Sukta 47

Mantra 1

स्वादुष्किलायं मधुमाँ उतायं तीव्रः किलायं रसवाँ उतायम् । उतो न्वस्य पपिवांसमिन्द्रं न कश्चन सहत आहवेषु ॥

આ તો ખરેખર સ્વાદિષ્ટ છે, મધથી પરિપૂર્ણ છે; આ તો ખરેખર તીવ્ર છે, રસથી ભરપૂર છે. અને હવે, જ્યારે ઇન્દ્રે તેનું પાન કર્યું છે, ત્યારે આંતરિક યુદ્ધોમાં કોઈ પણ તેને સહન કરી શકતું નથી.

Mantra 2

अयं स्वादुरिह मदिष्ठ आस यस्येन्द्रो वृत्रहत्ये ममाद । पुरूणि यश्च्यौत्ना शम्बरस्य वि नवतिं नव च देह्यो हन् ॥

આ અહીં સ્વાદિષ્ટ છે, સર્વાધિક મદિરાકારક છે; તેમાં ઇન્દ્ર વૃત્ર-હત્યામાં આનંદિત થાય છે. જે શમ્બરનાં અનેક દૃઢ કિલ્લાઓને ચકનાચૂર કરનાર, અને નવ્વાણું તથા નવને સંહારનાર—તે આ બળમાં રમે છે.

Mantra 3

अयं मे पीत उदियर्ति वाचमयं मनीषामुशतीमजीगः । अयं षळुर्वीरमिमीत धीरो न याभ्यो भुवनं कच्चनारे ॥

આ, મેં પાન કર્યું ત્યારે, મારી વાણી ઊંચી કરે છે; આ ઇચ્છાસભર મનિષાને જાગૃત કરે છે. આ—ધૈર્યવાન ધીર—છ વિસ્તૃત ક્ષેત્રોને માપી ગોઠવે છે; જેના પરે કોઈ જગત કદી અલગ ઊભું નથી.

Mantra 4

अयं स यो वरिमाणं पृथिव्या वर्ष्माणं दिवो अकृणोदयं सः । अयं पीयूषं तिसृषु प्रवत्सु सोमो दाधारोर्वन्तरिक्षम् ॥

આ એ જ છે, જેણે પૃથ્વીની વિશાળતા અને દ્યૌની ઊંચી મહત્તા રચી. આ સોમએ ત્રણ પ્રવાહ-ઉતરાણોમાં પીયૂષ (અમૃત) સ્થાપ્યું અને વિશાળ અંતરિક્ષને ધારણ કર્યું.

Mantra 5

अयं विदच्चित्रदृशीकमर्णः शुक्रसद्मनामुषसामनीके । अयं महान्महता स्कम्भनेनोद्द्यामस्तभ्नाद्वृषभो मरुत्वान् ॥

આએ અનેક દર્શનોવાળો મહાપ્રવાહ શોધ્યો—ઉષાઓના મુખમાં, તેજસ્વી નિવાસસ્થાને. આ મહાનએ મહાન સ્કંભન-શક્તિથી દ્યૌને ઉપરથી ટેકો આપ્યો—મરુતો સાથેનો વૃષભ.

Mantra 6

धृषत्पिब कलशे सोममिन्द्र वृत्रहा शूर समरे वसूनाम् । माध्यंदिने सवन आ वृषस्व रयिस्थानो रयिमस्मासु धेहि ॥

હે ઇન્દ્ર, ધૃષ્ટપણે કલશમાં સોમ પાન કર—વૃત્રહા, શૂર, વસુઓ માટેના સમરમાં વિજયી. મધ્યંદિન સવનમાં તું બળે ભરપૂર થા; હે રયિસ્થાન, એ રયિ (સમૃદ્ધિ) અમારામાં સ્થાપિત કર.

Mantra 7

इन्द्र प्र णः पुरएतेव पश्य प्र नो नय प्रतरं वस्यो अच्छ । भवा सुपारो अतिपारयो नो भवा सुनीतिरुत वामनीतिः ॥

હે ઇન્દ્ર, અમારા માટે આગળ નેતા સમા જોઈ લે; અમને પ્રાતઃકાળે વધુ ઉત્તમ અને તેજસ્વી કલ્યાણ તરફ દોરી જા. અમારા માટે સુપાર—સારો તરવૈયો બની અમને પાર ઉતાર; સુનીતિ—યોગ્ય માર્ગદર્શન અને વામનીતિ—કૃપાળુ માર્ગદર્શન પણ બની રહે.

