
Sukta 4.23
Vāmadeva Gautama (traditional attribution for RV 4.23)
Indra (implied by Soma-drinking and growth; hymn continues questioning his modes)
Triṣṭubh
ಈ ತ್ರಿಷ್ಟುಭ್ ಸ್ತೋತ್ರವು ಇಂದ್ರನ ಸದಾ ನವೀಕರಿಸುವ ಮಹಿಮೆಯ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುತ್ತದೆ: ಸೋಮದಿಂದ ಅವನು ಹೇಗೆ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ, ಯಾರಿಗಾಗಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಗಾಯಕರುಗಳ ನಡುವೆ ಯಾವ ಯಾವ ರೂಪ-ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು. ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು, ಸ್ತುತಿ, ಮತ್ತು ಉಬ್ಬುವ ಶಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಕಾಶಮಯ ವಿಮೋಚನೆಯ ಚಿತ್ರಣಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತಾ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕವಿ ರಚಿಸಿದ “ಹೊಸ ಬ್ರಹ್ಮನ್” (ಹೊಸ ಸ್ತುತಿ) ಇಂದ್ರನನ್ನು ಪ್ರೇರಣೆ ಮತ್ತು ವಿಜಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕೆಂದು ಬೇಡುತ್ತದೆ.
Mantra 1
कथा महामवृधत्कस्य होतुर्यज्ञं जुषाणो अभि सोममूधः । पिबन्नुशानो जुषमाणो अन्धो ववक्ष ऋष्वः शुचते धनाय ॥
ಅವನು ಹೇಗೆ ಮಹಾನ್ತನಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯಿತು? ಯಾವ ಹೋತೃ (ಆಹ್ವಾನಕ)ಗಾಗಿ, ಯಜ್ಞವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ, ಅವನು ಹಸುವಿನ ಉದ್ದರದಂತೆ ಸೋಮದ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿದನು? ಕುಡಿಯುತ್ತ, ಆಸೆಪಟ್ಟು, ಪಿಷಿತ ಆನಂದ-ರಸ (ಅಂಧಃ)ವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತ, ಉನ್ನತನು (ಋಷ್ವ) ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಧನಕ್ಕಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಗೊಂಡನು.
Mantra 2
को अस्य वीरः सधमादमाप समानंश सुमतिभिः को अस्य । कदस्य चित्रं चिकिते कदूती वृधे भुवच्छशमानस्य यज्योः ॥
ಅವನ ವೀರನು ಯಾರು—ಸಧಮಾದ (ಸಾಮೂಹಿಕ ಆನಂದ)ವನ್ನು ಪಡೆದವನು, ಸುಮತಿಗಳಿಂದ ಸಮಾನವಾಗಿ ಪಾಲುಗೊಂಡವನು—ಅವನವನು ಯಾರು? ಅವನ ಚಿತ್ರ (ಅದ್ಭುತ) ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಏನು ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅವನ ಊತಿ (ಸಹಾಯ) ಏನು, ಇದರಿಂದ ಬಲಿಷ್ಠ ಪ್ರಯತ್ನಶೀಲನಿಗಾಗಿ—ಯಜ್ಞಾರ್ಹನಿಗಾಗಿ—ಅವನು ವೃದ್ಧಿಯಾಗಲಿ?
Mantra 3
कथा शृणोति हूयमानमिन्द्रः कथा शृण्वन्नवसामस्य वेद । का अस्य पूर्वीरुपमातयो ह कथैनमाहुः पपुरिं जरित्रे ॥
ಆಹ್ವಾನಿಸಲ್ಪಡುವಾಗ ಇಂದ್ರನು ಹೇಗೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ? ಕೇಳಿ ಅವನು ಅವಸ (ಸಹಾಯ)ದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ? ಅವನ ಪೂರ್ವ ಉಪಮಾತಿಗಳು (ಮಾಪು-ಮಾನದಂಡಗಳು) ಯಾವುವು? ಜರಿತ್ರ (ಸ್ತುತಿಕರ್ತ)ಗಾಗಿ ಅವನನ್ನು ‘ಪಪುರಿ’—ಪಾನಕর্ত—ಎಂದು ಹೇಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ?
