
Sukta 8.75
Unknown/uncertain.
Agni (as Hotṛ).
Likely Anuṣṭubh (requires verification).
हे सूक्त अग्नीला विशेषतः होतृ (यज्ञपुरोहित) या रूपात आवाहन करते—देवांनी सर्वश्रेष्ठ रीतीने ज्याला बोलावले जाते, जो यज्ञकर्मात आसन घेतो आणि प्राचीन अधिकारासह कौशल्याने हविर्द्रव्ये वाहून नेतो. विधिपूर्वक निमंत्रणाबरोबरच कवी वैरभावाच्या मध्यात संरक्षणाची प्रार्थना करतो—भोवतालच्या शत्रूंचा आघात नौकेवर लाट आदळावी तसा उपासकांवर आदळू नये, अशी विनंती करतो. सूक्ताचा शेवट पुत्रवत विश्वासाने होतो: अग्नीची मदत ‘पूर्वापार’ ज्ञात आहे, पित्याच्या आधारासारखी; आणि त्याची कृपादृष्टी (सुम्न) पुन्हा मागितली जाते.
Mantra 1
युक्ष्वा हि देवहूतमाँ अश्वाँ अग्ने रथीरिव । नि होता पूर्व्यः सदः ॥
हे अग्ने, देवांनी सर्वाधिक आहूत केलेल्या, रथीप्रमाणे आपले अश्व जुंप; आणि आमच्या यज्ञासनात प्राचीन होतृ म्हणून विराजमान हो.
Mantra 2
उत नो देव देवाँ अच्छा वोचो विदुष्टरः । श्रद्विश्वा वार्या कृधि ॥
आणि आमच्यासाठी, हे देवशक्ती, देवांना संबोधून—त्यांना जवळ बोलाव, हे सर्वाधिक जाणणाऱ्या; आणि सर्व वरणीय संपत्ती साध्य करणारी ती श्रद्धा आमच्यात स्थापन कर.
Mantra 3
त्वं ह यद्यविष्ठ्य सहसः सूनवाहुत । ऋतावा यज्ञियो भुवः ॥
तू—जेव्हा आहूत होतोस, हे यविष्ठा, हे सहसाचा सूनु—तेव्हा ऋताचा धारक होतोस; यज्ञीय होतोस, आमची आहुती ऋजु व तेजस्वी करणारी ती शक्ती होतोस.
Mantra 4
अयमग्निः सहस्रिणो वाजस्य शतिनस्पतिः । मूर्धा कवी रयीणाम् ॥
हा अग्नि सहस्रगुण वाज (बल-समृद्धी)चा स्वामी, शतगुण प्राचुर्याचा अधिपती आहे; तो रयी (धन-सम्पदा)चा मूर्धा—कवी (द्रष्टा) आहे.
Mantra 5
तं नेमिमृभवो यथा नमस्व सहूतिभिः । नेदीयो यज्ञमङ्गिरः ॥
ऋभूंच्या नाभीसारखे, एकत्र सहूती (संयुक्त अर्पणे) घेऊन आपण त्याला नमस्कार करू. हे अङ्गिरस्, यज्ञ अधिक निकट आण—तो समीप कर.
Mantra 6
तस्मै नूनमभिद्यवे वाचा विरूप नित्यया । वृष्णे चोदस्व सुष्टुतिम् ॥
आता प्रकाशाकडे अग्रसर असणाऱ्या अभिद्यूसाठी, नित्य-नव व बहुरूप वाणीने, वृष्ण (पराक्रमी) यासाठी ही सुष्टुती (सु-रचित स्तुती) प्रेरित कर.
Mantra 7
कमु ष्विदस्य सेनयाग्नेरपाकचक्षसः । पणिं गोषु स्तरामहे ॥
अग्नीच्या सेनेच्या कोणत्या बळाने आपण पणीला—जो प्रकाश-क्षेत्रांतही दृष्टी फिरवितो—गोषु (गव्य/प्रकाश-गव्य) मध्ये पराभूत करू, जेणेकरून लपलेल्या ज्योती पुन्हा प्राप्त होतील?
