
Sukta 8.75
Likely Anuṣṭubh (requires verification).
ഈ സൂക്തം അഗ്നിയെ പ്രത്യേകിച്ച് ഹോതൃ (യാഗപുരോഹിതൻ) ഭാവത്തിൽ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു—ദേവന്മാർ ഏറ്റവും ഉത്തമമായി വിളിക്കുന്നവൻ, യാഗത്തിൽ ആസനം ഏൽക്കുന്നവൻ, പുരാതന അധികാരത്തോടെയും നൈപുണ്യത്തോടെയും ഹവിസ്സിനെ വഹിക്കുന്നവൻ. ആചാരപരമായ ക്ഷണത്തിനൊപ്പം, കവിയ്ക്ക് വൈരസാന്നിധ്യത്തിൽ സംരക്ഷണം വേണം—ചുറ്റുമുള്ള ശത്രുക്കളുടെ ആക്രമണം, തരംഗം ഒരു വള്ളത്തെ അടിക്കുന്നതുപോലെ, ആരാധകരെ ബാധിക്കാതിരിക്കണമെന്നു പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. സൂക്തം പുത്രസഹജമായ വിശ്വാസത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നു: അഗ്നിയുടെ സഹായം ‘പണ്ടുമുതൽ’ അറിയപ്പെട്ടതാണ്, പിതാവിന്റെ താങ്ങുപോലെ; അവന്റെ കൃപാപ്രസാദം (സുമ്ന) വീണ്ടും അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു.
Mantra 1
युक्ष्वा हि देवहूतमाँ अश्वाँ अग्ने रथीरिव । नि होता पूर्व्यः सदः ॥
ഹേ അഗ്നേ, ദേവന്മാർ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായി ആഹ്വാനിക്കുന്നവനായ നീ—രഥികനെപ്പോലെ നിന്റെ അശ്വങ്ങളെ യോജിപ്പിക്ക; പിന്നെ പുരാതന ഹോതൃയായി നമ്മുടെ യജ്ഞാസനത്തിൽ ഇരുന്നുകൊൾക.
Mantra 2
उत नो देव देवाँ अच्छा वोचो विदुष्टरः । श्रद्विश्वा वार्या कृधि ॥
ഞങ്ങളുടെ നന്മയ്ക്കായി, ഹേ ദിവ്യശക്തേ, ദേവന്മാരോടു സംസാരിക്ക—അവരെ ഇവിടെ സമീപത്തേക്ക് വിളിക്ക; നീ ഏറ്റവും അറിയുന്നവൻ. എല്ലാ വാര്യ (ഇഷ്ടധന)ങ്ങളും ലഭ്യമാക്കുന്ന ശ്രദ്ധ ഞങ്ങളിലുറപ്പിക്ക.
Mantra 3
त्वं ह यद्यविष्ठ्य सहसः सूनवाहुत । ऋतावा यज्ञियो भुवः ॥
ഹേ യവിഷ്ഠ (അത്യന്തം യുവ) സഹസിന്റെ പുത്രനേ, നിന്നെ ആഹ്വാനിക്കുമ്പോൾ നീ ഋതാവാൻ—ഋതത്തിന്റെ രക്ഷകൻ—ആകുന്നു; നീ യജ്ഞിയൻ, യജ്ഞത്തിന് യോഗ്യൻ, ആയി നമ്മുടെ അർപ്പണത്തെ നേരെയും ദീപ്തവുമായതാക്കുന്ന ശക്തിയാകുന്നു.
Mantra 4
अयमग्निः सहस्रिणो वाजस्य शतिनस्पतिः । मूर्धा कवी रयीणाम् ॥
ഈ അഗ്നി സഹസ്രഗുണ വാജത്തിന്റെ അധിപൻ, ശതഗുണ ബല-സമൃദ്ധിയുടെ സ്വാമി; ധനങ്ങളുടെ ശിരസ്സും കവി (ദ്രഷ്ടാവ്) യും ആകുന്നു—നമ്മുടെ സത്തയെ പൂർണ്ണതയിലേക്കു ഉയർത്തുന്നവൻ.
