Sukta 46
Sukta 6.46
Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for RV 6.46)
Indra
Triṣṭubh (common for Indra hymns in Book 6)
ਭਾਰਦਵਾਜ ਦਾ ਇਹ ਇੰਦਰ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਹਰ ਰੁਕਾਵਟ (ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ) ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਹਰ ਮੋੜ ’ਤੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ “ਸੱਚਾ ਪ੍ਰਭੂ” ਕਹਿ ਕੇ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਤ, ਬਲ ਅਤੇ ਵਾਜ (ਸ਼ਕਤੀ/ਇਨਾਮ/ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ) ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਮੰਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਯਾਦ ਕਰਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦਰ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਨੁੱਖੀ ਵੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀਰਤਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੰਡੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹੀ ਜਿੱਤਾਉਣ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਗਾਇਕ ਦੀ ਸਮੁਦਾਇ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ’ਤੇ ਜਿੱਤ ਹੋਵੇ। ਅੰਤਿਮ ਭਾਗ ਤੇਜ਼, ਦਰਿਆ-ਵਾਂਗ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ—ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸੱਦੇ ਵੱਲ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ—ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਊਰਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰੇ, ਮੁੜ ਸੰਭਾਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵੇ।
Mantras
Mantra 1
त्वामिद्धि हवामहे साता वाजस्य कारवः । त्वां वृत्रेष्विन्द्र सत्पतिं नरस्त्वां काष्ठास्वर्वतः ॥
ਵਾਜ ਦੀ ਸਾਤ (ਜਿੱਤ) ਲਈ ਗਾਇਕ ਜਨ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਸੱਦਦੇ ਹਾਂ। ਹੇ ਇੰਦਰ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾਂ (ਰੋਕਾਂ ਤੇ ਵਿਰੋਧਾਂ) ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਤੈਨੂੰ ਸਤਪਤੀ—ਸੱਚਾ ਸੁਆਮੀ—ਕਹਿ ਕੇ ਪੁਕਾਰਦੇ ਹਨ; ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਥਿਰ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਚਲਦੀ ਅੱਗੇ ਵਧਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਸੱਦਦੇ ਹਨ।
Mantra 2
स त्वं नश्चित्र वज्रहस्त धृष्णुया महः स्तवानो अद्रिवः । गामश्वं रथ्यमिन्द्र सं किर सत्रा वाजं न जिग्युषे ॥
ਹੇ ਚਿਤ੍ਰ, ਵਜ੍ਰਹਸਤ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਣੂ! ਹੇ ਅਦ੍ਰਿਵ (ਸੋਮ-ਪੇਸ਼ਣ ਦੀ ਸ਼ਿਲਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ), ਮਹਾਨ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਸਤੁਤ ਤੂੰ—ਸਾਡੇ ਲਈ ਗੋਮਯ ਕਿਰਣਾਂ, ਅਸ਼ਵ-ਬਲ ਅਤੇ ਰਥ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਖੇਰ ਦੇ; ਅਤੇ ਜੋ ਜਿੱਤਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਲਈ ਸਦਾ ਵਾਜ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਵਰਸਾ।
Mantra 3
यः सत्राहा विचर्षणिरिन्द्रं तं हूमहे वयम् । सहस्रमुष्क तुविनृम्ण सत्पते भवा समत्सु नो वृधे ॥
ਜੋ ਸਦਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਉਹ ਇੰਦਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸੱਦਦੇ ਹਾਂ। ਹੇ ਹਜ਼ਾਰ-ਬਲ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਮਹਾਂ-ਪੌਰਖ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਸਤਪਤੇ, ਸਾਡੇ ਸਮਰਾਂ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਵਧੋਤਰੀ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਬਣ।
Mantra 4
