Sukta 23

Mantra 1

कथा महामवृधत्कस्य होतुर्यज्ञं जुषाणो अभि सोममूधः । पिबन्नुशानो जुषमाणो अन्धो ववक्ष ऋष्वः शुचते धनाय ॥

કથા તે મહાન થયો? કયા હોતૃ (આહ્વાનકર્તા) માટે, યજ્ઞને સ્વીકારી, તે સ્તન સમા સોમ તરફ વળ્યો? પીતો, તૃષ્ણિત, પિષિત આનંદ-રસ (અન્ધઃ)નો આસ્વાદ લેતો, ઊંચો (ઋષ્વ) દેવ તેજસ્વી ધન માટે વધ્યો છે.

Mantra 2

को अस्य वीरः सधमादमाप समानंश सुमतिभिः को अस्य । कदस्य चित्रं चिकिते कदूती वृधे भुवच्छशमानस्य यज्योः ॥

કોણ તેનો વીર છે, જે સધમાદ (સામૂહિક આનંદ) સુધી પહોંચ્યો—સુમતિઓથી સમાન ભાગીદાર બન્યો—કોણ તેનો છે? તેની ચિત્ર (અદ્ભુત) શક્તિમાંથી શું ઓળખાય, તેની ઊતિ (સહાય) શું છે, જેથી બળવાન પ્રયત્નશીલ માટે—યજ્ઞયોગ્ય માટે—તે વૃદ્ધિ પામે?

Mantra 3

कथा शृणोति हूयमानमिन्द्रः कथा शृण्वन्नवसामस्य वेद । का अस्य पूर्वीरुपमातयो ह कथैनमाहुः पपुरिं जरित्रे ॥

કથા આહ્વાન થતાં ઇન્દ્ર સાંભળે છે? કથા સાંભળીને તે સહાયના કર્મો જાણે છે? તેની પ્રાચીન ઉપમાતિઓ (માપ-માનદંડ) કઈ છે? કથા જરિત્ર (સ્તુતકર્તા) માટે તેને ‘પપુરી’—પાન કરનાર—રૂપે કહે છે?

Mantra 4

कथा सबाधः शशमानो अस्य नशदभि द्रविणं दीध्यानः । देवो भुवन्नवेदा म ऋतानां नमो जगृभ्वाँ अभि यज्जुजोषत् ॥

કથા સર્વ બાધાઓને ભેદી, પ્રયત્નશીલ સાધક દીપ્ત ચિત્તથી આ ધન સુધી પહોંચે? દેવભાવને પામી તે ઋતના સત્યોને જાણે; નમસ્કાર (નમઃ) ધારણ કરીને, જે અર્પે છે તેમાં તે સ્વીકાર પામે.

Mantra 5

कथा कदस्या उषसो व्युष्टौ देवो मर्तस्य सख्यं जुजोष । कथा कदस्य सख्यं सखिभ्यो ये अस्मिन्कामं सुयुजं ततस्रे ॥

કથા અને કયા ગુપ્ત વળાંકથી, આ ઉષાના વ્યષ્ટિ (પ્રકાશ-પ્રસરણ) સમયે દેવ મર્ત્યનું સખ્ય સ્વીકારે છે? અને કથા, કયા ઉપાયથી, તે સખ્યને સખાઓમાં સત્ય કરે છે—જેઓ અહીં દિવ્ય હેતુ સાથે સુયુજિત કામનાને વિસ્તારી બેઠા છે?

Mantra 6

किमादमत्रं सख्यं सखिभ्यः कदा नु ते भ्रात्रं प्र ब्रवाम । श्रिये सुदृशो वपुरस्य सर्गाः स्वर्ण चित्रतममिष आ गोः ॥

સખાઓ માટે આ અપરિમિત સખ્યબંધ શું છે? અને ક્યારે ખરેખર અમે તારા ભ્રાતૃત્વને પ્રગટ કરીશું? શ્રી માટે, તેની સુદૃશ (સુદર્શન) કાયાનું રૂપ તેના પ્રવાહોમાં મુક્ત થાય છે; સ્વર્ણ સમું, અતિચિત્ર, તે ગૌ (કિરણમય પ્રકાશ)ની ઇષા તરીકે આવે છે.