Mantra 8

उरुं नो लोकमनु नेषि विद्वान्त्स्वर्वज्ज्योतिरभयं स्वस्ति । ऋष्वा त इन्द्र स्थविरस्य बाहू उप स्थेयाम शरणा बृहन्ता ॥

હે વિદ્વાન, અમને વિશાળ લોકમાં દોરી જા—સૂર્યવત્ પ્રકાશ ધરાવતી જ્યોતિમાં, અભયમાં અને સ્વસ્તિમાં. હે ઇન્દ્ર, સ્થિર અને મહાન, તારા બે પ્રબળ બાહુઓની છત્રછાયામાં અમે વિશાળ શરણ સમા સ્થિર રહી શકીએ.

Mantra 9

वरिष्ठे न इन्द्र वन्धुरे धा वहिष्ठयोः शतावन्नश्वयोरा । इषमा वक्षीषां वर्षिष्ठां मा नस्तारीन्मघवन्रायो अर्यः ॥

હે ઇન્દ્ર, અમને અતિ વિશાળ રથાસનમાં સ્થાપ; હે શતાવન, બે શ્રેષ્ઠ અશ્વો સાથે. અમને બળવત્તર, અતિપ્રચુર પોષણ-ઇષ લાવી આપ; હે મઘવન, અસત્યનો પરાયો (અર્ય) અમારી સમૃદ્ધિ છીનવી ન જાય.

Mantra 10

इन्द्र मृळ मह्यं जीवातुमिच्छ चोदय धियमयसो न धाराम् । यत्किं चाहं त्वायुरिदं वदामि तज्जुषस्व कृधि मा देववन्तम् ॥

હે ઇન્દ્ર, મને કૃપા કર; મને જીવવાની શક્તિ ઇચ્છી આપ. મારી ધીને લોખંડને ભેદતી ધારાની જેમ પ્રેર, વહેતી કર. અને જે કંઈ હું—તારા અંતરમાં રહેલા આયુ-પ્રાણરૂપે—અહીં કહું છું, તે સ્વીકાર; અને મને દેવવંત, દેવશક્તિથી પરિપૂર્ણ કર.

Mantra 11

त्रातारमिन्द्रमवितारमिन्द्रं हवेहवे सुहवं शूरमिन्द्रम् । ह्वयामि शक्रं पुरुहूतमिन्द्रं स्वस्ति नो मघवा धात्विन्द्रः ॥

ઉદ્ધારક ઇન્દ્રને, રક્ષક ઇન્દ્રને—દરેક આહ્વાને હું સુહવ, સહેલાઈથી બોલાવાય એવા, શૂર ઇન્દ્રને પોકારું છું. હું શક્ર, પુરુહૂત ઇન્દ્રને હ્વય કરું છું; દાનવીર મઘવા ઇન્દ્ર અમારા અંદર સ્વસ્તિ સ્થાપે.

Mantra 12

इन्द्रः सुत्रामा स्ववाँ अवोभिः सुमृळीको भवतु विश्ववेदाः । बाधतां द्वेषो अभयं कृणोतु सुवीर्यस्य पतयः स्याम ॥

ઇન્દ્ર—સુત્રામા, સ્વવાં—પોતાની શક્તિમાં સમૃદ્ધ—પોતાના અવોભિઃ સહાયોથી સર્વથા સુમૃળીક, સર્વે પ્રત્યે કૃપાળુ, વિશ્વવેદા બને. તે દ્વેષને દબાવે, અભયતા રચે; અને અમે સુવીર્ય—ઉજ્જ્વલ વીર્ય—ના પતયઃ, સ્વામી બનીએ.

Mantra 13

तस्य वयं सुमतौ यज्ञियस्यापि भद्रे सौमनसे स्याम । स सुत्रामा स्ववाँ इन्द्रो अस्मे आराच्चिद्द्वेषः सनुतर्युयोतु ॥

તે યજ્ઞિય (પૂજનીય) દેવની સુમતિમાં અમે નિવાસ કરીએ; શુભ સૌમનસ્ય—મનના મંગલ આનંદમાં પણ રહીએ. સ્વયં-બળવાન, સુત્રામા (સુ-રક્ષક) ઇન્દ્ર અમારામાંથી દ્વેષને દૂર—અતિ દૂર—હાંકી કાઢે.