बाधसे जनान्वृषभेव मन्युना घृषौ मीळ्ह ऋचीषम । अस्माकं बोध्यविता महाधने तनूष्वप्सु सूर्ये ॥
ਤੂੰ ਜਾਗ੍ਰਤ ਮਨ੍ਯੂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਬਲਦ ਵਾਂਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ ਅੱਗੇ ਧੱਕਦਾ ਹੈਂ; ਹੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਹੇ ਦਾਤਾਰ, ਰਿਚਾਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ। ਮਹਾਧਨ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਲਈ ਚੇਤਨ ਰਖਵਾਲਾ ਬਣ—ਸਾਡੀ ਤਨੂ ਵਿਚ, ਜੀਵਨ-ਜਲਾਂ ਵਿਚ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਿਚ।
Mantra 5
इन्द्र ज्येष्ठं न आ भरँ ओजिष्ठं पपुरि श्रवः । येनेमे चित्र वज्रहस्त रोदसी ओभे सुशिप्र प्राः ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਅਤਿ-ਬਲਵਾਨ ਓਜ, ਅਤੇ ਭਰਪੂਰ ਛਲਕਦੀ ਸ਼੍ਰਵਸ (ਕੀਰਤੀ) ਲਿਆ। ਜਿਸ ਨਾਲ, ਹੇ ਚਿਤ੍ਰ, ਵਜ੍ਰਹਸਤ, ਹੇ ਸੁਸ਼ਿਪ੍ਰ, ਤੂੰ ਦੋਵੇਂ ਰੋਦਸੀ—ਦਿਉ ਅਤੇ ਪૃਥਵੀ—ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਪ੍ਰਸਾਰ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
Mantra 6
त्वामुग्रमवसे चर्षणीसहं राजन्देवेषु हूमहे । विश्वा सु नो विथुरा पिब्दना वसोऽमित्रान्त्सुषहान्कृधि ॥
ਹੇ ਉਗ੍ਰ ਇੰਦਰ! ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਹੂਮਹੇ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ। ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਭ ਵਿਥੁਰਾ (ਵਿਘਨਕਾਰਕ) ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਖਿਲਾਰ ਕੇ ਕੁਚਲ ਦੇ; ਹੇ ਵਸੋ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ), ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਸ਼ਹਾਨ੍—ਸੌਖੇ ਨਾਲ ਜਿੱਤੇ ਜਾਣ ਯੋਗ—ਬਣਾ।
Mantra 7
यदिन्द्र नाहुषीष्वाँ ओजो नृम्णं च कृष्टिषु । यद्वा पञ्च क्षितीनां द्युम्नमा भर सत्रा विश्वानि पौंस्या ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ! ਜੇ ਨਾਹੁਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਲੋਕਾਂ ਅੰਦਰ ਬਲ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਮ੍ਣ (ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥਮਯ ਤੇਜ) ਟਿਕਾਇਆ ਹੈ; ਜਾਂ ਜੇ ਪੰਜ ਖ਼ਿਤੀਆਂ (ਪੰਜ ਵਾਸ-ਥਾਵਾਂ/ਭੂਮੀਆਂ) ਦਾ ਦ੍ਯੁਮ੍ਨ (ਪ੍ਰਭਾ-ਯਸ਼) ਤੂੰ ਲਿਆਇਆ ਹੈ—ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪੌਂਸ੍ਯ (ਵੀਰਯ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਸਾਨੂੰ ਸਤ੍ਰਾ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਹ।
Mantra 8
यद्वा तृक्षौ मघवन्द्रुह्यावा जने यत्पूरौ कच्च वृष्ण्यम् । अस्मभ्यं तद्रिरीहि सं नृषाह्येऽमित्रान्पृत्सु तुर्वणे ॥
ਜਾਂ, ਹੇ ਮਘਵਨ, ਤ੍ਰਿਕ੍ਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰੁਹ੍ਯੂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅੰਦਰ, ਜਾਂ ਪੂਰੂ ਵਿਚ, ਜੋ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣ੍ਯ (ਬੈਲ-ਸਮਾਨ ਜਿੱਤੂ ਪਰਾਕ੍ਰਮ) ਤੂੰ ਟਿਕਾਇਆ—ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼; ਤਾਂ ਜੋ ਨ੍ਰਿਸ਼ਾਹ੍ਯ (ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ) ਯੁੱਧ ਵਿਚ, ਪ੍ਰਿਤ੍ਸੁ (ਟਕਰਾਵਾਂ) ਦੇ ਤੁਰਵਣੇ (ਤੇਜ਼ ਧਾਵੇ) ਵਿਚ, ਅਸੀਂ ਵੈਰੀ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਈਏ।
Mantra 9
इन्द्र त्रिधातु शरणं त्रिवरूथं स्वस्तिमत् । छर्दिर्यच्छ मघवद्भ्यश्च मह्यं च यावया दिद्युमेभ्यः ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤ੍ਰਿਧਾਤੁ ਆਧਾਰ ਵਾਲਾ ਸ਼ਰਨ, ਤ੍ਰਿਵਰੂਥ—ਤਿੰਨ-ਪਰਤਾਂ ਵਾਲਾ ਆਸਰਾ—ਸੁਖ-ਕਲਿਆਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ; ਉਹ ਛਰਦੀ (ਰੱਖਿਆ-ਕਵਚ) ਮਘਵੰਤਾਂ (ਦਾਨਸ਼ੀਲ ਭਗਤਾਂ) ਨੂੰ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼; ਅਤੇ ਦਿਦ੍ਯੁਮਯ (ਚਮਕਦੀਆਂ) ਹਾਨਿਕਾਰਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਭਜਾ ਦੇ।
Mantra 10