Mantra 7

द्रुहं जिघांसन्ध्वरसमनिन्द्रां तेतिक्ते तिग्मा तुजसे अनीका । ऋणा चिद्यत्र ऋणया न उग्रो दूरे अज्ञाता उषसो बबाधे ॥

ઇન્દ્રવિહોણા એવા દ્રોહ અને ઉગ્ર ધાવને સંહારવા માટે તે તીક્ષ્ણ, તેજસ્વી અણીવાળા અગ્રભાગોને ધાર ચઢાવે છે. જ્યાં શત્રુરૂપ ઋણો (બોજા) પણ અમ પર દબાણ કરે છે, ત્યાં તે ઉગ્ર શક્તિ દૂર સુધી અજાણી ઉષાઓને—જે અવરોધ કરે—હાંકી કાઢે છે; તેથી સત્ય ઉષા ભેદીને પ્રગટે છે.

Mantra 8

ऋतस्य हि शुरुधः सन्ति पूर्वीॠतस्य धीतिर्वृजिनानि हन्ति । ऋतस्य श्लोको बधिरा ततर्द कर्णा बुधानः शुचमान आयोः ॥

ઋતના જ પ્રાચીન દૃઢ કિલ્લા છે; ઋતની ધી (વિચારશક્તિ) વક્રતાઓને સંહાર કરે છે. ઋતનો શ્લોક બહેરાપણાને ભેદે છે; કાનને જાગૃત કરી, આયુના ધાતુસમાન કઠોર સહનશક્તિમાં શુદ્ધિ લાવે છે.

Mantra 9

ऋतस्य दृळ्हा धरुणानि सन्ति पुरूणि चन्द्रा वपुषे वपूंषि । ऋतेन दीर्घमिषणन्त पृक्ष ऋतेन गाव ऋतमा विवेशुः ॥

ઋતના આધાર દૃઢ છે; તેના પ્રકટ થવા માટે અનેક, તેજસ્વી રૂપો છે. ઋત દ્વારા બળવાનોએ પ્રેરણાની દીર્ઘ પહોંચ વિસ્તારી; ઋત દ્વારા ગાવો (જ્ઞાનકિરણો) ઋતમાં જ પ્રવેશ્યા.

Mantra 10

ऋतं येमान ऋतमिद्वनोत्यृतस्य शुष्मस्तुरया उ गव्युः । ऋताय पृथ्वी बहुले गभीरे ऋताय धेनू परमे दुहाते ॥

જે ઋતને ધારણ કરે છે, તે ઋતને જ પ્રાપ્ત કરે છે; ઋતનું શૌર્ય વેગે આગળ ધપે છે, ગવ્ય—પ્રકાશમય ગાયો/કિરણોના ધનને શોધતું. ઋત માટે વિશાળ પૃથ્વી બહુલી અને ગહન બને છે; ઋત માટે પરમ લોકમાં બે ધેનુઓ દોહે છે—સમૃદ્ધિના પ્રવાહો વરસાવે છે.

Mantra 11

नू ष्टुत इन्द्र नू गृणान इषं जरित्रे नद्यो न पीपेः । अकारि ते हरिवो ब्रह्म नव्यं धिया स्याम रथ्यः सदासाः ॥

હવે સ્તુત, હે ઇન્દ્ર, હવે ગાન પામેલ, ગાયક માટે ઇષ્ (પ્રેરણા/આહાર)ને નદીઓ જેમ પૂર ફુલાવે તેમ તું ફુલાવ. હે હરિવો (હરિત અશ્વોના સ્વામી), તારા માટે નવું બ્રહ્મ—નવો મંત્ર-વચન રચાયું છે; ધિયા (દ્રષ્ટિ-વિચાર) વડે અમે સદા રથ્ય—યાત્રા અને રણમાર્ગ માટે સજ્જ—બનીએ.