Mantra 14

अव त्वे इन्द्र प्रवतो नोर्मिर्गिरो ब्रह्माणि नियुतो धवन्ते । उरू न राधः सवना पुरूण्यपो गा वज्रिन्युवसे समिन्दून् ॥

હે ઇન્દ્ર, તારી તરફ અમારી ગીરો અને બ્રહ્માણિ—સ્તુતિ-રચનાઓ—પ્રવાહની ઉતરતી લહેર સમા ધસી આવે છે; નિયુતો (યુગ્મ-રથઘોડા) દોડે છે. વિશાળ છે તારો રાધઃ (દાન): સવનો અનેક છે. હે વજ્રિન, તારા યુવ-બળ માટે અપઃ (જળ), ગાઃ (કિરણ-ગાયો) અને ઇન્દૂં (સોમબિંદુઓ) એકત્ર થાય છે.

Mantra 15

क ईं स्तवत्कः पृणात्को यजाते यदुग्रमिन्मघवा विश्वहावेत् । पादाविव प्रहरन्नन्यमन्यं कृणोति पूर्वमपरं शचीभिः ॥

કોણ તેને સાચે સ્તવે? કોણ તેને તૃપ્ત કરે? કોણ તેને યજ્ઞ અર્પે? જ્યારે ઉગ્ર શક્તિને મઘવા (દાનવીર) સર્વ રીતે જાણે છે. બે પગથી એક પછી એક પ્રહાર કરતો હોય તેમ, પોતાની શચીભિઃ (દિવ્ય કુશળતાઓ) વડે તે પૂર્વને અપરમાં અને અપરને પૂર્વમાં ફેરવે છે.

Mantra 16

शृण्वे वीर उग्रमुग्रं दमायन्नन्यमन्यमतिनेनीयमानः । एधमानद्विळुभयस्य राजा चोष्कूयते विश इन्द्रो मनुष्यान् ॥

વીર ઇન્દ્રનું નામ સાંભળાય છે—ઉગ્રથી પણ વધુ ઉગ્ર—દમન કરતો, એક પછી એકને હાંકી પાર કરાવતો. વધતો, વિભાજિતને દ્વેષ કરતો, બંને પક્ષોનો રાજા, ઇન્દ્ર માનવ કુળોને આગળ ધપાવે છે—ચાલવા અને પ્રયત્ન કરવા.

Mantra 17

परा पूर्वेषां सख्या वृणक्ति वितर्तुराणो अपरेभिरेति । अनानुभूतीरवधून्वानः पूर्वीरिन्द्रः शरदस्तर्तरीति ॥

તે પૂર્વજોના મિત્રત્વને દૂર ફેંકે છે; અતિશય ઉતાવળે આગળ વધતો, પછીવાળાઓ સાથે જાય છે. જે સાચે અનુભૂત ન થયું હોય તેને ઝાડીને, ઇન્દ્ર વારંવાર ભૂતકાળની અનેક ઋતુઓને વટાવી જાય છે.

Mantra 18

रूपंरूपं प्रतिरूपो बभूव तदस्य रूपं प्रतिचक्षणाय । इन्द्रो मायाभिः पुरुरूप ईयते युक्ता ह्यस्य हरयः शता दश ॥

રૂપે રૂપે તે પ્રતિરૂપ બને છે; એ જ તેનું રૂપ છે—અમારી દૃષ્ટિ માટે. ઇન્દ્ર માયાઓ દ્વારા, અનેકરૂપ બની, ગતિ કરે છે; ખરેખર તેની સાથે જોડાયેલા છે તેના હરિત (તામ્રવર્ણ) અશ્વ—સો અને દસ.

Mantra 19

युजानो हरिता रथे भूरि त्वष्टेह राजति । को विश्वाहा द्विषतः पक्ष आसत उतासीनेषु सूरिषु ॥

રથમાં હરિત (તામ્રવર્ણ) અશ્વોને જોડીને, અહીં બહુવિધ સર્જક ત્વષ્ટા તેજે ચમકે છે. શત્રુજનનો કદી પણ કોણ પાંખ/આધાર બની શકે?—અથવા સૂરિ (પ્રભુ) રૂપે આસનસ્થ રહેનારાઓમાં પણ નહિ.