ये गव्यता मनसा शत्रुमादभुरभिप्रघ्नन्ति धृष्णुया । अध स्मा नो मघवन्निन्द्र गिर्वणस्तनूपा अन्तमो भव ॥
ਜੋ ਗਵ੍ਯਤਾ ਮਨ ਨਾਲ—ਗੌਆਂ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਗੌਆਂ) ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ—ਧ੍ਰਿਸ਼ਣੁਯਾ ਅਭਿਪ੍ਰਘਨ ਨਾਲ ਸ਼ਤਰੂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਦਬਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਤਦ, ਹੇ ਮਘਵਨ ਇੰਦਰ, ਗਿਰਵਣ (ਸਤੁਤੀ-ਪ੍ਰਿਯ), ਸਾਡੇ ਲਈ ਤਨੂਪਾ—ਦੇਹ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰਖਵਾਲਾ—ਸਭ ਤੋਂ ਅੰਦਰਲਾ ਰੱਖਿਅਕ ਬਣ।
Mantra 11
अध स्मा नो वृधे भवेन्द्र नायमवा युधि । यदन्तरिक्षे पतयन्ति पर्णिनो दिद्यवस्तिग्ममूर्धानः ॥
ਤਦ, ਹੇ ਇੰਦਰ, ਸਾਡੀ ਵਧੋਤਰੀ ਲਈ ਹੋ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਾਡਾ ਅਵ (ਸਹਾਇਕ) ਬਣ—ਜਦੋਂ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਰਨਿਨಃ (ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ) ਦਿਦ੍ਯਵಃ (ਚਮਕਦੇ) ਤੀਗ੍ਮਮੂਰਧਾਨಃ (ਤਿੱਖੇ ਸਿਰਿਆਂ ਵਾਲੇ) ਉੱਡਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।
Mantra 12
यत्र शूरासस्तन्वो वितन्वते प्रिया शर्म पितॄणाम् । अध स्मा यच्छ तन्वे तने च छर्दिरचित्तं यावय द्वेषः ॥
ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਆਪਣੀਆਂ ਦੇਹਧਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਖਿਲਾਰਦੇ ਹਨ—ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ ਆਸਰੇ ਵਿੱਚ—ਉੱਥੇ ਸਾਡੇ ਦੇਹ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ-ਕਵਚ ਬਖ਼ਸ਼ੋ; ਬੇਸੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਵਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦ੍ਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾਓ।
Mantra 13
यदिन्द्र सर्गे अर्वतश्चोदयासे महाधने । असमने अध्वनि वृजिने पथि श्येनाँ इव श्रवस्यतः ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ, ਜੇ ਤੂੰ ਧਾਵੇ ਵਿੱਚ ਮਹਾਧਨ-ਜਿੱਤ ਲਈ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈਂ—ਬੇਰਾਹ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਕਠਿਨ ਪਥ ਉੱਤੇ—ਤਾਂ ਕੀਰਤੀ-ਲੋਚੀ ਦੇ ਸ਼੍ਯੇਨ ਵਾਂਗ ਸਾਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰ।
Mantra 14
सिन्धूँरिव प्रवण आशुया यतो यदि क्लोशमनु ष्वणि । आ ये वयो न वर्वृतत्यामिषि गृभीता बाह्वोर्गवि ॥
ਜਿਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਢਲਾਣ ਉੱਤੇ ਤੀਬਰ ਵੇਗ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ—ਜਦੋਂ ਧੁਨੀ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਚੀਖ ਸੁਣਾਈ ਦੇਵੇ—ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ (ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ) ਮੁੜ ਕੇ ਆ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਨ; ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਤੇਜਸਵੀ ਗੋ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼) ਵਿੱਚ, ਉਹ ਖੋਜੀ ਕੋਲ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Frequently Asked Questions
It asks Indra for vāja (strength and winning power), protection in conflicts, and the ability to overcome obstacles and hostile forces.
They are recalled as examples of people among whom Indra established victorious might; the poet prays that the same heroic power be granted to his own community.
Indra represents the inner force that breaks resistance—fear, inertia, confusion—so one can move forward steadily and gather scattered energies into clarity and light.
Ask anything about Sukta 46 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.