Opening the text

Sukta 6.46
Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for RV 6.46)
Indra
Triṣṭubh (common for Indra hymns in Book 6)
ભરદ્વાજનું આ ઇન્દ્ર સ્તોત્ર, દરેક અવરોધ (વૃત્ર)માં અને યાત્રાના દરેક વળાંક પર દેવને નિશ્ચિત “સત્ય સ્વામી” તરીકે આહ્વાન કરે છે; વિજય, બળ અને વાજ (શક્તિ/ઇનામ/સમૃદ્ધિ) પ્રાપ્ત કરવાની પ્રાર્થના કરે છે. પ્રસિદ્ધ માનવ વંશોમાં ઇન્દ્રે વીરબળનું વિતરણ કર્યું હતું તે યાદ અપાવી, યુદ્ધમાં શત્રુઓને જીતવા માટે એ જ વિજયી શક્તિ ગાયકના સમુદાયને આપવાની વિનંતી કરે છે. અંતિમ ભાગમાં ઝડપી, નદી જેવી છબીઓ દ્વારા આહ્વાન તરફ શક્તિઓ એકત્ર થતી દર્શાવી, ઇન્દ્રની શક્તિઓને સંકલિત કરવી, પુનઃસ્થાપિત કરવી અને ઊર્જાઓને પ્રકાશ તરફ દોરી જવાની ક્ષમતા સૂચવે છે.
Mantra 1
त्वामिद्धि हवामहे साता वाजस्य कारवः । त्वां वृत्रेष्विन्द्र सत्पतिं नरस्त्वां काष्ठास्वर्वतः ॥
વાજના સાત (વિજય) માટે ગાયકજન નિશ્ચયે તને જ આહ્વાન કરીએ છીએ. હે ઇન્દ્ર, વૃત્રી (અવરોધો) વચ્ચે મનુષ્યો તને સત્પતિ—સાચા સ્વામી—રૂપે બોલાવે છે; યાત્રાના સ્થિર લક્ષ્યોમાં અને ગતિમાન પ્રગતિમાં પણ તને જ પુકારે છે.
Mantra 2
स त्वं नश्चित्र वज्रहस्त धृष्णुया महः स्तवानो अद्रिवः । गामश्वं रथ्यमिन्द्र सं किर सत्रा वाजं न जिग्युषे ॥
હે ચિત્ર, વજ્રહસ્ત, ધૃષ્ણુ! હે અદ્રિવ (સોમપેષણ-શિલાધર), મહાન ધૈર્યથી સ્તુત થતો તું—અમારા માટે ગોમય કિરણો, અશ્વબળો અને રથશક્તિ વિખેરી દે; અને જે જીતવા ઇચ્છે છે તેને સદા વાજની પૂર્ણતા વરસાવ.
Mantra 3
यः सत्राहा विचर्षणिरिन्द्रं तं हूमहे वयम् । सहस्रमुष्क तुविनृम्ण सत्पते भवा समत्सु नो वृधे ॥
જે સર્વત્ર વિજયી, વિશાળ શાસક—એ ઇન્દ્રને અમે આહ્વાન કરીએ છીએ. હે સહસ્ર-બળવાન, હે મહાન પુરુષાર્થવાળા, હે સત્પતિ, અમારા સંઘર્ષોમાં અમારી વૃદ્ધિ અને વિકાસરૂપ થા.
Mantra 4
बाधसे जनान्वृषभेव मन्युना घृषौ मीळ्ह ऋचीषम । अस्माकं बोध्यविता महाधने तनूष्वप्सु सूर्ये ॥
તુ જાગૃત મન્યુના વૃષભની જેમ જનસમૂહોને દબાવી આગળ ધપાવે છે; હે તેજસ્વી, હે દાનશીલ, ઋચિથી સમૃદ્ધ. મહાધનમાં અમારા માટે જાગૃત રક્ષક બની જા—અમારી તનુમાં, જીવન-જળોમાં, પ્રકાશના સૂર્યમાં.
Mantra 5
इन्द्र ज्येष्ठं न आ भरँ ओजिष्ठं पपुरि श्रवः । येनेमे चित्र वज्रहस्त रोदसी ओभे सुशिप्र प्राः ॥
હે ઇન્દ્ર, અમારા માટે જ્યેષ્ઠ અને અતિ-બળવાન ઓજ, પરિપૂર્ણ અને છલકાતી શ્રવસ્ (કીર્તિ) લાવી દે. જેના દ્વારા, હે ચિત્ર, વજ્રહસ્ત, હે સુશિપ્ર, તું બંને રોદસી—દ્યુ અને પૃથ્વી—ને તારા પ્રાણ-પ્રસારના બળથી ભરિ દીધાં છે.
Mantra 6
त्वामुग्रमवसे चर्षणीसहं राजन्देवेषु हूमहे । विश्वा सु नो विथुरा पिब्दना वसोऽमित्रान्त्सुषहान्कृधि ॥
હે ઉગ્ર ઇન્દ્ર! સહાય માટે અમે તને દેવોમાં પોકારીએ છીએ—હે રાજન, જનસમૂહોને જીતનાર. અમારા માટે સર્વ વિથુરા (વિઘ્નકારક) શક્તિઓને વિખેરી દબાવી દે; હે વસો (સમૃદ્ધિના સ્વામી), શત્રુઓને સુસહાન્—સહેલાઈથી જીતાય એવા—બનાવ.