Mantra 20

अगव्यूति क्षेत्रमागन्म देवा उर्वी सती भूमिरंहूरणाभूत् । बृहस्पते प्र चिकित्सा गविष्टावित्था सते जरित्र इन्द्र पन्थाम् ॥

હે દેવો, અમે ગવ્યૂતિ—કિરણ-ગાયો (પ્રકાશ-પશુ) ની શોધનું ક્ષેત્ર—માં પ્રવેશ્યા છીએ; પૃથ્વી વિશાળ છે અને નિર્દુઃખ બની જાય છે. હે બૃહસ્પતિ, ગવિષ્ટિ (કિરણ-શોધ) માં જ્ઞાનને સ્પષ્ટ કર; અને હે ઇન્દ્ર, જરિત્ર (સ્તુતિકાર) માટે સત્ય અને વિજયી માર્ગ સ્થાપિત કર.

Mantra 21

दिवेदिवे सदृशीरन्यमर्धं कृष्णा असेधदप सद्मनो जाः । अहन्दासा वृषभो वस्नयन्तोदव्रजे वर्चिनं शम्बरं च ॥

દિવસે દિવસે, જન્મ-ગૃહમાંથી બીજા અર્ધને ઘેરી બેઠેલી કૃષ્ણતા (અંધકાર) દૂર ઠેલાઈ ગઈ. વૃષભ-શક્તિએ દાસોને હણ્યા; સમૃદ્ધિઓ શોધતા તેણે બંધ વ્રજમાંથી વર્ચિનને અને શમ્બરને પણ બહાર કાઢ્યા.

Mantra 22

प्रस्तोक इन्नु राधसस्त इन्द्र दश कोशयीर्दश वाजिनोऽदात् । दिवोदासादतिथिग्वस्य राधः शाम्बरं वसु प्रत्यग्रभीष्म ॥

હે ઇન્દ્ર, તારા રાધસ્ (દાન)નો તો અતિ નાનો અંશ જ—તથાપિ તું દસ કોશ (ખજાનાના પેટારા) અને દસ વાજિન (વેગવાન અશ્વો) આપ્યા. દિવોદાસ અને અતિથિગ્વના રાધસ્ દ્વારા અમે શામ્બરનું વસુ—વિજયને પ્રતિઉત્તર આપતી બળવત્તા સંપત્તિ—પ્રાપ્ત કરી.

Mantra 23

दशाश्वान्दश कोशान्दश वस्त्राधिभोजना । दशो हिरण्यपिण्डान्दिवोदासादसानिषम् ॥

દસ અશ્વો, દસ કોશો, દસ વસ્ત્રો તથા પોષક ભોજનસહિત; દસ હિરણ્યપિંડો—દિવોદાસ પાસેથી અમે આ બધું જીત્યું/પ્રાપ્ત કર્યું.

Mantra 24

दश रथान्प्रष्टिमतः शतं गा अथर्वभ्यः । अश्वथः पायवेऽदात् ॥

દસ રથો—પ્રષ્ટિમતઃ (સુસજ્જ/સુસજ્જિત)—અને અથર્વણો માટે સો ગાયો; અશ્વથએ પાયુને આ આપ્યાં.

Mantra 25

महि राधो विश्वजन्यं दधानान्भरद्वाजान्त्सार्ञ्जयो अभ्ययष्ट ॥

મહાન, સર્વજનહિત રાધા (દાન-સમૃદ્ધિ) ધારણ કરીને સારઞ્જયે ભરદ્વાજો માટે આદરપૂર્વક યજ્ઞ કર્યો. (એવું) દાન જ્યારે સર્વજન માટે વ્યાપક બને, ત્યારે યજ્ઞ ખાનગી લાભથી ઊંચે ઊઠી સમૂહચેતનાના વિસ્તરણ તરફ વળે છે.

