
Sukta 4.22
Vāmadeva Gautama
Indra
Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)
વામદેવનું આ સ્તોત્ર ઇન્દ્રની સ્તુતિ કરે છે—તે મહાશક્તિશાળી સિદ્ધિકર્તા છે, જે પ્રાર્થના, સોમ અને સ્તુતિ સ્વીકારી ઉપાસકના હેતુઓને બળપૂર્વક પૂર્ણ કરે છે. તેમાં ઇન્દ્રની છલકાતી પુરૂષશક્તિ અને વિશ્વને વ્યવસ્થિત રાખતી શક્તિનું સ્મરણ થાય છે—વૃષભના થણમાંથી દૂધની જેમ સમૃદ્ધિ વહાવી દેવી અને નદીઓને આગળ ધપાવવી—અને વિનંતી થાય છે કે ઇન્દ્રની કૃપાથી કવિની પ્રેરણા અને કાર્યસિદ્ધિ નદીઓની જેમ વધતી અને ફૂલતી રહે.
Mantra 1
यन्न इन्द्रो जुजुषे यच्च वष्टि तन्नो महान्करति शुष्म्या चित् । ब्रह्म स्तोमं मघवा सोममुक्था यो अश्मानं शवसा बिभ्रदेति ॥
અમાથી ઇન્દ્ર જે સ્વીકારે છે અને જે ઇચ્છે છે—તે મહાન પુરુષ અમારે માટે સિદ્ધ કરે છે, પોતાની શૂષ્મ્ય (ઉગ્ર, પ્રચંડ) શક્તિથી પણ. તે મઘવા (દાનવીર) બ્રહ્મ, સ્તોમ, સોમ અને ઉક્થ (સ્તુતિ-હિમ્ન)ને ધારણ કરે છે—તે જ, જે બળથી અશ્માન (પથ્થર)ને વહન કરતાં આગળ વધે છે.
Mantra 2
वृषा वृषन्धिं चतुरश्रिमस्यन्नुग्रो बाहुभ्यां नृतमः शचीवान् । श्रिये परुष्णीमुषमाण ऊर्णां यस्याः पर्वाणि सख्याय विव्ये ॥
વૃષા (વૃષભ સમ) તે, ચતુરશ્રિ (ચાર ધારવાળું) દૃઢ-સંધિ શસ્ત્ર ફેંકતો; ઉગ્ર, નૃતમ (અતિ પુરુષાર્થવાન), શચીવાન (શક્તિ-યુક્ત) પોતાના બાહુઓથી બળવાન. શ્રી માટે તે બહુ-પ્રવાહી પરુષ્ણી (નદી)ને ઊન જેવી ઓઢે છે; જેના પર્વાણિ (સંધિઓ/ખંડો) તેણે સખ્ય માટે વણી કાઢ્યાં છે.
Mantra 3
यो देवो देवतमो जायमानो महो वाजेभिर्महद्भिश्च शुष्मैः । दधानो वज्रं बाह्वोरुशन्तं द्याममेन रेजयत्प्र भूम ॥
જે દેવ જન્મતાં જ ‘દેવોમાં સર્વોત્તમ દેવ’ છે—મહાન બળોના મહા વાજો અને પ્રચંડ શૂષ્મોથી મહિમાવાન—બાહુઓમાં ઇચ્છિત વજ્ર ધારણ કરીને, તેણે આકાશને કંપાવ્યું અને પૃથ્વીને પ્રબળ રીતે ઉછાળીને આગળ ધપાવી.
Mantra 4
विश्वा रोधांसि प्रवतश्च पूर्वीर्द्यौॠष्वाज्जनिमन्रेजत क्षाः । आ मातरा भरति शुष्म्या गोर्नृवत्परिज्मन्नोनुवन्त वाताः ॥
બધાં અવરોધો અને પ્રાચીન ઢાળો—ઉચ્ચ જન્મસ્થાનથી આકાશ કંપ્યું, અને પૃથ્વી પણ. શૂષ્મયુક્ત પ્રકાશ સાથે તે બે માતાઓને આગળ લાવે છે; પરિભ્રમણમાં નરવત્ એવા પવનો ધપાવીને આગળ ધકેલે છે.
Mantra 5
ता तू त इन्द्र महतो महानि विश्वेष्वित्सवनेषु प्रवाच्या । यच्छूर धृष्णो धृषता दधृष्वानहिं वज्रेण शवसाविवेषीः ॥
હે ઇન્દ્ર, મહાનના આ મહાન કાર્યો—દરેક સવનમાં જ ગાવા યોગ્ય છે. કારણ કે હે શૂર, ધૃષ્ણુ, ધૃષતા બળથી અતિસાહસી બની, તું પોતાના શવસાથી વજ્ર વડે અહિ (સર્પ)ને આઘાત કરીને વિધ્વસ્ત કર્યો.