Mantra 5
तं नेमिमृभवो यथा नमस्व सहूतिभिः । नेदीयो यज्ञमङ्गिरः ॥
അവനോടു—ഋഭുക്കൾ നേമി (ചക്രനാഭി) യോടെന്നപോലെ—ഏകീകൃത ആഹുതികളോടെ നമസ്കരിക്കുവിൻ; ഹേ അങ്ഗിരസ്, യജ്ഞത്തെ കൂടുതൽ അടുത്തേക്കു കൊണ്ടുവരിക, രൂപാന്തരത്തിന്റെ കര്മ്മത്തെ ദീപ്തമായ പൂർണ്ണതയിലേക്കു ചേർക്കുക.
Mantra 6
तस्मै नूनमभिद्यवे वाचा विरूप नित्यया । वृष्णे चोदस्व सुष्टुतिम् ॥
ഇപ്പോൾ, പ്രകാശത്തിലേക്കു അഭിദ്യവേ (മുന്നോട്ടു പാഞ്ഞുചേരുന്ന) അവനുവേണ്ടി—വാണിയാൽ—എപ്പോഴും പുതുതും പലരൂപവുമായ—വൃഷ്ണ (പരാക്രമൻ) നുവേണ്ടി ഈ സുസംസ്കൃത സ്തുതിയെ പ്രേരിപ്പിക്ക; അകത്തെ ബലം വർദ്ധിക്കട്ടെ.
Mantra 7
कमु ष्विदस्य सेनयाग्नेरपाकचक्षसः । पणिं गोषु स्तरामहे ॥
അഗ്നിയുടെ ഏതു ബലത്താൽ, അവന്റെ സേനയാൽ, പ്രകാശത്തിന്റെ നിലങ്ങളിൽ പണിയെ—ദൃഷ്ടി മാറിനിൽക്കുന്നവരെ—നാം ജയിച്ച്, മറഞ്ഞ ഗോ-പ്രകാശങ്ങളെ വീണ്ടും പ്രാപിക്കുമോ?
Mantra 8
मा नो देवानां विशः प्रस्नातीरिवोस्राः । कृशं न हासुरघ्न्याः ॥
ദേവന്മാരുടെ ദീപ്തമായ ഗോവംശങ്ങൾ—മേയാൻ അലഞ്ഞുതിരിയുന്ന പശുക്കളെപ്പോലെ—ഞങ്ങളെ വിട്ടുപോകരുതേ; അഘ്ന്യാ, അഖണ്ഡനീയ കിരണങ്ങൾ ഞങ്ങളെ ക്ഷീണിതരാക്കി, കൃശരാക്കി വിടരുതേ.
Mantra 9
मा नः समस्य दूढ्यः परिद्वेषसो अंहतिः । ऊर्मिर्न नावमा वधीत् ॥
ചുറ്റുമുള്ള ദ്വേഷികളുടെ ദൂഢമായ ആക്രമണം ഞങ്ങളെ തകർക്കരുതേ—തിരമാല ഒരു തോണിയെ അടിക്കുന്നതുപോലെ—സാമാന്യ സംഘർഷത്തിന്റെ അമർച്ചയിൽ നാം ഇരിക്കുമ്പോൾ.
Mantra 10
नमस्ते अग्न ओजसे गृणन्ति देव कृष्टयः । अमैरमित्रमर्दय ॥
അഗ്നേ, നിന്റെ ഓജസ്സിന് നമസ്കാരം; ദേവനേ, മനുഷ്യജനങ്ങൾ നിന്നെ സ്തുതിയോടെ പാടുന്നു. നിന്റെ ശക്തികളാൽ ഞങ്ങളിലെ അമിത്രനെ—വിരോധിക്കുകയും നിഷേധിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ശക്തിയെ—ചതച്ചു നശിപ്പിക്കണമേ.
Mantra 11
कुवित्सु नो गविष्टयेऽग्ने संवेषिषो रयिम् । उरुकृदुरु णस्कृधि ॥
അഗ്നേ, ഞങ്ങളുടെ ഗവിഷ്ടയേ—കിരണങ്ങളുടെ അന്വേഷത്തിനായി—ഞങ്ങൾക്ക് റയി (സമൃദ്ധി) യെ സത്യമായും സമാഹരിക്കുമോ? ഹേ ഉരുകൃത്, ഞങ്ങൾക്ക് വിശാലവും സ്വതന്ത്രവുമായ ഒരു മണ്ഡലം സൃഷ്ടിക്കണമേ.