Mantra 26

वनस्पते वीड्वङ्गो हि भूया अस्मत्सखा प्रतरणः सुवीरः । गोभिः संनद्धो असि वीळयस्वास्थाता ते जयतु जेत्वानि ॥

હે વનસ્પતે, દૃઢ અંગોવાળો થા; અમારો સખા થા—પ્રતરાણ (વિજયકર્તા), સુવીર (વીરપુત્રસમૃદ્ધ) થા. ગોભિઃ (કિરણો/ગાયો)થી સંનદ્ધ થઈ દૃઢ ઊભો રહેજે; તારો સારથી જીતે, અને તારી જીતો જેય બને.

Mantra 27

दिवस्पृथिव्याः पर्योज उद्भृतं वनस्पतिभ्यः पर्याभृतं सहः । अपामोज्मानं परि गोभिरावृतमिन्द्रस्य वज्रं हविषा रथं यज ॥

હવિષાથી યજ—ઇન્દ્રના વજ્રરૂપ રથને. તેનું સહ (બળ) દ્યૌ-પૃથિવીમાંથી ઉદ્ભૃત છે; વનસ્પતિઓમાંથી પર્યાભૃત (એકત્રિત) મહિમા છે. અપાં ઓજ્માન (જળોની ઊર્જા) તેને ચારે તરફથી ઘેરી રાખે છે, અને ગોભિઃ (કિરણો)થી તે આવૃત છે. આમ સર્વ શક્તિઓના સમૂહથી વિજયનું સાધન ઘડાય છે.

Mantra 28

इन्द्रस्य वज्रो मरुतामनीकं मित्रस्य गर्भो वरुणस्य नाभिः । सेमां नो हव्यदातिं जुषाणो देव रथ प्रति हव्या गृभाय ॥

આ ઇન્દ્રનો વજ્ર છે, મરુતોનું અગ્રભાગ છે, મિત્રનો ગર્ભ છે, વરુણની નાભિ છે. હે દેવ રથ! અમારી હવિષ્ય-દાતિમાં પ્રસન્ન થઈ, હવ્યોને ગ્રહણ કર; યજ્ઞનું દાન સ્વીકારી તેને યોગ્ય ક્રમમાં સ્થાપિત કર.

Mantra 29

उप श्वासय पृथिवीमुत द्यां पुरुत्रा ते मनुतां विष्ठितं जगत् । स दुन्दुभे सजूरिन्द्रेण देवैर्दूराद्दवीयो अप सेध शत्रून् ॥

પૃથ્વી પર અને દ્યૌ પર શ્વાસ ફૂંક; અનેક સ્થાનોમાં વિસ્તરેલું માનવજગત તારા દ્વારા ધૈર્ય પામે. હે દુન્દુભિ! ઇન્દ્ર અને દેવો સાથે એકરૂપ થઈ, શત્રુઓને દૂર—હજી વધુ દૂર—હાંકી કાઢ; વૈરી બળોને અમારા ક્ષેત્રમાંથી નિવારી દે.

Mantra 30

आ क्रन्दय बलमोजो न आ धा निः ष्टनिहि दुरिता बाधमानः । अप प्रोथ दुन्दुभे दुच्छुना इत इन्द्रस्य मुष्टिरसि वीळयस्व ॥

હે યુદ્ધ-દુન્દુભિ! ગર્જના કર; અમારા અંદર બળ અને ઓજ સ્થાપિત કર. ગર્જના કરીને દુષ્ટ ગતિઓને હાંકી કાઢ. હે દુન્દુભિ! અહીંથી વૈરી દુર્ભાગ્યને પ્રહાર કરી દૂર ધકેલ; કારણ કે તું ઇન્દ્રની મુષ્ટિ છે—આગળ ધસી વિજયી થા.

Mantra 31

आमूरज प्रत्यावर्तयेमाः केतुमद्दुन्दुभिर्वावदीति । समश्वपर्णाश्चरन्ति नो नरोऽस्माकमिन्द्र रथिनो जयन्तु ॥

આમૂરજ, તે પરનાં દળોને પાછાં હંકારો; ધ્વજચિહ્નવાળો દુન્દુભિ (યુદ્ધ-નગારું) ગુંજે. અમારા નર સમશ્વપર્ણા—ઝડપદાર અશ્વ-પાંખ જેવી શક્તિ સાથે—એકસાથે આગળ વધે; હે ઇન્દ્ર, અમારા રથિન યોદ્ધાઓ વિજય મેળવે.