Mantra 4
कथा सबाधः शशमानो अस्य नशदभि द्रविणं दीध्यानः । देवो भुवन्नवेदा म ऋतानां नमो जगृभ्वाँ अभि यज्जुजोषत् ॥
ಎಲ್ಲ ಬಂಧನಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸಿ, ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಪ್ರಯತ್ನಶೀಲನು ಹೇಗೆ ತನ್ನ ಧನವನ್ನು ತಲುಪಲಿ? ದೇವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿ ಅವನು ಋತದ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಅರಿಯಲಿ; ನಮಸ್ಕಾರವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ತಾನು ಅರ್ಪಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಅವನು ಅಂಗೀಕಾರವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ.
Mantra 5
कथा कदस्या उषसो व्युष्टौ देवो मर्तस्य सख्यं जुजोष । कथा कदस्य सख्यं सखिभ्यो ये अस्मिन्कामं सुयुजं ततस्रे ॥
ಹೇಗೆ, ಯಾವ ಗುಪ್ತ ತಿರುವಿನಿಂದ, ಈ ಉಷಸ್ಸಿನ ವ್ಯುಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ದೇವನು ಮರಣಶೀಲನ ಸಖ್ಯವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ? ಮತ್ತು ಹೇಗೆ, ಯಾವ ಉಪಾಯದಿಂದ, ಇಲ್ಲಿ ದೈವೋದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಸುಯುಜಿತವಾದ ಕಾಮನೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಸಖರ ನಡುವೆ ಆ ಸಖ್ಯವನ್ನು ನಿಜವಾಗಿಸುತ್ತಾನೆ?
Mantra 6
किमादमत्रं सख्यं सखिभ्यः कदा नु ते भ्रात्रं प्र ब्रवाम । श्रिये सुदृशो वपुरस्य सर्गाः स्वर्ण चित्रतममिष आ गोः ॥
ಸಖರಿಗೆ ಈ ಅಳತೆಯಿಲ್ಲದ ಸಖ್ಯಬಂಧವೇನು? ಮತ್ತು ಯಾವಾಗ ನಿಜವಾಗಿ ನಾವು ನಿನ್ನ ಭ್ರಾತೃತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸೋಣ? ಶ್ರೀಗಾಗಿ, ಅವನ ಸು-ದೃಶ ರೂಪವು ತನ್ನ ಪ್ರವಾಹಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಸ್ವರ್ಣದಂತೆ, ಅತಿಚಿತ್ರವಾಗಿ, ಅದು ಗೋವು (ಕಿರಣಮಯ ಬೆಳಕು) ಯ ಇಷೆಯಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ.
Mantra 7
द्रुहं जिघांसन्ध्वरसमनिन्द्रां तेतिक्ते तिग्मा तुजसे अनीका । ऋणा चिद्यत्र ऋणया न उग्रो दूरे अज्ञाता उषसो बबाधे ॥
ಇಂದ್ರವಿಲ್ಲದ ದ್ರೋಹವನ್ನೂ ಉಗ್ರ ಧಾವನವನ್ನೂ ಸಂಹರಿಸಲು ಅವನು ತೀಕ್ಷ್ಣ, ದೀಪ್ತ ಅಣಿಯ ಮುಂಭಾಗಗಳನ್ನು ತೀಕ್ಷ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶತ್ರುರೂಪ ಋಣಗಳು (ಭಾರಗಳು) ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಿದರೂ, ಆ ಉಗ್ರ ಶಕ್ತಿ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವ ಅಜ್ಞಾತ ಉಷಸ್ಸುಗಳನ್ನು ದೂರಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿ ಹಾಕುತ್ತದೆ; ಹೀಗಾಗಿ ಸತ್ಯ ಉಷಸ್ಸು ಭೇದಿಸಿ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ.