Mantra 7
यदिन्द्र नाहुषीष्वाँ ओजो नृम्णं च कृष्टिषु । यद्वा पञ्च क्षितीनां द्युम्नमा भर सत्रा विश्वानि पौंस्या ॥
હે ઇન્દ્ર! જો નાહુષીઓમાં તું પ્રજાઓમાં બળ અને નૃમ્ણ (પુરુષાર્થમય તેજ) સ્થાપ્યું હોય; અથવા જો પાંચ ક્ષિતિઓ (પાંચ નિવાસસ્થાનો/ભૂમિઓ)નું દ્યુમ્ન (પ્રભા-યશ) તું લાવ્યો હોય—તો એ સર્વ પૌંસ્યા (વીર્યશક્તિઓ) અમને સત્રા, સર્વથા, અર્પણ કર.
Mantra 8
यद्वा तृक्षौ मघवन्द्रुह्यावा जने यत्पूरौ कच्च वृष्ण्यम् । अस्मभ्यं तद्रिरीहि सं नृषाह्येऽमित्रान्पृत्सु तुर्वणे ॥
અથવા, હે મઘવન્, તૃક્ષિમાં અને દ્રુહ્યુમાં મનુષ્યો વચ્ચે, અથવા પૂરુમાં, જે વृषણ્ય (વૃષભસમાન વિજયી પરાક્રમ) તું સ્થાપ્યું—તે અમને દાન કર; જેથી નૃષાહ્ય (પુરુષોને જીતનાર) યુદ્ધમાં, પૃત્સુ (સંઘર્ષોમાં) તુર્વણે (ઝડપી ધાવણમાં), અમે શત્રુબળોને જીતીએ.
Mantra 9
इन्द्र त्रिधातु शरणं त्रिवरूथं स्वस्तिमत् । छर्दिर्यच्छ मघवद्भ्यश्च मह्यं च यावया दिद्युमेभ्यः ॥
હે ઇન્દ્ર, ત્રિધાતુ આધારવાળું શરણ, ત્રિવરૂથ—ત્રિગુણ આવરણ—કલ્યાણમય; તે છર્દિ (રક્ષાકવચ) મઘવંતો (દાનશીલ ભક્તો)ને અને મને પણ આપ; અને દિદ્યુમય (ચમકતા) હિંસક બળોને અમારાથી દૂર હંકારી દે.
Mantra 10
ये गव्यता मनसा शत्रुमादभुरभिप्रघ्नन्ति धृष्णुया । अध स्मा नो मघवन्निन्द्र गिर्वणस्तनूपा अन्तमो भव ॥
જે લોકો ગવ્યતા મનથી—ગૌઓ (પ્રકાશ-ગૌ)ની શોધમાં—ધૃષ્ણુયા અભિપ્રઘ્નથી શત્રુને આઘાત કરે છે, તેને દબાવી નાખે છે; ત્યારે હે મઘવન ઇન્દ્ર, ગિર્વણ (સ્તુતિપ્રિય), અમારે માટે તનૂપા—દેહના અંતર્મન રક્ષક—સૌથી અંતરંગ રક્ષક બની રહે.
Mantra 11
अध स्मा नो वृधे भवेन्द्र नायमवा युधि । यदन्तरिक्षे पतयन्ति पर्णिनो दिद्यवस्तिग्ममूर्धानः ॥
ત્યારે હે ઇન્દ્ર, અમારાં વૃદ્ધિ માટે ભવ; યુદ્ધમાં અમારો અવ (સહાયક) બન—જ્યારે અંતરિક્ષમાં પર્ણિનઃ (પાંખવાળા) દિદ્યવઃ (ચમકતા) તીગ્મમૂર્ધાનઃ (તીક્ષ્ણ શિખરવાળા) ઉડી રહ્યા હોય.
Mantra 12
यत्र शूरासस्तन्वो वितन्वते प्रिया शर्म पितॄणाम् । अध स्मा यच्छ तन्वे तने च छर्दिरचित्तं यावय द्वेषः ॥
જ્યાં શૂરવીરો પોતાની દેહધારી શક્તિઓ વિસ્તારે છે—પિતૃઓના પ્રિય આશ્રયમાં—ત્યાં અમારી દેહને અને અમારી સંતતિને રક્ષાકવચ આપો; અચેતન રીતે ઘાત કરનાર દ્વેષને દૂર હંકો.
Mantra 13
यदिन्द्र सर्गे अर्वतश्चोदयासे महाधने । असमने अध्वनि वृजिने पथि श्येनाँ इव श्रवस्यतः ॥
હે ઇન્દ્ર, જો તું ધાવામાં મહાધન-વિજય માટે અશ્વોને પ્રેરિત કરે છે—અસમન માર્ગે, કઠિન પથ પર—તો યશ-ઇચ્છુકના શ્યેન સમા અમને આગળ દોરીને પ્રેરિત કર.
Mantra 14
सिन्धूँरिव प्रवण आशुया यतो यदि क्लोशमनु ष्वणि । आ ये वयो न वर्वृतत्यामिषि गृभीता बाह्वोर्गवि ॥
જેમ નદીઓ ઢાળ પરથી તીવ્ર વેગે વહે છે, તેમ—જ્યારે ધ્વનિ પછી કિલકાર સાંભળાય—જીવનશક્તિઓ (પક્ષીઓ સમી) વળી આવી પહોંચે છે; બાહુઓમાં ધારણ થયેલી, તેજસ્વી ગો (પ્રકાશ)માં, તે શોધક પાસે એકત્ર થાય છે.
It asks Indra for vāja (strength and winning power), protection in conflicts, and the ability to overcome obstacles and hostile forces.
They are recalled as examples of people among whom Indra established victorious might; the poet prays that the same heroic power be granted to his own community.
Indra represents the inner force that breaks resistance—fear, inertia, confusion—so one can move forward steadily and gather scattered energies into clarity and light.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.