Mantra 12
मा नो अस्मिन्महाधने परा वर्ग्भारभृद्यथा । संवर्गं सं रयिं जय ॥
ഈ മഹാധന—മഹാസമ്പത്തിന്റെ ജയത്തിൽ—ഭാരം ചുമക്കുന്നവന്റെ പോലെ ഉള്ള തടസ്സം ഞങ്ങളെ വഴിമാറ്റി തള്ളിക്കളയരുതേ. പൂർണ്ണ സംവർഗം ജയിക്ക; ഒരുമിച്ച് റയി ജയിച്ച്—ഒരു സമ്പൂർണ്ണതയിൽ ഏകീകരിക്ക.
Mantra 13
अन्यमस्मद्भिया इयमग्ने सिषक्तु दुच्छुना । वर्धा नो अमवच्छवः ॥
അഗ്നേ, ഭയത്താൽ പ്രേരിതമായ ഈ ദുഷ്ടഗതി ഞങ്ങളിൽ നിന്നു മാറി മറ്റൊരിടത്തേക്ക് തിരിയട്ടെ; ഞങ്ങളെ സ്പർശിക്കരുത്. ഞങ്ങൾക്ക് അമവത്—ബലവും സഹനശക്തിയും നിറഞ്ഞ—ആ തേജസ്സും ശക്തിയും വർധിപ്പിക്കണമേ.
Mantra 14
यस्याजुषन्नमस्विनः शमीमदुर्मखस्य वा । तं घेदग्निर्वृधावति ॥
ആരുടെയോ ആത്മാർപ്പണ-ഹവി (സ്വയം അർപ്പണം) അശ്വിനഃ/അസ്മിനഃ—ഭക്തിപൂർവ്വമായ ആരാധകർക്ക്—പ്രിയമായിട്ടുണ്ടോ, അവൻ യജ്ഞത്തിൽ അപൂർണ്ണനായിരിക്കട്ടെ അല്ലെങ്കിൽ അല്ലാതിരിക്കട്ടെ; അവനെയത്രേ അഗ്നി നിശ്ചയമായി സമൃദ്ധമായി സഹായിച്ച് വളർത്തുന്നു.
Mantra 15
परस्या अधि संवतोऽवराँ अभ्या तर । यत्राहमस्मि ताँ अव ॥
ദൂരെയുള്ള സംവത് (ആവരണം/പരിസരം) മുതൽ അടുത്തതിലേക്കു മുന്നേറി കടന്നുപോകുക. ഞാൻ നിൽക്കുന്നിടത്ത് അവരെല്ലാം കാത്തുരക്ഷിക്കണമേ, കടന്നുപോകുന്ന പാത സുരക്ഷിതമാകേണ്ടതിന്.
Mantra 16
विद्मा हि ते पुरा वयमग्ने पितुर्यथावसः । अधा ते सुम्नमीमहे ॥
ഹേ അഗ്നേ, പണ്ടുമുതൽ ഞങ്ങൾ നിന്റെ പോഷകസഹായം അറിയുന്നു—കുഞ്ഞ് പിതാവിന്റെ ആശ്രയസഹായം അറിയുന്നതുപോലെ. അതിനാൽ ഇപ്പോൾ ഞങ്ങൾ നിന്റെ സുമ്നം—ആനന്ദകരമായ കൃപയും, ഞങ്ങളിലുളള ഉപകാരകരമായ സംരക്ഷണശക്തിയും—യാചിക്കുന്നു.
Agni is summoned and ‘yoked’ like a charioteer, then asked to sit as the ancient Hotṛ in the seat of the rite (installation of the priest-fire).
From liturgical establishment, the hymn turns to practical human need: safety and steadiness amid conflict, with vivid imagery of enemies surrounding and danger striking like a wave on a boat.
The protective plea intensifies—do not let the crushing assault of the haters strike us down (the hymn’s emotional peak).
A return to trust and intimacy: Agni’s help is known from of old like a father’s support; therefore his gracious favor is sought now.
ni hotā pūrvyaḥ sadaḥ
ūrmir na nāvam
adhā te sumnam īmahe
It invites and installs Agni as the Hotṛ (the invoking priest-fire) in the sacrifice, and asks him to protect the worshippers from hostile forces while granting his favor.
Hotṛ is the priest who calls the gods to the rite. Agni is praised as that divine priest—seated in the ritual place—who carries offerings and makes the invocation effective.
It compares the attack of surrounding enemies or hatred to a wave that can smash a boat—an urgent prayer that such pressure should not overwhelm the sacrificer and community.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.