Mantra 8
ऋतस्य हि शुरुधः सन्ति पूर्वीॠतस्य धीतिर्वृजिनानि हन्ति । ऋतस्य श्लोको बधिरा ततर्द कर्णा बुधानः शुचमान आयोः ॥
ಋತದವೇ ಪ್ರಾಚೀನ ದೃಢ ಕೋಟೆಗಳು; ಋತದ ಧೀ (ಚಿಂತನೆ) ವಕ್ರತೆಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಋತದ ಶ್ಲೋಕವು ಕಿವುಡುತನವನ್ನು ಭೇದಿಸುತ್ತದೆ; ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಿ, ಆಯು (ಜೀವಶಕ್ತಿ) ಯ ಲೋಹಸಮಾನ ಕಠೋರ ಸಹನದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
Mantra 9
ऋतस्य दृळ्हा धरुणानि सन्ति पुरूणि चन्द्रा वपुषे वपूंषि । ऋतेन दीर्घमिषणन्त पृक्ष ऋतेन गाव ऋतमा विवेशुः ॥
ಋತದ ಆಧಾರಗಳು ದೃಢವಾಗಿವೆ; ಅದರ ಪ್ರಕಟನೆಗಾಗಿ ಅನೇಕ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ರೂಪಗಳಿವೆ. ಋತದಿಂದ ಬಲವಂತರು ಪ್ರೇರಣೆಯ ದೀರ್ಘ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಋತದಿಂದ ಗಾವು (ಜ್ಞಾನಕಿರಣಗಳು) ಋತದಲ್ಲೇ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ.
Mantra 10
ऋतं येमान ऋतमिद्वनोत्यृतस्य शुष्मस्तुरया उ गव्युः । ऋताय पृथ्वी बहुले गभीरे ऋताय धेनू परमे दुहाते ॥
ಋತವನ್ನು ಧರಿಸುವವನು ಋತವನ್ನೇ ಜಯಿಸುತ್ತಾನೆ; ಋತದ ಶೌರ್ಯವು ವೇಗವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಾ, ಗವ್ಯು—ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಗೋವುಗಳು/ಕಿರಣಗಳ ಧನವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತದೆ. ಋತಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶಾಲ ಭೂಮಿ ಬಹುಳವಾಗಿ, ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಆಗುತ್ತದೆ; ಋತಕ್ಕಾಗಿ ಪರಮ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಧೇನುಗಳು ಹಾಲು ದೋಹುತ್ತವೆ—ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಧಾರೆಗಳನ್ನು ಹರಿಸುತ್ತವೆ.
Mantra 11
नू ष्टुत इन्द्र नू गृणान इषं जरित्रे नद्यो न पीपेः । अकारि ते हरिवो ब्रह्म नव्यं धिया स्याम रथ्यः सदासाः ॥
ಈಗ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನೇ, ಹೇ ಇಂದ್ರ, ಈಗ ಗಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನೇ, ಜರಿತ್ರ (ಗಾಯಕ)ನಿಗೆ ಇಷ್ (ಪ್ರೇರಣೆ/ಪೋಷಣೆ)ಯನ್ನು ನದಿಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಉಬ್ಬಿಸುವಂತೆ ನೀನು ಉಬ್ಬಿಸು. ಹೇ ಹರಿವೋ (ಹರಿತ ಅಶ್ವಗಳ ಸ್ವಾಮಿ), ನಿನಗಾಗಿ ನವ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮ—ಹೊಸ ಮಂತ್ರವಚನ—ರಚಿತವಾಗಿದೆ; ಧಿಯಾ (ದೃಷ್ಟಿ-ಚಿಂತನೆ)ಯಿಂದ ನಾವು ಸದಾ ರಥ್ಯ—ಯಾತ್ರೆಯೂ ಯುದ್ಧಮಾರ್ಗವೂ ಸಿದ್ಧರಾಗಿರೋಣ.
It asks how Indra becomes great through Soma and sacrifice, then turns that inquiry into praise and a request that Indra increase the poet’s inspiration, prosperity, and power to overcome obstacles.
In Vedic style, questioning is a way of drawing the deity nearer—probing Indra’s ‘modes’ of action so the singer can align the ritual, the hymn (brahman), and the inner intention (dhī) with Indra’s power.
It means a freshly fashioned sacred formulation—a new hymn or mantra—offered to Indra so that the singer receives renewed iṣ (driving inspiration) and readiness for the challenges of life and ritual contest.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.