Mantra 6
ता तू ते सत्या तुविनृम्ण विश्वा प्र धेनवः सिस्रते वृष्ण ऊध्नः । अधा ह त्वद्वृषमणो भियानाः प्र सिन्धवो जवसा चक्रमन्त ॥
હે વૃષ્ણ (ઇન્દ્ર), તારી એ સત્ય, તુવિનૃમ્ણ—વિશાળ પુરુષાર્થવાળી—બધી શક્તિઓ છે; વૃષભના ઉદરથી સર્વ ધેનુઓ દૂધની ધારા સમે વહેવા લાગે છે. ત્યારબાદ તારી વેગવંતી બળથી પ્રેરિત સિંધુઓ (નદીઓ) તારા ભયથી જાણે, ઝડપથી આગળ ધસી જાય છે.
Mantra 7
अत्राह ते हरिवस्ता उ देवीरवोभिरिन्द्र स्तवन्त स्वसारः । यत्सीमनु प्र मुचो बद्बधाना दीर्घामनु प्रसितिं स्यन्दयध्यै ॥
અહીં, હે હરિવસ્ત (તામ્ર અશ્વોના સ્વામી) ઇન્દ્ર, દેવીઓ સમી બહેનો પોતાના સહાયોથી તારી સ્તુતિ કરે છે—જ્યારે તું તેના અનુસરણમાં, બંધાયેલાને મુક્ત કરે છે, જેથી દીર્ઘ વિસ્તૃત પ્રવાહ (પ્રસૃતિ) વહેવા લાગે.
Mantra 8
पिपीळे अंशुर्मद्यो न सिन्धुरा त्वा शमी शशमानस्य शक्तिः । अस्मद्र्यक्छुशुचानस्य यम्या आशुर्न रश्मिं तुव्योजसं गोः ॥
મદ્ય સમી સિંધુ જેવી, સોમની અંશુ (ડાંડી) પરિપૂર્ણ થઈ છે; તે તારી પાસે આવે છે—યત્નશીલ સાધકની આ શક્તિ. અને તે અમારી તરફ દહનશીલ તેજની જોડાણ-શક્તિને ખેંચે છે—વિશાળ ઓજવાળી ગાયના ઝડપી રશ્મિ (કિરણ) સમી.
Mantra 9
अस्मे वर्षिष्ठा कृणुहि ज्येष्ठा नृम्णानि सत्रा सहुरे सहांसि । अस्मभ्यं वृत्रा सुहनानि रन्धि जहि वधर्वनुषो मर्त्यस्य ॥
અમામાં તું તારી સર્વાધિક વરસાવનારી, તારી જ્યેષ્ઠ શક્તિઓ સ્થાપિત કર—એવી નૃમ્ણ શક્તિઓ, જે સદા ચાલતા સંઘર્ષમાં વિજયી થાય. હે વૃત્રહન, અમારે માટે શુભ સંહારો (સુહના) પ્રદાન કર; ઘા કરવા ઇચ્છતા મર્ત્યના શસ્ત્રને તું ચકનાચૂર કર.
Mantra 10
अस्माकमित्सु शृणुहि त्वमिन्द्रास्मभ्यं चित्राँ उप माहि वाजान् । अस्मभ्यं विश्वा इषणः पुरंधीरस्माकं सु मघवन्बोधि गोदाः ॥
હે ઇન્દ્ર, માત્ર અમારું જ તું સાંભળ; અમારે નજીક ચિત્રવર્ણ, બહુવિધ વાજ (બળ-સમૃદ્ધિ) લાવ. અમારે માટે સર્વ ઇષણાઓ અને પુરંધિ (પૂર્તિ/સમૃદ્ધિ)ને પ્રવર્તિત કર; હે મઘવન, અમારાં માટે ગોદા—ગૌઓ/પ્રકાશનો દાતા—રૂપે જાગૃત થા.
Mantra 11
नू ष्टुत इन्द्र नू गृणान इषं जरित्रे नद्यो न पीपेः । अकारि ते हरिवो ब्रह्म नव्यं धिया स्याम रथ्यः सदासाः ॥
હવે સ્તુત થયેલા, હે ઇન્દ્ર—હવે ગાન પામેલા—જેમ નદીઓ ફૂલેછે તેમ સ્તોતામાં ઇષ (પ્રેરણા/આહાર) તું વધાર. હે હરિવઃ, તારા માટે નવું બ્રહ્મ (નવો સ્તુતિ-વચન) રચાયું છે; ધિયા (દૃષ્ટિ) દ્વારા અમે સદા રથ્ય—રથમાર્ગ માટે યોગ્ય—સદાસા રહીએ.
It praises Indra as the mighty power who accepts the worshipper’s prayer and Soma and then makes results happen—releasing abundance and driving the world’s energies into motion.
These are Vedic images for “flow” and abundance: Indra’s strength makes nourishment stream forth and makes the rivers surge, symbolizing the removal of blockage and the return of prosperity.
It means the poet fashions a fresh, inspired formulation of sacred speech—an original hymn/insight—so that Indra is invoked more effectively and the praiser’s inspiration grows strong.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.