ अभ्या तर । यत्राहमस्मि ताँ अव ॥
પરના સંવત (આવરણ/પરિસર) પરથી નજીકના તરફ આગળ વધીને પાર ઉતર. જ્યાં હું ઊભો છું, ત્યાં તે બધાને રક્ષા કર, જેથી માર્ગ/પારાવાર સુરક્ષિત બને.
Mantra 16
विद्मा हि ते पुरा वयमग्ने पितुर्यथावसः । अधा ते सुम्नमीमहे ॥
હે અગ્નિ, અમે તો પ્રાચીન કાળથી જ તારી પાલક સહાય જાણીએ છીએ—જેમ સંતાન પિતાની આશ્રયદાયક મદદ જાણે છે. તેથી હવે અમે તારી સુમ્ન—આનંદમય કૃપા અને અંતરમાં રહેલી ઉપકારી રક્ષા—યાચીએ છીએ.
It invites and installs Agni as the Hotṛ (the invoking priest-fire) in the sacrifice, and asks him to protect the worshippers from hostile forces while granting his favor.
Hotṛ is the priest who calls the gods to the rite. Agni is praised as that divine priest—seated in the ritual place—who carries offerings and makes the invocation effective.
It compares the attack of surrounding enemies or hatred to a wave that can smash a boat—an urgent prayer that such pressure should not overwhelm the sacrificer and community.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.