Mantra 8
मा नो देवानां विशः प्रस्नातीरिवोस्राः । कृशं न हासुरघ्न्याः ॥
देवांच्या तेजस्वी धेनू—चरायला भटकलेल्या गायींसारख्या—आम्हांला सोडून जाऊ नयेत; अघ्न्या (अहिंसनीय/अवध्य) किरणे आम्हांला कृश, क्षीण करू नयेत.
Mantra 9
मा नः समस्य दूढ्यः परिद्वेषसो अंहतिः । ऊर्मिर्न नावमा वधीत् ॥
भोवतालच्या द्वेष्ट्यांचा तो दडपणारा, चिरडणारा आघात आम्हांला मारू नये—जसा लाट नौकेला आपटते—जेव्हा आम्ही सामान्य संग्रामाच्या दडपणात असू.
Mantra 10
नमस्ते अग्न ओजसे गृणन्ति देव कृष्टयः । अमैरमित्रमर्दय ॥
हे अग्नी, तुझ्या ओजसाला (पराक्रमाला) नमस्कार; हे देवा, मानव-समुदाय तुझे स्तवन करतात. तुझ्या शक्तींनी आमच्यातील अमित्र—विरोध करणारा व नाकारणारा—त्याला चिरडून टाक.
Mantra 11
कुवित्सु नो गविष्टयेऽग्ने संवेषिषो रयिम् । उरुकृदुरु णस्कृधि ॥
हे अग्नी, आमच्या गविष्टये—किरणांच्या शोधासाठी—तू खरोखर आमच्यासाठी रयि (समृद्धी) एकवटून आणशील का? हे उरुकृत् (विस्तारकर्ता), आमच्यासाठी विशाल व मुक्त अवकाश घडव.
Mantra 12
मा नो अस्मिन्महाधने परा वर्ग्भारभृद्यथा । संवर्गं सं रयिं जय ॥
या महाधनात—महान् धन-विजयात—भारवाहन आम्हाला दूर ढकलू नये. संवरग—पूर्ण संकलन—जिंक; रयि (समृद्धी) एकवटून, एक पूर्णतेत आमच्यासाठी जिंक.
Mantra 13
अन्यमस्मद्भिया इयमग्ने सिषक्तु दुच्छुना । वर्धा नो अमवच्छवः ॥
हे अग्ने, भीतीने प्रेरित ही दुच्छुना—हा दुष्चलन—आमच्यापासून दूर होऊन दुसऱ्याकडे जाऊन लागो. आमच्यासाठी अमवत्त्—बल व सहनशक्तीने समृद्ध—तेज वाढव.
Mantra 14
यस्याजुषन्नमस्विनः शमीमदुर्मखस्य वा । तं घेदग्निर्वृधावति ॥
ज्याची आत्म-आहुती (स्वयं-यज्ञ) श्रद्धावानांना संतुष्ट करते—तो यज्ञात त्रुटी असो वा नसो—त्यालाच अग्नी निश्चयाने विपुल रीतीने सहाय्य करतो, पोसतो आणि वाढवतो.
Mantra 15
परस्या अधि संवतोऽवराँ अभ्या तर । यत्राहमस्मि ताँ अव ॥
दूरच्या आवरणापलीकडून जवळच्या दिशेने पुढे सरकत पार उतर. जिथे मी उभा आहे, तिथे त्या (शक्ती व गती) यांचे रक्षण कर, जेणेकरून हा मार्ग सुरक्षित राहील.
Mantra 16
विद्मा हि ते पुरा वयमग्ने पितुर्यथावसः । अधा ते सुम्नमीमहे ॥
हे अग्ने, आम्ही प्राचीन काळापासूनच तुझ्या पोषण करणाऱ्या सहाय्य-अनुग्रहाला जाणतो—जसा बालक पित्याच्या आश्रयाला ओळखतो. म्हणून आता आम्ही तुझ्याकडून तुझे ‘सुम्न’—प्रसन्न कृपा-रक्षण मागतो.
It invites and installs Agni as the Hotṛ (the invoking priest-fire) in the sacrifice, and asks him to protect the worshippers from hostile forces while granting his favor.
Hotṛ is the priest who calls the gods to the rite. Agni is praised as that divine priest—seated in the ritual place—who carries offerings and makes the invocation effective.
It compares the attack of surrounding enemies or hatred to a wave that can smash a boat—an urgent prayer that such pressure should not overwhelm the sacrificer and community.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.